Flijimi në themele

Shqipe

Kur ndërtohej shtëpi, kullë, faltore, kështjellë ose urë, një kafshë flijohej në themelet e ndërtesës së re. Zakonisht prehej dash ose në disa raste gjel sa për të skuqur me gjak themelet. Ishte një fli që bëhej për të qëndruar ndërtesa e fortë.

Atlasht

Kam pas rast me has në një situatë të tillë kur disa njerëz që po ndërtonin një shtëpi e kryen këtë lloj flijimi në themele, dhe ta them tp drejtpn u ndjeva pakëz i trishtuar ngase kujtoja që është element i marrun nga azia, dhe u largova menjehër që andej, sidoqoftë. Ata njerëz flijuan tre desh dhe e lan gjakun e tyre të rrjedhte në themele, pastaj sipas informatave që kam marrë, (nuk di se a janë të sakta) thuhej që mishi i deshve, u shpërndahet atyre që ndërtuan themelin dhe të afermve.

udhësi

Flijimi i kafshëve për një fillim të mbarë ka qënë i përhapur në të gjitha fetë pagane (si dhe sot, në disa fe njëzotëshe). Ky rit përdorej nga Trojanët, Romakët, Egjyptianët, "Grekët", dhe e gjithë bota e njohur e asokohe, ne nje mënyre ose tjetrën.

Romakët (dhe më parë Etruskët), pasi kishin therur një dem ose ka përpara se të shkonin në luftë, ftonin njerëz te posatshëm që të lezonin fatin qe u pris në mëlçinë e kafshës.

Gjithashtu, ata keshën disa rregulla më leximin e qiellit dhe lëvizjes së shpendëve (veçanërisht pëllumave), një fenomen qe gjëndet (gjendej) në Shqipëri (Arbëri) edhe sot.

Shqipe

Flijimi kafshëve nuk është karakteristikë e një feje të caktume. Kjo është sikur ushqimi, çdo njeri ha ushqim, secili popull dallohet me kuzhinën e vet tradicionale, që konsiderohet vlerë kulturore e atij populli.

Kështuqë mendoj të mos e përziejmë çështjen me egjyptas e aziatikë, meqenëse logu është vetëm për kulturën tonë. Sa i përket romakëve, etruskëve, helenëve, mendoj që rridhnin nga i njëjti trung sikurse ilirët, pavarësishte ndryshimeve të mëvonshme gjatë shekujve, dhe nuk është çudi që kanë pasur këto ngjashmëri në kulturë.

Bohemund

Flijimi i kafshëve në themele aktualisht është zhvillim i flijimit të njerëzve. Tradita e murësimit dhe variacionet e saj (shqiptare ose ballkanike) tregon se fillimisht në themele të ndërtesave (ura, kështjella, tempuj ~ kisha) flijoheshin qënie njerëzore. Ende rruhet në Shqipëri, Greqi dhe Rumani tradita e cila do mjeshtërit muratorë të "kapin hijen" e njerëzve kur fillojnë ndërtimet. Pra të fillojnë ndërtimin e murit atje ku bie hija e një djali të ri.

Prej këtej burojnë shprehjet popullore që janë të lidhura me hijen e njeriut; ''i trëmbet hijes së vet'' etj.

Shqipe

Mark Tirta në librin e tij "Mitologjia ndër shqiptarë" na bën me dije ca të dhëna kyçe për këtë çështje.

Sipas besimit të popullit, 'shtëpia e re e ha një jetë njeriu'

Kjo edhe ndodh në të vërtetë. Sepse çdo gjeneratë, vëllezërit ndahen, ndajnë trashëgiminë, duke ndërtuar shtëpi të reja. Poashtu çdo gjeneratë ka vdekje pleqsh, prandaj besohet që shtëpia e re merr kryesisht jetën e zot-shpisë, që është edhe më plaku.

Prandaj flijohet një kafshë, që të zbutet demoni i truallit, dhe të kursejë njerëzit.

ZANOR

Kam qenë dëshmitar vet para dy viteve, kur u hodhën themelet e kullës TID (25 katëshi te Ushtari i Panjohur, projekti sipas planit francez), therrëm/flijuam një dash dhe me gjakun e tij spërkatem themelet. Kam bere edhe disa foto, por, fatkeqësisht si kam ne këtë kompjuter, që t'ua tregoja.

Shqipe

Ndërtimi i shtëpisë së re, është hyrje e njeriut në botën deri-atëherë natyrore, dhe shëndrrim i saj në botë ekskluzivisht njerëzore.

Vetë ky shëndrrim ka qenë frikësues për njerëzit, është konsideruar i kobshëm. Psh besohej se nëse hapej pylli për tokë buke, Zana do të djegë prodhimet si ndëshkim.

Në rastin e shtëpisë si ndëshkim për shkeljen e trollit të demonëve, është vdekja e kryefamiljarit, e prandaj besimi është që të kënaqet demoni me një dash a një gjel dhe të mos merr jetën e kryefamiljarit.

Në anën tjetër, s'do mend që këtu ka edhe shkas për festim. Festim për shtëpinë e re.

Dhe nëse pyet dikush se a bëhet ky flijim për të festuar apo për arsye besimi-mitologjie etj, mendoj që këto dyja shkojnë së bashku, se që nga kohët e hershme festat kanë pasur të bëjnë me hyjnizimin, psh Buzmi, Kryeviti, Mesviti etj.