Mbi shfrytëzimin e arkivave shtetërore (ShP) (ligj)

vlug

Neni 53
1. Shërbimi arkivor garanton të drejtën për t'u njohur me dokumentet që
dëshmojnë veprimtarinë e administratës shtetërore.
2. Personi dhe institucionet janë të barabartë në të drejtën për shërbim
arkivor.
3. Fondkrijuesit gezojnë të drejtën e shfrytezimit të dokumenteve në
çdo kohë, pavarësisht nga afatet e përcaktuara në nenin 61 të këtij ligji.
4. Fondkrijuesit joshtetërorë kanë të drejtën e kufizimit të shërbimit me
dokumentet e tyre në afatet të ndryshme nga ato të percaktuara në nenin 61 të ketij ligji.

Neni 54
1. Shërbimi arkivor ofrohet pa autorizim.
2. Shfrytezimi i arkivave shtetërore e private u ofrohet kërkuesve, pavarësisht
nga kombesia, shtetësia, statusi ose funksioni i tyre.
3. Autoriteti arkivor shtetëror, kur është e nevojshme, ofron vetëshërbim.

Neni 55
Kërkuesi i një dokumenti nuk është i detyruar të paraqesë arsye për t'u lejuar që t'a shfrytezoje atë.

Neni 56
Kërkesa për shfrytëzim dokumentash mund të mos pranohet nëse shërbimi
për to është i kufizuar me ligj.

Neni 57
Nëse një arkiv nuk e ka dokumentin e kërkuar, kur është e mundshme, i tregon kërkuesit se në cilin arkiv ose autoritet publik ndodhet.

Neni 58
Punonjësit e rrjetit arkivor kombëtar shërbejnë dokumentet besnikërisht
me orgjinalin, pa komente ose interpretime.

Neni 59
Mjetet e informacionit dhe kërkimit arkivor janë të hapura. Shërbimi i
tyre nuk mund t'i kufizohet askujt.

Neni 60
Shfrytëzimi i dokumenteve të fondit arkivor kombëtar bëhet sipas kërkesave
të ketij ligji, nëpërmjet :
a) shërbimit të dokumenteve ose riprodhimeve të tyre (mikrofilma,fotokopje)
për studim në sallat e leximit të arkivave,
b) botimit të udhërrëfyeseve, katalogëve, invetarëve, si dhe përmbledhjeve
me dokumente,
c) përgatitjes dhe hapjes së ekspozitave dokumentare. Ekspozimi i dokumenteve origjinale lejohet vetëm kur sigurohet ruajtja fizike dhe teknologjike, sipas rregullave në fuqi,
ç) publikimi në organet e shtypit, radios, medias, multimedias dhe kinematografisë,
d) dhënies së burimeve institucioneve shtetërore e joshtetërore për problemet
që u interesojne,
dh) të gjitha formave të promocionit të vlerave kulturore që ruhen në arkiva,
e) shërbimit të numerizuar në distancë.

Neni 61
1. Dokumentet e publikuara një herë janë lirisht të shfrytëzueshme.
2. Dokumentet që administrohen në institucionet arkivore shtetërore, jepen
për shfrytëzim pasi kanë kaluar 25 vjet nga data e krijimit.

Neni 62
Dokumentet që përmbajnë të dhëna të rëndësishme për sigurimin e interesave të lartë të shtetit , që janë pranuar në arkivat shtetërore para
hyrjes në fuqi të ketij ligji dhe nuk janë deklasifikuar, ende, jepen për
shfrytëzim, sipas kërkesave të ligjit Nr. 8 457 fate 11.02.1999,' për
informacionin e klasifikuar' 'sekret shtetëror'.

Neni 63
Arkivat mbrojnë jetën intime të personit. Ndalohet njohja, shfrytëzimi
dhe publikimi i dokumenteve që përmbajnë të dhëna me karakter vetiak dhe
cënojne jetën private të personit. Dokumentet që përmbajne të dhëna me karakter vetjak dhe cënojne jetën intime të personit shërben vetëm pasi kanë kaluar, sipas rastit 50 deri 150 vjet nga data e krijimit të tyre.

