Dukagjinët e Arbërit

mesdimr · 2.3.2008, 17:10

Citim:

1966 / Dhimitër Pilika

Si njoftim, që zinte në gojë për herë të parë Arbërin mesjetar, është përmendur një ngjarje e tetorit të vitit 1081, e cila shënohet në veprën e shkrimtares bizantine Anna Komnena –“Aleksiada”, të përfunduar më 1148. Sa për dukagjinët, ata diktohen rëndom ndër burime të shkruara historike, sidomos të shekujve të XIII-të — XV-të.

Shumë historianë prapanikë në botën e jashtme janë përpjekur te ngrenë kështjella në ajër me pohimin se, sapo që stërgjyshët e shqiptarëve — qysh prej shekullit të II-të të erës sonë, kur dalin sheshit si popull më vete në librin e gjeografit aleksandrinas, Ptolemeut, e gjer në shekullin XI-të, kur pikasen së njëzaj ndër gurra historike — s'kanë lënë gjurma të emrit të tyre, kjo do të thotë se, gjatë këtyre 900 vjetëve, në mos qofshin të ardhur ndër djepet e tanishme, s'kanë ekzistuar fare! Është afër mënç se, së këtejmi, me të tilla sofizma “shkencore” për t'i mohuar sot shqiptarit liri dhe pavarësi, për t'i pregatitur terrenin e një okupacioni të ri, s'mbetet veçse ndonjë hap tjetër përpara.

Emri: malet-dukagjin.jpg
Shikimet: 108
Madhësia: 47,4 KB

Malet e Dukagjinit - kështjella natyrale

Kundër vullnetit të tyre, ata, që s’na e duan shëndetin, na mësojnë kështu se ku lipset të rrahë çekani i gjurmimeve tona: ne duhet ta ndriçojmë sa më shumë çështjen e etnogjenezës sonë dhe të kontributit të vyer të popullit shqiptar në historinë e Evropës, duke përfshirë edhe periudhën e mugët midis shekujve të II-të dhe të XI-të, me qëllim që të provohet kështu njëkohësisht edhe vazhdimësia jonë kulturale dhe etnike, autoktonia e popullit tonë.

Në rastin konkret, me fjalë të tjera, shtrohen pyetjet: a ka pasur Arbër dhe dukagjinë para shekullit të XI-të edhe a dokumentohen dot Arbëri dhe dukagjinët para këtij shekulli? Në se po, qysh kur?

Dokumentat I-V (vitet: 687, 688, 689, 695), të hetuara në Pragë dhe të riprodhuara shqip më poshtë, janë nxjerrë prej një kronike dalmate në gjuhën italishte — “të rikopjuar nga një “Dorëshkrim shumë i vjetër dhe i konsumuar” — i cili, si duket, i pat shpëtuar humbjes gjer aty n'agimin e shekullit të XlV-të; të dy fragmentet e fundit VI-VII (vitet: 687, 688) rrjedhin prej analesh të tjera dalmate të përpiluara italisht nja 300 vjet më pas, po ashtu, mbi bazën e një bërthame më të hershme. Shkurtimisht, vlera e tyre mund të përmblidhet në këto vija tepër të trasha: Arbëri ka qenë shekuj të tërë më i moçëm dhe më i përhapur se sa pandehej; Dukagjini, si ngastër e Arbërit, duhej të zgjatej asohere gjer thellë në Bosnjë; qytetet tona të veriut Shkodra, Shurdhahu (Sarda), Leshi dalin të dokumentuara në shekullin e VII-të; një koloni arbërish hedh themele në Raguzë qysh 1300 vjet më parë; rëndësi të veçantë rrok fakti se, edhe në shekullin e VII-të, popullit tonë i është dashur radhazi t'i mbrojë vatrat me gjak dhe heroizmë të rrallë; rreth 800 vjet përpara Gjergj Kastriotit-Skënderbeut dallohet për trimëri figura e Dukagjinit, prijësit tonë të lavdishëm, që ra dëshmor në fushën e nderit, pas dy luftrash të drejta të stërgjyshëve tanë për shpëtimin e atdheut nga thundra e shkelësve të huaj.

