| | Citim: Si po tkurret dalėngadalė ėndrra e Eurofilėve
Simon Robinson
Ky duhet tė ishte momenti kur Evropa tė forconte muskujt. Vjeshtėn e kaluar, pas njė dekade me punė tė lodhshme kushtuar thjeshtėsimit tė bėrjes sė politikave dhe krijimit tė njė Bashkimi Europian mė eficent brenda dhe mė tė fortė jashtė, e vetmja gjė qė arriti tė bėnte, ishte tė firmoste njė dokument prej 1.000 faqesh qė njihet me emrin Traktati i Lisbonės.
Nė nėntor u zgjodhėn Presidenti i parė real dhe ministri i Jashtėm i Bashkimit Evropian. Eurofilėt shkundėn pluhurin qė kishte zėnė ėndrrėn e tyre tė famshme: tė krijimit tė njė superfuqie tė re botėrore guximtare, e cila do tė ngrihej nė kėmbė pėr tė qetėsuar ēėshtjet konfliktuale, duke pėrdorur ndihmė dhe bindje kur tė ishte e nevojshme, por megjithatė gjithmon e pėrgatitur pėr tė dėrguar trupa ushtarake kur tė ishte e detyruar.
Brukseli do tė drejtonte luftėn kundėr ndryshimit klimatik dhe ekonomia e Europės do t'u tregonte tregjeve tė lira tė Amerikės Veriore dhe Azisė se tregu social vazhdon ende tė ofrojė rrugėn mė tė mirė dhe tė sigurt pėr tė dalė nga njė krizė ekonomike.
Ėndrra nuk zgjati as njė muaj. Nė konferencėn e ndryshimit klimatik nė Kopenhagen nė dhjetor, ishin Kina dhe Shtetet e Bashkuara ata qė negociuan rreth njė marrėveshjeje pėrfundimtare, ndėrkohė qė Evropa qėndronte e ulur nė njė cep.
Nė vend tė njė triumfi tė politikės sė jashtme, viti 2010 ka nisur me njė debatin e madh pėr tė shpėtuar apo jo Greqinė, borxhet e tė cilės e kanė zhytur shumė thellė monedhėn europiane. Nė tė njėjtėn kohė, Presidenti i Shteteve tė Bashkuara, Barack Obama ka deklaruar se do t'i anashkalonte bisedimet BE-SHBA gjatė muajit maj nė Spanjė dhe tashmė Europa po kalon njė periudhė ku e ndjen veten shumė tė dyshimtė.
Nuk ėshtė aspak ēudi qė pjesa tjetėr e botės ka filluar tė pyesė: Ēfarė kuptimi ka Bashkimi Evropian? Kush ėshtė vendi i tij nė njė botė qė duket se po dominohet nga Kina dhe Shtetet e Bashkuara? A do ta vinte re njeri nėse ajo do tė zhdukej?
Le tė qartėsojmė diēka: Evropa ėshtė padyshim njė vend shumė i mirė pėr tė jetuar. Shumica e vendeve anėtare tė Bashkimit Evropian janė ndėr vendet mė tė pasura tė botės. Punėtorėt nė Europė zakonisht gėzojnė me pushime tė gjata, leje lindje bujare dhe skema tė rehatshme pensioni. Sigurimi universal shėndetėsor shihet si baza e njė kontrate sociale. Evropa ėshtė politikisht stabile dhe donatorja mė bujare e ndihmės sė zhvillimit nė botė. Sigurisht taksat mund tė jenė tė larta, por evropianėt duken tė lumtur qė paguajnė mė shumė pėr shtetin nė kėmbim tė njė cilėsie mė tė lartė dhe tė garantuar tė jetės.
"BE-ja ofron njė model atraktiv social, ekonomik dhe politik", argumentoi vitin e kaluar Charles Grant, drejtor i Qendrės pėr Reforma Evropiane me bazė nė Londėr.
"Ėshtė mė e qėndrueshme, e sigurt, e gjelbėr dhe me kulturė tė ndryshme nė krahasim me pjesėn mė tė madhe tė botės, gjė qė ėshtė arsyeja pse fqinjėt duan tė bashkohen me Europėn dhe shumė emigrantė e kanė destinacionin kryesor".
Por jeta e mirė nė brendėsi nuk e bėn Evropėn mė tė fortė jashtė. Bashkimi Europian mund tė ketė tė gjitha kredencialet e njė superfuqie tė butė nė botė, por nė pjesėn mė tė madhe tė kohės i ka munguar pesha dhe ndikimi i tė tjerėve. Ndonjėherė, ai thjesht duket i paaftė pėr tė thėnė atė qė mendon.
