TMq/ Dëshmi nga krimet serbo-maqedone

vlug · 17.6.2008, 15:30

Citim:

Fshati Isiuk - Ajaz Memishi

Ajaz Memishi lindi më 1931 në fshatin Isiuk. Si fëmijë përjetoi masakrat që Brigada XVI serbo- maqedonase kreu në këtë fshat në dhjetor të vitit 1944. Tani jeton në Preshevë me familjen shumëantarëshe dhe pa kurrfarë të ardhurash.

Ishte dhjetor i vitit 1944, rrëfen baca Ajaz, si fëmijë me fëmijët e tjerë isha duke luajtur në oborrin tonë. Në çast u dëgjuan zëra nga perendimi dhe pas pak pamë edhe partizanët që si milingona po na rrethonin fshatin. Them si milingona, ngase ishin në numë të shumtë.

Më kujtohet një farë Luba i Leranit, që atëherë ishte komandant i tyre, i cili pasi pa se nuk ka kurrfarë rreziku ngase shtëpitë i patën lëshuar të gjithë burrat e fshatit, meqë kishin marrë vesh se do të rrethoheshim e në fshat patën mbetur vetëm gratë, pleqtë dhe femijët, ai u thirri personave të vet: “Dodjite, slobodno, slobodno...” (Ejani lirisht, lirisht) S`vonoi dhe dhanë urdhërin e parë: Asnjë fshatarë të mos dalë në oborr të gjithë në shtëpi! Më vonë pasoi edhe kontrollimi dhe burgosja e pleqve dhe fëmijëve më të moshuar ( të gjithë të gjinisë mashkullore). Familjes sonë i urdhëruan që ta lëshonte shtëpinë se aty do të vendosej Komanda.

Dhe ashtu u bë. Komanda u vendos në katin e parë të shtëpisë, kurse në atë përdhesë u vendosën të burgosurit (kishte edhe nga ata që i kishin zënë nëpër male duke ikur). Ne u detyruam të shkonim bashkë me familjet e Bajramit, Selimit dhe Brahimit në shtëpinë e Hajrizit.

Afër shtëpisë sonë gjendeshin edhe shtëpitë e Bajramit dhe Zulfiut që shërbenin për torturimin e burgosurve para ekzekutimit. Ne nuk guxonim të dilnim për asnjë çastë nga shtëpia, nga frika se do të na ekzekutonin. Mirëpo, qysh natën e parë me të dëgjuar muzikën dhe krismat e pushkëve, unë si fëmijë kureshtar u përvodha disi prej shtëpisë dhe dola në oborr. Më kujtohet si sot, se si partizanët i shtinin përdhunisht të burgosurit të hidhnin vallë me muzikën që bënin ca romë nga radhët e partizanëve dhe arrita t`i dalloja edhe ca të burgosur, e këta ishin: Abdi Zuba, të cilin një natë e vranë bashkë më gjyshin tim Ramiz Hajdarin, Shefki Hafizin dhe axhen tim, Qamil Nuhiun. Këta kufoma unë i pashë vetë një natë kur përsëri u përvodha prej shtëpisë, e pasi nuk guxoja të eci në këmbë, ngase identifikimi i siluetës ishte më lehtë, u detyrova të ecja barkas dhe në një livadh hasa në katër kufoma. Njërën prej tyre arrita ta identifikoja, ky ishte gjyshi im, ndërsa të tjerat, nga masakrimet që u kishin bërë, nuk i njoha.

Kufomat më shtuan frikën se do të më zinin dhe do të më vritnin edhe mua. Atë natë u ktheva në shtëpi më i shqetësuar se kurrë më parë. Këtë e vërejti nëna dhe më pyeti se ç`ka kisha. Unë i tregova realitetin, por ajo për të më ngushëlluar më tha se nuk kam mundur t`i njoha në atë natë kufomat. Një herë tjetër, kur dola nga shtëpia më zunë dhe më detyruan që t`u mbushja ujë nga kroi. Kjo turturë për mua zgjati dy ditë rreshtë. Torturë nuk ishte vetëm bartja e ujit, por frika se do të më vrisnin dhe për këta mundohesha që kjo të mos më gjejë në befasi, por të jem i përgaditur, mendoja që në momentin kur ndonjë partizan të ma drejtonte pushkën, unë të merrja vrapin dhe të humbja gjurmë nëpër mal. Mirëpo kjo, üër fatin timë nuk ndodhi dhe unë mbeta i gjallë.

