Çështje drejtshkrimi

MbV

Kjo çështje po hapet me qëllim që të ndreqen disa gabime kryesore drejtshkrimi. Nuk do të përfshihen të gjitha rregullat e drejtshkrimit të shqipes, por rastet më të rëndomta që hasen në log. (Një paraqitje e plotë elektronike e të gjitha rregullave të drejshkrimit mund të vijojë më vonë në një çështje të posaçme.)

MbV

1.1. Emrat e kombeve, popujve apo banorëve të një vendi, krahine, qyteti, fshati, etj. janë emra të përgjithshëm dhe shkruhen me shkronjë të vogël: dalmatët, ilirët, romakët, gjermanët, krutanët, etj.

1.2. Emrat e përveçëm të botës mitologjike dhe të tregimeve folklorike, shkruhen me shkronjë të madhe: Bindi, Pani, Mitra, Zeusi, Minerva, Krishti, Buda, Apolloni, Muhamedi, etj; Hirushja, Syqenëza, e Bukura e Dheut, Dhevështruesi, etj; por shkruhen me shkronjë të vogël emrat e përgjithshëm të këtyre lëmive si: zanë, perëndi, zot, allah, qipull, shenjt, etj.

1.3. Emrat e stinëve, e muajve dhe e ditëve të javës shkruhen me shkronjë të vogël: pranverë, verë, vjeshtë, dimër; kallnor, fror, qershor, korrik, dimëror, etj.; e hënë, e martë, e shtunë, etj.

1.4. Emrat, gradat dhe titujt e funksioneve shtetërore, ushtarake, politike, fetare, etj. shkruhen me shkronjë të vogël: mbretëresha Teuta, perandori Julian, ministri i Jashtëm E.E., ministri i Brendshëm, deputeti E.E., presidenti i Republikës, etj.; shefi i shtabit, komandanti Romel, etj; princ Karl Topia, dukë Tanushi, etj.; doktor profesor E.E., dekani E.E., etj.; papa Piu, peshkopi Mihal, at Gjeçovi, etj. (Në raste të veçanta kur këto tituj janë bërë pjesë e pandarë e një emri të përveçëm, shkruhen me shkronjë të madhe: Vrana Konti (Kont Urani), Princ Vidi, etj.)

1.5 Titujt e gazetave, të revistave e të librave vendosen gjithnjë mes thonjëzash dhe iu shkruhet me të madhe vetëm fjala e parë si dhe çdo emër i përveçëm në përbërjen e titullit: "Studime historike", "Studime filologjike", "Panorama", "Gazeta shqiptare", "Gjurmime albanologjike", "Zëri i arbëreshëve", etj. Të njëjtin rregull ndjekin dhe botimet e huaja kur jepen sipas shkronjave shqip: "Der shpigel", "Frankfurter algemajner cajtung", "Herald tribjun", "Nju-Jork tajms", etj.

MbV

2.1. Emrat e huaj të përveçëm shkruhen siç shqiptohen dhe sipas shkronjave shqipe e jo sipas shkronjave, hieroglifeve apo logografive të gjuhëve përkatëse: Bethoven, Dvorzhak, Bop, Gëte, Andersen, Grim, Li Bo, etj; Stokholm, Oslo, Sidnei, Pragë, Këln, Rejkjavik, Liverpul, Czintinshanj, etj. Në shkrime kërkimore, burimore, etj. (apo kudo ku duket e nevojshme për saktësim) origjinali mund të shtohet nga pas në kllapa.

2.2 Emrat e huaj të përveçëm marrin mbaresa dhe lakohen plotësisht sipas rregullave gramatikore të shqipes: vendimi i Hagës, jo vendimi i Hagë; fushata e Frederikut të IV-rt, jo fushata e Frederik IV; Vladimir Putini i tha Xhorxh Bushit, jo Vladimir Putin i tha Xhorxh Bush; e dëgjova prej Zhak Shirakut, jo e dëgjova prej Zhak Shirak; në koncertin e Moxartit, jo në koncertin e Moxart; nga ishulli i Borneos, jo nga ishulli i Borneo; Argjentina mundi Paraguain, jo Argjentina mundi Paraguai; etj.

2.3 Nofkat e anëtarëve në log marrin mbaresa dhe lakohen plotësisht sipas rregullave gramatikore të shqipes: ajo që ka sjellë Vlugu, jo ajo që ka sjellë Vlug; shkrimin e Darvinit, jo shkrimin e Darvin; siç thotë dhe Boroniri, jo siç thotë dhe Boronir; fola me MbV-në, jo fola me MbV etj.

preparat

Në rastin e këtyre emrave, mendoj se në shumicën e rrethanave është shumë e dobishme për lexuesin nëse emrat e përveçëm të huaj shkruhen në mënyrën burimore. Kjo i lehtëson jashtzakonisht kërkimet e mëtejshme në rrjet mbi atë njeri apo vend. Me thënë të vërtetën, pëlqimi im do ishte që gjithmonë të përdorej shkrimi i emrit burimor kur përdoren shkronjat latine, ose i fonetizimin duke përdorur shkronja latine në rastet e alfabeteve jo-latine.

mesdimr

Puna është se shqipja është së pari gjuhë e folur (në dallim psh nga greqishtja e lashtë apo latinishtja), ndaj dhe kur shkruhet vihet në funksion të shqiptimit dhe jo anasjelltas. Kjo është aksiomatike dhe ruhet kudo në shkrimin e njësores me një përjashtim të vetëm, tek futja e ë-së në disa vende ku nuk shqiptohet, por që luan rol sqaruesi gramatik. Dhe ky përjashtim është disi i diskutueshëm.