Uashingtoni dhe Pekini mund tė grinden herė pas here, por SHBA-ja ka njė politikė tė arsyeshme dhe tė mirėartikuluar nė Kinė: angazhohen ekonomikisht, inkurajojnė demokracinė dhe kritikojnė rreth tė drejtave tė njeriut kur janė tė papėrshtatshme.
Bashkimi Europian lufton pėr ēėshtje tė tjera tė mėdha. "Kur vjen puna pėr tė shtypur problemet ndėrkombėtare, si Afganistani, Pakistani apo Koreja e Veriut, BE-ja ėshtė kryesisht i padukshme ose mungon", shkruan Grant nė esenė e tij, tė titulluar nė mėnyrė provokative "Evropa, ėshtė destinuar tė dėshtojnė si fuqi?".
Lucio Caracciolo, redaktor i "Limes", njė nga revistat italiane kryesore tė politikės sė jashtme, thotė se problemi ėshtė njė gjellė e mbetur e Luftės sė Ftohtė. Periudha pas Luftės sė Dytė Botėrore ishte njė epokė e artė pėr Evropėn Perėndimore, njė kohė e rindėrtimit nėn ombrellėn e sigurisė sė SHBA-ve, argumenton ai. Kur kjo epokė pėrfundoi, Evropa hyri nė shok.
"Ne jemi nė mohim", thotė Caracciolo. "Ne e shohim se amerikanėt nuk janė tė interesuar - pėr ta thėnė me zė tė butė - ndaj interesave tona dhe tashmė ne e kemi futur kokėn tėrėsisht nė rėrė". Evropa vendos me kėnaqėsi", tha Caracciolo, "se Afganistani dhe Irani janė punėt e amerikanėve. "Ēdo krizė e madhe ėshtė diēka qė duhet analizuar jashtė vendit. Ne nuk jemi nė korent me pėrgjegjėsitė e kohės".
Traktati i Lisbonės, me ngritjen e zyrave tė reja tė Presidentit tė Kėshillit Evropian dhe Pėrfaqėsuesit tė Lartė pėr Ēėshtjet e Jashtme dhe Politikėn e Sigurisė, pritej tė ndryshonte gjithēka.
Nė praktikė, megjithatė, Europa e re do tė drejtohet nga njė mekanizėm kompleks me katėr akse: Presidenti dhe ministri i Jashtėm, nga vendi qė mban presidencėn e radhės, Presidenti i Komisionit Evropian dhe kryetarėt kombėtarė tė shteteve dhe qeverive.
Skema e re duket si njė parodi e tė gjitha gabimeve qė ekzistojnė nė Bashkimin Europian, burokratike dhe e komplikuar, e ndėrtuar me opsione mė pak tė keqija dhe me sa duket e projektuar pėr tė nxitur mė tepėr luftat nė terren se sa veprimin.
Kritikėt e cilėsojnė zgjedhjen e Herman Van Rompuy si President i Evropės dhe Catherine Ashton si ministre e Jashtme, si simbol i mungesės sė vizionit. Van Rompuy, ish-Kryeministri belg, ėshtė i njohur pėr aftėsinė e tij pėr tė balancuar ndjeshmėrinė lokale - qė nuk ėshtė diēka e vogėl nė Belgjikė - dhe mikluar kampet kundėrshtare drejt njė konsensusi.
Pa dyshim kėto atribute janė shumė tė rėndėsishme, por fatkeqėsisht nuk janė ato tė nevojshmet pėr tė rritur vlerėn e Europės nė skenėn ndėrkomėbtare.
Ashton, njė ish-ministėr britanik dhe komisioneri evropian i tregtisė, ka pak pėrvojė nė punėt e jashtme. "Van Rompuy dhe Ashton tė japin pėrshtypjen se janė zgjedhur pėr shkak tė limiteve tė tyre se sa pėr meritat", thotė Dominique Moisi, kėshilltar i lartė nė Institutin Francez pėr Marrėdhėniet Ndėrkombėtare. Njė zyrtar i lartė evropian mendon se kur vjen puna tek vetėprojektimi i Bashkimit Europian, zgjedhja e Van Rompuy dhe Ashton ėshtė qė grupi do tė duhet tė pėrshtatet vetė me pesė vjet performancė tė dobėt.
