Gjuha e ilirëve

vlug

Vepra është shkruar në vitet e para të shek. XX, prandaj faleni “thjeshtësinë”.

Shqipe

Njohunia jonë mbi gjuhën (ose gjuhët?) e Ilirëve bazohet kryesisht në materialin e pasun onomastik që asht ruejtë në teritorin e okupuem prej tyne, sidomos gjatë bregdetit Adriatik dhe në disa vise në provinca të vendit, mandej në spjegimet e Hezikit, leksokograf i shekullit V para e.r., dhe në emnat e paktë ilirë të cekun prej shkrimtarëve të vjetër. Antroponimet e Ilirëve -- për të cilat do të flasim në pasusin vijues -- edhe toponimet, të njohtuna jo vetëm prej burimeve antike, shum prej të cilave janë ruejtë deri më sot në emnat e sllavëve modernë (me origjinë ilire janë emnat e maleve: Promina, Mosori, Dinara, të lumejve: Bosuti, Narenta, Una ,Drava, të qyteteve: Spliti, Salona, Zara, Nishi të ujdhesave: Braçi e tjera), paraqesin nji burim shumë të randësishëm për studimin e kësaj gjuhe, por rezultate që mund të na dalin tue e analizue këtë material, nuk na qojnë aq larg. Për fat të keq, asnji tekst në gjuhën ilire, qoftë i kohës protohistorikeose i asaj romake, nuk asht gjetë ende deri tash e vështirë mund të gjindet edhe në të ardhshmen. Në këtë vend duhet të përmendim, e për këtë tashma duhet të jemi të sigurtë, se Ilirët nuk e kanë njohtë kurrë nji shkrim nacional. Me pushtimin romak, Ilirët që kanë jetue në qendrat urbane, pak a shum të romanizueme, muerën shkrimin latin për epitafe të përmendoreve të vorrezavet, ose atë grek në viset jugore të Maqedonisë, ku ndikimi i qytetnimit helen ishte mbizotnues. Linguistëve të soçëm u kanë mbetë vetëm emnat personalë (të përveçëm), të cilët gjithnji ose gati gjithnjijanë ruejtë në forma origjinale ilire, edhepse shpesh kanë qenë të romanizuemë.

Gjuha e Ilirëve i përket grupit të gjuhëve indoeuropiane, por deri më sot nuk ka qenë e mundun me e futë me siguri në grupin kentum apo në atë satem. Analizat e pandërpreme e sistematike të materialit onomastik, ilir, nga ana e shum filologëve të famshëm (H. Krahe, A. Mayer, N. Jokl, P. Kretschmer, H. Bariq), nuk kanë qenë në gjendje deri tash me e sqarue kët problem themelor. Në kohët e fundit disa shkencëtarë (në krye të të cilëve asht bullgari. V. Georgiev), i kanë dhanë përparësi hipotezës, simbas së cilës gjuha ilire i takon nji grupi gjuhësor të posaçëm, gjithashtu indoeuropian, por me origjinë ma të vjetër se grupet kentum dhe satem, që e quejnë me emën mediteran-pellazgjik. Kjo teori, edhepse në nji mënyrë përputhet me tezën autoktone të origjinës ilire, nuk mundet të përkrahet shumë.

Nëse vështirësitë rreth vendit që gjuha ilire zen në gjiun linguistik indoeuropian, janë të tilla, edhe ma të vështira janë ato që i përkasin studimit të leksikut e të gramatikës së kësaj gjuhe. Pengesa kryesore në studimin e materialit onomastik që asht baza e studimit të gjuhës ilire, qëndron në faktin se domethanja e pjesës dërmuese të emnave të ruejtun, asht krejtsisht e panjohtun. Disa identifikime janë ba prej shkenctarëve, në saje të vleftës së madhe latinetë përmbajtun në formën e ndërlikueme të disa emnave personalë ose gjeografikë, ose në saje të etimologjisësë tyne, por fjala asht për raste shum të vetmueme që shum pakmund të sjellin dritëmbi gjuhën e folun të Ilirëvet.