Emrat e huaj tradicionalisht në shqip shkruhen siç shqiptohen dhe marrin mbaresa sipas shqipes në mënyrë që të "ngjisin" me pjesën tjetër të ligjëratës (ashtu siç marrin tërë emrat e përveçëm shqiptarë), përndryshe do të hynin si kalke duke ndërprerë rrjedhën e shqiptimit.

Për shkrime burimore ideja praktike është që brenda një shkrimi, herën e parë që përmendet emri i një të huaji, të jepet me trajtën shqiptare dhe nga pas në kllapa edhe në trajtën ndërkombëtare latine dhe në vazhdim të shkrimit vetëm në trajtën shqipe, ndërsa në punime të gjata si p.sh. libra të përdoret në trajtën shqipe gjatë brendisë dhe të jepet në fund një tregues i burimeve dhe autorëve sipas trajtës ndërkombëtare. Normalisht nuk ka pse favorizohet futja e kalkeve në kurriz të shqiptimit sepse në këtë rast ndryshon vetë natyrën e gjuhës.

I Zgjedhuri

Allah dhe Zot, Perendi apo Zanë nuk më duket se shkruhen me të vogël... Çdo perëndi (në këtë rast jam dakord) shkruhet me të madhe... "Allah" nuk ka as funksion përgjithësues, si zotat e Olimpit apo zanat e malit...

mesdimr

Pikërisht ky është funksioni që ka mbetur në shqip në gjuhën e përditshme (deri dhe në pasthirrma të tipit allah-allah, ishalla) e që e përdorin rëndom dhe jomyslot. Sipas kësaj natyre dhe funksioni janë caktuar me marrëveshje në shqip si emra të përgjithshëm këtu e 40 vjet. Dmth janë marrë parasysh këto luhatje por është vendos asisoj për arsye thjeshtimi.

Zoti a perëndia në rastin e kristove për të shmang keqkuptimet del si Jahveh apo Krisht në emër të përveçëm termash burimorë judaikë (dhe jo mujshimi të fjalëve pararendëse të shqipes, siç janë zoti e perëndia) dhe në rastin e myslove meqënëse vetë fjala Allah është arabe/kurajshe nuk do qe gabim sikur në varësi të kontekstit të kthehej me të madhe. Problemi kuptimor këtu është se gjatë përkthim-interpretimit Jahveh, apo Allah, dmth thjesht zot, që tek ne është emër i përgjithshëm, prandaj dhe nevojitej konvencion që përfundimisht favorizoi përdorimin sipas shqipes, pra, me të vogël.

ZANOR

Fillimisht ju përshëndes të gjithëve, meqë ky është edhe postimi im i parë në këtë forum. Me thënë të drejtën ka disa ditë që e shfletoj logun tuaj, dhe deri tash kam krijuar përshtypjet më të mira dhe jam tepër i ngazëllyer nga trajtesa 100 përqind shqip që i keni bërë. Ndoshta ky është logu i vetëm i këtij soji në të gjithë internetin.

Siç e përmenda ajo që më tërhoqi më shumë dhe që më bëri të hyj në "shtegun tuaj të fshehtë" është shqipërimi tepër mbresëlënës e shumë i saktë i termave forumore. Përgëzime mendjendriturit! Mendoj se duhet të hapni një çështje ku të tregoni se çdo të thonë këto fjalë të papërdorura më parë dhe se cila është e ngjashmja e tyre në gjuhë të huaj. Për shembull fjala nyjë qëndron për link dhe të shpie në një faqe tjetër, apo se ndijëzat janë figura të vogla lëvizëse që shprehin ndjesi apo emocione. Sepse në këtë mënyrë ato do të mund të nguliten më mirë në lexuesit e këtij logu, dhe pse jo të përhapen edhe përtej kësaj faqeje. Bie fjala unë nuk po e kuptoj se nga vjen fjala "tarim", kjo që është te "pulti i tarimit", apo edhe laria te "shkarko larinë e fundit". E kam fjalën për prejardhjen gjuhësore, se kuptimin teknik e kam rrok.

Dhe së fundi po e kërkoj dhe nuk po e gjej dot logun e gjuhësisë. Më ndihmon ndokush?

Nderimet e mia!

mesdimr

Mirësevje zanoro. Projekti për fjalorin ka qenë si ide që në fillim, madje ka pas dhe emër FVV (Fjalori Vator i Vargmalit) (vator - lundrues) po s'u bo gjo sepse nga i çast e mrapa u konsideru se marrëveshjet gjuhësore të këtushme janë çështje të brendshme dhe të natyrës teknike. Me fjalë të tjera, gjuha u pa më shumë si mjet për përdorim të menjëhershëm në log dhe çdo trajtim bohet në funksion të kësaj dhe jo të studimit si gjuhësi. Kemi pas i danë (ndarje/kthinë) gjuhësie po duke qenë se nuk ka pas qarkullim të mirëfilltë gjuhësor dhe duke qenë se gjonat janë pak a shumë të rrjedhshme këtu, u tërhoq. Në kët çast jena duke menu për i ristrukturim të lehtë të logut ene për të tjera sene, kështu që i menim më shumë nuk do na bote keq. Nqs ke nai nismë në men, kv ke MbV ene do të përgjigjet nanjoni prej trupave. ;)