Ėshtė ende shumė herėt pėr tė gjykuar ekipin e ri, natyrisht. Van Rompuy dhe Ashton mund tė bėjnė edhe ēudira. "Ne duhet tė jemi ambiciozė", tha Ashton pėr revistėn "TIME" nė fund tė janarit. Por pėr gjithė atė ambicie, Evropa nuk ėshtė mė afėr pėrgjigjes sė pyetjes sė famshme tė drejtuar nga Henry Kissinger: "Kė duhet tė telefonoj kur dua tė flas me Evropėn?". Pra, ēfarė mund ta shpjegojė hendekun midis ambicies sė deklaruar tė Evropės nė politikėn e jashtme dhe performancės sė saj? Dhe si mund tė mbyllet ky hendek? Po sikur tė mos kishte Evropė?
Le t'ja fillojmė me historinė. Koncepti modern i njė Evrope tė bashkuar lindi nė epokėn e Luftės sė Dytė Botėrore dhe e zuri gjumi mbi idenė se fati i paevitueshėm i Gjermanisė, Francės dhe pjesės tjetėr tė Evropės mund t'i jepte fund dhunės qė kishte pushtuar kontinentet pėr shekuj me radhė. Duke gjykuar nė kėtė mėnyrė - dhe pavarėsisht dėshtimit pėr tė parandaluar pėr t'i dhėnė fund luftave tė vazhdueshme jugosllave - BE-ja ka ecur pėr mrekulli.
Pėr pjesėn mė tė madhe tė kohės, udhėheqėsit e saj kanė qenė tė lumtur duke u pėrqendruar nė politikat e brendshme: njė treg i vetėm, njė monedhė evropiane dhe lėvizjen e lirė tė njerėzve.
Mbrojtėsit e BE-sė, pėr mė tepėr, mund tė argumentojnė se nė partneritetin e saj tė menjėhershėm, suksesi i saj ka patur njė efekt demonstrues qė nuk ėshtė pėr t'u nėnvlerėsuar. Ashtu si Greqia, Portugalia dhe Spanja donin tė kopsisnin tė drejtat e tyre demokratike duke u bashkuar me BE nė vitin 1980, ashtu edhe vendet s Evropės Lindore dhe Qendrore kėrkuan menjėherė tė bėheshin anėtare tė BE-sė sapo shpėtuan nga zgjedha sovjetike.
Duke zgjeruar njė zonė tė paqes dhe qeverisė liberale nė lindje, BE-ja ka bėrė shumė pėr tė qetėsuar njė pjesė tė botės, e cila jo shumė kohė mė parė ishte vatėr konfliktesh vdekjeprurėse. Megjithatė, pėrtej partneriteteve tė saj, BE-ja rrallė herė e ka demonstruar peshėn e saj kolektive. Arsyeja kryesore pėr kėtė, sigurisht, ėshtė qė shtetet anėtare ende janė tė interesuara pėr tė mbrojtur dhe pėr tė ndjekur interesat e tyre kombėtare, nė vend qė tė pėrfshihen nė njė organ shumėkombėsh.
Ka edhe njė rast, mjaft shtete europiane e mendojnė se Evropa do tė jetė mė mirė nėse vazhdon tė synojė ulėt. "Shumė pak vende evropiane e shohin rolin e BE-sė si njė fuqi", thotė Moisi. "Ata e shohin Evropėn si njė vend - me njė treg tė pėrbashkėt, njė monedhė tė pėrbashkėt, por jo njė fuqi qė duhet tė projektohet nė botėn e jashtme".
Ky argument fillon tė prishet kur ke aspirata pėr tė ndihmuar rregullimin e botėn. Gjatė dekadės, shumė evropianė kanė dashur ta mendojnė BE-nė si njė kundėrpeshė pėr Uashingtonin dhe tani Pekinin: njė fuqi e madhe, e pasur, por mė zemėrmirė. Pyetni Catherine Ashton qė tė pėrcaktojė idealet e Evropės dhe do tė shihni se aspiratat e saj janė larg nga modestet: "Demokracia. Tė drejtat e njeriut", thotė ajo. "Dėshira pėr tė parė vende tė qėndrueshme, tė sigurta, me tė cilat i gėzohemi dialogut politik dhe marrėdhėnieve ekonomike".