Gjatë dymbëdhjetë ditëve, sa qëndruan, vinin rregullisht në shtëpinë tonë ( kështu ndodhi edhe me shtëpitë e tjera) dhe urdhëronin t`u ziejm kaçamak, e pastaj kërkonin bukë e ujë të vluar kinse për t`u përgatitur “ushqim” të burgosurve. Nja dy-tri ditë para se të tërhiqeshin prej fshatit, partizanët i morën të gjithë të burgosurit dhe i dërguan në Preshevë. Ndër të burgosurit ishin edhe dy dajallarët e mi, Rrustemi e Bajrami, të cilët pasi u liruan (pas gjashtë javësh) së pari erdhën në shtëpinë tonë e pastaj shkuan nëpër shtëpitë e veta. Sipas tregimit të tyre, të burgosurit që ishin 300 – 400 veta, u dërguan në barakat e monopolit (vendgrumbullimi i duhanit) të Preshevës. Këta u mbajtën të burgosur pa kurrfarë vendimi e procedure gjyqësore.

Brigada u tërhoq pas 12 ditësh duke plaçkitur çdo gjë të vlefshme. Më kujtohet se ne kishim 30 lopë e disa dhi, prej të cilave na kishte mbetur vetë një dhi e çalë, kurse të tjerat (lopat dhe dhitë) na i kishin grabitur. Ata kishin lënë pas vetes ta masakruan fshatin e tërë. Me të shkuar ata, ne filluam t`i kërkonim kufomat e njerëzve të vrarë. Diku rreth 30 metra afër shtëpisë se Zylfiut në dy gropa kishin qenë të mbuluar me pak dhe të masakruarit.

Njëherë as që guxuam t`i preknim kufomat, ngase partizanët kishin urdhëruar të mos prekeshin. Pas disa ditësh na dhanë lejë për t`i nxjerrur kufomat. Leja është marrë në Zhegër. Në nxjerrjen e kufomave kam marrë pjesë edhe unë dhe disa fëmijë të tjerë, sepse burra nuk kishte. Në nxerrjen e kufomave shquhej sidomos nëna e Hazirit, Qazimja, së cilës i ndihmonin Ismaili, Rexha, por edhe unë, Naip Shabani, Sadriu e pas ditës së dytë filluan të vinin edhe prej fshatrave të tjera për të na ndihmuar. Ishte vështirë t`i nxjerrë kufomat, sepse ato ditë pat rënë shi e gropat sihin të mbushura me ujë e lloç. Dikush nga ne hynte në gropë dhe teshat e kufomës i kapte të mbushura për mullarë dhe ata që ishin lart e ngrinin kufomën dhe kështu të gjitha kufomat i radhitnim në livadh. Kufomat ishte vështirë të identifikoheshin, pasi ato ishin të masakruara.

Më kujtohet se Nuhiu i Caravajkës ia kishin pas nxjerrë trutë, Sahit Asllanit ia kishin prerë pjesën e epërme të kokës dhe ia kishin nxjerrë njërin sy. Në kufomat e tjera vërehej rrebeshi i plumbave, fyturat e deformuara, prerja e organeve gjenitale, djegia me ujë valë etj. Këto skena kanë qenë rrëqethëse sidomos për ne fëmijët., unë për vete kurrë nuk mund t`i harroj, bile shpesh i shoh edhe në ëndërr.

Kufomat që ishin nga fshatrat tjera, ata që kishin mundësi, i merrnin dhe i varrosnin në fshatrat e tyre, pra në vendëlindje, ndërsa kufomat që mbetën i varrosën aty në fshat, një pjesë në një livadh e një pjesë ndër një dardhë. Varrimi nuk ishte si zakonisht, i varrosnim nga tre – katër veta në një varr dhe pa dërrasa e zakone tjera. Kufomat e gjyshit, Avdi Zukës, Ramiz Hajdarit, Shefki Hafizit e të mixhes Qamil i varrosëm në vendin e vrasjes. Ishte prekës rasti kur pamë se Rexha ishte vrarë me katër fëmijët e tij e këso rastesh kishe edhe nga fshatrat e tjera, si psh. rasti i Lutfiut nga Gruahalia. Nga këto grupe nxorëm mëtepër se shtatëdhjetë veta. Ndër ta dhjetë ishin nga fshati Isiuk. Këta janë:

