Lahuta e Malësisë

Cjapi

Disa pjes nga Lahuta e Malsise, recituar nga Reshat Arbana.


http://fileho.com/download/534390157...lsise.mp3.html

ose

http://www.zshare.net/download/resha...lsise-mp3.html

Aht

Ndihmò, Zot, si m’kè ndihmue!
Pesëqind vjet kishin kalue
Çëse të buk'rën ketë Shqipni
Turku e mbate në robnì,
krejt tu' e là t' mjerën në gjak,
frymën tue ia xanun njak,
e as tu' e lanë, jo, dritë me pà:
kurr të keqen pa ia dà:
rrihe e mos e lèn me kjà:
me iu dhimbtë, po, minit n' murë,
me iu dhimbtë gjarpnit nën gurë!
Veç si 'i dèm, vu n' lavër spari,
qi, ka' e vret zgjedha e kulari
kah nuk bàn m'e thekë strumb'llari,
s'ndigjon me tërhjekun m'pluer:
e tue dhanë kryq e terthuer,
tu' i dhanë bulkut shum mërzì,
me u vu s' ryset për hullì
e as me shoq ai pendë me shkue:
kështu Shqiptarët, të cilt mësue
s'i'n me ndejë rob nën zgjedhë t'huej,
pagë e t'dheta me i là kujë:
por të lirë me shkue ata motin,
veç mbi vedi tue njohtë Zotin,
e as kurrkujë n' këto troje t' veta
mos me i bà kurr tungjatjeta,
n'braz me Turk kurr nuk kanë rà
e as kurr pushkën s' ia kanë dà;
por t'janë grì me tè e t'janë vrà,
si me kenë tu' u vrà me Shkjà
E prandej si pat fillue
Turkut Ora m' iu ligështue,
e nisë pat m' iu thy' atij hovi,
m' qafë përditë tu' i mbetë Moskovi:
e ato fiset e Ballkanit,
zunë me i dalë dore Sulltanit,
nisë Shqiptarët kanë me u mendue,
si Shqipninë me e skapullue
zgjedhet t' Turkut : qi si motit
n' ato kohët e Gjergj Kastriotit,
krejtë e lirë kjo t'ishte, e askujë
n'daç t'jetë Krajl a Mbret i huej,
me i bà kurr mà tungjatjeta,
kurr me i là mà pagë e t'dheta:
edhe Flamuri i Shqipnisë,
si fletë Engj'lli t'Perendisë,
si ajo flaka e rr'fesë zhgjetare,
me u suvalë prap n'tokë shqiptare.
Kur qe ai Knjazi i Malit t'Zi,
Knjaz Nikolla, 'i gërxhelì:
gërxhelì, por belaçì:
na dyndë top, na dyndë ushtrì
edhe del e bjen n'Shqipnì,
për me shtrue këto bjeshkë e vërrì,
shka merr Drinin për s'të gjatit
der' n' Kalà të Rozafatit,
ku ai me ngulë do' «trobojnicën»,
do' m' ia vu Shkodrës «kapicën»:
me bà Shkodrën Karadak,
mbasi 'i herë ta kisht' là n'gjak!
Ka ndejë Turku e këqyrë haru,
pika-pika lotët tu'i shkue,
kah s'ka Shkjaut si me i qindrue;
se Moskovi e ka rrethue:
ka Stambollën muhasere!
Bàjnë shtatë Krajlat muzhavere
Shoq me shoq, tue shartue zì
-si ata e zeza m'i pastë mb'lue!-
për të buk'rën këtë Shqipnì,
si m'ia lëshue n'dorë Malit t'Zì.
M'kambë Shqiptarët atëherë t'janë çue.
Sa mirë n'armë na janë shtërngue!
T'fortë kanë lidhë nji besë të Zotit,
si të Parët ua lidhshin motit
n'ato kohë t'Gjergj Kastriotit:
me 'i kambë mbathë e tjetrën zdathë,
gjanë e gjallë pa grazhd mbyllë n'vathë,
diku ngranë, diku pa ngranë,
harrue grue, motër e nanë,
sy'n agzot, zemrën barot,
e si ai plajmi me furì,
t'kanë rrà ndesh Malit të Zì,
për t'gjatë t'Cemit n'atë kufì,
ku edhe trimat t'janë përlà:
t'janë përlà Shqiptarë e Shkjà,
ballë për ballë ata tu'u vrà,
fyt-a-fyt, ofshè! tu' u prè:
tue mbetë shakull përmbi dhè,
mish për shpez e kaçubeta,
gjithku kje ajo pika e djalit,
gjithku kjenë sokola malit,
pa kjà m'ta as nanat e shkreta.
Veç se, po, me parzme t'veta
Aty Shkjaut sulmin kanë thye.
Mbasi Shkjaut sulmin kanë thye,
bàjnë kuvend Shqiptarët n'mjet vetit
e 'i fjalë t'madhe çuekan Mbretit:
se jo veç qi Knjaz Nikollës
nuk i lajnë kurr pagë e t'dheta,
porsè as Mbretit të Stambollës
s'duen me i bà mà tungjatjeta,
e se dore duen me i dalë:
se Shqipninë nuk po e kisht' falë
Perendia për çerkez,
Turq, manovë, likurazez;
por për do sokola mali,
qi «Shqiptarë» bota po i quete,
për ta gëzue këta djalë mbas djali,
der' qi jeta mos t'u shuete.
Turku fjalën e ka ndì':
se ç'asht mbushë ai me mënì!
Se edhe lëshue ç'ka mbi Shqipnì,
gjallë Shqiptarët ai me i përpì!
Por Shqiptari gjallë s'përpihej,
e as me u shkelë, besà, s'po lihej,
kur po i mbushej mendja e vet,
për Shqipnì me bà gajret,
n' dashtë ta mësyjnë Krajl edhe Mbret.
Edhe kështu t'janë kapërthye
grykë për grykë Turq e Shqiptarë,
pa dhimbë krenash tue u thye
si me thye kunguj npër arë.
T'iu dha zjarm atëherë Ballkanit,
Shkjau: kah drote se Shqipnia
Nji herë shkëputë dore s' Sulltanit,
mà s'do t'bite n'kthetra t'tija,
si atij hangër ia kisht' palla:
merr e mësynë m'Turk fulikare,
e si derrat me çakalla
t'janë mbërthye, t'janë kapërthye:
haju, ngaju, çaju, vraju,
m' pushkë e m'top gjueju batare,
gjaku rrëmbè npër rrahe e qare,
e npër fusha e npër gajusha,
der'qi s'mbramit, n'p'r' atë zhumhùr,
zgjedhe s' Turkut pështoi Shqipnia
e duel m'veti si dikùr:
si premtue kisht'Perendija;
por si dashtë, besà, lum vëllau,
s'do t'kisht' pasë as Turku, as Shkjau.
Se s'ka dashtë Turku lirì,
ma merr mendja; veç un s'dij
Knjaz Nikollës kah gjith kjo zemër
ardhë i paska, qi nën themër
rob Shqiptarët po don me i shtrue,
edhe atë tokë ai me pushtue,
për të cilën vetoi motit
shpata rr'fè e 'i Gjergj Kastriotit?
E qi s'paska dert aspak,
se Shqipnì dhe Karadak
krejt me atë punë po i làte n'gjak?
Zemra i ardhka prej Moskovit!
N'Petrograd Cari i Moskovit
Nji bè t'madhe po e kisht' bà:
m' e ndie plak e kalamà:
se ai natë t'madhe s'do t'kremtote,
se ai kumbarë as krushk s'do t'shkote:
gostë as darsëm nuk do t'ngrifte,
s'do t'u late as s'do t'u krifte,
as s'do t'dilte n'log t'kuvendit,
për pa i hi Stambollës përmbrendit,
për pa këcye mbi post të Mbretit,
me u bà zot i tokës e i detit;
edhe Europës tregun m'ia prè,
mos m'e lanë me shitë, me blè,
mos m'e lanë me çilë kund punë;
por me bà qi ajo përdhunë,
për me çue 'i grimë bukë te shpija,
rob të ngelte n'kthetrat t'tija,
n'ato kthetra me gjak zhye,
mësue gjithmonë n'gjà t'huej me gërrye!
Por, pse ishte 'i skile e vjetër,
si për fjalë ashtu për letër,
mos m'iu gjetë kund nji shoq tjetër,
ai po e dite mirë e hollë,
se isht' do punë me hi n'Stambollë:
se isht'do punë Turkun me e thye,
pa sharrue vetë mbrendë me krye.
Prandej xèn ai me trillue,
m'shpinë Shkjeninë Turkut m'ia lëshue:
m'ia lëshue m' shpinë Shkjetë e Ballkanit,
qi me i qitë këta punë Sulltanit;
me i qitë punë këta 'i herë mà para
me trazime e punë t'pambara,
e mandej vetë prej Rusiet,
si harusha prej pusiet,
me i rà Turkut fulikare,
m'zhbì n'vend, m' e qitun fare;
për pa bà me mend pleqnì,
se me atë punë botën unjì
mujte ndoshta, m' e pështjellë n'zì
Kur ketë punë e ka pleqnue,
ka marrë trimi e n'odë ka shkue,
ka ndejë n'tryezë e asht vu ma shkrue,
me u shkrue miqve kah Serbia,
kah Zagrebi e kah Sofia
me lidhë besën shkaf asht Shkjà,
mbi Budin, m'çanak-kalà,
edhe tok këta ndërmjet vetit
mos m'ia dà të keqen Mbretit;
por m'e nxitë, por m'e mërzitë,
m'iu vardisë si 'i ditë për ditë,
herë për shtek, herë për kufì,
tash me peng tash me pleqnì,
por gjithmonë, po, pa kanu,
veç si t'mujnë n'teposhtë m'e vu.
Mbasandej, ky zogu i Shkinës,
merr e i shkruen Knjazit t'Cetinës,
merr e 'i letër, ia angllatisë,
me dredhì tue ia qindisë:
Ti, qi jè qaj Knjaz Nikolla,
falmëshëndet Cari i Rusisë,
se zà t'madh për ty kam ndie
qi jè trim e gërxhelì,
qi jè burrë e kuvendtàr,
me ta drashtë hijen anmiku,
por, me gjasë, kjo fjalë s'isht' gjà;
pse qe ti m'atë rrasë Cetine
më kè ndejë me 'i gjysmë opinge,
e jè bà, po, gazi i dheut,
tue mërzitë miq e kumbarë,
veç e për bukë thatë në gojë.
Mje sa Turku, përbri tejet,
dredhun çallmën m'vetull t'synit,
derdhë shallvarët ai pola-pola,
rrin e ban kokrrën e pallës,
e as m'e pà ti s'mund ta shofish
përmbas kodrës së pilafit
Po a thue, t'la ty kamba e dora,
ase ngjitë jè ndoshta n'rrogë,
jo se hi kè bulk n' e huejën,
qi s'po ndihesh kund për s'gjalli?
Mo', bre burrë, se nuk ka hije
Urtë me ndejë Cubi i Cetinës,
edhe n'shpì me e shkuem ai motin,
tue u ndeshë npër furka t'gravet!..
Po a s'ta mbushë synin Shqipnia,
me ato male të madhnueshme,
me ato fusha të blerueshme,
qi kurrkund s'jè kah orvate,
me ia shkye 'i skundillë për veti?..
M' tè, krah-thatë, e mos rri fjetun!
Pse pa luejtë ti kambë e dorë,
s't' ndihmon Zot as i Shën Nikollë:
Por ti luej, nafaka luej,
ka pasë thanë ai burri i huej;
sa për bukë e për fyshekë,
piqu n'mue, se t'i qes vetë;
edhe kësulën vène n'sy,
se të nget Mbreti i Stambollës:
nuk ta là me t'prekë me pupël.-
Letrën kështu Cari e ka shkrue,
edhe mirë e ka palue,
e e ka mbyllë me dyllë të zi;
ia ka dhanë kasnecit t'rì,
me ia çue Knjazit n'Mal t'Zì.
Letrën n'gjì ka qitë kasneci,
ka thekë kambët ai sa mund heci:
ka lanë mbrapa fushë e zalle
kapërcye ka bjeshkë e male,
edhe dalë ka lum e shè:
ka shtegtue për ujë e dhè,
der'qi'i ditë, tue marrun dielli,
në Cetinë ka behë ai filli:
shtjerrë opangat, grisun setrën;
Knjazit n'dorë ku ka dhanë letrën,
me dyllë Cari si e kisht' mbshilë.
Ka marrë Knjazi edh' e ka çilë,
e ka çilë edh' e ka këndue,
tri herë rresht ai e ka këndue,
tri dit rresht edh' e àsht mendue;
mbasandej ai fjalë ka çue
njatij Vulo Radoviqit,
kerkserdarit t'Vasoviqit,
qi me dalë me rà n'Cetinë,
pa këqyrë shteg, pa këqyrun stinë:
me flut'rue si gjeraqinë,
për me u pjekë me «Gospodarin».
Njeky Vuloja Serdari
Kisht' pasë kenë nji trim i çartun:
m'e pasë randë toka m'e bartun.
Pa tè prè kund s'ishte marrë,
pa fjalë t'tij ngarkue s'ishte marrë,
pague s'ishte varrë as gjak,
s'kishte vu nuse duvak,
as s'isht' dà gjyqë a pleqnì.
Pse edhe Turku i Malit t'Zì
po e kisht' pasë shqipe mbi kry',
mos m'e lanë me pà me sy.
-Se edhe 'i punë, ky zogu i Shkinës,
po e kisht' bà m'atë udhë t'Cetinës.
Paska marrë e shi në rrugë
Për tërthuer shtrika nji stugë,
edhe i çueka fjalë tërthores,
qi shka àsht Turk i Cernagores,
mos me mujtë m'e shkapërcye,
për pa là 'i dukat për krye.-
Bre! kish' kenë edhe 'i farë burri,
larg e larg me i dajtun turri.
Fëtyra e tij porsi duhia,
syni i tij, tanë zjarm e shkëndia;
vet'llat trashë ngèrthye kulàr,
porsi lesh derrit bugàr;
vesh e m'vesh dega e mustakut,
si dy korba lidhë për lakut;
edhe i mbrrijte kryet në trà:
burrë i atillë me sy me u pà.
Veshë e mbathë e m'armë shtërngue,
kishe thanë se àsht lè drangue.
Se këtè Knjazi fort e dote,
fort e dote edhe e ndigjote;
pse edhe i urtë ai kishte ndodhë,
me ia prè mendja fort hollë.
Prandej Knjazi i çueka fjalë
Në Cetinë për ngut me dalë.
Edhe Vulja bjen n'Cetinë,
pa këqyrë shteg, pa këqyrun stinë,
tue flut'rue si gjeraçinë.
N'atë Cetinë kur Vulja zbriti,
atè Knjazi mirë e priti,
mirë e priti e n'odë e qiti,
i qiti duhan e kafe,
edhe nisi kështu t'bajë llafe:-
Ku jè, Vulo, eh kopilane!
Se ti ujk, po, né na u banè,
ke s'po duke kah Cetina,
ku kè miq e probatina,
qi s'të ndërrojnë me sy të ballit?
Po, a kè mujtë? a kè farë hallit?
Si po t'shkon n'Vasoviq moti?-
Për jetë tande ! si do' Zoti,
merr e i thotë Vulo Serdari;
pse sivjet, lum «Gospodari»,
nuk ka pasë toka valigë,
e ka ardhë nji kohë e ligë,
sa nuk dij si ka m'iu bà,
për me pështue do rob e gjà,
pse edhe buka asht tue na lànë.
Hajt, eh qè'! Knjazi i ka thanë…
Se s'po gjenë cubi me ngranë…
Se s'po gjenë skyfteri mish…
Se ti e nxjerrë korën dy fish!…
Mjaft t'i biesh ndo'i vendit prè,
se po e ban me lopë e qè,
sa me mbajtë njerztë e kujrisë,
jo se mà gjindën e shpisë…
A din shka, Vulo Serdari,
ndiej shka t'thotë ty «Gospodari»:
pështilli bashkë nja disa cuba:
t' idhtë si gjarpni ndër kaçuba,
t'lehtë e t'shpejtë si gjeraçina:
edhe lëshoj ti kah Vranina,
për me vrà ata e për me prè,
për me djegun gur e dhè,
mbrendë tue vjedhë e tue plaçkitë,
tue grabitë e tue robitë,
n'daç me natë e n'daç me ditë;
se un prandej të kam çue fjalë,
der' n'Cetinë nji herë me dalë,
pse dishka mue tash m'ka këcye,
prap me Turk me u kapërthye:
prap me Turk, po, na me u vrà.
Pse edhe as hije, thom, nuk kà,
urtë ma ndejun Turk e Shkjà.
E kështu, tue ligjërue,
krye më krye tue bisedue,
hollë e gjatë e ka qortue,
si me u sjellë e si me u mprue,
për m'e là Vraninën n'gjak.
E si vesht janë marrë me fjalë,
Knjazi n'bukë atè e ka ndalë,
edhe falë i ka do pare;
e i ka falë nji «xheverdare»,
krejt n'argjand kondakun ngrì,
mos m'e gjetë shoqja n'Mal t'Zi:
m'e drashtë vjerrun në sërgjì,
jo mà n'krah të nji luftarit,
jo mà n'krah t'Vulo Serdarit,
qi isht' me brè hekur me dhambë!
Atëherë Vulja àsht çue në kambë:
ka bà Knjazit «tungjatjeta»,
edh' àsht nisë malit përpjeta,
udhës me mend ai tue përblue,
si Vraninën me shkretnue,
Knjazi ashtu si e kisht' qortue