Evropa ka tė drejtė tė mendojė gjėra tė mėdha - si pėr hir tė vet dhe pėr atė tė tė tjerėve. Shumė nė pjesėn tjetėr tė botės do tė mirėpresnin me kėnaqėsi njė zė mė tė fortė evropian. Kryeqytetet nga Pretoria nė Uashington, kėrkojnė vazhdimisht mė shumė nga aleatėt e tyre evropianė. Si ndihmėsi i Sekretarit tė Shtetit pėr ēėshtjet e Evropės dhe Euroazisė, Philip H. Gordon tha nė Komitetin e Punėve tė Jashtme pas ratifikimit tė Traktatit tė Lisbonės tė vitit tė kaluar: "Ne shpresojmė se vendet anėtare tė BE-sė do tė investojnė pėr institucionet pas Traktatit tė Lisbonės me autoritet dhe kapacitet pėr tė bėrė kontribute konkrete pėr tė shtypur sfidat globale me tė cilat po pėrballemi sė bashku".
Nė Afrikė, Indi, Amerikė Latine, liderėt do tė tejkalojnė veten e tyre pėr t'u angazhuar shumė mė ngushtė me njė fuqi qė nuk ėshtė as SHBA-ja dhe as Kina - tė dy kombe qė e konsiderojnė vetėn tepėr tė fuqishme, tepėr tė drejta pėr vlerat e tyre, tepėr tė afta pėr tė parė ndėrveprimet e tė tjerėve nė vend tė interesave tė tyre kombėtare.
Por, nėse Evropa do tė realizojė ėndrrat e saj dhe nė tė njėjtėn kohė edhe ato tė tė tjerėve, ajo duhet tė ndryshojė mėnyrėn se si bėn biznes. Nėse do tė vepronte si njė bllok i vetėm i vėrtetė do tė kishte njė ndikim mė tė madh.
Njė nga problemet nė takimet ndėrkombėtare, thotė Jean-Pierre Lehman, njė profesor i ekonomisė politike ndėrkombėtare nė IMD nė Zvicėr, ėshtė se BE-ja ėshtė "paralizuar nga anėtarėt e saj". Njė zyrtar i lartė aziatik i pėrshkruan ato - me tėrbim tė dukshėm - se si liderėt evropianė flasin pafund me njėri-tjetrin nė takimet ndėrkombėtare. "Ata janė shumė snobė", thotė ai, dhe kjo nuk duhet marrė si njė kompliment.
Tjetėr, evropianėt duhet tė vlerėsojnė se vetėm idealet nuk mjaftojnė pėr tė fituar respekt. Tė duhet mund pėr t'i bindur tė tjerėt tė qėndrojnė nė anėn tėnde. Evropa ka bėrė shumė nė ndėrtimin e politikės globale pėr ndryshimin e klimės, duke vendosur qėllime pėr reduktimin e karbonit, duke prezantuar tregjet e para ku mund tė tregtohet karboni dhe duke drejtuar rrugėn e shfrytėzimit tė burimeve tė gjelbėra tė energjisė.
Udhėheqėsit evropianė mbėrritėn nė kryeqytetin danez duke dhėnė pėrshtypjen se tė qenut njė shembull do tė ishte e mjaftueshme pėr tė bindur tė tjerėt tė bėnin lėshime. Por konferenca mori njė kthesė tė ndryshme. Njė grup i vendeve nė zhvillim kėrcėnuan se do tė largoheshin.
Nė konferencėn e Kopenhagenit, Obama hyri nė njė dhomė ku delegatėt nga Kina, po takoheshin me ata nga Brazili, India dhe Afrika e Jugut. Ata arritėn njė marrėveshje dhe pastaj ia paraqitėn atė Evropės dhe pjesėmarrėsve tė tjerė.
"Ishte njė takim global i organizuar nga njė vend evropian, nė BE, nė njė zonė ku BE-ja kishte diēka pėr tė ofruar", thotė Lehman i IMD-sė. "Por ai ishte njė poshtėrim i madh. Evropa ishte jashtė dhomės". "Mėsimi i dhimbshėm i Kopenhagenit ishte se askush nuk tė merr seriozisht ... nė qoftė se nuk je njė aktor serioz", thotė Moisi. Kontinenti Paqėsor
Me njė ironi tė hidhur, bindja mė e lavdishme e Europės moderne, qė ėshtė se forca e armėve rrallė zgjidh mosmarrėveshjet politike pėr njė kohė tė gjatė, ėshtė pikėrisht ajo qė e pengon atė qė tė jetė njė lojtare mė e fuqishme. Kombet evropiane kanė dėrguar mijėra tė rinj dhe tė reja pėr tė luftuar kundėr Talibanėve, por kujtimet nga shekulli XX tregojnė se opinioni publik europian nuk ka dėshirė tė angazhohet nė luftėn nė Afganistan.