Citim:

EKSTRAKTE KRONIKASH TË HUAJA MBI ARBËRIN DHE DUKAGJINËT
NË VITET 687 - 695 TË ERËS SONË

Kronika e parë: vitet 687. 688, 689, 695

I.
“687. Nga ana e Bosnjës u bënë trazira në të gjithë Bosnjën për shkak se mjaft njerëz bosnjakë donin Dukagjinin e Arbërit /”Duchagini de Arbania”/ për zot, edhe mbretit Stefan i bënë një shkatërrim të madh nëpër vendin e tij të Bosnjës, kujt i pritej kryet, kush shqyhej, kush varej; edhe të gjithë ata, që donin Dukagjinin për zot, iknin, kush në vendin e Dukagjinit, kush në kështjellën e Raguzës, edhe kushdo që pat ardhur në kështjellë, pat ardhur në besë dhe me leje kalimi. Edhe të gjithë s'kanë dashur t’ia dorëzonin mbretit Stefan këta njerëz, edhe nga ky shkak mbreti Stefan e prishi paqen me raguzanët, sepse i kërkonte ata njerëz tradhëtarë të tij që t'i vriste, dhe kurrë s'kanë dashur raguzanët t'ia dorëzonin, edhe nga ky shkak e kanë prishur paqen midis tyre.”

II.
“687. Mbreti Stefan bëri një ushtri të madhe, edhe, si sulmoi Dukagjinin, u bë kërdi e madhe midis tyre; edhe Dukagjini qëndroi /fitimtar/ në fushën e luftës, sepse mbreti Stefan u plagos nga një ushtë ndënë gjirin e mëngjër, edhe, si u kthye mbreti Stefan në vendin e tij, vdiq; edhe pas vdekjes së tij erdhi mbreti Radosav /sic/ nga ana e Kroacisë dhe e fitoi gjithë mbretërinë e Bosnjës, sepse Radosavi /sic/ qe burrë trim... me dashjen e xaratinëve, sepse pjesa më e madhe /e tyre/ donin më shumë mbretin Radosav /sic/ se ndonjë zot tjetër, sepse mbreti Stefan s'kishte asnjë /trashëgimtar/ nga fisi i tij.”

III.
“688. Mbreti Radosav /sic/ bëri ushtri të madhe, sepse ishte mbret i Bosnjës e i Kroacisë, dhe ishte zot i madh, edhe e sulmoi Dukagjinin, sepse /ky/ kishte pjesë në vendin e Bosnjës, dhe, nga dyshimi se /ky/ kishte pasonjës në dheun e Bosnjës, shkoi të bëjë luftë me të, aq i a bënë kërdi të madhe midis tyre: më se fundi dolli fitimtar mbreti Radosav /sic/ edhe Dukagjini u vra, dhe Arbërin, përveç Leshit, /“Leso”/, e mori Radosavi /sic/; edhe shumë vise të tjera: kështjella, Shkodrën, përveç Shurdhahut /“Schardo”/ dhe Leshit, sepse Leshi qe nga krahu i lindjes, i cili qe i Dukagjinit.”

IV.
“689. Erdhnë shumë njerëz në Raguzë me mall e gjë nga Arbëri dhe nga ana e Bosnjës, sepse mjaft nga Bosnja ishin pasonjës të Dukagjinit...”

V.
“695. Erdhnë në Raguzë njerëzit e.Dukagjinit nga stereja e kështjellit të Spilanit dhe e kështjellit të Gradacit, edhe të gjithë njerëzit i vendosnë banimet e tyre në Kustera...”

Kronika e dytë: vitet 687, 688.

VI.
“687. Në Bosnjë u bë një luftë e përgjakshme, një palë donin të qeveriseshin nga dukagjinët e Arbërit, një palë nga mbreti Stefan. Nga partia e dukagjinëve disa u vranë në fushën e betejës dhe disa iknë, një pjesë e të cilëve gjeti strehë në Raguzë. Bosnjakët i kërkuan /këta/ nga raguzanët, por, raguzanëve, të cilët s'donin t'i dorëzonin, iu shpall lufta nga bosnjakët.

Në këtë vit mbreti Stefan mblodhi një ushtri të madhe dhe u nis kundër dukagjinëve në Arbër, dukagjinët qëndruan /fitimtarë/ në fushën e luftës, edhe mbreti u plagos për vdekje ndënë gjirin e mëngjër nga një goditje ushte, duke mos lënë pas trashëgimtar. Mbreti Radoslav /sic / i Kroacisë, si bëri një ushtri me burra trima, erdhi në Bosnjë dhe u bë zot i asaj mbretërie.”

VII.
“688. Meqenëse në Bosnjë ishin dy parti, njëra me Radoslavin /sic/, tjetra me dukagjinët, Rodoslavi /sic/ e mblodhi ushtrinë dhe shkoi në Arbër kundër dukagjinëve, të cilët i shpartalloi, edhe u pushtoi të gjitha qytetet e tyre, përveç Leshit”

Brendinë e këtyre dokumentave e mbështetin tërthorazi, ndër të tjera, edhe të dhëna të shumta:

1) Bashkëluftëtari i Skënderbeut, Gjin Muzhaqi na kumton, më 1510, se dukagjinët mbaheshin mend brez pas brezi në truallin tonë këtu e 32 shekuj të shkuar!

2) Shkencëtari ynë Frang Bardhi, më 1635, e identifikon Arbërin me Epirin e stërmoçëm.