Aht

Zot, ç' ká thánë njaj Avdi Pasha:
Paska mbetë Shqypnija m' vasha,
Qysh se s' léka mbrendë nji djalë,
N' at Vranine mue sod me m' dalë,
N' at Vraninë, m' at t'zezë terthore,
Kû mbe'n shkret sá armë mizore,
Kû mbe'n djerr sá tokë gratçore,
Kû mbe' n vithnat pa bagtí,
Veç prej cubash t' Malit t' Zí,
Qi po vrasin djelmt e rí,
Qi po mârrin lopët me viça,
Qi po presin dhênt me ogiça,
E po djegin kulla e stane,
E po thájn kaq zêmra nane!
Eh! po,knjazi ke Cetina
Ka lshue cubat kah Vranina,
Per me vrá atà e per me pré,
Per me djegun gur e dhé,
Veç si t, nisë degamë me né;
Pse dushmani âsht tue ndersy,
Tokët e Mbretít per me i msý,
Per me i msý e me i rrembý.
Nji djalë m' voter t' m' ishte llâ,
Paçë m' i a lânë t' âmen me fshâ,
Paçë m' i a lânë motren me kjá:
T' mjeren moter, ehu! pá vllá,
E n' Vraninë un kjeçë tue e qitun,
Cubat knjazit per m' i a pritun.
Por mue djalë nuk m' ká qillue;
E n' Shqypní nji djalë drangue,
T' cillit mos t' i dhimet jeta
Per Daulet e troje t' veta,
Fort kerkova e s' mund e gjeta.--
Kshtû ankoi Pasha turçelí.
Oso kuka paska ndí:
Paska ndí,po,e kênka idhnue:
M' sylah doren paska çue:
Me qitë m' Pashen ká mendue.
Por i urti kurr nuk ngutet,
Prej burrnís e jo prej tutet,
Prandaj Osja ndali doren,
E as m' e xjerrë s' e xuer mizoren,
N' fletë t' sylahit çatallue;
Veç pá folë s' mujt me u durue:
Avdì Pashë, tha, mâ kadalë!
Mos e thuaj dý herë at fjalë,
Se, per Dî'n e per Imâ'n,
T'bâj qi t' kjajë e zeza nânë!
T' bâj qi t'kjajë pa <<exhel>>tý nâna;
Pse n' Shqypní ká djelm si Zâna,
Qi per Mbret e troje t' veta
Nuk u dhimet gjâja as jeta:
E kû i lypë besa e burrnija,
Kû i lypë Mbreti e i lypë Shqypnija,
Kta mâ t' parët jânë n' fushë t' mejdanit,
Kta mâ të rrebët janë n'ballë t'dushmanit:
Janë çelik per tef t' taganit.
Marre vedit kurr s' i lâmë!
Pá ksulë m' krye pa opingë në kâmbë,
Na per Mbret e per Atdhé
Per kanû, per besë e Fé,
S' druem me rá nder pré të thyeshme,
S' druem me msý kalát e rrmyeshme:
E kahdo qi t' bjerë Shqyptari,
Shkon rrufeja tue e ndezë zhari,
Pushkë e besë pse na la i Pari.
E ti tash vjen ktû e na thue:
Se n' Shqypni nji djalë drangue,
Qi per mbret e troje t' veta
Nuk i dhimbet gjâja as jeta,
Fort kerkova e s' mund e gjeta...
Por s'ké faj; pse zâni i zí
Aj ká dalë, po, per Shqypní,
qysh se erdh Pasha turçelí,
Qse edhè t ' hujve sod Shqyptari
Qiri m' kambë do t' rrijë qyqari,
Si punue né s, na ká i Pari...
Por po i lâm tash na kto fjalë.
Në Vraninë, qe , un jam tue t' dalë,
Cubat Knjazit me t'i a ndalë.
Veç t'i lypi un dyzet vetë,
Dyzet vetë, po, djelm të letë,
Qi të desin kû t' zatesin:
Si mund t'léjn veç e n'Shqypn';
E po t' ap besen e Zotit,
Se, pa u djegë un n' flakë t' barotit,
S' ká me u lshue per t' gjallë Vranina.
Avdì Pasha kênka çue,
Osos doren ká shterngue:
Aferim, bre,ti Oso Kuka!
Se tý t' thotë fjala edhè duka
Qi ké lé nji sokol malit.
Zgidh kû t' jetë, po, pika e djalit,
Edhè del ti n' at rranxë boke:
N' at Vraninë, kû t'zezat loke,
Qi kan mlue, ehu! djelmt e rí,
Qi kan kthy rejat n' gjiní,
Janë tuj t' pritë si drita diellin.
Foli Pasha. Buzës s' Cukalit,
N'krye t'javës, dielli kur u çue,
Per me shndritë mbí kobe të shekullit,
Kû e perbuzne shuen e drejta,
Qafës s'Kalás, qe, çeta e Osos
Po mêrr rrugen kah Vranina.
Çetë e vogel, por kreshnike:
Dyzet vetë mâ s' janë me t' njehun:
Djelm te zgiedhun n'mal e n' vrrî,
Jo per dukë e per pashí,
Por per zêmer e trimní:
Oso kuka na u ká prî.
Oso Kuka, 'i rrfé prej qiellit,
Shoq nuk ká kah vrân e kthiellet.
A she' i herë, ka' i bje sokakut,
Se ç' m'i bâjn t' gjith tungjatjeta!
Se ç' permnershem xheverdarja
M' i flakon mbí sup të krahit,
Si ajo rrfeja n' natë thellimit!
N' fletë t' sylahit--- folé bollash
Çatallue i ká dý kuburet:
T' mnershemet motra t' t'idhtë taganit,
Qi ndermjet u rri kercnue.
Veshë e mbathë e n'armë shtrengue,
Shtatin div, e sý' n si zhgjeta,
Oso Kuka n' jelek arit,
Pash e m' pash po i bjen pazarit.
Njitë mbas tij vjen shpata e dekës,
Soko Tona i Gurit t' Lekës;
Soko Tona, si Valbona,
Larg permendë m' kto male t' ona,
Si per bukë n' shpí t' tij të ngranme,
Si per pushkë e besë të dhanme.
Thonë se i ká nja trí nishane,
Trí nishane, me fermane
Per sherbim qi i baka Mbretit
Ktej e andej valen e detit.
Mbrapa i shkonin qa' i biri i t' mirit,
Taro Pllumi i Jegumirit.
Mandej vînë dý rê mizore,
Dy djelmoça prej Zagore:
Kaçel Doda e Kerrni Gila:
Rritun mocë si karajfila.
Ehu! bre Oso, Oso-rrfeja,
Ç' kan me t'namë dý vasha t' reja:
Ç' kan me t' nam dý bija nane
N' ato mrize e n' ato stane,
Kúr, kercunat, kan me ndí,
Se ke zgiedhe dy dhandrra t' ri,
Me i perpjekë me Mal të Zí.
Po a thue e njef njat kime-zí,
Qi e ká ballin si siní,
Qi e ká sýnin si duhí,
Qi i ká shpatllat si nji arí?
Aj âsht Çoku i Mar Kolë Dinit
Prej Kabashit t' Dukagjinit:
Trim i çartun, trim si Zânë,
I pá tatë edhè i pá nânë,
Dy gur njitë, thonë, s' i ká lânë.
Per mbas ktij vjen çeta tjeter,
Do mâ t' rí, do prap mâ t' vjeter,
Por t' gjith mocë me trimëní:
Me trimní e me bujarí:
Veç, per dukë e per pashí
Dán mâ n' shâj njaj Jup Qehaja,
Galo Keqi e Sinanaja,
Vuksan Gjeli e Met Zeneli;
E nder t'gjith-- porsì hýll drite,
Preng Markola prej Mirdite:
Lypë per pushkë ky e per pleqní
Q' mêrr prej Shkodre e n'Peshkopí.
Veshë e mbathë e m' armë shtrengue:
Thue se krushq po duen me shkue:
Nja mbas nja'i po i bien Pazarit,
Si ajo rê qi prej Tivarit
Njitet zí terthoreve t'ona,
Per me shkrepe ndokahe t, e vona:
Edhè kapen m' at breg Buene,
Kû n' nji lunder u rreshtuene.
Vend n' at lunder t' gjith kur zune,
Rrqase âsht lundra e veli u nde,
Edhe nise âsht porsi rê,
Tuj çá valen nper Liqê:
Tuj çá valen kah Vranina,
Ku po bate nam Çetina.

Aht

Vall, kush din mue me m' kallzue,
Pse kjo qyqja ,zog i true,
Si mos kurr âsht tue vajtue
N ' at Vranine, n' at t'zeze krahinë,
M ' breg t ' Liqênit n 'at kodrinë?
A mos kján hallet e veta,
Persè zí i shkon moti e jeta,
Bír as bí pá rritë e shkreta?
Qyqja vehten s' âsht tue kjá,
Bír as bí pse e mjera s, ká;
Por po kján ajo nji moter,
Qi ka mbetë sod qyqe n' voter,
Sod qi kputë i âsht kulmi i shpís:
Kján qat motren e atí Avdís!
Jo,po,âsht vrá thonë, Avdì Hisa,
Mriz kah bâte nên dy lisa,
Nên dy lisa n' mal t' Vraninës:
E vrau Vulja, i biri i shkinës!
Njiky Vulja, 'i trim drangue,
N' at Vraninë fort âsht rendue:
Nuk lên kál, jo, me shtektue,
Nuk lên çikë, jo, me u fejue,
Ke po i vret aj djelmt e rí,
Ke po i kthen nuset n' gjiní,
Ke po i vishte nanat ne zi.
Edhè u çueka,zogu i shkinës,
Me trembdhete cuba t' Cetines,
Me msý mrizet e Vraninës:
Po i isht' kênë kandun mishi i dhís:
Edhè u ndeshka m' mriz t' Avdís.
Qaj Avdija vrik piskati:
ndalo, Vulo, mustak-giati:
Ndalo,Vulo,me caruqe,
Pse s' t i leshoj, dhít e kuqe,
Per pá e lá mrizin me gjak:
S ' ruej dhí per Karadak!
Edh' e drodh t' zezen <<breshanë>>,
Qi e kisht' pasë moter e nânë,
Kinsè, i mjeri, zjarm me i dhânë;
Por prej Zotit s' kisht'kênë thânë;
Persè i shkrepi n' dorë <<breshâna>>,
Shí kur dashtë s' do t' i a kisht' nâna.
Po, por Vùloja i terbue,
Qi per pushkë ishte i gatue,
M' <<karajfile>> i u shterngue:
Dekun m' tokë e la pushue.
Edhè u turr m' tê i patenzoni,
(Shka as atij s' i a epte zakoni),
E i zdeshi xhamada'n
E i a xuer edhè taga' n,
E i a muer pushken e giatë,
Si nder burra s' âsht zanát;
Mandej dhít i vên perpara,
Edhè u grafë neper rrege e ara.
Fort po nget capi i Vraninës,
Fort po ndjekë cubi i Cetinës,
Fort po kján nji e bija e Turkinës:
Fort po kján e fort po fshán,
Dekun m' vig kah e shef te vllán:
--- Kur ká dalë qaj hylli i dritës,
O vllau i êm o vllá!
Mbí ato suka t' Podgoricës,
O vllau i êm o vllá!
Ti m' i a vne pushken krahit,
O vllau i em, o vllá!
Edhè m' dole m'derë te vathit,
O vllau i êm, o vllá!
E m'i a lshove zânin skjapit,
O vllau i êm, o vllá!
Me i lshue podit e livadhit,
O vllau i êm, o vllá!
Me i lshue m' ujë-- m' at ujë t' Moraçës
O vllau i êm, o vllá!
Me i mrizue ke aj lisi i rrashit.
O vllau i êm, o vllá!
Qyqja motra tue t' kundue,
O vllau i êm, o vllá!
Porsí lis me degë prarue,
O vllau i êm, o vllá!
Lis me mâje te lulzue,
O vllau i êm, o vllá!
Rrite e mjera tue u mendue,
O vllau i em, o vlla!
Se me ç' vashë tý me t' fejue;
O vllau i êm,o vllá!
Por qe Vùloja, i' drangue,
O vllau i êm, o vllá!
Me tokë t' zezë ty t' ká martue,
O vllau i êm, o vllá!
Armë e petka tue t' shkretue,
O vllau i êm, o vllá!
Nanë e moter tue t' zezue,
O vllau i êm, o vllá!
T' zezat qyqe tash këndojn,
O vllau i êm, o vllá!
Nanë e moter t' u ndihmojn,
O vllau i êm, o vllá!
Pse mâ udhë per tý s' kundrojn.
O vllau i êm, o vllá!
Tash këndon nji zog i zí,
O vllau i êm, o vllá!
Kah t' fluturojë neper Shqypní:
O vllau i êm, o vllá!
Kurr ket p6unë un s' e kam ndí,
O vllau i êm, o vllá!
Se ká mbetë kund gjak pá u kthye,
O vllau i êm, o vllá!
A me pare a se me krye,
O vllau i êm, o vllá!
Veç ká mbetë njaj gjaku i Avdis,
O vllau i êm, o vllá!
Qyqja motra, vaj, e Avdís!-----
Ksht vajton të vllán Turkina:
E ndien Lqêni edhè Vranina,
Edhè e ndieka aj Oso Kuka;
Vaj'n e ndieka e m' kambë u çueka:
--- Hani djelm! e ju vraftë buka!
Eh ju vraftë buka e Dauletit;
Eh ju dhaça ujët e detit,
Po s'u muer sod gjaku i Avdís,
Po s' i u kthye ndera Shqypnís.
Çou bre, Soko, e mund t' i xâmë!
T' mos t' i májm cubat me vjâmë,
T' mos t' i lâmë çikat me nâmë.
Proh! ti o Zot, kur na janë çue,
Mbathë e zbathë-- si kan qillue
E i kan rrokun armët Shqyptare,
Njato <<ltina>> e << xhevardare>>,
Njato t" bardhat n' za <<breshâna>>
E i kan njitë njatà tagâna,
E i kan vû njato calina,
Se ç' ushtimë ka marrë Vranina!
Porsì, kur ndokush t' i nguce,
Dalin grêthat jashtë biruce,
Njashtû turr per derë t' kaushës
Djelmt e Osos rrâjn drejt fushës
Kû kisht' krise e zezë potera,
Motra e Avdís kû kjate e mjera.
Shoqi shoqin nuk po e pritka,
Por secilli vrap po ngitka,
Thue se t' parit qi do t' veka,
Petku cohet do t'i u préka
'E jo mâ se po i pret deka!
S' âsht tue e drshtë, jo, kush rrezikun,
kah per gjurmë po ndjekë anmikun;
Veç se i lngon setcillit zêmra,
Ka mâ e letë s'i ndolli thêmra.
Sýt u qesin flakë e shkendija
Kah t' frigueshem, si duhija,
Qi kalon me t' rrebtë zhumhuer,
Fushës i bjen kryq e terthuer,
N'dorë tuj mbajtun pushkët arbnore,
Qi u flakojne neper terthore
Porsì rrfeja n' natë mizore.
Si i' langue, qi, dalë me gjue
Endet malit pá pushue,
Dér sa t' jetë <<per erë>>páu vû:
Djelmt e Osos njashtû ngasin,
Veç me cuba si mund t' Hasin.
S' kerset, jo nji pyllë mâ teper,
Kur mêrr zjarrë ndoj majes s' eper,
Si kerset Vranina e shkretë,
Sod qi bien Shqyptarët e letë,
Vrap tuj ngá poshtë e perpjetë:
Thue se kambve u kan vû fletë.
Kur,qe, krisi i' <<xheverdare>>
M' breg te Moraçës nder do zhavare:
M' breg t' Moraçës drejt Bjelopoles,
Krisi pushka e Preng Markoles.
Preng Markola pre Mirditet,
Nder shokë t' vet porsì hýll dritet,
I pau cubat aj mâ i pari,
Ke po majshin kah Ponari.
Ah! kadalë, bre zogu i shkinës,
Se s' i a mêrr ti gjân Vraninës,
Me kênë vet ëKnjazi i Cetinës!
Prenga Mirkos i vikati,
M' <<xhaverdare>>, edhè i ndêi gati.
Krisi pushka, ateherë, batare.
Krisi <<ltinë e xhaverdare>>,
Edhè ushtoi duhma e breshânës
Me u dridhe fmija n' zêmer t' nânës.
E pse trimi m' trim si t' hase,
E n' log Zânash si t' kersase,
Si t' kersase pushka, or vllá,
Rrallë pá gjak se mujn me u dá,
Pavloviqi ktû edhè u vrá:
Pavloviqi u vrá n' pushke t' para,
Ka' u grahë dhive neper ara.
Kúr pau Vùloja se shoku
I kje vrá, e se pataloku
Per tê s' isht nji vend bejlegut,
I lshoj dhít edhè u nis bregut.
Me dorë, burra!--- sa i mujt zâni,
Brit Osja atbotë si luâni,
Edhè m' shpinë aj zhgjetë i u lshue
Me djelm t' vet, porsi i' Terbue.
A ké pá ndo' i herë per seri
Se si, kur t' u bjere skyfteri,
Hikin pulat neper kaçuba?
Njashtû atbotë, hikne ata cuba.
Hikne cubat porsi zhgjeta,
Kush n' teposhtë, kush kah perpjeta,
Veç se Vulja, çue dollâmen,
Aj aq shpejt s' e ndrronte kâmben:
Kisht' kênë trim, eh i bâsha gjâmen!
Por shka? sod s' i heci e mara,
Pse edhè 'i shoq i a fiku Tara.
Tara pllumi i Jegumirit
I rá krés shi njâjë mâ t' mirit,
Njajë djaloçit prej Zaçirit,
Tue e lshue dekun m' do gjeth firit.
Deh! moj Zânë, m' a thuej nji fjalë:
Kû e ka Osja edhe nji djalë?
Kû e ka Osja at Kerrni Gilen,
Qi s' i a dáj kund <<karajfilen>>?
A thue ti, pse ndolli i rí,
E pse e dí per tê n' shpí
Rreh nji zemêr plo dashtní,
Ndoshta sod po i dhimbet jeta
E rrin mshefët nder shkorre e mbreta?
Nuk âsht mshefë, jo, Kerrn Zagorja,
Kerrn Zagorja---rê mizorja;
por âsht ndeshë aj me Jovanin,
M' breg t' Moraçës tue da mejdanin.
Desht ky Jovja i' herë me hikun,
Por per vrap s' kisht pasë kerrçikun;
Prandaj shokët e lane mbrapa,
T' cillt po hikshin me t' mdhaj hapa.
<<Urra!>> m' shpinë, atbotë, si bisha
I u lshue Kerrni neper plisha,
Neper plisha e bregut t' uj'' t,
M'<<karajfile>> m' nja tue e gjujtë,
M' nja tue e gjuejtë, por veç per ânë:
Gjallë me dorë dote m' e xânë.
Por me dorë nuk xëhej djali,
Pse kisht' kênë nji sokol mali:
Kisht' kênë Shkjau, po, me trí zêmra!
Tek e ndiu Kerrnin te th6emra,
E hodh pushken m' nji ferrmanë,
Edhè xuer aj t' idhtë tagâ'n,
Qi kisht' fikë mâ se nji nânë;
E t' u dredhë ka' i Zagorjani:
Kshtû po mêrr e i thotë Jovani:
Mos trrêjë mendja, or trim i rí,
Se e koris Malin e Zi,
Tuj t' rá n' dorë si nji baxhí;
Por, n'jé i armve e n' jé Shqyptár,
E per n' jé ndopak bujár,
Xír tagâ'n, e n' kjoftë gjykue,
N' bejleg kryet shkurtoma mue,
Vrik qaj Kerrni na i ndêi gati,
Na i ndi gati edhè i piskati:
Si tagan, si pushkë te giatë,
Jam Shqyptár, e i kam zanát;
Edhè cubi i Malit t'Zí
S' ká per t' m ' msue besë e burrní...
Por, merzitë mbasi t'âsht jeta
Me cubní e me pûnë te shkreta,
A ti ktû ké me marue;
Kerrni Gila pse m' thone mue,
Edhè xuer tagâ'n prej millit:
Ç' ka flakrue m'at rreze diellit!
E si pushken m' tokë e uli,
Báll per báll Jovos i duli.
--Or Shqyptár, qi tash n' e vona,
Tuj perbuzun Fé e zakona,
Veç mbas shpine msýn anmikun,
Hec e shifsi dredhë çelikun
Kerrni Gila e njaj Jovani:
Shif si dahet, bre, mejdani!
N' báll t'shoshojt ata si u gjeten,
Kryq taganit i zateten:
E si t' ishin flakë e agzot,
Lum e lum per t'Madhin Zot!
Se ç' filluene me vringllue,
Si dý rrfé, ehu! tue flakrue.
Shkrepshin shkendija ndaj perpjetë
Porsi m' kullme prej hekrit t' xetë,
N'ajr tagânat ka' u perpiqshin,
Kryet shoshojt atà ka' i ndiqshin.
Djersë e gjak xû me u Kullue;
Por s' xû asnj6ani me u ligshtue,
Mu ma fort erdh t'u terbue.
Kur varrohet n' mal nji arí
A me pushkë a m'hekur t' zí,
Jo veç se prej dhimës s'topitet,
Por mâ teper vjen e nzitet,
Edhè msýn, n' furi t'terbueme,
Me gjak t' vet armen t' ritueme:
Njashtu atbotë atà dy trima
T' shpejtë kah dora si vetma,
T' rrebtë ka' e sjellmja porsì rrfeja,
Mêrrshin turr me fuqí t' reja,
Tue terflluem e tue kercnuem,
Shkumë e gjak, prej gojës tu' u shkuem.
Kur i behë, qe, n' at fushore
Oso Kuka rrfé mizore,
Kah po kthete asajta n' shpí
Me dy rob edhè me dhí,
Qi kisht' marre prej Malit t' Zí.
Oson Kerrni tuj e pá
Disi marre atbote i rá
Ke nene s' kisht' pré anmikun;
Prandaj çon të prehtë çelikun
Edhè e siell me kaq furí,
Qi t'kish ndeshë n' cub t' Malit t' Zí
Fíll per gjysë, tham, kje tu'e pré.
Por jetë - giatë cubi kisht' lé;
Pse ndermjet tagâ'n i a qiti
Me tê deken edhè e priti.
Kur tagânat janë zatetë,
Fort shunglloi Vranina e shkretë.
Edhè u kpu' n t' dy per mjedisit,
Si t' ki' n kênë dý krande lisit.
<<Jam ndermjet!>> atbotë Vikati
Oso Kuka edhè u ndêi gati.
U ndêi gati me i shkatrrue,
Pse me dorë kjenë t, u pushtue.
<<Trima,mjaft pask' ni luftue:
Diku veç nuk ká kênë shkrue.>>
Zûni Osja atëherë me u thânë,
<<Dikû shkrue veç nuk ká kânë
Njâni tjetrin dekë me e lânë...
Prá, ti cubi i Malit t' Zí,
Prehi kâmbët e dredho n' shpí,
E thuej nânës e nuses s' ré
(Per n' i paç ti kund n' at dhé),
Se per s' dytit sod ké lé.
Jem' tue t'falë, po, n' ket ditë t' sodit
Pse, me giasë, qi kênke rodit.
Por ket fjalë shokve m' u a thuaj:
T' mos u rrêjë njaj Cari i juej
Se sundon mbi né kurr Nika,
Per pá mbetë Shqypnija m' çika.
Ndoshta t' dám na jem ' nder veti;
Por kû né t' na lype Mbreti,
Por kû shkjau t'na ngasë n' vend t' t' Parve,
Per ket besë, fara e Shqyptarve
Turk e i kshtênë-- êerr vesht, or djalë--
Kan me u gjetun krejt me 'i fjalë...
Kshtû tha Osja. Atbotë Jovani
Njâ as dý mâ nuk i a bani,
Por, si i a lidhen varrët e shtatit,
Rroku pushken e u nis shpatit:
Lum! e lum! po, kopilani
Pse i u kput n' at dite tagani...
U nis shpatit per Cetinë
E Oso kuka per Vraninë,
Per Vraninë, kû kendonte Zâna:
Ke bje dielli e ke mêrr hâna
Oso Kukë nuk bân mâ nâna
As n' Begllerë as n' Kapidana!