Neni 64
Dokumentet e pronësise u shërbehen trashgimtarëve të pronës, përfaqësuesëve të tyre ligjorë dhe institucioneve shtetërore, që kanë kompetenca vendimmarrëse të njohura me ligj për trashgiminë e pronave.

Neni 65
1. Institucionet publike në veprim, që kanë autoritet klasifikues për arkivat
e tyre dhe institucionet arkivore, që kanë trasheguar informacion të
klasifikuar, mund të kufizojnë pjesërisht shfrytëzimin e dokumenteve
arkivore , në përputhje me Ligjin Nr. 8 457, datë 11.02.1999, ' Për informacionin e klasifikuar 'sekret shteteror''
2. Kufizimet mund të zbatohen edhe në funksion:
a) të mbrojtjes së sigurisë kombëtare dhe të normalitetit në mardheniet me
jashtë,
b) të interesave të sigurimit publik,
c) të fshehtësisë për hetimin dhe ndjekjen e veprimtarive kriminale,
ç) të respektimit të interesave tregtare dhe të barazise në konkurrencë,
d) të moscënimit të barazisë së palëve në një konflikt,
dh) të mbrojtjes së ekosistemeve natyrore,
e) të sigurisë së misioneve mbikëqyrese si dhe të kushteve për inspektim dhe
kontroll nga administrata,
ë) të mos dëmtimit të politikes financiare, monetare dhe tatimore të shtetit,
f) të respektimit të mirëbesimit në vendimmarrje brenda ose ndërmjet
autoriteteve publike, për përgatitjen e një dosjeje,
g) të interesave të tjerë të individit, që vlerësohen të ligjshëm nga
institucionet e specializuara.

Neni 66
Shfrytëzimi i dokumenteve arkivore mund të lejohet edhe për rastet e
parashikuara në nenin 65, nëse një interes publik më i lartë e përligj hapjen.

Neni 67
1. Leje për shfrytëzim të parakohshëm të dokumenteve, që u kufizohet
shërbimi në nenet 61, 62 dhe 63 të këtij ligji, jepen përkatesisht.
a) nga fondkrijuesi,
b) nga autoriteti klaisifikues, për dokumentet e klasifikuara 'sekret shtetëror''
c) nga vetë personi, për dokumentet që përmbajnë të dhëna intime dhe që
kanë të bëjnë me dinjitetin personal të tij.
2. Të drejtën e perjashtimit e kanë gjithshtu :
a) Drejtori i Përgjithshem i Arkivave, për dokumentet që ndodhen ne
Arkivin Qendror Shteteror dhe në arkivat shtetërore të qarqeve, pas marrjes së pelqimit me shkrim të fondkrijuesit, kur ai ekziston,
b) drejtuesi i institucionit, për dokumentet që ruhen në arkivat e sistemit ose
në arkivat që administrojnë dokumente të së njejtës tipologji,
c) çdo subjekt i autorizuar me ligj.

Neni 68
1. Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave, rrjeti arkivor në varësi të saj dhe çdo
njësi e shërbimit arkivor pranë institucioneve të administratës shtetërore,
qendrore e vendore, nuk kanë atutoritet klasifikues mbi dokumentet që ruajne e administrojnë.
2. Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave, bën deklasifikimin e dokumenteve të
klasifikuara 'sekret shteteror', që ka trashëguar, sipas përgjegjësisë që i njeh
Ligji Nr. 8 457, datë 11.02.1999, "Për inforrmacionin e klasifikuar 'sekret
Shteteror'', si dhe aktet nënligjore në zbatimin e tij.

Neni 69
Mjetet e informimit dhe të kërkimit arkivor bëjnë të ditur tërësinë e fondeve të
dokumenteve të arkivave. Ato njoftojnë edhe për ekzistencën e dokumenteve të klaisifikuara 'sekret shteteror', por pa deklaruar përmbajtjen e të dhënave të mbrojtura me ligj.