3) Historiani ynë i shekullit të XV-të, Dhimitër Prëngu, thekson “Arbërin e sipërm”.

4) Autori ynë Pjetër Bogdani, më 1685, e quan shqip Pirron, që ka rrojtur 23 shekuj më parë, “mbretin e Arbërit të poshtëm”.

5) Një poet arbëresh i shekullit të XVI-të na siguron, me dokumenta plot duart, se në kohën e tij jetonin pasardhës të drejtpërdrejtë të Pirro Mollosit, të cilët ishin shquar si udhëheqës ushtarakë, të paktën qysh nga shekulli i IV-t i erës sonë.

6) Shkrimtari ilir i shekujve të IV-t dhe të V-të Jeronimi nga Stridoni (347-420) vërteton se, asimoti, bashkatdhetarët e tij, që mbushnin trevat e Dalmacisë dhe të krahinave kufitare gjer tej në veri, nuk flisnin latinisht, por në gjuhë të vendit

7) Dijetari kroat S.M. Shtedimlija ngulmon, më 1939, se të parët tanë kanë pasur “kanune” kishtare në gjuhën tonë qysh nga shekulli i V-të, dhe vepra letrare qysh në shekullin e VII-të.

8) Disa autorë grekë gjejnë “arbër” në Greqi qysh nga fundi i shekullit të VI-të, në shekullin e VII-të dhe më pas.

9) Një letër e Gjon Kastriotit, t'et të Skënderbeut, e vitit 1407, na e vulos pa hije dyshimi vjetërsinë e Arbërit kur na shkoqit troç se, qysh 800 vjet më parë, domethënë që nga fillimi i shekullit ti VII-të, Arbëri pat pasur qendër peshkopate bash në pronat e Kastriotëve.

10) Një burim arkivor dalmat, i panjohur tek ne gjer më sot dhe që do të botohet s'afërmi, na flet shprehimisht për Arbërin nga fillimi i shekullit të VI-të (dhe më vonë në shekujt e VII-të — IX-të).

11) Studimet e fundit të arkeologëve tanë na bindin se kultura karakteristike vendëse, që ka lulëzuar mu në zemër të Dukagjinit mesjetar, me rrezatime të zbuluara dora-dorës brenda perimetrit Koman, Shurdhah, Lesh, Milot, Muzhli i Skënderbeut, Krujë, Klos, Malaj, Bukël, Shën Pal, mori vrull, në një krah të Arbërit, pikërisht rreth shekujve VI-VIII.

12) Një botim berlinez i vitit 1866 na mblon një shënim, që regjistron “arbër” në vitin 886.

13) Një kronist raguzan përjetëson dy “arbër” në fillim të shekullit të X-të.

14) Një këngë “plakë” e anbëreshëve të Kalabrisë e ruan kështu kujtimin heroik të fatosave tanë të “rrafshit të Dukagjinit”, atëhere kur arrin kulmin, gjatë “Motit të madh të Arbërit”, në kohën e Skënderbeut:

“Dje në mes të ditëzës,
Tek e gjër' e Dukagjinit,
Tymi i dyfekëve
Mjegulloi detin...”

Ndonëse këto dëshmi autentike çmohen botërisht, shumë “dijetarë” s'i pushojnë edhe sot e kësaj dite orvatjet për të shtrembëruar të vërtetën, për të errësuar fitoret dhe zvogëluar meritat e popullit tonë në të shkuarën.

Emri: shq-dukagjin.gif
Shikimet: 109
Madhësia: 6,2 KB

Simbol i Dukagjinëve, siç
ruhet der më sot mbi një burim
vendës: një rrasë mermeri
38cm x 18,5cm në Ndërfandënë
(ngjan të jetë vepër e
shek. XIII-të).

Historiani jugosllav Ivan Bozhiç, edhe më 1964, midis të tjerash, jep e merr për ta cilësuar si legjendë lashtësinë e dukagjinëve, dhe, në kundërshtim të plotë edhe me traditën gojore të malësisë sonë të veriut, rreh t'ua caktojë zanafillën veç qysh prej shtatë shekujsh e këtej. Ai s'e peshon fare as konkluzionin e pakundërshtuarshëm dhe lapidar të shkencëtarit hungarez Lajosh Talocit (1854-1916), njohësit të kujdesshëm të së kaluarës sonë: “Nuk ekziston popull tjetër në Ballkan, as ai i Greqisë së re, që të mund ta ndjekë historinë e fisit të tij, ashtu me rend kronologjik, qysh prej kohëve më të lashta gjer në ditët tona, sikurse populli shqiptar”.