Aht

Vojti fjala ka çetina:
Vall ç' po ban mbi Shkijé, Vranina!
Vall ç' po ban Vranina m' Shkijé,
Rob tue záne e gjind tue pré:
Tue pré gjind, tue zanë hajduka,
Qysh se duel njaj Oso Kuka!
Oso Kuka, i' burre Shkodranë,
Shoq ne Shkoder, thonë, s' ká lanë
Per kah besa e kah trimnija,
Qi zanát i ká Shqypnija.
Kalashan e sý - përgjakun,
Mje m' sylah e ka mustakun;
Ushton mali, thonë, kur t' flase,
Dridhet fusha kah t' vikase;
E kah t'dredhë të rrebtë taga'n,
thue se rrfeja shkrepë per anë:
Kaq vringllim aj shkon tu' i dhanë!
Edhè e ká nji xheverdare,
Xheverdare pushkë vrastare,
Qi, ke t'laje sýni i njerit,
Me tê sý'n i a zier skyferit.
Burrë kaprroç e trim si Zana,
Thonë me kmishe e bani nana;
Edhè, thonë, ká lé drangue,
Pse trí zëmra i kan qillue,
E pse i ka trí pupla t' arta
Per nen krah të armve t' larta.
Prandaj plumja m' tê nuk ngulet,
M' tê tagani edhè perkulet:
Top me i rá shpierti s' i shkulet.
Ky n'Vranine edhe ká zanë
Me njiqind e nji breshanë
Kú nji fjale e paska thanë:
Se per t' gjallë rodi i Shqyptarit
S'i bjen n' dorë kurr Gospodarit.
Fjala knjazit n' vesh i ká shkue:
Edhè Knjazi na asht idhnue,
Na asht idhnue kur e ká ndí.
Thirrka Krenët e Malit t' Zí:
Njani arí, tjetri duhí,
Të gjith lé sokola malit:
E m'ledinë n''kuvend rreshtue,
Ngerthye vetllat m' shtek të ballit,
Folë u paska si tue ulurue:
Ká dalë fjala nper Çetinë,
Se 'i Shkodranë ká rá n'Vraninë,
N'at Vraninë, po n'at rranzë suket
Thonë ká rá 'i farë Oso Kuket.
Kaleshan e Kime-zí,
Gjak e zjarm a aj sýni i tí;
Edhè i ká nji pare mustaqe
Kaçarrel e leqe - leqe,
Qi me i mrîjtë mje m'fletë t' sylahit,
T' zez e t' trashë sá llana e krahit.
Ky edhè, thonë, ká lé drangue,
Pushkë as top mos m'e shinue,
As tagan mos m'e varrue;
E po thonë se ká zatetë
N'at Vranine me dyqind vetë,
Me dyqind fatosa t' rí
Djelm të zgjedhun n'mal e n' vrrî
Jo per dok ëe hijeshí,
Por per zêmer e trimní,
Qi e kan pushken tatë e nanë.
Ky edhè 'i fjaleë paska thanë:
Se per t'gjallë rodi i Shqyptarit
S'i bjen n'dorë kurr Gospodarit...
Prap po thonë se ky Oso Kuka
Paska zanun do hajduka:
Do i ká zanë e do i ká pré:
S' lên me rá ma Shkjá n'at dhé.
Cubat vetë i paçë ndersý,
T' zezë Vraninen per me msý,
Vrasë e pré mos me i a ndalë,
Veç me Turk si t'nisi fjalë;
Pse Moskovi e ká pleqnue
Shqyptarín né me na lshue
M' Rozafat e m' Kishë Deçane,
Kû do t'mrrîjë megja serbijane,
Per me u gjetun Cernagora
Me Serbí bashkë dora - dora.
Kujtoj keq s'na kishte rá.
Shqypnín tjeter kan me e dá
Bulgarija e ajo Greqija.
Pse, mbasi Shkijét e Ballkanit
T' kanë pushtue tokët e Sulltanit,
E marrë t'kenë do skele detit
Te kane lidhë besë ndermjet vetit,
Ká m' i dhanë Shkjenís e mbara,
Ká m'u shtrue ura perpara
Dét e m'dét m'u kapë Moskovi;
Ká m'i thye Krajlnive hovi.
Por, qe tash, mbasi ká zanë
N'at Vranine ky burrë Shkodranë,
Nuk po dij se kah t'i a majë:
Drue s'ka metë per sod uzdajë
Se i pushtoj tokët e Shqyptarit,
Si e kam pasë fjalen e Carit!
Kshtû tha Knjazi i Malit t' Zí.
Krenët po rrijshin tue e ndí,
Tue e ndi e tue mendue
Se shka Knjazi ish' tue ligjrue
Per Shqypní e per Shqyptarë.
Kur qe Mirkja, Krenësh se parë,
Po i thotë Knjazit: Gospodár,
Fjala e Carit n'udhë s'do lanë,
Pse ka dalë nji burrë Shkodranë
N'at Vraninë, n'at t'zezë krahinë,
N'breg t'Liqênit n'at kodrinë.
Pse, po kje se ky Oso Kuka,
Po asht nji nieri qi e man buka
N'mos e marrët pushka e kurrkuej,
(Mjaft qi, mjeri, mund t'a gjuej!)
Ká m'e marrë nji pushkë vrastore:
Pushka e babës ltinë mizore,
Qi der m'sod mue s'm'ká koritun,
Pse edhè m'turk ajo asht vaditun...
Veç po e zam se ket Shkodranë
Gjallë as dekë s'po mûjm m'e zanë,
Me gjithkta nuk do me thanë,
Se na s'e pushtojm Shqypnín.
Malazezt te gjith e dín
Se n'Shqypní ká djelm si Zana,
Qi ma t, fortë s,po t'i ban nana.
Me armë n'dorë, si thomë na, lé,
Anë e kand permendë mbi dhé
Per trimní, per besë e Fé:
E prandaj p'r i' dite Shqypnija
S't'bjen n'dorë, besa, lum Zotnija.
Por me kohë e me dredhí,
Me u kapë mundet Mali i Zí
M' Teqe t' Krús e m'Kishë Deçane,
Kû do t'mrrîjë megja serbijane.
Pse tue kênë se kan fillue
N' Shqyptarí sod m' kambë me u vû
Muhaxhír e Anadollí,
Gjind t'pá plang edhè t'pá shpí,
Qi nuk dín se shka u kje i pari,
Zot e Mbret per t'cillt asht ari,
E u lanë m'anesh dyert bujare,
Dyert bujare t 'tokës Shqyptare:
Njata krenë e kapitana,
Bajraktare, trima si Zana;
T'msuem per Mbret me dhanun jeten,
T'msuem per vend me shkrî atà veten,
Per ket besë, kallxou kuleten,
Se Shqypnín ké m'e pushtue
Para se t'a keshë mendue.
Prandej zên tash, Gospodár,
Me qitë fitme nder Shqyptarë;
Pse me kohë e dhelpëní.
Ké m' u ba Krajl mbi Shqypní.
Edhe ndoshta mbi Serbí...
Por na as tash harû spo t'rrím:
Sá ma shpejt n'Vraninë po t' bím,
Me u perpjekë ma at Turk Shkodranë.
Un po t'bie me Cetinjanë,
Cetinjanë nja shtatqind vetë,
Qi per gja s' e bajn ket jetë:
Si me dekë ashtû me metë.
Mandej t'bjerë Gjukovic Pera
Me nja katerqind pushkë tjera,
Katerqind Bijoca t'rí,
Qi janë Ora e Malit t'Zí.
Kam uzdajë se me kto çeta
N'sukë t'Vraninës un porsá t' veta,
Kam me ngulë m'tê Trobojnicen,
Kam m'i a vû Osos kapicen,
N'kjoftë se kryet s'i a pret tagani,
Si n'Cetinë ka dalun zani...
Pse perndryshej, kam m'i a prû
Kret n'Cetinë, t'ngulun m'nji hû...
Kshtû tha Mirkja, Kapitani.
Ver me gojë kush ma nuk bani.
Atëherë Knjazi i Malit t'Zí
Mêrr e u thotë: Sokola t'mí,
Bini pra, n'Vraninë me ushtrí,
Me sa t'dueni ushtarë te rí;
Por Vraninen m'a pushtoni,
Osos kryet por m'i a shkurtoni.
Sá per fitme e per ngatrresa
M' lêni mue, perse, qe besa,
Me pak pare e tuj gergá,
At e bír un kam me dá:
Jo se ma bajraqe e fise,
Qi, q'se mora mend e shise,
Un t'bashkuem mend nuk i majë...
Oh! po tash mund t'kem' uzdajë,
Se serbija e Crnagora
Kan me u gjetun dora-dora
Me Greqí e me Bullgarí,
Si n'Moskov a ba pleqní.
Por Vraninen m'a pushtoni!
Osos kryet por m'i a shkurtoni!
Foli Knjazi, e Krenët u ndane,
E n' Vraninë, mbi xhebehane
Zû me krrokë nji sorrë kob - zane.
Deh! moj Zanë, pásh njato kroje,
Pásh currilat neper prroje,
Pásh bylbylat e Prandverës
E pásh t'amlin fllad te erës
E p'r at voes, qi bje prej qielli
E pásh lulet drandofille,
Deh! m'kallxo a po t'vjen keq,
Se e dau Knjazi sod nder Pleq
Trup nji ushtrí n' Vraninë me çue,
Osos kryet per m'i a shkurtue?
Mue m'u kputshin fletët e krah'e
Mue m'u bashin prozhmet rrahe,
Mue m'u shuejshin kangë e valle,
Kangë e valle edhè zavalle
Mbi njato rudina t' buta:
Per mjedis mue m'plasët lahuta,
N'paça dhimë a kurrnji grimë,
Pse po i pritet Osos kryet,
Pse po i erren të dy sýt:
Krye n'Shqypní mos metët pá u pré,
N'kjoftë se n'shekull aj ká lé,
Per me u vû mbí tê kapica
Me njat shkrolë qi e shkroi Nikica!
Por m'lingon mue shpirti e zêmra,
Shtati m'dridhet mje ke thêmra,
Ke po ndiej un kob të rí:
Qi i ká metë sod Malit t'zí,
Per me dá t'mjeren Shqypní,
Kû kan lé e kû janë perkundun,
Prej kah shk'' llin e kan tundun
Burri, Leka e Kastrijota,
Para t'cillve shueta bota:
E Shqyptarët porsi t'hutue,
Me duer m'i rrín tue shikjue,
Thue se 'i mend qiella e ká dá,
Rob me ndêjun kta nen Shkjá:
M'i u shtrue knjazit dheu i Shqyptarve,
Shtrêjt fitue me gjak te t'Parve!...
Ehú! mallkue kjoftë njaj n'Shqypní,
Kjoftë mallkue, po, a plak a i rí,
Qi per Mbret e per lirí,
S'çohet sod me armë mizore,
S'lidhet sod me besë arbnore,
Per ma dhanë ma para jeten,
Per me shkrí ma para veten,
Se me rá fisi i Shqyptarit
N'thoj t'pangîshem t'Gospodarit.
Shka? a thue n'kangë se ká me u vû,
Se pá pushkë e ndêjë harû
I rá Knjazit n'dorë Shqypnija,
N'za kah besa e trimënija?
Jo, per Zotin! Para toka
E perpîftë me male e boka
E me lume e fusha t'gjana:
Per tê dielli u errtë e hana!...
O zotnít e Shqyptarís,
O ju krenët edhè t'Malcís,
Pashi at Zot e at êmnin t'uej,
Mos lakmoni pares s'huej:
Sado vonë me pasë per t'shkue
Mbi djelm t'uej ká me gjikue!
E ju t'cillve i Bukuri i qillve
U ká zgiedhun me i prî nirit
Ravës s'amshueme t' t' naltë Empirit,
Qi a e lirís e e s'Drejtës pasqyra,
Kinie n'mend: per jú detyra
S'asht me mjelë veç delet t'ueja,
S'asht me mkambë veç gjûhët e hueja,
Por me at Fé, qi kem' prej qillit,
Por me t' bardhen dritë t'Unjillit,
Mrendë dashtnín mú a ndezë Shqyptarve
Per kah giûha e vendi i t' Parve:
Qi Shqypnija t' jetë e vetit,
Qi Shqyptarët t'sherbejn nja'i Mbretit:
Qi per Mbret e troje t'veta
Mos tu dhimbet gjaja as jeta,
Por te desin, si Oso Kuka
Qi asht tue dekë, ehu! n'ato suka!