Neni 70
1. Kur shfrytëzimi i një dokumenti arkivor është miratuar, shërbimi arkivor
autorizon këshillimin e tij në njërën nga format e ruajtjes (mikrofilm,
riprodhim ose orgjinal) ose dhënia e kopjeve teë çertifikuar të tij. Shërbimi
arkivor mban parasysh, brenda mundësive zgjedhjen e kërkuesit për sherbim.
2. Fotokopje ose riprodhime në forma të tjera jepen për të ilistruar botimet
për përgatitje ekspozitash, si dhe për shërbime të tjera të ligjshme.

Neni 71
1. Kërkuesi ka të drejtë të njihet me një arsye ligjore për mospranimin e
shërbimit, duke përfshire rastin e dokumentacionit të klasifikuar 'sekret shteteror'
2. Kërkuesi ka të drejtë të kërkoje autorizim nga autoriteti kërkues për t'u
njohur me informacionin e klasifikuar 'sekret shtetëror'
3. Autoriteti klasifikues mund të lejojë njohjen e pjesshme, si rrjedhim,
fshehjen e pjesshme të informacionit të klasifikuar 'sekret shtetëror'. Kërkuesi
vihet në dijeni per këtë.

Neni 72
Kërkuesi, të cilit nuk i pranohet shërbimi për dokumente të klasifikuara 'sekret
shtetëror', ka të drejtën e anikimit në gjykatë ose përpara çdo organi tjetër të
paanshëm të parashikuar me ligj.

Neni 73
Shërbimi arkivor nuk është i detyruar të japë për shfrytëzim një dokument të
botuar ose që është lehtësisht i shfrytëzueshëm në burime të tjera.

Neni 74
1. Shërbimi arkivor dhe autoritetet publike krijuese të dokumenteve janë të
detyruara :
a) të vënë në dijeni publikun për të drejtën për të shfrytëzuar dokumentet
arkivore dhe për mënyrën e realizimit të kësaj të drejte,
b) të sigurojë ushtrimin e kësaj të drejtë në dobi të interesave të shtetasve,
c) të kualifikojnë nëpunësit e tyre, për të kryer detyrat dhe detyrimet për
zbatimin e kësaj të drejtë.
2. Shërbimi arkivor dhe autoritetet publike kanë për detyrë:
a) të bëjnë përpunimin tekniko-shkencor të dokumenteve të tyre, duke i bërë
lehtesisht të shfrytëzueshme,
b) të zbatojnë proçedura të qarta për asgjesimin e dokumenteve pa vlerë
ruajtjeje.

Neni 75
Autoritetet publike, me nismën e tyre, bëjnë të njohura burimet që kanë në
dispozicion, në funksion të transparencës së veprimtarisë të administratës
shtetërore, në shërbim të nxitjes së pjesëmarrjes të publikut në çeshtje me interes për të dhe në funksion të forcimit të shtetit të së drejtës dhe të mirëqeverisjes.

Neni 76
Institucionet e qeverisjes qendrore dhe vendore bëjnë përpjekje të
bashkërenduara, mutatis mutandis, për të lehtësuar kushtet e komunikimit të
arkivave private dhe arkivat publike.

Neni 77
1. Kërkesa e institucioneve shtetërore e joshtetërore, si dhe të personave
juridike e fizike private, për studime joshkencore, të dhëna arkivore, kopje ose
ekstrakte dokumentash, që ruhen në arkivat shtetërore, plotësohen kundrejt
pagesës, sipas tarifave të miratuara nga Drejtoria e Përgjitshme e Arkivave.
2. Shërbimi me fotokopje, për dokumente në funksion të studimeve
shkencore universitare-akademike, bëhet me tarifë të diferencuar favorizuese.

Neni 78
1. Sasia e dokumenteve të riprodhuara, që i shërben kerkuesit, në bazë të
fletë-porosisë së tij, përcakohet nga autoriteti arkivor shërbyes, në përputhje me objektin e kërkesës.
2. Kërkuesi që shtremberon burimin në përdorimin publik të dokumentit,
nuk i shërbehen riprodhime.

