Shqipe

Në shoqëritë parashtetërore, ishin të pëthapur totemizmi, animizmi dhe fetishizmi, që dmth besim në kafshë e bimë, besim në shpirtra të njerzve, dhe besim në objekte të shenjta. Këto janë fetë më të vjetra në botë. Edhe fetë e sotme nga ato më monoteistet kanë nga pak mbeturina nga këto fe të vjetra. Nga këto tri fe, totemizmi është i pari që filloi të ndërthurej me drejtësinë, deri në atë masë sa çdo rregull shoqëror konsiderohej si urdhër nga totemi, pra nga kafsha apo bima e shenjtë.

Kjo lidhje vazhdoi edhe në periudhat pasuese. Shtetet skllavopronare gjithmonë kultivonin një fe politeiste, zakonisht perëndi me formë njeriu. Egjipti, Babilonia, Hellada, Iliria, Roma, që të gjitha ishin shtete skllavopronare, dhe që të gjitha kishin fe politeiste. Ligji më saktë shtypje e skllevërve dhe pushtimi i popujve tjerë konsiderohej si urdhër i dhënë nga perënditë ose të paktën një e drejtë që ua kishin dhënë perënditë.

Në mesjetë krahas zhvillimit të feudalizmit zhvillohen edhe fetë monoteiste. Në feudalizmin e hershëm shoqëria ishte e ndarë në paganë e të krishterë, ku kemi luftime dhe kontradikta mes tyre gjithandej nëpër Europë.

Feudalizmi i zhvilluar zë vend pikërisht në atë periudhë kohore kur krishterimi ishte fe e të gjithëve dmth nuk kishte konkurrentë. Ndërsa rënia e krishterimit të deriatëhershëm shkon krah për krah me rënien e feudalizmit.

Zhvillimet ekonomike-politike etj që sollën kapitalizmin si sistem ishin po ato që sollën edhe reformacionin. Nuk kishte më krishterim dogmatik, por për shkak të mundësisë që njeriu t'a interpretojë lirshëm librin fetar, u krijuan shumë denominime, jo vetëm tek krishterët por edhe tek muslimanët.

Me paraqitjen e komunizmit kemi besimin në asgjë, ateizmin. Ndërsa sot, krijimi i një feje të re është aq i thjeshtë sa çdo ditë dalin në pah besime e fé të reja anembanë botës.

Nga sa pamë sistemi dhe feja janë shumë të lidhura mes vete. Secili sistem ka dhe fenë përkatëse.