Aht

Kish t'a díej, ç'ká aj Oso Kuka,
Qi tue shkue s' asht sande buka.
S'po i shkon buka as mishi i dashit:
Kot nget tryezës a ndêjë per rrashit,
Tue perdredhë njato mustaqe!
Thonë, ká pá nji anderr t, keqe.
Anderr t'keqe, thonë, ká pá
Mbramë, qi shkoi, porsa ká rá.
Ká pá n' anderr se prej Rjeket
Kênka nisë nji hije deket
Ndezun flakë, si flakë lugatit,
Qi, tue hecun fushës e shpatit
E nper kneta e neper zallina,
Fíll po vîte kah Vranina.
Kúr n' Vraninë ajo ká mrrî,
N' Xhebehane, paska hî,
Edhè i dhanka zjarrë barotit.
Kur ká dhanun zjarrë barotit,
Ká plasë kulla e ká marrë gjamë,
Asht dridhë toka per nen kamë,
Ká ushtue Lqêni, mali e lumi,
Edhe Osos po i del gjumi.
Pá ket anderr Oso Kuka,
E prandej nuk po i shkon buka,
S' po i shkon buka as mishi i dashit,
Kot nget tryezës 6a ndêjë per rrashit.
Po, s'han bukë, veç sá me thanë;
I lán duert e del m'njanë anë,
Per urë voters pshtetë m'nja'n brî,
Tue mendue, duhan tue pî.
Sa rrin osja tue mendue,
Bukë djelmnija kan marue;
Çuene tryezat e i pshteten,
Rrokull odës mandej zateten,
Kush tue dhênë, kush tue kuvendë,
Kush tue luejtë cic - mic hane,
Kush tue lye ndo'i çark breshane:
Nji taga'n m' unuer e mrefe,
Fushekët tjetri m' vezme i njefë.
Kur zên Osja atje ma vona:
Kqyre at shpatull, Soko Tona,
E na thuej a difton gja,
Pse dishka nakel m' asht ba...
Jo, po, shpatlla keq diftote:
Luftë kah maja ajo kallxote,
E ka prenda disá vorre,
Tym e gjak neper oborre.
Prandaj Soko erdh e u vra
Kah po e kqyrte m' dritë pá za.
Ndoshta shpatlla,tha, s'a gja
Pse per ndryshej fort ká giasë
Se na luftë kemi me pasë;
Se shum nieri ká me u vrá;
Shum do vorre jam tue i pá...
Por prej luftës Shqyptarët nuk tuten.
Merr, Kaçel, njihër lahuten
E na thuej nji kangë Shqyptare;
S'májm na zí pá na qitë fare!
Muer lahuten n'dorë Kaçeli,
M' tê magjarin n' vend e ngeli
E, mbasi per za atê ujdisi,
Kesht6u kangës atebotë i a nisi:
Kish' dalë nji Harap prej deti,
Trim i zí e belagjí
Edhè qitka 'i porez t'randë:
Ka trí bukë pagaçë per shpí,
Shtatë masë vênë per ditë me i pí,
Ka 'i taroç per mish te zí,
Ka nji dash n' mjesditë m'i a pjekun,
Ka nji skjap per darkë m'i a repun.
Njiqind vetë n' mejdan ká pré,
Njiqind vithna qiti faret,
Njiqind shpija edhè ká djegun.
Kur vojt rendi n' Shqyptarí,
Njati Gjergj Elez Alís,
Leter t' vrashtë i paska çue:
Ndiej, ti or Gjergj Elez Alí,
Mbas dý javësh si t' bjerë kjo leter,
Ti n' mejdan mue ké me m' dalun;
Pse tý kullat do t' i djegi,
Mal e vrrî pse do t' i shkeli,
Dhên e dhí pse do t' i mjeli,
Pse edhe gruen rob do t' a marr!
Letra Gjergjit n' dorë ká rá;
Edhè Gjergji fort a vra,
Fort a vra kur e ká kndue.
Dý javë vehten e ká majtun,
Bukë prej djerrit aj tue hanger,
Mish taroçit aj tue ngranun,
Vênë trí vjeçe edhé tue pí:
Edhè atin e ká majtun
Tagjí urizit n' strajcë tue i qitun,
Vênë me pí per ujë tue i dhanun.
Krye dý javësh, mushun dý javë,
Vehten Gjergji e ká provue:
Nji lis t' madh kish'pasë n' oborr;
Me dý duert Gjergji e ká kapun,
Me gjith tokë edhè e ká shkulun,
Opèt n' vend edhe e ká ngulun.
Kênka mbathë e kênka veshun:
Paska veshun petkat arit,
Paska njeshë shpaten florinit;
Zgithka gjokun pullalí,
I a vên fr6enin treqind pullash,
I a merthen me shtatë kollana,
Edhè nanës aj po i ban za:
Halláll, nanë, ti me m' a ba
Miré e keq, shka kemi folun!
E i ka puthun nanes doren.
Amanet, morì ti loke,
N' kjoftë gjikue me m' pré Harapi
Lot per mue ti mos me derdhun!
---<<Hajt, mor bir, Zoti te ruejtët,
Se s' t' koritë, jo, lokja e jote.
E ká marre topuzin n' dorë,
E ká hapun mbi shpinë t' atit,
Edhè a nisun per t' giatë shpatit,
Tue zbardhë drita prej sabahit
I ká vojtun n' dere Harapit.
<<Nadja e mirë, Harap i zí!
Nuk ké ngae me ndêjë sod n' hî,
Por çou e del n' at fushë t' mejdanit,
Sod dý javë si m' ké çue fjalen;
Sod tý kryet due me t' a pré!
Kur ká pá Harapi i detit
N' derë njat Gjergj Elez Alín,
Shif shka bani atëherë Harapi:
Lkura buejsh per at ká lidhun.
Asht tutë ati i Gjergj Elezit,
E kah Gjergji paska shkue.
Mos u tut, bre zogu i atit:
Gjaja e coftë kurrgja s'mund t'bajë.
I asht turrë Harapi i zí
E m'topuz m' ta edhè ká shtí.
Gjergji kryet por e ká ulun:
Permbí krye topuzi i rrshiti.
T'i u drodh Gjergj Elez Alija:
Dalë - kadalë, Harapi i zí!
Se m' thonë Gjergj Elez Alí.
E m'topuz m' ta edhè ká shtí.
M' lug t' dy krahve i a ká njitun,
Tre pash para m' dhé e ká ngulun.
Dekun m' tokë rá atbotë Harapi.
Ká marrë djali edhè ká zdrypun,
I a ka pré ata krye te zí.
Hukubet Zoti e kisht' falun:
Trí pllamë buzen kishte pasun;
Kisht' pasë veshin sá 'i zhgun burrit:
Sá dy vetë me tê me u mlue.
Kur ká ndie Mbret Sylejmani,
Paska shkrue m'at derë Stambolle:
Trima ká e trima s' ká,
Por si ká trima n' Shqypní
S'i ká Krajli as s' i ká Mbreti,
S' i ká toka as s' i ká deti.
Kshtû Kaçeli po këndonte;
Rrokull oda po e vezhgote,
Po e vezhgote tue kendue,
Veç se Osja, trim drangue,
Veshin kangës s' i a kishte vû:
Kanga at natë s' isht'tue i pelqye;
Prandaj kanga kur u krye,
Zêmra t' kendoftë! s'i tha Kaçelit,
Veç se thotë, po, Met Zenelit:
Mêrr Vuksanin e Sinanin ,
Edhè mêrr Kerrn Zagorjanin
Edhè dilni sogje n' vá;
Pse mjesnatë tash a tuj rá,
E thonë Shkjau se besë nuk ká...
Kshtû tha Osja, e sogjet duelen,
Osja e djelmt me fjetë u ulen.
Rá me fjetë, njaj Oso Kuka,
Por s' po flên jo, Zeliq Gjuka,
Nuk po flên as nuk po kotet:
Nja'i pûnës s' fortë, me giasë, po i zotet;
Pse ka herë dikah a nisë,
Me nji strugë per krye mertisë,
Vall, moj Zanë, a din me m' thanë
Se kû Gjuka don me zanë,
Qi nper terr ká dalë ne vá
Thektueshem udhës tue i ra?
Zeliq Gjuka, nji zog shkinet,
Nji zog shkinet prej Vraninet,
Kah Prevlaka kambët po i thekë,
Me qat Mirkon per m'u pjekë;
Pse qaj Mirkja i Malit t' Zi
Paska dyndë nji t' madhe ushtrí
Edhè dashtka, n'natë t, pá hanë,
Mrendë n' Vraninë sande me zanë:
Prandej Gjukos fjalë i çueka
Me i prî ushtrís nder ato suka.
Edhè fjalës i nd6ejka Gjuka',
Pse, pá kndue gjelat e parë,
Aj ne a pjekë m' Mirkon Serdár,
Na asht pjekë, po, m' tê trathtari,
Shtrejt pague pse e ka Serdari.
Por nuk dí a a mendue mirë,
Se n' ushtrí janë krenat lirë...
Mbasi shêjzet pa'n prendue,
M' kambë ushtrija atbotë u çue,
Per me u nisun kah Vranina.
Shtatqind pushkë qi çoi Cetina
E qi Mirkja u kishte prî,
Tokës u nisen ví e ví
Bregut t' Rjekës s' Cernojeviqit,
Tuj shkue vister mbas Zeliqit;
E ato katerqind pushkët tjera,
Qi u kish'prî Gjukoviq Pera
Rjekës u nisen mbi lundrica
Tuj vozitë kahë Çakavica,
Per m' e msý t' zezezn Vraninë
N' báll t' Lesenders- n'at krahinë.
--Ehù! moj Zanë, pásh të dy sýt,
Shkomi Osos tash te krýet,
Edhè m'vesh atij m' i thuej,
Si nper tokë e si nper ujé
Ká çue Knjazi m' e rrethue,
Kryet atij per m'i a shkurtue!
Por, n' daç ndal; pse Osja fjetë
Nuk a, jo, me kater vetë
Qi i ká qite aj sogje n' vá.
Vetë Moskovi atý me zanë,
Pá i a zjerrë gjumin s' e lanë;
Pse kû ndolli Met Zeneli
Met Zeneli---e Vuksan Gjeli,
E aj Sinani --- e aj Zagorjani,
Atý fusha ká marrë gjamë
Atý toka a dridhë nên kamë!--
Hylli i Dritës atbotë tue lé
Per me i prú dheut shpnesë të ré,
Per me i prû s' mjeres Shqypní,
Ofshè, váj, nji kob të rí,
Kur qe Mirkja ndolli n' vá,
Po, a thue, sogja s' e ká pá?...
E ká pá, s' ká ndêjë tue fjetun;
Por ndr prita ká zatetun,
Pushken Shkjaut per m'i a fillue,
Per shêj t' pushkës si t' jetë afrue.
N'ujë t'Moraçës tek behë ushtrija,
U zdath Gjuka,--atê e vraftë buka!
E vraftë buka si a tue e vrá!
Edhè vaut desht aj me i rá,
Kesh me u kapun m'breg t' Vraninës,
Me u çilë shtek djelmve t' Cetinës.
Por kje rrêjtë i biri i shkinës!
Perse atý 'i Kerrni Gile
I ndj gati m' karajfile,
Tue i a njiteë shi m'lule t'ballit,
Tuj e ftofë shi m'' ranë te zallit.
Po, tek qiti i Zagorjani
Kuku, majko! Gjuka bani
E rá dekun pik ma i pari:
Ashtû raftë gjithmoné tradhtari!
Porsi kur nji burrë gjuetár
T'qese m' korba, grumbullue n' arë,
E t' a vrasé ndoj korb te zí,
Çohen korbat per ajrí,
T' u pshtjellue e t' u perzi:
Njashtû ushtrija e Malit t'Zí
At herë xûni m'u pshtjellue,
Kur pau Gjuken dekun shtrue.
Por, qe, rán prap trí breshana
Trí breshana--- si trí Zana,
N' zí tue veshunprap trí nana.
Kur njiburrë t' a zblojë anmikun,
E t' a ketë në dorë çelikun,
E çelikt t' a ket zêmren,
Edhè plum t' a kete thêmren,
Qi të dese kû t' zatese;
Shum gerset atý potera,
Shum do nana atý i thán vera!
Qe edhè Mirkja kur ká pá
Se per báll kisht' priten n' vá,
<<Bini djelm-- ushtrís vikati,
Pse i ka ardhë Vraninës sahati,!>>
Edhè ushtrija at herë nd6j gati:
Krisi pushka atý batare:
Krisi ltinë xhaverdare,
Krisi dilke edhe breshanë,
Ushtoi L'qêni anë e m' anë.
Ah! gajret bre, Met Zeneli,
Ah! qindro, bre, Vuksan Gjeli,
Mos e lsho mori Zagore!
Ngul, Sinan, bre, rê mizore!
Pse me gjasë, ke dridhet suka,
Asht tuj ardhë tash Oso Kuka.
Aman ,Zot ! kur Osja mrrîni
Si rê breshni krés s' njaj vrrini,
Me tridhetë e disá burra,
E zateti neper curra,
Se ç' kje ndezun flakë Vranina!
Atý qiellë ma nuk u pá,
Atý pushkë ma nuk u dá;
Njekaq tymi erdh tue e mlue,
Njekaq gjama erdh tue ushtue!
Rrihte ltina edhè dudumja;
Porsi breshni vîte plumja:
Jitshin gjindja neper kneta,
Neper kneta--- e neper mreta
Tue rektue per nana t' veta!
--Eni e shifni oj nana t' shkreta,
Eni e shifni 'i herë n' at vá
Djelmt e rí, qi atý u kan rá!...
Po, a dro, 'imend, mori ju shkina,
I rritët djelmt ju kah Cetina
Per me u mbetun ke Vranina?
Per me u mbetë nen armë t'Shqyptarit,
Vec prej llokmes s' Gospodarit?...
Kjani, at herë! s' kam dertin t' uej,
Por,ke ata kan n' mjet nji ujë,
E ke n' báll kan disá curra
E nper curra-- disá burra,
Qi per Mbret e troje t' veta
Nuk u dhimbet gjaja as jeta,
Fort po drue se sod n' at vá
Shum ma zí kini per t' pá...
Tue krisë pushka pá i a dá,
Tue korrë deka krena m' Shkjá,
Thue se shendritshin n' qiellë dy diella
N' anë prej t' Limit u kuq qiella.
E kuqë ishte edhe moraça!
E agoi drita. Neper kllaça
Kur pau Mirkja djelmt sharrue,
Me marrë fryme t' cillt ki'n harrue,
Aman, Zot, se ç' u terbue!
Oren xuer aj t' Karadakut,
Xuer taga'n t' dryshkun prej gjakut,
E tue brite porsi arí:
<<Mrendë, sokola t' Malit t' Zí!>>
I rá vaut porsi duhija
E mbas si të gjith ushtrija.
Ah, kadalë, bre, zogu i shkinës,
Krisi Osja n' curr t' Vranines,
Se ké dalun n' vá t' pa vá,
Se n' log Zanash jé tue rá!
Edhè m' kambë atbotë u çue,
Me tagan në dorë shterngue,
Fíll e m' ta urysh tue shkue:
Porsi ula, qi t' shofë anmikun
Se kah stroflli i ndên kerçikun.
Ehù! moj Zanë, po t'ishin ndeshun
Ata burra te kerleshun,
Qi ma t' fortë nuk i ban shkina,
Qi ma t' rrebtë s' i ban turkina,
Ndoshta zot ndrrue s' kish' Vranina:
Por n' qiellë ndryshej kndote shkrola!
Pse, pá u ndeshun kta sokola,
Briti t' madhe Prengë Mar' Kola:
<<Dredho, Oso, n' Xhebehane,
Se na rá Shkjau pre' asajë ane!>>
Me i rá tinzi 'i uk nder berre,
Kah t' u prîjë nper male e djerre,
S'dredhë ma shpejt, jo, nji barí
Kah anmiku t' ket ndí,
Si m' atbotë drodh Oso Kuka,
Tuj u njitë perpjetë kah suka.
Kjani, kjani oj Zana, kjani
N' ato maje, kû ju hani,
N' ato kroje, kû ju pini,
N' ato hije, kû ju rrini,
N' ato valle, kû vallzoni,
Kjani e lott mos i pushoni,
Perse tash, ehù! n'ata curra
Kan me mbetë ehù! njata burra,
Me aq kujdes qi i kini rritun,
N' armë e n' luftë qi i patit vaditun:
Qi edhè vete i kini msue
Me msý anmikun pa u frigue,
Paáu frigue, po, me msý anmikun,
Nja m' dhete vet me i ba me hikun,
Mos me e lujtë p'r 'izet kerçikun!
Por shka t' bajn sod s' jane tuj pasun:
Per gjith anësh shkjau u a rrasun.
S'kan shka bajn? po, a thue, mund t'desin?
T' desin, prá, nuk kan shka presin;
T' desin, po, si u kan dekë t'' Parët
E t' a marrin vesht Shqyptarët,
Se a ma mirë nen dhé me u kjá,
Se per t' gjallë me ndêjë nen Shkjá...
Po, le t' desin - s'kan shka presin,
Pse, qe, Mirkja tash duel n' vá,
Kah Lesendra edh' a tuj rá
Tinzë, neper mal, Gjukoviq Pera
Me Bioca t' letë si era;
E janë çue Shkijét e Vraninës
E janë ba me ushtrí t'Cetinës,
Per me marrë sod Oso Kuken,
Qi me ta ka pase da buken,
Qi u ká rujtun mal e vrrí
Qi u ká mprujtun erz e shpí:
Por, s'din Shkjau me mbajtë miqsí!
Aman,Zot, kur duel Serdari,
Se ç' kje ndezë Vranina zhari!
Aman Zot, kur mrrîni Pera,
Se shum krisi atbotë potera!
Por kur rán Shkijét e Vraninës
Shum u krisi plumja shpinës!
Porsi shé, qi m' nji natë gjamet
Rritet turr e del prej amet
Tuj ushtue-- e tue shkumue,
Shkaperderdhet nper zallina,
ashtû u derdh Shkjau te vranina,
N ' valë Shqyptarët krejt tue i pershî.
S'lufton ndryshe e rrebtë kulshetra
E me dhambë edhè me kthetra,
Zjarm e surfull tue flakrue,
Kur drangojt t' a kenë rrethue;
Si i qendron sod Shkjaut Shqyptari
Per dhé t' amel, qi i la i Pari:
Kambë per kambë, tuj qitë pá dá,
Tue korrë krena neper Shkjá.
U janë ndezun flakë breshanat,
U kullojn gjak n' dorë taganat,
E u kullojn gjak edhè zêmra,
Veç se vendit s' u lot thêmra.
Por ç' dobí: dielli tue lé
Isht' tue lé m' at ditë per Shkjé!
I rán ndore Shkjaut t' terbuem
Tridhetë t' vrám e dhetë t' shituem!...
O ata t' lumt, qi dhane jeten,
O ata t' lumt, qi shkrîne veten,
Qi per Mberet e vend të t' Parve,
Qi per erz e nderë t' Shqyptarve
Derdhen gjakun tuj luftue,
Porsi t' Parët u pa' n punue!
Letë u kjoftë mbí vorr ledina,
Butë u kjoshin moti e stina,
Aklli, bora e serotina:
E dér t' kndoje n' mal ndo i Zanë,
E dér t' ketë n' dét ujë e ranë,
Dér sá t' shndrisin diell e hanë,
Ata kurr mos u harrojshin,
N' kangë e n' valle por u kendojshin.
E njaj gjak, qi kan dikue,
Ban, o Zot, qi t' jesë tue vlue
Per m' i a xé zêmren Shqyptarit,
Per kah vendi e gjûha e t' Parit!
--Po váll! Osja kû do t' jetë?
Oso Kuka a mos ká mbetë?
N' Xhebehane ká zatetë!
Ká zatetë n' at kullë t' barotit,
Kû ká ba êmnin e Zotit,
Se per t' gjallë nuk ká m' e lshue,
Shokët e vet per pa i pague
Tridhetë t' vrám e dhetë t' shitue.
Kur pau Shkjau se pushka mêni
Si kah vau, si kah Liqêni,
E se mbetë s' kisht' Oso Kuka
Me tjerë t' vrám, perjashtë ke suka,
M' Xhebehane u turr m' at hera,
Si, kur t' lshoje kah Prandvera,
Vrullet bleta çark njaj zgjonit,
Tue zukatë si rryma e prronit.
N'brohorí tue i lutë jete Knjazit
Njiqind vetë kcyen m' kulm t'pullazit,
Ma t' permendun kah trimnija,
Njaq u njiten mbi frangia,
Tue thye muret n'gjak t' perlyeme:
--Por ká gioben shpija e thyeme!--
Krisi Osja atbotë si ulani,
Mje m'Cetinë i vojti zani:
<<Ah kadalë, Nikollë, t' vraftë Zoti!
Pse ktû i thone Oso barotí:
Se s' ké pa Shqyptár me sý,
Se djegë vehten edhè tý!>>
Edhè zjarrë i dha barotit.
Aman, falë i kjoshim Zotit,
Kur ká dhanun zjarrë barotit,
Se ç' a dridhë Vranina e shkretë!
Se ç' a hjedhë kulla perpjetë!
Se edhe L'qêni ç' ká gjimue
M' kalá t' Shkoders tuj ushtue!
Qepra, tjeglla, gur e trena:
Kembë e trupen, krahë e krena,
Hî e tym e flakë e shkndija,
Shi mje m' Viri i hodh duhija;
I hodh duhmja shi m'breg t' Virit
Qepra, gur e gjymtyrë nirit.
Eni,eni,mori Shkina,
Eni,eni te Vranina,
Mblidhni vetë nper shpat e prrue
Ehú! Kortarët e djelmve t'ue;
Edhè msoni fmín mbas sotit
Mos t' lakmojn tokës s' Kastriotit,
Pse u bjen shtrêjt, qe besa e Zotit!
Njasi gjakut qi Oso Kuka
Sod ká derdhun ke ato suka,
Si per Mbret, si per dhé t' t' Parve
Vlon se nder dej t' Shqyptarve.
Prá, pa u djegun n' flakë t' agzoit
Si Oso Kuka n' kullë t' barotit,
S' ká me rá fisi i Shqyptarit
N'thoj t'pangîshem t' Gospodarit!--
---Dielli n' cila kur u çue,
N' Vraninë s' parit u zhvillue
Trobojnica kjoftë mallkue!