Neni 79
1. Kur subjeket joshtetërore, personat juridikë e fizikë privatë, pronarë ose
zotërues a mbajtës të dokumenteve, nuk respektojnë detyrimet e parashikuara nga ky ligj, Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave përcakton një afat kushtëzues, për të verifikuar zbatimin e dispozitave ligjore. Nëse detyrimet nuk plotësohen brenda afatit kushtëzues, dokumentet e tyre merren për ruajtje nga arkivat shtetërore.
2. Në rast se shërbimi arkivor kombëtar vlerëson se ekziston rreziku i
dëmtimit të menjëhershëm, që mund të sjellë zhdukje të dokumenteve, ato
merren në administrim pa lënë afat kushtëzues.
3. Në të dyja rastet ruhet e drejta e pronesisë dhe rikthimit të dokumenteve.

Ligji i plotë

vlug

Mjafton të bëni kërkesën, ku të keni shkruar qartë se cilat foto ju interesojë. P.Sh "Foto të kombëtares sonë të futbollit, të vitit 1936". Dorëzoni kërkesën dhe ktheheni pasi tju thonë se sa duhet për të dalë fotot në fjalë.

Meqënëse standarti i kërkesave nuk ka ndryshuar që prej diktaturës komuniste, kur plotësohet kërkesa ju kërkohet edhe istitucioni autorizues. Sot nuk është nevoja të jeni të autorizuar nga ndonjë institucion, mund të shkoni për kërkimet tuaja personale.

Nëse fotot kanë dalë dhe ju doni të keni kopje të tyret, ka dy mënyra për ti marrë:

a) mund të skanohen nga punonjësit e arkivit por çmimi për një foto është 700 lekë të reja.
b) mund ti fotografoni me aparatin tuaj personal dhe me këtë mënyrë çmimi i një fotoje është 50 lekë të reja. Por kur përdorni aparatin tuaj duhet të bëni përsëri një kërkesë tek Drejtori i Arkivit ku të paraqitni arsyen e tërheqjes së këtyre fotove. Kjo kërkesë është formale dhe ka mbetur gjithashtu nga e kaluara. Ju mund ti kërkoni fotot për studime apo koleksione tuajat private.

vlug

Në përgjithësi në Arkiv përdoret një terminologji teknike dhe e pa kuptueshme për kërkuesin/studiuesin fillestar. Prandaj nëse shkoni për herë të parë në Arkiv duhet të keni të qarta dy gjëra të rëndësishme kur kërkoni një dokument, a) istitucioni që ka lëshuar/gjeneruar dokumentin dhe b) vitin.


Pra nëse thoni kërkoj vendimet e Këshillit të Ministrave në vitin 1943, punonjësja e ka shumë të qartë se çfarë tju japi.

Pasi keni bërë kërkesën me gojë, ju do paiseni me një katallog tematik ku janë të listuara kronologjikisht (sipas viteve) të gjithë dokumentet e Kryeministrisë, por vetëm për një periudhë të caktuar, pra ajo që përmban vitin 1943, në rastin tonë katalogu përman vitet 1939-1945. Ju do shrytëzoni pjesën që ju intereson.

Gjithashtu ju mund të kërkoni dokumente të cilat nuk i përkasin istitucioneve por personave të veçantë, si p.sh Rexhep Mitrovicës. Ekzistojnë katalogë emërorë me të dhënat e fondeve të personaliteteve shqiptare në rend alfabetik. Ju mund ta kërkoni këtë katalog ta shfrytëzoni dhe ta blini.

Pasi të keni gjetur atë që kërkoni, plotësoni formularin/kërkesën me të dhënat që gjeni në katalogë ku nuk duhet të mugojë nr. i fondit (kryeministria) nr. i dosjes dhe viti (shumë i rëndësishëm).

Pasi të keni dorëzuar kërkesën do të duhen nga 5-7 ditë që tju vinë dokumentat, të cilët mund të jenë në mikrofilm dhe formën tradicionale, letër. Ju nuk do tju vij vetëm dokumenti por e gjithë dosja që e përmban atë.

Prandaj... nëse doni të fotokopjoni dokumentin që ju intereson do të ripërsërisni kërkesën që keni bërë më parë por kësaj radhe duke shtuar dhe nr e fletës së dokumentit në fjalë.

Pas 2-3 ditësh mund të merrni dokumentat e juaj të fotokopjuar. Një fletë kushton 50 lekë të reja.