Mė 20 shkurt, qeveria holandeze e aleancės u rrėzua pėr shkak tė njė mosmarrėveshjeje nė lidhje me vendimin se kur duhet t'i jepej fund shpėrndarjes sė vendit. Qeveria gjermane pėrballet me sfida tė mėdha tė brendshme nė pranimin se forcat e saj nė Afganistan janė nisur atje pėr tė luftuar dhe jo pėr tė qenė punėtorė humanitarė me uniformė.
Pėr Uashingtonin, i cili e di se bota mbetet ende njė vend i rrezikshėm, kėto qėndrime janė bėrė njė shqetėsim serioz. Mė 23 shkurt, nė seminarin e konceptimit strategjik tė NATO-s, Sekretari amerikan i Shtetit, Robert Gates ka qenė veēanėrisht i hapur.
"Demilitarizimi i Evropės - ku grupime tė mėdha tė klasave politike dhe publikut tė pėrgjithshėm janė kundėr forcave ushtarake dhe rreziqeve qė vijnė nga to - ėshtė kthyer nga njė e mirė e madhe e shekullit XX, nė njė pengesė tė vėrtetė pėr arritjen e sigurisė kombėtare dhe paqes sė qėndrueshme nė shek 21."
Shumica e diplomatėve evropianė do tė pajtoheshin me tė. Pas fjalimit, njė diplomat foli pėr njė "inerci" ndėrmjhet evropianėve kur pėrballen me kėrcėnime tė reja. "Ne duhet t'i pėrshkruajmė opinionit publik", tha ai, "botėn ku jetojmė sot".
Por kjo kėrkon udhėheqje politike, gjė qė nė shumicėn e Evropės mungon. Po, Britania e di se ka ende njė rol botėror, po ashtu edhe Franca, Presidenti Nicolas Sarkozy i sė cilės, ka qenė aktiv nė ēėshtjet qė nga lufta e Gjeorgjisė nė vitin 2008 e deri tek pasojat e njė Irani bėrthamor. Por shteti mė i madh i BE-sė mungon nė debatet e tilla.
Pėrgjatė gjysmės sė fundit tė shekullit XX, Gjermania ka qenė nė qendėr tė eksperimentit evropian. Por, qė nga fundi i Luftės sė Ftohtė, ajo ka bėrė njė hap prapa nė BE, duke ndjekur rregullisht rrugė tė ndryshme, kur Evropa ėshtė pėrpjekur tė krijojė njė politikė tė unifikuar (sidomos gjatė krizės financiare tė vitit 2008 dhe 2009), si dhe duke forcuar lidhjet me Rusinė, pavarėsisht hidhėrimit tė Britanisė dhe Francės. "Nė prapaskenė Gjermania ėshtė ende mjeshtre kukullash nė BE, duke tėrhequr dhe lėshuar fijet", thotė Ulrike Guérot, kreu i zyrės sė Berlinit nė Kėshillin Evropian pėr Marrėdhėniet me Jashtė. "Por nganjėherė Berlini vendos tė mos tėrheqė asnjė fije, rast nė tė cilin nuk ndodh asgjė. Gjermania po fillon tė bėhet eksperte nė shmangien e Evropės nė njė mėnyrė shumė tė rafinuar".
Tė tjerė vėrejnė dėshtimin e Evropės nė gjetjen e njė zėri tė pėrbashkėt. Kina, pėr shembull, ėshtė bėrė shumė e aftė qė tė manipulojė anėtarėt e Bashkimit Evropian individualisht kundėr njėri-tjetrit.
"Ka njė mungesė tė plotė tė njė debati strategjik nė Evropė rreth Kinės", thotė Daniel Korski, anėtar i lartė i politikės nė Kėshillin Evropian pėr Marrėdhėniet me Jashtė. Nė vend qė tė trajtohet ky dėshtim - prioritet i qartė pėr kėtė shekull - Evropa ka shpenzuar muajt e fundit duke vlerėsuar mėnyrėn se si duket nė Uashington.