Aht

N' at Yldiz tue thirre Jacia,
Zbret te dera Kapixhija,
Kapixhija i Abdul Hamidit,
Per m' i a vû shulin derës s' zidit;
Pse, posë n'han, po isht'punë e praptë,
Me ndêjë dera neten haptë.
Kur, pa pritë, qe, shi m' atëhera,
Nji shtektár ja behë te dera:
Nji shtektár me rryp shterngue,
Shpervjelë tirqit dér ne giû,
Lagë e ndragë e djerzët tue i shkue:
Rrugë te largtë kisht' marre i shkreti!
Edhe lypë me hi te Mbreti.
Po kush jé, more ti djalë?
Kush jé ti? kahdo me dalë?
Kapixhija po i nep fjalë;
Se ktû po isht' puna me dere...
E s' muej mrendë kêdo me shpjerë;
Jo qi mrendë edhe me t' shti,
Se del prap, dorzanë s' mund t ' hi.
Se kush jam, pse m'pvetë nuk ké;
Se un veç hije baj mbi dhé,
Zên shtektari i ngratë tue fsha:
Se un kam kênë e nuk jam ma:
Kam kênëmoti n' nám e n' za,
Kam pase tokë e kam pasë gjí,
Kam pasë dhên e kam pasë dhí,
Kam pasë plemet me tagjí,
Si ma i miri n'rrokullí.
Ofshe! sod, por, posë gjithkuej,
Un kam ngelë nên zgjedhë të huej
E ma i keqi, ndêjë m'krye t' vendit,
M' a ban gjygjin jashtë kuvendit;
M'i m6err tokët aj, qi m' la baba,
Edhe mue m' man mish per krraba,
N' daç per t'zí a n' daç per t'pjekë,
Gjithsi atij t' vijë tue ju tekë....
Prandej ktû pash t' madhin Zot!
Mos më rrek me fjalë ti kot;
Pse edhe ngae me u tallë nuk kam,
E pse e zezà e kuej nuk jam,
Veç se n' kjosha e zeza e vetit,
M'prijë e m'qit, po , para Mbretit:
Se mue Shkodra me ka çue,
Per nji dert un m'i a dertue:
Per nji dert e i' kob te zí,
Qi i ká rá s' mjeres Shqypní,
Qýsh se i ká dreqnit kojshí,
Edhè ngrofë gjarpnin né gjí...
Kapexhija edhè i ká pri,
Fíll te Mbreti atè e ka shti.
Kur ká dalë trimi te Mbreti
Lagë e ndragë, si isht' kanë i shkreti,
M' të dy giûjt atý aj ká rá
Edhè kshtû ká nisë tue kjá:
Per jetë t' ande, lala Mbret,
A ti mahe Mbret m' Shqypní,
A po Mbret asht Knjaz nikolla,
Qi i ká mbledhe cubat n'Cetinë
E u ká pri krejt kah Shqypnija,
Edhè marre e ká Vraninen;
Ká marrë Zetë e Podgoricë;
Na ká thye atjè ne Kernicë,
Kû, mos t'kendej ajo Mirdita,
Qi m' i a ndalun aty hovin:
Si zanát pushken qi e ká,
Edhè n'Shkoder pat me t' hi,
Me u ba krajl aj mbi Shqypní:
Perse Shkodra, t'u ngjatët jeta!
Po isht kryet e Shqyptarís.
Per jetë t' ande, lala Mbret,
A hiq dorë ti prej Shqypnijet,
A se ndryshe çoe nji ushtrí,
Qi t' i bjerë Malit te Zí;
Pse kshtû gjallë ma nuk u rrnueka!
Ka ndêjë Mbreti edhè e ká ndie,
E ká ndie edhè asht idhnue:
Çon e thrret qat Dervish Pashen:
Pa ndigjo, ti Dervish Pashë:
Ká ardhë puna tuj u trashë,
Tuj u trshë e t' u perzí:
Pse qaj Knjazi i Malit t' Zí
Ka çue m' kamë, po thonë, nji ushtrí,
Edhè dalë ká në Shqypní,
Ká marrë Zetë e Podgoricë,
Me Vraninë e me Kernicë,
Edhè n' Shkoder do me rá,
Per me e ba t' tane vendin Shkjá,
M'e ba Shkjá Shkodren mizore!
Pshtielli bashke pêsdhetë taborre,
Edhè del n' at Cernagore
E m'a ban Knjazin terbjet,
Qi Shqyptarët ká zanë e i nget,
E s' po i lên, jo me gjellisun,
N'bjeshkë e n'vrrí aj tue u vardisun.
Mori e mjera Shqyptarí,
Si t'shkoi moti gjithmone n' zí,
Si të shkoi moti tue kjá!
Vjetë per vjetë ti n'gjak tue u lá,
Vjetë per vjetë e muej per muej,
Herë n'gjak t'and, herë n'gjak te huej,
pa t,u ndrrue kurrkund neshtrasha!
Qy ky Pasha, Dervish Pasha,
T' rrebtë nji ushtrí në kamë ká çue
E n'per tý do me u pershkue,
Per me u ndeshë me Karadak...
Per me t' lá edhe i' herë me gjak.
Po a njimend thue, se Dervishi
Ket ushtrí nen armë e ngrishi
Per me ardhë me t' dalë zot tý,
Edhè hekrat me t' shperthye,
Qi dermishe t' kan kambë e duer,
E t' majn rob tash s' dí se kúr?
Jo, mo'e shkretë! Dervishi s' lot
Per me ardhë me t' dalë tý zot
E per tý me Shkjá me u vrá:
Se aj zanat lirín s' e ká,
Se prej si, kahdo ká rá,
Kush s' ká kndue, veç se ká kjá.
Por aj vjen perse Stambolla
S'do qi t'hijë n'Shkoder Nikolla,
Pse do vetë, po, edhè mbas sotit
Me t, majtë rob ajo si motit,
E, tue t'ndrydhun per nen thêmer,
Me t'ngulë shishin ma kthellët n' zêmer,
Edhè gjakun me t' a pí,
Me t' a shkimë jeten unjí,
E me t' lanë m' u kalbë mbí dhé...
Po ti djelmt, Shqypní, kû i ké?
Kû i ké djelmt, qi sot per tý
M' armë me u çue edhe me msý,
Me msý m' armë, po, t'prûjtë anmikun
E, pa dhimë, m' parzme çelikun
Me ja rrasë, e Knjaz Nikollës
Me i diftue edhe Stambollës,
Se Shqyptari a i zoti i vetit,
Se s' i shtrohet Shkjaut as Mbretit?...
Ah, po! djelmt, qi ti ké rritun,
Ata mohit tý kan rá,
Edhè vedit i a kan njitun:
Njani Turk e tjetri Shkjá;
Dikush Grek, e dikush Zejbek;
E kurdo qi u ká qillue
Kta per tý, jo, s'kan qindrue,
Por per mbret e per Turkí,
Por per Serb e per Greqí;
Aj, t' a máj Turkun n' Shqypní,
Ky, t' a baj vendin Serbí,
Tjetri, Grekun t' a bí n' shpí;
Edhè shitë tý kan per pare,
T' kan rá mohit per timare,
Per qyfllaqe e per begllaqe,
Si t'kish' kênë ti nji grue hore
E jo nanë e zojë kunore,
Zoja e Gjergjit Kastriota,
Qi sá t'enden stine e mota
Me e nderue ká rrokull bota.
E prandej tash giatë e okolla
T' bijen Dervisha e t' bijn Nikolla,
E t' a lájn trupin ne gjak,
E t' a zanë shpírtin tý njak,
Si mo' Zot ma keq per tý,
Se ç' ké pritë me pá me sý,
Se ç' ké pritë me sý me pá,
Me t' poshtnue tý Turk e Shkjá,
Porsi t' ish' nanë e pa djalë!
Ktû, Shqyptarë ndigjonie 'i fjalë:
A me hjekë sod mní e resë,
Z6emer t' keqe e ç' do ngatrresë,
Edhè t' fortë m' e lidhë nji besë,
T' fortë m' e lidhë nji besë te Zotit,
Si Shqyptarët qi e lidhshin motit
Se nuk shiten nder t' huej,
Se qindroni p'r Atdhé t' uej:
A se, ndryshe Shqyptarija
Ká me hupë, e perendija,
Po, t' a dini, ká me u vrá,
Tuj u lshue t'gjithve nên Shkjá:
Persè dita ká me ardhë
Dikû e zezë e dikû e bardhë
N' t' cillen Shkjau Turkut i bjen:
Edhè Shkjau Turkun e than
E e ngarmon aj jashta Europet,
Me gjak t' onë, qi rrin e ngopet,
Tash pêsqind e disa vjet:
Prá, at ditë Shkjau, po baní e u gjet
T' dám n' mjet vedit, jue Shqyptarve,
E pá zéll per gi6uhë të t' Parvet
Pá dashtní per Atdhé t' uej,
Per ket besë, aj do t' u shuej,
Porsi shuhet krypa n' ujë;
Persè a trim e dhime nuk ká,
Per k6edo qi nuk asht Shkjá,
Jo qi i ká per t' marrë do uhá...
E mos pritni se vjen Mbreti,
Se vjen Krajli a vjen Dauleti,
Me ju pshtue prej thojve t' tí;
Pse, si thomë na ktû n' Shqypní:
Shka t' a hajë ujku nji herë,
S' a zên gjarpni Kurrnjiherë...
S"janë jo t'huejt qi e pshtojn Shqypnín,
Qi ja bijn vendit lirín:
Jane Shqyptarët, e kurrkush tjeter;
Manie n'mend, pse asht fjalë e vjeter;
E un prandej po e vê ktû m' leter,
Qi,po kje se hupë Shqypnija
Per faj t' uej, kur t' rriten fmija
E t' ujet nipa: n' kje se gjallë:
U a lên Shkjau ndonja per máll:
E ket fjalë m' "Lahutë t' Malcís"
T' a këndojn, ne fryme t'idhnís
T'u a mallkojn shpirtin per s'dekuni
E t' u namin rroc e koc;
Persè asht dam, po, pasha Zotin!
N'zí Shqypnija m'e shkue motin
E me fsha ajo n'robní,
Tue pasë djelmt qi per trimní
I permenden n' fiset t' tana,
Ke bje dielli e ke merr hana.
Hej, moj Zanë! si t' duket tý?
A thue shof un kurr me sý,
Se Shqyptarët do t'bijn m' nji fjalë,
Zot Atdheut kta per t'i dalë?
Se mas Flamurit kuq e zí,
Gegë e Toskë, fushë e Malcí,
Kan me dalë ndo'i here n' ushtrí,
Me derdhë gjakun per Shqypní?
Po, pse jo? Me kohë e pûnë,
Kû me endire e kû me dhûnë,
Gja pa u ba nuk jet n'ket shekull:
Kshtû qi 'i herë çka dukej mrekull,
Dán mandej si t' ishte lojë.
Jo, po, dita do t' agojë,
N' t' cillen tok fisi i Shqyptarit
Ká me u mledhe edhe barbarit.
Qi dér m' shpírt e ka poshtnue,
Me armë n' dorë ká me i dishmue,
Se aj per t' gjallë s' i shtrohej kuej,
Se rob s' rri nên thêmer t' huej,
Por don kohë, moj zêmer valë,
Qi Shqypnija m' vedi t' dalë;
Pse vjen moti per kadalë.
Per nji ditë bijn kpurdhat n'shí;
Por nuk mkamet, jo i'Shqypní...
Pra, kto fjalë, tash ktû t'i lajm,
E prap kangës fillen t' i a zajm:
Pse po ndiej ke atje kah Shkodra
Fort po rreh trompeta e lodra,
Fort po ushton qaj Rozafati,
Dervish Pasha ke s' i a ngiati,
Edhè n' Shkoder i a ka befun
Me pêsdhetë taborre t' njefun:
T' tanë Harapë e Anadollakë:
Per me e ndezë Cetinen flakë:
M'e ndezë flakë, edhè m'e kallë,
Knjaz Nikollen me e zanë gjallë;
Edhe lidhë n'Stambollë m'e çue,
M'e lanë mshilun ne katue,
K6u rrin kali tue hingllue.
Heshtu, Zanë, mos qesh me mue;
Se merzitshim kam qillue!
Paj per t'gjallë s'lidhet Nikolla;
Se aj po kisht' do djelm sokola,
Qi per Fé e lirí t' t' Parit,
Qi per nderë të Gospodarit,
Ndryshe s'bín, jo n' fushë t'' mejdanit,
Ndryshe s' rrajn m'askjer t' Sulltanit,
Veç si krushku, qi shkon n'darsem:
T' tana plumet presin m'parsem.
Pse edhe atà e kan kanû,
Besë me Turk kurr mos me vû,
Mos me vû kurr besë as fé:
Me tê por me u vrá, me u pré,
Po duel aj ndo 'i herë m' at dhé.
Jo qi vetë Knjazi i Cetinës
Po ishte trim, po, zogu i shkinës,
E nuk lidhet per s'të gjallit,
Per me u mshilë te grazhdi i kalit.
Shka t'i bajm: anmik na e kemi;
Por të drejten do t'ja themi...
Prandaj vetë kishe me thanë,
Se edhè teper ka per t' kanë,
Per Dervishin, n' mujtët me dalë
Dér n' Cetinë, aj rrugës pa u ndalë;
Perse asht mal Cetina e shkretë:
Duhet pûnë me u njitë perpjetë...
Jo, po; duhet,besa, pûnë,
Per me i hi Cetinës perdhunë,
Pse, qe, Knjazi sa ká ndie,
Se Dervishi erdh n' Shqypní,
Fjalë ka çue Malit të Zí,
N' luftë me dalun plak e i rí,
N'luftë me dalun burrë e grue:
Burrat mirë n6en armë shterngue,
Grát me kmesà e me supata,
Me kosh m'shpinë çikat e ngrata,
Per me i bartun bukë ushtrís,
Per me i dalun zot lirís
Kunder anmikut të lirís.
E pse rreth t' tanë Karadaku
Asht nji giûhe, 'i feje e 'i gjaku,
E nuk do veç Qeverín
Sa per t' ngopë me ár Parín;
Por do Atdhén e do lirín,
Do me shkue per ditë ma para,
Per kah dieja e pûnët e mara,
Burrë e grue në kamë janë çue,
Edhe pritat i kan zanë,
Ashtû Knjazi si u ka thanë:
Kan zanëpritat anë e m' anë
Burra, djelm,e grá, e vasha.
Qe, edhe dyndë asht Dervish Pasha
Me pêsdhetë taborre t' veta
Edhè mêrr rrugen perpjeta,
Tue rrahë lodra dhe trompeta.
Dá ushtrín e ká n' trí çeta:
Njanen lshon kah Podgorica,
Tjetren derdhë aj kah Kernica,
Mêrr të treten per mas vetit
Giatë liqênit m'lundra t'Mbretit:
E si atà shkulmat e detit,
Qi,tue vlue e tue shkumue,
Tue gjimue e tue ushtue,
Vin , plandosen per aní,
Herë per báll e herë per bri,
Tash tue hjedhun,thue,nder rê,
Tash pingul neper kurrnê
Shul n'teposhtë tue e karraní,
Thue n' avis duen m' e perpi:
Shkrefë aj turrin per Mal t' Zí,
M' Veleçik e del m' Rumí.
Asht ndezë zhari mal e vrri.
Kerset topi, rreh havani:
Ká marrë gjamë te tanë Ballkani.
Ah! kadalë, bre Knjaz Nikolla:
Se ky a Mbreti e kjo a Stambolla,
Se me top e me nizamë
T'djegin dhén, po, per nên kamë.
A me Turk deshte me u pré?
Qe, tash Turkun tek e ké:
Del, deh! rrugen me ja pré...
Por nuk die si ké m' u dá,
N' paç vû sý me tê me u vrá;
Perse asht trim, po, askjeri i tí,
Si ma i miri nder Krajlní,
Kur t' ketë krena qi me pri,
Të ketë bukë, barot të zí.
A nuk shef? a ké verbue?
Dervish Pasha ç' t' ká rrethue?
Si n' menjane t' ká shterngue:
Gjallë prej dore s' ké me i pshtue,
Pse edhe m' tý fort asht idhnue.
Se asht idhnue Pasha i Stambollës,
Kish' me thanë se Knjaz Nikollës
S'po ja haka kurrkund palla;
Pse, qe, atje,n' do karpa t' gjalla,
Rreth e çark aj permbí Rjekë,
T' tanë ushtrín e ká perpjekë,
Kû dhanë besen per me dekë,
Per me dekë e per me u shue
E Cetinen mos me e lshue,
Per pá u ba gjaku dér n' gjûe.
Kan lidhë besen, po. n' mjet vetit,
Me ba pushkë me askjer te Mbretit,
Edhe t' Parët mos me i koritun,
Qi, pa u lodhë e pa u topitun,
Kurdoherë me Turk janë pré,
Per lirí, po, edhe per fé.
Mandej dá i ká çeta - çeta,
Rjekës tue i lshue malit perpjeta,
Kû s' ké veç curra e kaçuba:
Per kaçuba ka dy cuba,
Per gjith curra ka dy burra,
Ka dy burra malazez,
Njashun vezmet mirë per brez,
Njitë taganat në sylah,
Idhtë novicat pshtetë per krah,
Sýnin xhixhë e vetllat shllûngë,
Neje - neje kryet si bûngë,
Qi, 'iqind herë me i rá supatë,
Nuk i a hjekë. jo i ashkel t'' thatë:
Por t' tanë mend e të tanë dije,
Per me u pré me Turk Azije...
Dervish Pashës, mandej, çon fjalë:
Byrm! kuer t'duejsh, mundesh me dalë,
N' daç per mik, n' daç per anmik,
Se ma gati, se kam lë,
S'e njof vedin ne kët dhé:
Bukë e mish, barot të zí,
Si zanát qi asht n'Mal të zí.
Shkon Dervishi tuj u shtý
Tuj u shtý e tue rremye.
Ka marrë Zetë e Podgoricë,
Ka marrë Viri edhe Kernicë,
Edhe marrë e ka Vraninen,
Oso Kuka kû ka metë:
Mandej kamen aj ka thekë,
Per me dalun neper Rjekë
E me u kapun te Cetina,
Kû kisht' çerdhen gjeraçina:
Kû kisht trollin Knjaz Nikolla:
Edhe trollin rreth e okolla
Me ja shêmë, me ja dermue:
Ndandë pash n' dhé me ja gropue.
Por se shka kúr erdh me dalë
Neper Rjekë me kapun mal',
Madhi Zot, tý t' kjoshim falë!
Se ç' ká shkrefë atý potera,
Se ç' asht ndezun lufta at hera,
Se shum gjaku edhe ká shkue,
Shum nizami ká sharrue!
Kan metë gjindja pa u rmue,
Me i ngranë shpêzt e Karadakut,
Qi edhe lshojshin fort m'erë t' gjakut...
Msýni Turku me fuqí;
Priti Shkjau me trimëní,
E ka' u ndeshen me furí:
Si t' u ndeshshin flakë e agzot:
Lum e lum per t' Madhin Zot!
T' i a dha vigma e t'i a dha ushtima,
T' i a dha krizma e bumullima;
T'nisi topi me gjimue,
T' filloj pushka atý me vlue,
T' u perlá Turku me Shkjá
Njani m' tjetrin t' u ndersý,
Shoq me shoq t' u kaperthye,
Njani msýj e tjetri shtýj:
Si dy dema báll per báll
Qi atje n' djerr a n'ndonji záll,
Kúr bajn gjedhet mriz prej s' t' zetit
Kaperthye brynash n' mjet vetit,
Kukzue shpinet, ba kulár,
Shtrangue bishtin strumullár,
Dyndun pluhni rê n' ajrí
Rrin t' u vrá me t' madhe mní,
Dér t' i dajë ndonji barí.
Dý herë Turku u kap në maje,
Dý here Shkjau e lshoi nder zaje,
Tue shtrue shpatin me Harapë.
Por, kúr s' tretit muer me u kapë
E me dalë prap m' maje t' malit,
Kû n' Mal t' Zí kje pika e djalit,
I lshoi m' tokë at herë shejshanat,
Edhe u çue e zuer taganat,
E si bisha tue lurue,
Fulikare m' Turk u lshue.
E t' i a nisen me i krekcue
Kê me krye, po, e kê me kokë,
Tue i lshue shyt dekun per tokë.
Atý Turkun e lshoi zêmra,
Edhe vends' i zû ma thêmra;
Por u drodh e solli shpinen,
E n' teposhte e muerr rrpinen.
T'i u lshue Shkjau mrapa per gjurmë,
E me vigme e t madhe zhurmë,
Vrap per vrap e turr tue e ndjekë,
Kê tue therë, kê tue lanë dekë,
E dermoi dér poshtë në Rjekë,
Kû prap zhgjatë i vêhet m' Shpinë.
Edhe e dbon e e qet n' Vraninë.
Kur me sý ká pá Dervishi,
Se Nikolla ushtrín i a prishi,
Fort nji herë aj na asht idhnue,
Ka shkrepë kamët porsi i terbue;
Idhtë javerin ká qortue:
Por, mandej, zgidh nji allaj t' rí,
Nder ma t' mirët qi i kisht' n' ushtrí,
E ja qet Shkjaut mrapa shpinës,
M' i a pré rrugen e cetinës.
Veç Nikolla, i biri i Shkinës,
Po kisht' kanë nji biramel,
Qi ma n' Shkjá shoqi s' i del:
Prande'e pá me kohë rrezikun,
Edhe u drodh e u vû ne t' hikun;
Mori malin Thik perpjeta,
Tuj u zhdukë me çeta t' veta.
U zhduk Knjazi, e Dervish Pasha,
Idhtë ngerthye ato vetlla t' trasha,
Mori rrugen per Çetinë.
Vall, a hin Pasha n' Çetinë?...
Nuk e diej a hin n' Çetine;
Por n'Cetinë e diej se s' rrin:
Diç po vlon atje n'Berlin...