Me pushtimin romak fillon procesi i romanizimit të tokës ilire, proces që pat për pasojë edhe zavendësimin e gjuhës ilire me atë latine. Ky proces, natyrisht, u zhvillue vetëm në qendrat urbane, kurse në pjesët e mbrendshme të vendit, Ilirët për nji kohë të gjatë vazhduen të flasin gjuhën e vet. Kështu, shën Hieronimi, edhe vetë me origjinë ilire, vërteton se në kohën e tij, pra në shekullin IV - V para e.r., Ilirët e provincës romake të Dalmacisë dhe të Panonisë, ende e flitshin gjuhën e vet. Me vendosjen e Sllavëve (prej shekullit VII e tutje) zhduket definitivisht përdorimi i kësaj gjuhe, tue lanë gjurma të pakta në gjuhët sllave në Siujdhesën Ballkanike.

Simbas shum studjuesve, gjuha e sotshme shqipe do të duhej të jetë e vetmja mbeturinë ende e gjallë e gjuhës ilire. S'ka dyshim se shqipja tashma vërtet mund të konsiderohet si gjuhë paleoballkanike, por lirisht mund të pyesim, nëse shqipja e sotshme asht mbeturinë e nji gjuhe ose dialekti ilir, apo vetëm e nji gjuhe paleoballkanike, ekzistencën e së cilës sot nuk asht e mundun me e identifikue.

Mbeturinat onomastike të ilirëve, ose që konsiderohen si të tilla, parashtrojnë materialin ma të randësishëm jo vetëm për studimin e gjuhës ilire, por edhe për shqyrtimin e procesit të romanizimit e bile edhe për rikonstruimin e zhvillimit social të Ilirëve. Po përmendim emnat ma karakteristikë që gjinden në mbishkrimet e epokës romake: Bato, Pines, Verco, Loantius, Aplius, Plassus, Plator, Beuzas, Dasas, Vendo, Aetor, Volso, Voltisa e tjerë. Këta gjinden në përmendoret e shumta të vorrezave, përgjithsisht shum të thjeshta. Mirëpo, emnat ilirë gjinden shpesh edhe në shum lokalitete të Perandorisë Romake, ku Ilirët gjindeshin në shërbimin ushtarak (në Gjermani, Afrikë, e tjera). Shpesh në këto përmendore të vorrezavet të Ilirëve, të vorrosun larg atdheut, lexohet emni që tregon origjinën e tyne: Jasus, Breukus, Jadestinus.

Ilirët që kanë banue në vise të ndryshme nuk i kanë pasë emnat e njajtë. Hulumtimet e shkenctarëve, sidomos në vjetët e fundit, tregojnl se në teritorin ilirmund të dallohen shum regjione me onomastikë që e karakterizojnë grupe emnash të ndryshëm. Ky konstatim asht shum i randësishëm, mbasi vërteton edhe njiherë ndryshueshmëninë, ndoshta edhe etnike, të fisit ilir. Sa i përket zhvillimit kronologjik të formës onomastike, mund të konstatohet se Ilirët, në kohnat e vjetra, njifshin vetëm emnin individual, por nën ndikimin grek, prej shekullit IV para e.r., atij emni ia shtojshin emnin e babës në gjindore (mbiemin).Me pushtimin romak, por sidomos mbas shuemjes së kryengritje së Batonëvet ( 6-9 e.r.), formula onomastike ilire i nënshtrohet dhe i adaptohet formulës onomastike romake. Fazat e ndryshme të këtij procesipasqyrojnë në nji mënyrë të dukshme ndryshimet e mëdha që baheshin në kët kohë në lamën sociale, ekonomike, kulturore. Ilirët për nji kohë të gjatë i ruejtën me vendosmëni emnat e vet, edhepse të formuem simbas formulës onomastike romake, por mbas ediktit të Karakallës (212 e.r.), simbas të cilit gjithë Ilirëve u ipej edhe nënshtetësia romake, emnat kombtarë gjithnji zavendësoheshin me mena romakë. Zavendësimi i emnave autoktonë me ata romakë nuk qe kurr komplet, por u kufizue vetëm në qendrat e romanizueme, kurse në vendet e mbrapambetuna dhe larg prej rrugëve të komunikacionit, vendasit e ruejtën të pandryshuem repërtuarin e vet onomastik, i cili në disa raste, sidomos te Shqiptarët, u ruejt deri në mesjetën e vonshme, madje edhe deri në ditët tona.