Është e vështirë të numurohen tok të gjithë studimtarët e paçveshur edhe nga prirjet pansllaviste, të cilët, sidomos ndër këto dekadat e pasme, janë coptuar e robtuar për ta paraqitur Shkodrën si qytet sllav: këtu do t'i çiket emri vetëm historianit sovjetik AS. Jerusalimskit, i cili, në vëllimin e shtatë të “Historisë botërore”, të pregatitur nga Akademia e Shkencave e BRSS (Moskë 1960) — duke ia qepur dikujt tjetër, kundër realitetit objektiv, “hakun”, që i takon vetë luftës dhe gjakut të popullit shqiptar në fitoren e pavarësisë sonë më 1912 — rropatet për të krijuar përshtypjen se “Shkodra iu dha Shqipërisë”, ndonëse kjo “e drejtë” i qënke kontestuar nga tjetërkush.

Medlevistja sovjetike Z.V.Udalcova, në vëllimin e tretë, po të “Historisë botërore” (Moskë 1957), mundohet ta futë edhe Leshin në radhën e qyteteve sllave, aty nga fundi i shekullit të VI-të dhe fillimi i shekullit të VII-të.

Studimtarja greke E.L Vranusi pretendon me të madhe, më 1962, se “shqiptarin e parë të njohur me emër në histori”, sipas saj në shekullin e XI-të, ajo mundi ta fshinte nga faqja e trashëgimit kultural, duke e nxjerrë të paqënë fare!

Bullgari R. Stojkov, pasi nënvizon nevojën e “sqarimit të etnogjenezës së shqiptarëve” dhe “paqartësinë e plotë të prejardhjes së kombësisë shqiptare” /sic: kështu!/ shpall plot gojën, më 1966, se shqiptarët s'qënkan autoktonë, por të shpërngulur ndër brigjet e Adriatikut, jo më afër se nga... Skocia, në shekullin e XI-të!

Faktet historike s'kanë si ndryshohen me fjalë, sado të dëshërojë kush të kundërtën; pastaj, vendi ynë sot ka zot; perëndoi për gjithmonë ajo kohë kur të drejtat e popullit tonë merreshin si pa të keq nëpër këmbë, qoftë në sheshin diplomatik, qoftë në fushën shkencore apo në çdo lëmë tjetër.

Kandhaon · 2.3.2008, 21:19

Është një dokument shumë me rëndësi ky. Nga ajo kohë ka plot shkrime që bëjnë fjalë jo vetëm për ngjarjet e rëndësishme politike, por edhe për jetën e përditshme të sllavëve. Prandaj duhet të ketë shumë më tepër shkrime rreth arbërve në atë kohë.

Kandhaon · 20.7.2008, 13:55

Sa i përket Radosllavit të Kroacisë e gjeta këtë shkrim:

Citim:

c.626 – c.641
Klukas, Lobel, Kosjenc, Muhlo, Hrvat & Tuga, Buga
Five brothers and two sisters.

c.626 - c.641
The seven siblings lead the Croats from the area around Krakow in Poland into the Balkans. They are invited by Byzantine Emperor Heraclius to help him fight the Avars. The Croats receive their present-day lands to settle as a reward. This is a typical Roman foedus relationship, illustrated by tenth century Emperor Constantine VII Porphyrogenet: 'De Administrando Imperio' (On Ruling The Empire), Chapter 31).

c.641 – c.689
Radoslav

c.641 - c.689
Radoslav is a strong ruler. His name is preserved after his long reign in people's memory and folk balads up to the twentieth century as 'Old-Man Radoslav'. The introduction of Christianity is made under his rule (according to other sources the Croats were already Christianised when they arrived in the Balkans).

c.689 - c.800
Undocumented Period

Pra nga viti 641 deri më 689 ka sunduar Radosllavi në Kroaci. Në baladat kroate përmendet me emrin Plaku Radosllav. Ky i paska kthyer kroatët nga paganizmi në krishterim.

Siç shihet një vit pasi i mundi Dukagjinët, vdiq. Pas vdekjes së tij nuk ka dokumente që bëjnë fjalë për këto vende dmth Shekuj të Errët.

http://www.historyfiles.co.uk/KingLi...ernCroatia.htm

Përdorimi i çështjes
Shfaq pamjen për shtyp Dërgoje faqen me postë
Paraqitja
Vijore E ndërthurur E shkallëzuar

2.3.2008, 21:19	#2
Kandhaon Bisha Anëtarësuar: 8.2006 Vendndodhja: Në breshta, mes bredhave,	Është një dokument shumë me rëndësi ky. Nga ajo kohë ka plot shkrime që bëjnë fjalë jo vetëm për ngjarjet e rëndësishme politike, por edhe për jetën e përditshme të sllavëve. Prandaj duhet të ketë shumë më tepër shkrime rreth arbërve në atë kohë.

Tituj të ngjashëm
Çështja
Feja dhe arbërit nga vlug në danën "Arbëri"