Aht

Deh! oj Zanë, tý t' kjosha true!
A thue din ti me m'kallxue,
Se ç'ká ndêjë tue bumbullue
Andej larg kah Rumelija,
Ka' ajo Plevna e Bulgarija?
A kjenë topa a veç kjenë gjamë,
Qi u dridh toka ashtû nên kamë?
Besa,jo, pra nuk kjenë gjamë
Qi u dridh toka ashtu nên kamë;
Por kjenë topat e Rusís,
Kjenë havanet e Turkís
Qi bumbulluen fushës s' Rumelís,
Natë e ditë tue rrahë pá dá,
Rumelín t' tanë n' gjak tue e lá
Kah na u pré Turku me Shkjá,
Me Miskov Turku ka' u pré.
Rrëmej gjaku shkulm mbí dhé:
Si mjerë Zêmra e atyne nanave,
Qi i pa'n djelmt atyne aneve,
Perse kryet nên grykë t' havanave,
Kur të rrahin kta batare,
S' i ban nierit, jo nji pare.
Bre ma zí 'dhe pat per t' ndollë,
Pse tue u rrasë kje Shkjau n'Stambollë,
Me zhbi Mbretin m' post te vet;
Veç se u rán Krajlat ndermjet,
Edhe pushka tashti prani.
Sod t'shtatët Krajlit e Sulltani
N' at Berlin na janë bashkue,
Na kan nise me e bisedue
Se si pûnen me e vendue,
Per ma vû paq edhe besë,
Per me shue luftë e ngatrresë,
Zêmer t' keqe, mní e resë,
Tue ngulë gúr, tue ngulë kufí,
Per gjith vend, per gjith mbretní,
Giatë Balkanit m' Dét te Zí.
Por tue kênë se besë e fé
Nuk po kisht', jo, sod mbi dhé,
E se forti, n' armë merthye,
Aj po kisht' gjithmonë arsye,
Un tue e pasë jam ktû do frigë
Ser na bin ndo' i pûnë e ligë
Per Shqypní e per Shqyptarë:
Ke kta s' kan miq as kumarë,
Qi me e folë per ta nji fjalë,
Qi me hi atyýzot me u dalë,
Pse, edhe qe, qaj Knjaz Nikolla,
Lshue dollamen pola-pola,
E me 'i strugë të gjanë dý pllàmë,
Me ' kosh rrethe neper kamë,
Shkye shallvarësh mbi kupë te giûnit
Me ju dhimët gurit e drunit:
Aj po u del Krajlave para,
E me fjalë e dokrra t' mara
Po ja nisë atý me kjá,
Se aj tokë buke nuk po ká,
Bjeshkë e vrri se ati i janë thá:
I janë tha e i janë shkrumue,
Te tanë shkam e rrasë e lmue,
Pa nji kallzë, pa nji shkop drûje,
Sa qi poplli, rreshkun ûje,
Asht ka' i del prej Cernagore,
Po s' i u lshue nji tokë gratçore,
Si, bjen fjala, toka arbnore.
Toka arbnore,tokë me nam
(Blé me pash e shitë me pllamë,
Pashi argjand, pllama flori,)
N' daç per bjeshkë e n' daç per vrri,
N' daç per dhên e n' daç per dhí,
Si per bukë, si per tagjí
Si per pûnë, si per tregtí.
Edhe Krajlat po e ndigionin,
Po e ndigiojn- as s'po e qortojn;
Veç se bashkë me Mbret t' Stambollës,
Po na i napin dorë Nikollës,
Me marrë Plavë, me marrë Guci,
Me marrë Shkodren me Malci,
Dér kû dán vendi me Dri:
Si atë Zoti m' a marroftë,
Mbret,a Krajl, a kushdo kjoftë,
Qi vû dorë m'leter ma i pari
Vendit t' vet me dalë Shqyptari,
Ase rob me ndêjë nen Shkjá,
Pagë e t' dheta atij tue i lá!
Se, per Zotin- kjoftë levdue!-
Per pa u ba gjaku der m' giû,
Kurr Shqypnín a'kem' per t'a lshue.
Se kur t' mêrret, vall, Shqypnija,
Flakë do t' ndezet rrokullija,
E do t' binden fiset t' tana
Kah bjen dielli e kah mêrr hana.
Gjaku i jonë, po, ká me vlue,
Nama e jonë, po, ká me ushtue,
Ka me i shkue m' vesh Perendís,
Edhe i lumi, n'frymë t' idhnís,
M' vend Europian ká me e vrá:
Te tanë n' gjak ká per t' a lá.
Kúr ka ndie qaj Knjaz Nikolla,
Se atí Europa edhe Stambolla
Dorë i dhankan mbi Shqypni,
Me dale cubi nji zotni:
Vû kapicen m'njanin sý,
Se ç' a hjedhë e ç' ká lodrue,
Se ' dhe kangës ç' i a ká fillue,
Porsi krushku tue Vallzue!
Lum e lum, po, i biri i Shkinës,
Se nder ksolla te Cetinës,
N' ato kohë qi kan me ardhë,
Ká me ngranë aj bukë të bardhë,
Ká me zí aj mish taroçit,
Ká me pí, po vênë prej poçit,
N' të dý faqet me i plasë gjaku,
Kacadrê me i ndêjë mustaku.
Në Cetinë mandej ká dalë,
Pál Milanit ká çue fjalë:
More Pál, more yi djalë,
Nji sahat mos t' bajsh me u ndalë,
Por fluturo si gjeraçina,
Edhe peja ke Cetina;
Pse due t' ap un t'ý nji ushtrí:
Pêsë taborre djelm të rí,
T 'tanë Sokola lé n' Mal t' Zí,
Per me i qitë un n' at Shqypní:
N' Hot e n' Grudë, n' Plavë e n'Gucí
E ato vende me m'i shtrue,
Se ato Krajlat m' i dhanë mue,
Me shkelë m' to gjith si të due.
E mandej, si per nji javë
T' m'i keshë shtrue Gucí e Plavë,
M'beh t'm 'i bijsh Lekve t' Malcís,
Si njaj ujku prej pusís,
E me shpatë e me konop.
Të m'i bajsh mue Lekët per Shkop,
Edhè vendin, gjanë e giatë,
T'm'a pushtojsh der m'Prrue te Thát.
Pse, si shtrue t'a kem' Malcín,
T' kem' marrë Plaven e Gucín,
At herë na po t' rrasna n' Shkoder,
Tue lujtë valle e tue kcye loder,
Si ata mazat neper lamë,
Pa na hi kund ferrë në kamë.
Pál Milani thotë nji fjalë:
Njeksaj pûnë a vshtirë me i dalë;
Se p'r 'i javë s' shtrohet Malcija, 145
Se as me pushkë s' mêrret Shqypnija.
Vênu shêj. po, fjalve t' mija,
E mos nguc grênzat me krande,
Perse ngucë te zezen t' ande,
Pse edhe jashtë n' ket pûnë ké marrë:
Per pá t' pasë kush gjak as varrë,
Nuk thotë Zoti, as s'e ep kanûni
Në vend t' huej me hi perdhûni.
Jo, po, m' thuej në zjarm me rranë,
Me i rá - detit anë e m' anë,
Se n' fjalë t' ande atje do t' veta;
Por n'Shqypní, besa, s'mund t' veta.
Qeshi Knjazi vesh e m' vesh,
Se ti kênke-o burrë prej nesh:
Kênke burrë veç me ngranë pshesh,
Q' se i a nisë me m' predikue,
Thue se 'i grue vetë kam qillue
Qi me u trêmë prej fjalve t' ueja,
Per çka m' flet, per vende t' hueja
Jo, po, mirë do t' isht' per tý
Kamelef me vû ti n' krye,
Me lshue mjekren dér nen gjí,
E me dalë Pop ti n' Mal t' Zí
Per n' mos daç ti n' shpí me shkue
Me njitë furken porsi grue,
E aty n' derë, ndêjë mbi ndo'i krroqe,
Me tjerrë m'bosht me t'ande shoqe,
Tuj u zé me tê n' shulla:
Se per luftë s'u dashtke gja.
Sa per luftë asht Mark Milani
Burrë si motit, trim si luani,
Qi edhè ushtrís ka per t' m' i pri,
Per me shtrue Plavë e Gucí,
Per me shkelë Lekë e Malcí.
Edhe Shkoders mrendë me i hi;
Me i hi mrenda me bajrak:
Me ba Shkodren Karadak.
Kshtû tha Knjazi e lshoi kushtrimin,
Per me mledhë n'ushtrí burrnimin.
Pingroi Zana neper molla:
Hajde! hajde! or, Knjaz Nikolla,
Se pak giatë jé shtý me fjalë:
Se vjen moti per kadalë:
Se s' din nieri kû mund t' dalë,
Po kje 'imend se lshon aj vrapin
Ma të madh se t' a két hapin:
Si, me giasë, ti don m' e lshue,
Q' se nder mend ty t' asht ngujue
Ne Gucí nji ushtrí me e çue,
Shqyptarín nji herë pa e pvetë:
A thue e lshon Gucín e shkretë,
A thue e lshon Malcín e ngratë,
Per pa i shprazë dý pushkë m' te thatë.
Me Shqyptarë, more Nikollë,
Mundet nieri ngusht me ndollë,
Po s'u shkoi aj mrendë per mik;
Se ata lé kishin çelik,
E vû sý kishin me dekë,
M'erz a m' tokë me pasë me i prekë,
S' ka shka ban nder ta i huej'!
Se ata gjallë s' i shtrohen kuej,
N' dashtë t'jét Knjaz, a n'dashtë t'jét Mbret;
Se atà Mbret po ishin n' dhé t' vet:
Fort gabon kush i gerget!

Aht

Drita duel, dielli s' ká lé,
Alí Pasha, ' i trim rrfé,
Heret sod na kenka çue,
Kenka veshë, kenka shterngue,
Paska mathë çizmet dér m' giu,
Edhè u ulka ne katue,
Ku nisë gjokun me shílue,
I ven frenin prej florinit,
I ven shalen talatinit,
I a shterngon me tre kollana:
Hidhet gjoku porsi Zana,
Porsi Zana n' mal t' Tomorrit:
Edhe' e zier te dera e oborrit,
Nanes s' vet aj ku po i thrret,
Ku po i thrret e kshtu po i flet:
<<Po ndigjo, morí ti loke,
Banmu nderë miqve edhe shok'e,
Banmu nderë, kush te jetë per nderë,
Mos len t' vobeg me t' kjá n' derë,
Mos len t' vobeg n' derë me t' kjá,
Por t' m'i dalsh moter e vllá,
Por t' m' i dalsh ti nanë e tatë,
Si të parët na lanë zanát;
Se kan bijtë do punë të reja
E do t' dal un dér kah Peja,
Dér kah Peja, dér kah Reka,
Per me u pjekë te Haxhi Zeka;
E nuk diej kur ká me m' rá,
Me u kthye dalë, me tý me u pá,
Persè shtegu orok nuk ká>>.
Nuses s' vet, mandè' i ká thanë:
<<Nji amanet jam tue t' a lanë:
Rritma djalin djale bujár.
T' me dalë burrë e burre Shqyptár,
T' m' bahat trim e kuvendtár,
Me qindrue per kanu t' vet,
Me luftue per Atme e Mbret:
T' diej me pri e me ndigiue,
Armët e besen mos me i lshue,
K6udo puna me i qillue.
Por në kje se Mali i Zí
Erdh e rá kurr ne Gucí,
Dér sá t' jét djali kerth6i,
Pash njat Zot, qi te ká falé,
M' a ndigio ti, grue, nji fjalë:
Bane zemren gúr e krep,
Premia djalit kryet ne djep:
Mos m' i a lsho Knjazit n' dorë gjallë;
S' due t' a la n' Shqypní un prralle,
Se nji biri i Alì Begut,
Se nji i nipi i Skenderbegut
Knjaz Nikollës i ká sherbye
Se ká vu kapicë mbí krye,
Se ká ndejë per t' gjallë nen shkjá,
Pagë e t' dheta atij tue i lá.
Ma mirë n' vorr m' u kjá per mall,
Se nen Shkjá me ndejë per t' gjallë!>>
Kshtu tha Alija e i hypi kalit,
Edhè u nis terthores s' malit,
Porsì breshni me duhí,
Tue mendue, duhan tue pí.
Ç' do t' mendojë, vall, Alì Pasha,
Qi i ká vra ato vetlla t' trasha,
Qi i ká vra ata sý si zhgjeta,
Thue se n' mní i ká ardhun jeta?
Se shka endë kjo mendja e nirit,
S' din kush gja, posë njatij t' Mirit
Qi nuk flen as kurr nuk kotet,
Qi ká n' dorë stinët edhè motet,
E qi rrezja e sýut ka' i priret
T' zemers s' nierit kthellon gjiret,
E i a shef te tana endiret,
I a skjyrton t' gjitha dishiret,
Qi atý mrendë rrin t' u perzí
Diku bardh e diku zí:
Aj, po, din shk' asht tue mendue
Alì Pasha rruges tue shkue.
Un vecçdiej t' u tham nji fjalë,
Se, tue shkue ashtu m' kál e m'shalë,
Tue rá dromit me t' mdhej hapa,
Shum do rrugë ká lanë permbrapa:
Shkote gjoku porsi re:
Edh' asht kapun te nji rre,
Ku nji lis i bukur ishte,
Lisi ishte e hije kishte,
Edhè kishte 'gurrë per bri,
Gurrë të gjallë, të kjartë florí,
Ku edhe gjokun ka ndalue
E i ká zbritë per me pushue
Nen at hije e te njaj krye.
Tue pushue per nen at hije,
Si lua, qi prej shkretije
Zen m' ndo'i moje, kputë e lmekun,
Pá dobí mbasi t' ketë ndjekun
T' letë anmikun, qi i grabiti
Klysht e njomë e mnís i rrshiti,
Me sý t' vrantë kundron Alija
Se sá bukur Shqyptarija
Rreth e çark i shtrohet para
Me liqej, me lume e ara,
E me male te madhnueshme,
E me pyje te blerueshme;
Edhè sýt i mushen n' váj,
Kah mendon se fati i sajë
Nder duer t'huaja gjithmonë ngeli,
Se ma i keqi p' rherë e shkeli
E s' e la me çue kurr krye,
S' e la dritë me pá me sý.
E ashtu ndejë trimi nen hije,
N' mend tuj endun puunë Shqypnije,
Kur qe shef logut tue ardhë
Nji si hije veshë në t' bardhë,
Si nji vashë qi fat vè s' parit,
Shterngue ijet me 'i shogë arit,
Edhè zhdredhun flokët giate shtatit
Si ato rrezet krés s' njaj shpatit
kur ban dielli per me lé
Neper brymë të nadjes s' ré.
Ardhun shtatit si breshana,
Si ajo vera e si ajo Zana,
Bite shpatit tue flakue,
Dér qi vjen e zen mbi krue,
Vjen e zen fill nder ylbera
Qi ndermjet t'stomeve t' blera
E per rreth t' argjente t' currilit
I trajtote rrezja e diellit.
U trand gjoku kur e pá,
( Thonë se kali praskë nuk ká ).
Curroi veshët e ngrefi kryet
E haru, pá ia dá sýt:
Turfulloi nja dý a trí herë,
Tuj u zmbrapë rudines s' blerë,
Kah kisht' ndejë Alija pshtetë.
Ali Pasha e pá edhè vetë,
E m' nja 'n krah si kisht' zatetë,
I dha shtatit e u drejtue
Edhè ndej aj tue kundrue
Palè a isht' nieri asè hyjní.
E tue kqyrë ashtu n' habí,
Qatje vonë po nisë me i thanë:
<< Pásh Njatè qi te ká dhanë,
A jé nieri a se jé Zanë?
A lutë Pashkë a lutë Bajram?>>
<< Se shka jam e shka nuk jam,
Se a lus Pashkë a lus Bajram,
Se a baj hije a jo n' ket jetë,
Ktu s' asht ngaeja me pëvetë:>>
Po i thotë Hija atëherë Alís.
<< Se ngusht janë punët e Shqypnís,
Se mbrendë besa asht krejt harrue,
Se lugat m' te Knjazi asht çue,
Asht çue Knjazi m' te lugat:
Ká qitë sogjet shpat e m' shpat:
Don me dalë dér n' Rozafat.
N' at Berlin u dá pleqnija,
Në dorë t' Shkjaut me rá Shqypnija>>.
<< Mo, pásh Zotin! Shka po flet?
Z6en Alija e po gerthet.
Po a s' ká Zot a s' ká kund Mbret,
Qi nji Knjaz i Malit t' Zí
Mund po e baka aj sod pleqní
Me i pushtue kto Malet t' ona,
Ku, se rrmen Drini e Valbona,
S' ká rá mrendë parmendé e huej,
Pagë e' dheta s' janë lá kuej?>>
<< Jo, po, prá, i pergjegji Hija;
Nen kamë t'Shkjaut do t' vuej Shqypnija,
Edhè Knjazit pagë e t'dheta
Do t' i lajë per sá t' rrjedhë jeta;
Persè sod gjindja shqyptare,
Rrejtë me pare e me timare,
Besë e fis kta kan mohuemun,
Krejt Atdhén kta e kan harruemun,
Edhè armët i perdorojn:
Kur mos t' vrasin shoqisho' in:
Jo per t' sjellë lirín Shqypnís,
Jo per t' mare e t'mare e t'mire t' njerzís,
Por per t'zgiedhë se ke nder t' huej
Zot Shqypnija do t' a quej.
Marre e trup per fis t'Shqyptarve
Me shnderuem namin e t'Parve
Edhè rob deshtas me ngelun
Nen kamë t'hueja ndrydhë e shkelun,
Si moskush m' ftyrë t' rrokullís!
Se un jam Ora e Shqypntarís,
Se un Shqyptarët-o do t' i nami,
T' mos u zhbihet arve grami,
T' mos u dahet dhenve dami,
T' mos u lindet djalë ne voter,
T' mos u rritet vllá as moter,
Por le t'shuehen nen zgiedhë t' huej,
Porsi shuhet krypa n' ujë>>.
<< T' lshosha bjeshkët o morì Zanë,
Merr Alija, atëherë, me i thanë,
T' lshosha bjeshkët e t'lshosha malet,
Mos na nam, he shto' Zo' vallet!
Se né nama na ká rá,
Se né besa na ká vrá,
Q'se ká mrrijtë fisi i shqyptarit,
Me u dridhë para Gospodarit,
Shqyptari me u dridhë n' sý t' Knjazit,
Qi as sá luga m' fyt t'nji mazit
S' çon kandár aj nder mbretní...
Jo, por, n'kje se n'Shqyptarí
Ké gjetë hije me pushue,
Ké gjetë gurra me u freskue,
E rudina me lodrue,
Me lodrue e me vallzue
Krah e m'krah me t' Bukurat tjera
Kur lulzon e butë Prandvera,
Pásh njat sý, qi e paske hýll,
Qi m'a çilë e qi m' a myllë
Si ajo hana neper pyllë,
Deh! m' kallxo n' ket hije shpati
Si t'' a pshtoj Shqypnín, i ngrati;
Se t't baj bén mbi gúr të vorrit,
M' Bigë te Shalës e m'shkam t'Tomorrit,
Qi per te nuk m' dhimet djali,
Qi per te jeten e fali>>
Kur ká ndie Ora e Shqypnís
Se shka i tha Pasha i Gucís,
Fort me vedi ajo a gëzue,
Edhè Pashës kshtu i ká ligjrue:
<<M' kamë prá Alì per n'kjosh kund gjallë,
Nuk asht ngaeja sod me u tallë:
Knjazi topin asht ka e kallë.
Dil e piqu m' Haxhi Zeken;
Grish Kosoven, bashkò Reken:
Lsho kushtrimin n' Toskë e n' Gegë;
Mblidhnu tok si kokrrat n' shegë:
Forca tok-- s' bahet rrcok
Edhè, lidhë me besë shqyptare,
Bini Shkjaut ju fulikare:
Un me jue kam me qillue:
Shkján nen kamë kam me u a shtrue.
Por, pse ti m, a bane at bé,
Se nep jeten per Atdhé,
Qe un t' ap nji forcë te ré
Vendit lisat ti me i shkulun,
M' tý tagani mos me u ngulun,
Plumja e pushkës tý mos me t' vrá,
Gjylja e topit mos me t' rá>>.
Edhe kshtu tue ligjirue,
Alì Pashës ajo asht afrue:
Ká qitë doren mrendë në gjí,
Ká xjerrë jashtë do rozmarí:
I a ká dhanë t'i marre erë;
Mandej thanë i ká Alís;
<<Hajt,Ali, ti me u sprovue
Palè a e shkulë lisin me rrema,
Palè a e shkulë e prap e ngulë.>>
Edhè trimi i asht shterngue,
Me dý duert lisin ká kapë,
Dý - trí herë aj e ka trandun,
Me gjith rrajë edh'e ká shkulun;
Por, kur prap ká ba m'e ngulun,
As nji giu n' dhé s' mund e shtini.
Fort ká qeshë e bukura e dheut.
Kur ká pá se aj Ali Pasha,
S' muejtka n'vend lisin m'e ngulun,
Edhè s' dytit rozmarín
I a ká dhanë t ' i marre erë.
Kur asht çue s' dytit Alija,
Me dý duert lisin ká kapë,
E si t' ishte i' hu prej gardhit,
Shul perpjetë aj e ká ngrijtun
E dèr m' degë në dhé e ká ngulun.
Mandej sjellë asht me soditun,
Se ç' po i thotë Orae Shqypnís;
Por me sý t' Miren s' e pá:
Isht' ba voes e rá nder lule.
M' kamë Alija habitë ngeli,
Tue kundrue rreth kah zabeli,
Deri nalt ku niste bora,
Per me pá se ç' u ba Ora,
Kur nisë gjoku me hingllue,
Nisë me thunder me trkllue,
Thue se n'mend po do m 'i a qitun,
Se s'isht'ngaeja atý me pritun.
Asht kujtue, medjè, Alija,
Per shka thanë i kishte Hija,
Se n' rrezik gjindej Shqypnija,
Edhè gjokut m' shpinë ká kcye.
Gjoku turrin ká shperthye:
Kush dý herë s' i pá me sý.