1. Rexhep Dalipi

2. Rifat Dalipi

3. Mustafë Dalipi

4. Rashit Dalipi

5. Ramadan Dalipi (Rexhepi, Rifat, Mustafa, Rashiti dhe Dalipi ishin babë e bij.)

6. Murat Avdyli

7. Adem Sylejmani

8. Aziz Sylejmani

9. Memish Nuhiu

10. Qamil Nuhiu

Pasi përfunduam varrimin, filluan të rrëfenin secili ç`kishte parë dhe dëgjuar. Nga rrëfimet e bacës Riza dhe bacës Arif, të cilët kishin shpëtuar nga vdekja e sigurt, kuptuam se ndaj të burgosurve ishte ushtruar një dhunë e paparë. Nxerrja e të burgosurve prej shtëpive për te gropat, ku ishte vendi i vrasjes ishte ndrekur me muzikë e këngë. Ngaj të burgosurve bëheshin tortura të ndryshme: rraheshin me drurë, përvëloheshin me ujë valë, mbyteshin me sëpatë, u nxirrnin sytë me kunja, i lyenin me kaçamak valë etj.

Të gjitha këto mundime e tortura ndaj të burgosurve, ne nuk i kishim dëgjuar as parë, sepse ato kryheshin natën dhe me muzikë. Ato, siç thashë na i patën rrëfyer baca Riza dhe baca Arif.

http://presheva.com/histori/isiukajazmemishi.html

vlug · 17.6.2008, 15:35

Citim:

Fshatit Isiuk - Naip Nuhiu

Naip Nuhiu u lind më 1932 në Isiuk. Është një nga dëshmitarët e gjallë që përjetoi masakrat që bëri Brigada XVI serbo-maqedonase. Tani jeton në Preshevë. Dëshmia e tij është si vijon.

Ardhjen e partizanëve në fshatin tonë e paralajmroi një farë Avdi Zuba, të cilin e kishin marrë me vete partizanët për t`ua treguar rrugën për në fshat. Atë partizanët e detyruan që të bërtiste nga fshati Sefer e të na lajmëronte ne tëmos trembeshim dhe të mos e lëshonim fshatin, se s`kishte për të na gjetur asgjë e keqe. Ai iu drejtua bacës Rexhë me këto fjalë, që më kujtohen edhe sot: “O , Rexhë, mos ikni prej katundi, se ne nuk ju bëjmë kurgjë!” Por kësaj thirrje nuk i besoi askush, kështu që burrat ikën e u larguan në mal, kurse në fshat mbetën vetëm pleqtë, gratë dhe fëmijët.

Për t`ua bërë me dije partizanëve se nuk do të donim të luftonim, por do të dorëzoheshim, vendosëm që ta ndrinim flamurin e bardhë, por meqëe flamur nuk kishim, atëherë në vend të tij ngritëm një peshkir të bardhë. Këtë veprim e bëmë pasi menduam se ata nuk do të çoin dorë në gra, pleq dhe fëmijë. Mirëpo u gënjyem ata nuk patën mëshirë për askend. Me flamur të bardhë, partizanët dolën që t`i pritnim mixha Rexhep, Mehmeti, Brahimi, mixha Daut, babai im, Hajrizi... Së pari në fshat erdhi një grup partizanësh për t`u bindur se nuk ekzistonte kurrëfarë rreziku.

Dhe kur u bindën, atëherë thirrën edhe komandën, kurse komandanti i tyre një farë Luba i Leranit, u dha urdhër që të vinin të gjithë lirisht. Atëherë pamë se fshati kishtë qenë i rrethuar nga të katë anët, sepse prej të gjitha anëve hynin në fshat partizanët, të shumtë me numër. Në fillim ata nuk bënë kurrfarë zullumi, përkundrazi, filluan të bënin muzikë e të hidhnin valle e në valle i shtinë edhe Avdi Zukën, Ramizin, Shefkiun e më vonë edhe Mehmetin. Pas kësaj ata filluan të vendosen nëpër shtëpitë e fshatarëve. Këshut në shtëpi të Memishit u vendos Shtabi, dhe në katin e parë e jo në atë përdhesë, ndërsa familja e tij, bashkë më të Bajramit, Brahimit, selimit u vendosën në shtëpinë tonë. Po në atë natë partizanët e vranë Memishin, Ramizin , Shefkiun dhe Isën.

Këta i vranë te ara e Jahës. Pra, njëherë i shtinë të hidhnin valle e pastaj i vranë! Tri ditët e ardhshme nuk vranë njeri. Këtë e di, sepse këto tri ditë baba im dilte lirisht t`i kuloste kafshët, e edhe unë dilja me të. Unë edhe i kam parë kufomat, por nga frika fillova të qas si të gjithë fëmijët e tjerë. Babai im së pari i qetësoi fëmijët e tjerë e mua më tha se prej fshatiti s`kemi ku të shkojmë, ndërsa atyre u është shkruar të vriten.