Obama ka vizituar Evropėn gjashtė herė qė prej marrjes sė detyrės dhe ka bėrė vetėm njė udhėtim nė Kinė. Por vendimi i presidentit tė SHBA-sė pėr tė mėnjanuar takimin nė Spanjė dhe dėshtimi i tij pėr tė marrė pjesė nė 20-vjetorin e rėnies sė Murit tė Berlinit, e ka bėrė Evropėn tė sillet si njė dashnor xheloz. Shtypi francez njoftoi se Sarkozi u detyrua tė ngushėllonte njė Merkel tė mėrziur pėrpara ceremonisė sė Murit, duke e pėrshkruar Obamėn si njė person, prezenca e tė cilit ishte e domosdoshme.
"Nėse bėni njė pėrpjekje vėrtetė tė madhe, ai do t'ju dėrgojė njė letėr", tha Sarkozi, sipas gazetės "Le Point", "dhe nėse i uleni nė gjunjė, atėherė do tė keni nderin e shprehjes 'Me sinqeritet' nė fund tė letrės, tė shkruar nga dora e tij".
Siē e parashikojnė ata tė ardhmen, udhėheqėsit e BE-sė nuk mund t'i shmangen dot mė pyetjes sė vėshtirė: Ėshtė njė politikė e pėrbashkėt e jashtme ajo qė shtetet anėtare tė saj - dhe zonat e brendshme tė tyre politike - me tė vėrtetė duan? Nėse nuk ėshtė, atėherė pjesa tjetėr e botės mund tė rregullojė pritmėritė e saj nė pėrputhje me rrethanat.
Nėse ėshtė, atėherė evropianėt mund tė fillojnė punėn e vėrtetė tė diplomacisė publike, duke folur pėr virtytet e tyre tė sigurta tė tolerancės, kompromisit dhe bujarisė, jo nė njė mėnyrė mospėrfillėse, por nė njė mėnyrė qė tė bėhet e qartė se si kontinenti mė i errėt i shek XX arriti tė gjejė rrugėn e tij drejt paqes. BE-ja mund tė punojė mė shumė pėr tė zbutur tensionet nė sferėn e saj tė interesit - duke siguruar qė Bosnja tė mos tė ketė shanse tė bjerė mė nė konflikt, duke punuar ngushtė me Turqinė pėr tė ndihmuar potencialin e saj tė madh pėr inkurajimin e njė prosperiteti tė ri tė Evropės Lindore, duke arritur kėshtu njė partneritet tė vėrtetė pėr tė gjitha vendet e Afrikės Veriore (njė tjetėr ide e mirė e Sarkozy pėr tė parė nėse ata mund tė tėrhiqen brenda zonės evropiane tė prosperitetit).
Duke mos bėrė asgjė dhe duke iu dorėzuar inercisė, BE-ja do tė fitojė disa miq tė rinj. "I mėrzituri Presidenti Obama ka humbur tashmė durimin me Evropėn qė ngul kėmbė nė mungesėn e saj totale tė koherencės dhe qėllimit", sipas Kėshillit Evropian pėr Marrėdhėniet me Jashtė.
"Nė njė botė post-amerikane, Shtetet e Bashkuara e dinė se kanė nevojė pėr partnerė efektivė. Nė qoftė se Evropa nuk arrin tė piqet, SHBA-ja do tė kėrkojė partnerė tė tjerė tė privilegjuar pėr tė bėrė biznes me tė".
Kjo, duhet tė thuhet, dhe ėshtė mė e lehtė tė thuhet se sa tė bėhet. Ne nuk duhet tė harrojmė: Evropa ėshtė e pasur dhe demokratike, vlerat e saj janė mė afėr me ato tė SHBA-se se me kėdo vend tjetėr. Por, evropianėt nuk mund tė mbėshteten nė bindjen se do tė jenė tė privilegjuarit e amerikanėve pėrgjithmonė. Bota pėrtej kufijve tė Evropės po ndryshon shpejt.
"Ajo ēfarė ėshtė mė e rėndėsishmja tani", thotė Constanze Stelzenmüller, anėtar i lartė i transatlantikut nė Fondin gjerman Marshall tė Berlinit, "ėshtė tė dimė se ēfarė mund tė sjellė Evropa nė tryezė". Deri mė tani, ėshtė sjellė shumė pak. A duan evropianėt qė kjo tė ndryshojė? Nėse po, tani ėshtė koha mė e volitshme pėr t'u ēuar nė kėmbė dhe pėr ta thėnė me zė tė lartė. http://www.rilindjademokratike.com/R...s/speciale.htm | |