Aht

Shkrepi dielli buzës s'Cukalit,
Eja e t'kndojm, oj Zana e malit,
Eja e 'kndojm më Lahutë t'Malcís,
Si atà Krenët e Shqyptarís
Në prizrend na janë bashkue
Per me folë, me bisedue,
Shqyptarín se si m' e pshtue
Prej çapojve t' Malit t' Zí,
Qi ka dýndun top e ushtrí,
Me hi n' Plavë, me hi n' Gucí,
Me marrë Shkodren me Malcí,
Dér ku dán vendi me Drí;
Pse, po thonë, Mbreti i Stambollës
Dorë i dhanka Knjaz Nikollë
Me ndezë zjarm aj m' votra t' ona,
Me ngá qét aj n' ara t' ona
Me ba dru n' zabele t' ona,
E me grá e me vasha t' ona
Me luejtë Shkjau harushë nder né,
Thue se s' ká Shqyptarë mbí dhé.
Por po kisht', besa, Shqyptarë,
Kisht' Shqyptarë zemer bujarë...
Burra t' urtë, trima luftarë,
Qi s' po u tutshin kta me dekë
M' erz a m' tokë me pasë me i prekë.
Persè, qe, qaj Alí Pasha
Fort ká vra ato vetlla t' trasha,
Ká vra vetllat edh' a idhnue,
Burri i botës kur ká ndigue,
Se n' Berlin asht ba pleqnija
Nen kamë t' Shkjaut me vue Shqypnija;
Edhè n' Pejë trimi ká dalë,
T' tanë Shqypnís ká çue nji fjalë,
Qi shk' a Krye, shk' a Bajraktár,
Shk' a Vojvodë e shpí e parë
Fíll me dalun në Prizrend,
Per me ngrafë atý kuvend,
E, si motit, per, per Atdhé
Me lidhë besë, me lidhun fé:
Besë e fé me lidhë Shqyptare,
Se pá dale Shqypnija fare,
Sa qi n' fushë as në zabel
Mos të lehë ma qen në stel,
Mos t' këndojë as pulë as gjel,
Vendin t' huejve mos m' u a lshue,
Shkjaut per t' gjallë mos me ju shtrue,
Mos me vu kapicë mbí krye:
Mbretit fjalen me ja thye.
Edhè n' lajm qi çpon Alija,
Trup në kamë çohet Shqypnija,
Shk' a Gegní e shk' a Toskní:
Çohen Krenë e Bajraktarë,
Agallarë e Pashallarë,
Me Vojvodë e me Begllereë
Trima n' za, burra me nderë,
Larg t' permendun per urtí,
Larg te lypun per pleqní:
E kush tok e kush pá shok:
Si atà hyjt qi shkrepin n' qiell:
Në Prizrend na shkuekan fill,
Prizrenjanët ku mirë po i presin,
Buke e zemer ku po u qesin,
Si zanát qi e ká Shqypnija,
Kur t' u shkojë miku te shpija.
E si tok na janë bashkue,
Trimat m' kame atëherë janë çue
E kan dalë në log t' kuvendit,
M' ato mojet e Prizrendit,
Ku kan ndejun rend mbas rendit,
Me Ali Pashen n' krye te vendit.
Vall, ç' piskati n' hije t' blinit,
N' ato mrize t' Ljubotinit,
Qi ushtoi vigma ashtu zallís?
Ora e bardhë e Shqyptarís
Paska kenë n' nji gurrë t' u lá,
Edhè e Mira paska pá,
Se atjè poshtë - o në Prizrend
Kenkan mbledhë Shqyptarët n' kuvend;
Paska pá ajo e kenka gzue,
M' maje t' bjeshkës paska flutrue,
Edhè n' giuhë t' ambel t' Shqyptarit
Thirrë i paska Zanes s' Sharit,
Sa qi ushtue ká hapesira:
A po ndien, moj t' raftë e mira!
Moj shtat - rrituna në mjaltë?
Peja i' herë m' ket bjeshkë të naltë,
Peja 'i herë, per n' daç me pá,
Shka s' ké pá as n' Turk as n' Shkjá.
Zana mirë ate e ká ndie;
Fluturim asht lshue n' ajrí,
I a ká behë m'bjeshkë t' Ljubotinit,
Sa rre' 'i herë qepalli i synit,
Ku atý para i ka dalë Ora,
Edhë kapun dora -- dora,
Tue kuvendë motra me moter,
Na kan zanun vend m' nji koder.
Vend m' at koder, si kan zanë,
Ká qitë Ora edhè i ká thanë:
Se un, qi dijtë e kam ma s' miri,
Se tý p' reherë t' a ka dashtë hiri
Me t' kuvendun fjalë burrnije,
Me t'permendun punë trimnije
E me njoftë burrat e dheut,
Qi per Fé e lirí t' Atdheut,
Vringllojn shpatat si vetima,
Trandin boten si bumllima,
Bajn anmikun copa e grima:
Deshta t' thrras, moj vetull - njalë,
Mbí ket bjeshkë nji herë me m'dalë,
Per me t' thanë se edhè n'ditë t' sotit
Po kisht' burra porsi motit,
Mos me u tremë në flakë t' barotit,
Mos me u tutë n' vringllim t' çelikut,
Ballë per ballë m' i u turrë anmikut.
A i shef, poshtë, atje n' Prizrend,
Njatà burra mbledhë n' kuvend?
A thue i shef ea thue po i njef ?>>
Un po i shof por nuk po i njof
Nuk po i njof, jo, se kush janë,
Po i pergjegjë e bardha Zanë,
Veç, mbas giaset, kish' me thanë,
Se ata Akejt na kenkan njallun
Qi t' largë Trojen paten kallun:
Pse edh' aj trimi n' krye te vendit,
Qi po dán në log t' kuvendit
Porsi t' isht' nji rod drangonit,
Fort m' i giaka Agamemnonit;
Si p'r at tjetrin, pak pertej,
Me atà dy mustakë te mdhej,
Krah e m'krah qi i paska lshue,
E qi folka si tu ulrue,
Kish' me thanë se asht Diomedi.
Fort ká qeshë Ora me vedi,
Fort ká qeshë e kshtu i ká thanë:
Se atà Akej, besa, nuk janë,
S' janë Akej as s' janë Dardaj,
As vigaj, as katallaj;
Por janë Krenët e Shqyptarís,
Krent e Gegve e t' Tosknís,
Qi kan dalun ne kët dhá
Me lidhë besë, me lidhun fé,
Edhè m' armë kta me u shterngue,
Europës fjalen m'i a poshtue,
Qi me Mbret paska pleqnue
Me dhanë dorë Malit të Zí
T' a coptojë t' mjeren Shqypní.
Sá p' r at trimin n' krye te vendit,
Qi po t' dán ne log t' kuvendit
Porsi t' isht' nji rod drangonit
E qi i gjaka Agamemnonit,
Aj nuk asht mori lum vasha,
Tjeterkush veç se Alì Pasha,
Qi per t' drejta t' Shqyptarís
Vetë i a nep zjarmin shtëpís,
E s'i dhimen nanë djalë:
Per to jeten vetë e falë.
E nji tjetri, ma pertej,
Me ata dy mustakë te mdhej
Me i prekë m' shoq qi ka bri vedi,
Aj nuk asht, jo, Dijomedi,
Por asht Bajraktari i Shkrelit:
Si njaj pyrgu m' ballë t' kështjelit,
Qi s'e trandë as topi as shpata,
E i thonë emnit Marash Vata.
Jo qi ka atý burra tjerë,
Bajraktarë, Krenë e Beglerë,
Qi per fjalë e per urtí,
Per trimní, e bujarí
Nuk i a lshojn vendin kurrkuej
As n' Shqypní, as nder të huej.
A e she'' 'i herë njat burrë zeshkan,
Me kollçikë e me fistan,
Qi m' a ka sýnin si zhgjeta,
Qi m' i bajn t' gjith t'u ngiatjeta,
E qi folka ashtu pa u zé,
Herë tue matë, mandej tue pré:
Qi prandej njat fjalë qi e flet,
Mbreti as Krajli nuk i a shklet:
Pse edhè e tij bujare
Larg permendë asht n' tokë Shqyptare
Per kah pupla e per kah dija,
Pá te cillat s' rron Shqypnija?
Aj asht trimi Frasher Begu,
Qi gjithkund, k e qiti shtegu,
I la naam aj Toskënís
Faqe t' bardhë i la Shqypnís.
Mandej vjen nji Qafelí,
Prenk Bibë Doda, djale zotní:
Per kah mosha, mjaft i rí,
Por i vjeter per pleqní,
Kur të dojë me folë urtí:
Aj asht, Zanë njaj Kapitani,
Kapitani prej Mirditet,
Per të cillin larg perflitet,
Larg perflitet, larg kallzohet,
Zí edhè bardh per te shartohet.
Atëherë vjen në rend toptani,
Qi edhe ktiji vojt zani,
Per shka mirë e zí qi bani:
Persè i forti, si e din vetë,
Mirë e zí punon n' ket jetë,
Kur t'i marrë mandja perpjetë.
Per bri tij vjen prap Zogolli,
Gjetë Gegë Shllaku edhe Begolli;
Vjen Çun Mula e vjen Mar Lula,
Njani Hot e tjetri Shalë,
T' fortë per pushkë e t' urtë per fjalë;
Si aj Dodë Prëçi prej Kastratit,
Me at Vrijonin e Beratit,
Edhè trimi n' za Deralla,
Qi po i kishin fjalët e rralla,
Por s' po çajshin shum kopalla
Ku po, isht' puna me qindrue,
Me qindrue p'r Atdhé t' bekue.
Por pertej, m' at tjetren anë,
Aj asht, Zanë, nji burrë shkodranë:
Asht Shan Deda i Dedë Jakupit,
Qi, si Ltinit, si Halldupit
Rrumullak fjalen u a flet;
Pse asht derë pushka gjet me gjet
E s' merr vesht per Krajl as Mbret.
Se ti, besa, mirë po thue,
Mori Zana me ligjrue,
Se edhè n' sý jam tue e dallitun,
Qi kudo puna me e qitun,
Per pá e shkrepë ky s'kisht me u pritun.
Veç un deshta ktu t' a die,
Se kush asht njaj kime - zi
N' dý kubure e n' nji harbí,
Qi e ká vu ksulen m' nja'n sý
E i ká lshue tirqit nen í.
Sikur lshue s' i ká kurrnjeni?
Aj asht, Zanë, Abdullah Dreni:
Njaj, pa t' cillin s' hecë kuvendi
E i a dro t' keqen Prizrendi.
Dro Prizrendi e dro Gjakova
Rreth e çark i a dro Kosova;
Pse fjalë peng aj kurr s' ká lanun;
pse per mik e bese te dhanun
Vetë i a nep zjarmin shtëpís:
Sh1i me Mbret pushken e nisë,
E as s' len marre Shqypnís.
Dersá m' bjeshkë te Ljubotinit
Per nen hije t' mrazitë të blinit
Po ligjrojshin Zana e Ora,
Krye më krye e dora -- dora,
Atje poshtë në Prizrënd
Abdull Frasheri, i Toskë me mend,
Kshtu ká nisë të çilë kuvend:
Enè breshtet t' Kapitolit
Dalë nuk kisht'e murrtë ulkoja,
Per me i dhanun sisë Romólit,
Mbasi shamë kje per dhé Troja:
E atjè larg, po, kah Urali,
Nper atò breshta te larta,
Sillej Shkjau, si shkerbé mali,
Tue kerkue per molla t' tharta,
Kur m' kto vise te Ballkanit
Të Parët t' onë, Pelazgt e motit
Gjan e gjallë kullotshin planit,
Qét i ngitshin m' fushë të Zotit.
Kishin frone e ligjë të mara,
E giatë shtegut t'gjytetnimit
Ishin shtý atà larg perpara
Q' me prendverë te rruzullimit.
Prej kah fill zen rriba e Verit
E m' Vezuv t' veshun n'gjineshtra:
Prej kaukazit m' Shkam t' Doverit,
Ku rri Albjona e pjekë gjenjeshtra,
Fis ma t' vjeter kund nuk ká
Se asht ky fisi n' za i Shqyptarit,
Ne mes t'cillit punët e mdhá
Per Europë z^në t'enden s'parit.
Po, m' kto male e karpa t' ona
S' parit Zeusi njerzit i rysi,
E me augure te Dodona
Egersín aj u a permysi;
Ktú edhè s' parit Orë e Zana
Nisen valle me vallzue,
E nper vrrije e fusha t' gjana
Zu Pegazi me lodrue.
Këtu, Leka mati hapin
Me i dalë botes n' fund e n' krye,
Edhe n' Hind e çpori vrapin
Rrufén n' dorë, vetimen n' sý:
Si edhè Pirri, qi, mbrefë pallen
E dalë detin si duhí,
Shi nen Rromë e shtroi hamballen
Të tanë n' krena Rromakësh t' rí.
Kudo rrani turr Shqyptari,
Mirë aj lidhë me besë e fé,
Atje lufta mori zhari,
Atje gjaku rrmej nper dhé;
E as s'u gjet kund mal a rrmore
Qi atij hovin me i a ndalun;
I rá zhyt aj valës mizore,
Me armë n' dorë nper flkë ká dalun.
Gal, Rromakë, po dikur motit
Kjenë pershkue nper tokë Shqyptare,
Si edhè fiset e Ostrogotit
Me ata slavt,kta dalshin fare!
Por Shqyptari s' e perkuli
I gjallë qafen nen zgiedhë t' huej:
E lshoi token, ne mal dueli,
Por të dheta s' i lau kuej.
Porsi njaj tallazi i detit,
Qi dyndë mal e bardh prej shkume,
Dekë e mnderë tue lanë mbas vetit,
Vjen e thehet m'kep t'ndo i gume:
Njekshtu forca e cilldo anmiku,
'Qi desht dam t' na i sjellë lirís,
Erdh e u thye m' parsme çeliku
T' bijve t' maleve t' Shqypnís.
Pat kujtue Sulltan Murati
Se Shqyptarët i ká lshue zemra,
Se prandej po u rrin aj gati
E rob t' zanë po i shtron nen themra;
Edhè dyndë nji ushtrí kreshnike,
Të tanë djelm t'regjun nder gjaqe:
Bota marë eshtet prej frike;
Kján Europa, lott per faqe.
Por n' ket punë u gjet gabue;
Skanderbegu 'i rrfé prej qiellit
Pallen zier atjè në Krue:
Se ç' vetun ká n' rreze t' diellit!
E si ula tue buluritun,
Shqyptarís i a lshon kushtrimin,
Qi, shk' a burrë, ne luftë me zbritun,
Turkut m' armë m'i a shtypë guzimin.
Trup në kamë i a ban shqypnija,
Mirë nder armë edhe shterngohet,
E si breshni e si duhija
Fulikare mbi Turk lshohet.
N' at turr t' tyne trendet toka,
Tymi çohet dér mbí re,
Bumbullojn male edhè boka,
Rrëmen gjaku shtoj kurrne.
Shtri m' fushë t' Dibers Janiçeri
E, si kau nen thikë të kandarit,
T' u perpjekë per tokë i mjeri,
Ka' e ndrydhë m'fyt kama e Shqyptarit,
Aj e shef, sado qi vonë,
Se me dhunë Shqypnija s' shkilet,
E se rrejn atà qi thonë,
Se p'r Atdhé Shqyptari s' vritet.
Jo prá, vritet, pasha Zotin!
Nisë Shan Deda, n' fjalë t' u zé,
Porsi vrám asht aj gjithmotin,
Kur kje puna per Atdhé.
Edhè Mbreti të Stambollit
Shqyptarët pushken i a kan vu,
Sa herë Turqit e Anadollit
Paten dashë me u shkelë, m' kanu.
Kú t' a lypë e mira e Atdheut
E t' a hjekë lirija e vendit,
Kush a nipash t' Skanderbeut,
I ç' do fés e i ç' do kuvendit,
Per t' a msý aj ká anmikun,
Si petriti zogjt trumcakë,
E kudo t' vringllojn çelikun
Nuk len token pa e pergjakë.
Mocë Shqyptarët me stalagtita,
Lirë gjithmonë kta e kan shkue jeten;
E se enden nata e dita.
Se zen vjeta ne rend vjeten,
Kta, posë Zotit t' naltë t' Empirit,
Qi ushqen krijen e veshë lulen,
Kryet dér sod perpara nirit
Enè kurr nuk e perkulen.
M' kamë, atëherë,burra të dheut,
Mbasi t' zott jemi me dekë
Per lirí e nderë t' Atdheut,
Prap zen Duli fjalët me i thekë:
Perse sod a kurr Shqyptari
Gjan e vehten do t' bajë flí
Per Atdhé, qi atí i la i Pari,
E per nderë e per lirí.
Sod t'shtatët Krajlat edhè mbreti,
N' at Berlin n' kuvend bashkue,
E kan ba pleqnín n' mjet veti
Malcín Knjazit me i a lshue;
Me i a lshue Knjazit Malcín,
Me na dá né vllá me vllá,
Me na hupun Shqyptarín,
Me na lanun rob nen Shkjá.
Kush a nipash t' Kastrijotit,
Qi ká nderë e nuk bán kore:
Burrë, si burrat qi kjenë motit:
Aj sod armët të rrokë mizore
E të dalë në breg të Cemit,
Prej kah Shkjau rri e na kercnohet,
M' i a diftue botës e polemit,
Se pá gjak Shqypnija s' shtrohet.
Ktu s' do t' shklasë, jo kama e huej;
Kush, posë nesh, s' zen qé m'ket tokë;
Se na rob s' i shtrohna kuej,
Dér sa t' jemi gjallë me kokë,
Me eshtna t' onë, po, na Shqypnís
Nji murojë kem'per t' i a vu,
Qi edhe topat e Rusís
S'kan per t'mujtë, jo m'e dermue.
Abdyl Frasheri kshtu foli;
Kur Mar Lula, i pari i Shalës
Nji sý zjarm, nji zog sokoli,
Burrë i zoti i pushkës e i fjalës:
I a pret fjalen n' log t' kuvendit:
Se ti, pasha at Sh' Marrabé!
Sá per t' dalun zot un vendit,
Me m' qortue nevojë nuk ké.
Pse, se a zanun kjo Shqypní,
Un kam ndejë me pushkë per faqe,
E per vend e per lirí
Kam rá pré, kam bamun gjaqe.
Kam shkue jeten si bishë malit,
Zdathë e zdeshë edhë pá ngranë;
Por as Mbretit, por as Krajlit
Tungiatjeta s' i kam thanë.
Un kam ruejtë gjuhen shqyptare;
Un kam mbajtë doke e kanu,
E as per pare e as per timare,
Gjak e t' Parë s' i kam mohue.
Prandej, Shkjau me pasë per t'msý
E me dalë kndej kah Shqypnija,
( Si po thonë se ká vu sý )
Ká me u ndeshë, po m' armë të mija,
M' armë të Lekve e t'Dukagjinit,
Qi, me ndihmë të Perendís,
Kan m'i a thye pleqnín Berlinit,
Kan m'i a pshtue lirín Shqypnís.
Por pse m'thue me u vrá me Shkjá;
Tue pasë mrendë na Anadollakun,
Qi kurr t'keqen s'm' a ká dá,
Qi kurr qafet s' m' a hoq lakun:
Qi edhè zèmren m'' a ká thá
E m' ká mytë aj tatë e nanë,
E shnjerzue m' ká grue e moter,
E s' m' ká lanë me u rritë djalë n' voter?
M' ká korrë aren e punueme
M' ká marrë token e trashgueme,
E tue m' ba kanun paçaver,
M' ká marrë qét po per nen laver,
M' ká marrë lopet me gjith viça,
M' ká marrë delet me gji' ogiça,
M' ká marrë dhen e m' ká marrë dhiz,
M' ká thá vathë e m' ká thá mriz:
Edhè sod m' ka vu leçí,
Mos me folë n'giuhe t' t' Parve t' mí;
E m' a man giunin mbí bark,
E m' a repë shpirtin me çark
Si mo' Zot, ma keq per mue,
Nder thoj t'tij qi kam qillue?...
Po a pse Turqit e Anadollit
Duan të tallen këtij trollit,
Na m'i a vu pushken Nikollit?
Jo, per Zotin! - kjoftë levdue!
Se un Manov nuk kam qillue,
Qi me dalë e me luftue,
Perse Krajli a perse Mbreti
Duen të m'majn mue rob nen veti;
Un luftoj veç per lirí,
Per erz t' em e per Shqypní:
Se un t'huej'n zot s'e due në shpí,
S' due te njof as Krajl as Mbret:
Mbret Shqyptari asht n' vend te vet.--
Të lumtë goja, bajraktár,
Ali Pasha, 'i trim bujár,
Merr e i thotë t' parit te Shalës,
Se ti lak s' i bake fjalës.
Se ti folke n' log t' kuvendit,
Si po e lypte e mira e vendit.
Per Shqyptarë, si jemi na,
Turk a Shkjá te dy jane nja;
Pse të dy, si Turk si Shkjá,
Né me sý s' duem me na pá,
Edhè jane per né të huejë:
Gjind, qi as vedit as tjerkujë
Nuk janë të zott nji t'mirë m'a s sjellë,
As per dije e mende të kthellë,
As per punë, as per tregtí,
As per t' marë në gjytetní.
Por, pse na të vogjel jemi,
Pse kend fis as vllá nuk kemi,
Na sod Shkjaut s'mund t' i bajm ballë,
Qi po do t'na perpijë gjallë;
Prandej, thom, se e lypë e mara,
Qi edhè sod na si perpara,
Të rrijm njitë me Mbret t'Stambollit,
Per me i bamun ballë Nikollit.
Dikur dita ká me ague,
Qi edhè Turku do t' marre m' thue:
E m' atëherë, shka a Toskë e Gegë,
T' mlidhen tok, si kokrrat n' shegë,
E t' i a napin Turkut t' shtýmen:
Qi s'ndrron vesin, veç se qýmen:
E t' a lshojn krye - picingul,
T' i a thejn zverkun në Mosul.
Prá, ju burra, un kish' me thanë;
Ktu fjalë tjeter mos me zanë;
Veç me hi me shkrue nji leter,
Me shkrue 'i leter m' kanu t' vjeter
Per t' shtatët Krajlat mledhë n'Berlin:
Qi, pa u shterrun Dri e Shkumin,
Edhè Buena per pa u thá,
Na per t' gjallë nuk rrím nen Shkjá.--
Kshtu ká folë pasha i Gucís.
Edhè Krenët e Shqyptarís
Kan marrë letren per m' e shkrue,
Fjalë per fjalë kshtu tue e peshue:
Ju qi jeni të shtatët Krajlat,
Edhè Mbreti i Stambollës,
Falmeshndet Krenët e Shqypnís.
Per njat gjýgj, qi e kini bamun,
Qi nen Shkjá me vue Shqypnija,
Pa shikjoni, se, per Zotin,
Mund t'na bijë ndo'i punë e keqe;
Pse na rob s'i bahna kuej,
Pagë e t' dheta s' lájm kuej.
Njiket tokë të shqyptarís
Zoti vetë Aj na e ká falun
E as Taljanit marrë s' i a kemi,
As rrëmye s' i a kem' Francezit.
As Inglizit, as Teutonit,
Se ma slavit jo se jo,
Qi veç dje ká rá n' Balkan
E kush di se ku e kputë zverkun:
Si ajo vrula e kacalecit:
Sod këtu, neser s' diej ku.
Sá per Mbretin e Stambollit,
Qi po thotë, se Knjaz Nikollit
Do t' i falë Shkodrë e Malcí,
Mund t' i thoni se Shqypnija
Nji shportë fiqsh nuk ká qillue,
Per m' u a ná miqve peshqesh;
Por asht toka e t' Parvet t' onë,
Asht Atdheu, po, i Skanderbeut,
Asht Atdheu, po i Mojs Golemit
E i atij Lekë Dukagjinit,
Edhè i Kukës edhè i Muzakut
Edhè i Strezës e i Aranitit
Qi e kan lá t' tanë me gjak t' Turkut.
Prandaj s' ká as krajl as Mberet,
Qi ket tokë e falë a e shet,
Dér sá t' két nji zog Shqyptari,
Qi t' bajë hije permbi dhé.
Kështu letren e kan shkrue,
Edhe mirë e kan palue,
Mandej shtek ata i kan dhanë
Per Berlin, ku kishin zanë
Mbereti e krajlat, gjýgj me i dá
Shekllit t'ngratë, në gjak krejt lá.