Ditën e katërt e burgosën edhe babën tim, e atëherë unë shkova te partizanët që ta kërkoja. Një serb i Mamajve të Strezovcit e dinte shqipen mirë e unë iu drejtova edhe e pyeta se ku e kam babën. Ai më tha të mos bëhem merak sa ai është gjallë në shtëpi të Memishit. Ai më çoi në këtë shtëpi ku e pashë babën, por pashë edhe se në të dy dhomat kishte shumë të burgosur. Një ditë u nisa nga shtëpia e mixhes Bajram dhe e çela derën.

Aty pashë Rufatin, mixhen Rexhë etj. duke u keqtrajtuar nga partizanët. Ata ishin vetëm në këmishë e done dhe partizanët ua shtinin këmbët në ujë të valë. Si më panë, partizanët më bërtitën e unë ika drejt e te lokja dhe i tregova se ç`kisha parë. Ajo filloi të më qetësonte dhe të ma hiqte frikën, por frikën nuk mund ta hiqja derisa partizanët u larguan nga fshati. Të burgosurit që i dërgonin në shtëpi të Zulfiut i priste vdekja e sigurt. Prej kësaj shtëpie ka shpëtuar vetëm mixha Riza, i cili ka ikur. Ka shpëtuar edhe Arifi i Stanecit, i cili ishte i burgosur në shtëpi të Memishit bashkë me djalin e tij, Xhavitin 17 vjeçarë, të cilin ia vranë, ndërsa Arifi i plagosur pak në kokë arriti të shpëtojë. Në këto shtëpi janë bërë tortura të papara. Në i pamë muret, pasi shkuan partizanët, që ishin të lyera me gjak.

Kjo brigadë në fshatin tonë qendroi rrafsh dymbëdhjetë ditë. Para se të tërhiqeshin së pari i tërhoqën të burgosurit e pastaj shkuaj edhe vetë. Të burgosur kishte gati nga çdo fshat i Karadakut, si: Stanec, Sefer, Shurdhan, Lezbali, Depcë, Gruhali, Lafet, Pidiq, Remnik, Gjykalar..etj. Numri i tyre sillej mbi treqind veta. Në mesin e të burgosurve gjendej edhe babai im. Çdo i katërti i burgosur kishte nga një rojë. Duke u larguar nga fshati, partizanët plaçkitën çdo gjë: kafshë, veshmbathje, ushqim, stoli etj. Atë që nuk mundin ta merrnin me vete, e shkatrronin siç ishin hambaret e grurit, që i derdhnin, kështu që pak shkuarjes së tyre ne që kishim mbetur gjallë mbetëm edhe pa ushqim e veshmbathje.

Pasi shkuan partizanët, menjëherë të nesërmen filluam t`i nxirrnim kufomat e të vrarëve, kështu që u dësht të presim derisa të merrej leje. Pasi i mor leja filloi menjëherë nxerrja e kufomave. Në këtë punë mora pjesë edhe unë. Ishte vështirë të nxirreshin kufomat, meqë ato ditë pat rënë shi. Në këtë punë mori pjesë edhe lokja ime Qazime, nëna Rexhës, mixha Rexhep e Daut, Ajazi (mendon Ajaz Memishin që dëshminë e tij e kemi botuar këtu. p.St@ff), Shabani, Sadriu, gruaja e Miftar Stanecit etj.

Pasi i nxorëm prej gropave, i renditëm në livadh. Nëse dikush prej katundeve të tjera e kishte dikë të vetin, ata i merrnin e i varrosnin në fshat të vet, kurse kufomat e tjera i varrosëm aty afër, si mundem. Kufomta të gjitha ishin të masakruara dhe ishte vështië të bëhej identifikimi, ngase fyturyt e tyre ishin të deformuara. I identifikuam në bazë të veshmbathjes. Në mes të të vrarëve kishe edhe fëmijë, e sidomos ka qenë prekëse kufoma e Sahit Asllanit prej Staneci, i cili e kishte të prë pjesën e epërme të kokës dhe e kishtë të nxjerrë njërin sy. Pastaj ajo e Nuhi Sylejmanit, të cilit ia kishin nxjerrë trutë jashtë, ajo e mixhes Qamil të cilit ia kishin prërë njërën këmbë.

Nxerrja e kufomave zgjati disa ditë dhe janë nxjerrë më se tetëdhjetë.

http://presheva.com/histori/isiuknaipnuhiu.html

Përdorimi i çështjes
Shfaq pamjen për shtyp Dërgoje faqen me postë
Paraqitja
Vijore E ndërthurur E shkallëzuar