Art

A mund dikush të më ndihmoj ti interpretoj këto fjalë në shqip?

Shqipe

Mund të interpretohen në shqip, por së pari duhet të hudhet në kanalizim "interpretimi jo-shqip" që i kanë bërë ata viçat kryemëdhenj me fytyrë të kuqe, që e mbajnë veten "rracë superiore".

Janë mundu t'i shpjegojnë fjalët e ilirishtes duke lënë anash shqipen, dhe duke interpretu sipas gjuhëve tjera. Kjo edhe na ka lënë mbrapa në studimin e ilirishtes, në zbulimin e strukturës së saj gjuhësore.

Kjo fjala Frige "bekos" dmth bukë, është e njëjta fjalë.
Bagaron duhet të ketë kuptim tjetër.

kodmors

Ato fjalët ilire kanë mbaresa greqisht, duhet t'i hiqen mbaresat kur interpretohen. Psh. bek-os, bagar-on, etj. Kjo e dyta është fjala i vakët, i vakur (b-v, g-k), vak, vakoj, etj. dmth ngrohje, ngrohtë, ngroh.

GERMA

pershendetje-Tregim nga Herodoti

CILI POPULL ESHTE ME I LASHTI
CILA GJUHE ESHTE ME E LASHTA ,KU KA RRENJET ETNOGJENEZA E GJUHES SE FARAONVE .

Faraonin Psammetich 600 vite p.e.r e brengoste kjo qeshtje ???
Megjithate vendosi te bej nje lloj eksperimenti te thjesht qe do te percaktonte paraardhsit e lashtesis .
Ketu lind pyetja pse e beri kete eksperiment ky faraon duke vrejt popullin qe jetonte ne Egjypt ngjyrat dhe gjuhen qe komunikonin , pra duke verejt perzierjen e popullit qe kishte humbur fisnikrin,ky vendosi te bindej ne menyra me te thjeshta .
Per eksperiment I muar dy femij te porsa lindur dhe I vendosi ne nje vendbanim te izoluar duke u kujdesur per zhvillimin tyre , ku per ta kujdeseshin mbikqyrse te pa goj –memec rreptesisht ishte e ndaluar krijimi I toneve te ndryshme edhe gjat kohes se ushqimit .
Pas dy vitesh ndodhi mrekullia eksperimenti u realizua I sukseshem .
GJAT KOHES KUR JU SILLTE SHERBETORI USHQIMIN.
PAS DY VITESH FEMIJT DALLONIN EREN DHE NUHATESHIN .
DHE LESHUAN TONIN E PARE ,,BËKOS” NJEHERIT SHIHEJ GEZIMI TYRE PER TU USHQYER I GEZOHESHIN BUKES .
Kujdestari I muar femijt pasi qe filluan ta perserisin kete fjalen e pare
Dhe I dergoj ke mbreti .
Duke analizuar kete fjale emer mbreti erdhi ne perfundim se fjala BEKOS eshte nje emer I kuptuar ne gjuhen Pellasge-Yllire ne gjuhen e fisit frigase (Frygas)pra buka thirrej ,, bekos’’ mbreti erdh ne perfundim se ky popull jan paraardhesit e faraonve fisnik , njeherit te paret qe komunikuan ..

Nga ky fakt dokumentues qe na jep HERODOTI per kete eksperiment mund te nxjerrim nje konkludim se PELLAZGJISHTJA-YLLIRISHTJA-ne fakt ALBANOLOGJIA si gjuhe trasheguese e drejtperdrejt , është gjuha e parë e kultivuar nga raca njerëzore ne menyre te lirshme natyrale..