Aht

Po rreh teli i vilajetit:
Kush a Krye e Bajraktár,
Kush a beg e shpí e parë,
M' Kaçanik e del m' Qafe t' Diellit,
Hiq e eja ne Gjakovë;
Pse ká ardhë nji Pashë i rí
E ká 'í fjalë të madhe fort
Me u a thanë Krenve t'Shqypnís
Te konaku i Abdullah Drenit.
Shkuen trí dit e shkuen trí net
Edhè Krenët behen n' Gjakovë,
Njani beg e tjetri agë,
Kush Vojvodë, kush Bajraktär.
U kan pri nja dy zotní:
Ali Pasha e Haxhi Zeka,
Burra lidhë me besë Shqyptare,
Si dý plume n' <<xheverdare>>,
Fíll te Pasha edhè kan hi.
Atà mirë i ká pritë Pasha,
Pasha Mehmet Alì Pasha.
U ká qitë duhan e kafe,
I ká pvetë per rob e shpí,
E per treg e per bulqí
Per mehmurë e viqilade:
Se si shkohej n' ket dhé jeta,
Se a po kisht' me se m' u rrnue.
Qatje vonë po zen e u thotë:
Baba Mbret u ban <<selám>>
Se aj jue u ká, lule m' saksí,
Se aj jue u ká, po, hajmelí,
Hajmelí bajtun nen sjetull:
U rue porsi sý'n nen vetull.
Veç se erdhen mote t' veshtira
Si per mbret ashtu per Krajla...
Elè ma qaj Knjaz Nikolla
Nuk po i shef kund maje vedit,
Ke ká ngelë m'krepa t' Cetinës
Pip i lumt, pa gja mbas shpirtit,
Me i u dhimtë gurit e drunit.
Prandaj Krajlat janë mendue,
Janë mendue e e kan pleqnue,
Me i u lutë Mbretit t'Stambollës,
Qi t' i a lshojë kund kah Shqypnija
Ndo'i grimë djerr, ndo'i pllamë tokë buke,
Sá me pasë ku me gjellisun;
Pse,vallahi! ngusht ká rá.
Edhè Mbretit, i u rritët jeta!
E ká ba me mend Pleqní,
Me i a lshue Malit të Zí
Hot e Grudë, Plavë e Gucí...
Pasha Zotin! ká gabue,
Zu Alì Pasha tue u idhnue,
Se kjo punë qi s' bahet kurr:
Se gja e shkretë s' ká metë Shqypnija,
Qi me u dhanë bakshish nder Krajla.
Shqypnín Mbreti s'e ká shtrue
Me armë n' dorë, si viset tjera,
Tjerat vise të Balkanit:
Por ortak u ba aj me né,
Tuj u lidhë me besë e fé,
Se aj Shqypnín e njef Shqypní;
Se s' na lot kanu'n e t' Parve:
Se s' na prekë nder doke t' ona,
E se na atí i shkojm n' ushtrí,
Kurdo luftë t' i qesë anmiku.
na edhè besen i a kem' majtun,
Ku ká thanë, na i kemi shkue:
Se n' Jemen na kem luftue:
Me Junan na jemi pré;
Jemi gri me Armen e Shkjé,
Pa nji t' mirë, o Zot! per vedi;
Se ktu s' ké kurrgja per s' mari:
Vendi e gjindja lshue pa zot:
Hajni e cubi ndejë mbí post:
I pafaji vjerrë m' konop:
Gjaja hupë nder thoj t' murtatit:
Erzi i burrit per dý pare:
Kryet e burrit p'r'i cingare.
E sot dashtka baba Mbret
Me Shqypní me bam aj nderë,
Thue i shportë fiqsh kjo ká qillue,
Anì kujë? Malit te Zí!...
A din shka, ti Pasha i Mbretit?
Ngarko rraqet per Stambollë
Se ky, po, asht nji vend i eger
E po t'njitet kund ndo i ferrë...
Sa per caqe të Shqypnís,
Kto kaherë kanë vendue:
I ká ngulë shpata e Shqyptarit,
E njaj Knjazi i Malit t' Zí
S' ká me i shkulë, mor' pasha Zotin!
Me i u ba dhami sa derrit.
Ç' ká qitë Pasha edhè i ká thanë:
Se ti kenke i' Arnaut i çmendun,
Dalun Dinit edhè Imanit:
Pse kshtu Turku, bre! nuk flet.
Anì kush << ortak >> me Mbretin...
Do koçakë, do cuba malit,
Per t' u vjerrë të gjith m' konop.
Haps, bre! derrat ktu ma i ba;
Pse, mos t'isht' Mbreti i Stambollës,
Dielli drite s' kishte me lshue,
E as s' merr frýme krajl permbí dhé:
Jo ma <<ortak >> Mbreti me u ba
Me malokë cuba Shqiptarë...
S' ká Shqyptarë as s' ká Shqypní:
Veç ká Alláh, Mbret e Turkí!
Vrik ká hi çaushi i zaptive,
E i ká reshë burrat perpara,
Si bariu qi reshë bagtín,
Kur prej mbramjet dredhë kah shpija,
Edhè n' burg, ku lidhet kali,
I ká ndrý Krenët e Shqypnís.
Punë e keqe, pasha buken:
S' asht per burra hapsi as shkopí:
Per ta a shpata ase konopi.
Por se shka, se puna e keqe
Ajo vjen, po, tuj u shtue:
Nisë çurrel e bahet prrue.
Prandaj Pasha ká gabue
Haps me i ba Krenët e Shqypnís;
Persè toka nuk pat plasun
Qi me i qitë vedit mbi dhé
E kurrkush mos me u rá mbrapa,
Por kan gjind e kan robní,
Por kan fis e kan vllazní,
E atà gjindt e aj fisi i tyne,
Thonë ,s'i a barin t' keqen kuej.
Kshtu qi Mehmet Ali Pasha
Ká me rá, thom, nji dite ngusht,
Ká me kapë aj kryet ne grusht,
Per shka bani m' Krenë t' Shqypnís.
Pse t' bjerë ngusht nji Pashë i mbretit,
Ká ndo 'isend e s' ká ndo 'i send;
Veç un drue p'r Abdullah Drenin,
Qi tue mbajtë ashtu gjarpnin n'gjí,
Q' se i ká vojtë Pasha per mik,
Mbrendë t'u errë e mbrendë tue zbardhë,
Tuj u kndellë në bukë të tij,
Drekë e darkë ka nji ferlik,
Cile e zemer ka 'i <<misnik>>,
<<Gjak e vjamë>> dér m' kupë të giunit
Bukë Shqyptarit mbas kanunit:
Un po drue, se Abdullah Drenit,
Nper at mik qi man te shpija,
Mund t'na i bijë ndo'i punë e keqe;
Persè besë un s'mund t' a za,
Se nuk lot Shqypnija e Eper,
Se s' po lot Shqypnija e Eper,
Per me i pshtue atà Krenët e veta;
Per me ba qi aj Pasha i Mbretit
Fort të bindet prej vedvetit
Per shka bani m' Krenë t' Shqypnís.
Po, por shka, se Abdullah Dreni
Vshtirë se len m'i a shkrrye kush mikun:
A i Gjakovas, nuk bán marre,
Pse edhè e ká pushken zanát.
Prandej, thom, se nuk do t' ngiasë
E n'Gjakovë rrebtë do t' kersasë,
Pse halís i u dha kushtrimi
M' kaçanin e del m' Qafë t' Diellit,
Ç' merr prej Sharit m' Buletin,
Me rra turr m' pazár t' Gjakovës
Tym per shpí ka i' burrë me armë.
E t' ká rra Pejë e Kosovë,
E t' ká lshue Rekë e Rogovë,
Ká lshue Gásh, ká lshue Krasniqe,
Asht dyndë Plava me Gucí
E t' kan dalë m' at fushë t' Gjakovës
Porsi miza per kercunë.
Anì shán s' largut anmiku,
Se kurr bashkë s' bahen Shqyptarët!
Preki 'í herë ti m' tokë të t' Parve,
Preki i' herë ti m' erz të fisit,
Edhè tý kan me t' diftue,
Se si dijn kta me u bashkue,
Se si bijn kta m' shpinë t' anmikut,
Thue, a ajo lava e Kaçanikut,
Kur në Shndré t' a forojë zija.
Qe, edhè Pasha, Mehmet Pasha,
Pat mendue n' Stambollë me vedi,
Se Shqyptarët m'godi s'mund t'bijn:
Por se tash, qi a aj vetë tue pá,
Se sa behi pika e djalit
M'ato rranxat e Gjakovës,
I a ká vu, po, gishtin krés,
E ká nisë aj me u pendue
Per shka bani m' Krenë t' Shqypnís.
Vall, po i thotë Abdullah Drenit,
Shka ká rra sod gjithky nieri?
A janë krushq ardhun per nus?
A janë axhamít e Mbretit,
Qi po shkojn me u veshë nizamë?
T' u ngiatët jeta, po i thotë Duli,
As s' janë krushq ardhun per nuse,
As s' janë axhamít e Mbretit
Qi po shkojn me u veshë nizamë;
Por janë djelmt e Shqypnís s' Eper,
Qi kan ardhë me folë me tý,
Per do Krenë qi t' kan pasë nisun
E qi kthye s' u kan te shpija.
Asht vra Pasha kur ká ndie,
Se atij mendja s' i a pat pré
Qi n'Shqypní aq nieri pshtiellet,
Per t' rám mbrapa punvë t' veta.
Shka i tha, at herë, çaushit t'zaptive?
Shpejt mai lshue Krenët e Shqypnís,
Persè... falë i paska Mbreti
Edhè Krenët kan dalë prej burgut
E pa lypë m' Pashen me u pjekë,
Fíll kan vojtë m'a fushë t' Gjakovës,
Ku kan mledhë halín n' kuvend
E kan nisë të bisedojn:
Si t' i a bajm e tek t' i a bajm,
Se né Mbreti na ká shitun
Na ká shitun Malit t' Zí
Per nji rrotull gurabí.
E ky Pasha, Mehmet Pasha,
Ky edhè ardhka prej Stambollet,
Per me i dhanun Knjazit dorë
M' Hot e m' Grudë, m' Plavë e m' Gucí.
T' tanë halija thotë nji fjalë:
Se Shqypnín s' e lshojm per t' gjallë:
Se na desim t' gjith si jemi,
E n' dorë Knjazit nuk i vemi:
Se edhè Pashen e Stambollës
Këtu e duem, m' i a ba na gjygjin:
T' a marrë vesht Krajl edhè Mbret,
Se Shqypnín kush s' na e perket!
Haxhì Zeka at herë asht çue,
Ká marrë fjalen t' kuvendojë:
Derë në za asht shpija e Drenit,
Ku han bukë i verbtë e i shkeptë,
Edhè trim asht Abdullah begu:
Mirë asht lajmin, m' i a çue,
A na lshon pashen n' dorë gjallë,
A i a lypë Shqypnís per mik
Burrë i urtë ky Haxhí Zeka,
Burrë i urtë e flet arsye,
Pse miku s' i pritet kuej,
N'dashtë Shqyptár, n'dshtë nieri i huej,
Pa e ba dert ke i zoti i shpís.
Ká shkue lajmi m' dere te begut
E i ká thanë Abdullah begut:
Ti qi jé Abdullah begu,
Falmeshndet po t' çon halija:
Njat murat, qi ké te shpija,
A thue ban n' dorë me na lshue,
Persè e kem' nji gjýgj me te.
Ká qitë begu edhè i ká thanë:
Se asht murtat, se s' asht murtat
Ku t' a diej ket punë i mjeri,
Pse, vallahi! pvetë s' e kam.
Ket zanát s' m' a ká lanë baba,
Me i pvetë miqt un se shka janë.
Se shka janë e shka nuk janë:
Se kah vin e se kah shkojn:
Shka punojn e sa rrogojn.
Veç, po, 'i punë baba m' ká msue;
Miqt per t' gjallë un mos me i lshue.
Po t' më lypë halija mue
Gjithku e kam un gjan e babës,
Po i a lshoj me mal e vrrí,
Po i a lshoj t'eger e t' butë:
Po i lshoj token me gjith shpí,
Po i lshoj plemet me tagjí,
Po i lshoj vathen me bagtí,
Dhen e dhí un po i a fali:
Erz e shpírt e mik s' i fali!
Asht çue lajmi edhe ká shkue.
Begu n' kullë mirë asht ngujue.
Me miq t' vet e pesdhetë Fandë,
T' zott me brejtë hekur me dhamë:
Mjaft me thanëqaj Oshi i Nuros,
Qi po i kisht', po, nja trí zemra,
E po e kisht' sýnin rrfé:
Qi s' la Pashë me thye kanunin,
Qi s' la beg me fikë katundin,
nuk la agë me ba plaçkë grunin.
Vall, ç' ká thanë hoxhë Korenica:
Pa ndigiò, ti Oshi i Nuros,
Qi jé Fandë e ha kuvend,
Edhe din si hecë kanuni:
A m' i thue ati' Abdullah Drenit,
Le t' na lshojë Pashen e Mbretit,
Le t' na lshojë Mehmet muratin;
pse per mik hasmin e vendit
Nuk e zen kanuja e Maleve!
Oshi i Nuros m' at frangí:
Se, manàt, hoxhë efendí,
Mue ktu begu s' më ká pru,
Me pritë peng, me dá kanu,
Mbasi as doke s' po isht' n' Shqypní,
Me lypë mikun me pleqní,
Por me pushkë, barot të zí.
Veç se shka, si m' duket mue,
Per Shqyptarë kund giasë nuk ká,
Mikun shoqit me i a ngá;
Pse falë nieri tatë e vllá,
Falë të sháme e falë te ráme,
Por jo mikun n' bukë e n' krypë:
S' e ban mikun mish per krraba,
Si s' e ban as Dulo Dreni,
Qi bjen n' zjarm e qi bjen n' ujë,
Edhè mikun s' i a falë kuej,
Si tash << huta>> të difton.
Edhè << huta >> bani <<bam>>.
Lum e lum per t' madhin Zot!
Kur ká krisë kjo<<huta>> e Oshit,
Se ç' ká ushtue Suka e Çabratit,
Se ç' asht dridhë qaj Gramoleci,
Se edhè lufta ç' asht ndezë zhari,
Me Shqyptár t'u vrá Shqyptari:
Shqypetarët, po, t' u vrá n'mjet veti,
Per nji Pashë qi çueka Mbreti.
Eh ate Zoti m' a marroftë!
Persè i huaj, kushdo qi kjoftë.
Aj gjithmonë a augur i zí
Per të mjeren moj Shqypní,
Si njaj korbi qi ndiell zí.
A she' 'i herë, sa e zezë nji provë
Asht t' u reshë sod mbi Gjakovë
Neper shkak t' nji nierit t' huej,
Qi veç dam se 'i t' mirë s' suell kuej?
Keq nper te Shqyptarët ngatrrue,
M' shoqishojn kta m' armë kan lshue:
Aj, t' a vras Pashen e Mbret;
Ky, t' a pshtoj Pashen e Mbretit.
Njani thotë: më ká rá mik;
Tjetri thotë: e kam anmik,
Edhè thejn nper te rradaket,
Si t' i'n poça a kunguj Vraket:
Si mo' Zot ma kaq per né,
Qi n' vend t' lidhim besë e fé,
Me u vrá na me Turk e shkjá,
Jetë e Atdhé qi na kan thá,
Çohna e vritna vllá me vllá!
Keq asht mikun m' i a pré kuej,
Keq asht lajmin m' i a ngá kuej;
S'bje n' faj lajmi, as giobë nuk lán;
Por ma keq asht me vrá vllán.
Prandaj keq a e si a ma zí,
Kshtu Shqyptarët sod me u perzí
E me u gr kta ndermjet veti,
Per nji Pashë qi çueka Mbreti:
Per nji pashë, p'r 'i nieri t' huej,
Qi veç dam se i t' mirë s' suell kuej.
Pse edhè, besa! asht ba shum gjak:
Kan metë gjindja nper sokak,
Nper sokak e mbí çardak,
Mjaft me thanë, se aj Oshi i Nuros
Nper ato frangija t' kullës
Njiqind vetë, po, me të njehun,
Me dorë t' vet i ban t'dekun,
Per t'pshtuem jeten nji <<halldupit>>
Ndoshta ndoshta, rod magjupit!...
Plot trí dit e rrafsh trí net
Krisi pushka nper gjytet,
Dér qi s'mbramit kulla u muer,
E u vrá pasha, mshilë në kjuer.
Sá per Pashen , drejt po u tham,
Kurrnji grimë un dert s'po kam;
S'' po kam dert, as s'm' vjen e vshtirë:
T' i'n kenë dy, edhè fort ma mirë;
Veç un kjáj Abdulla Drenin,
Shaqir Currin, Ram Rrustemin,
Edhè kjáj Oshin e Nuros,
Qi per mik e shkrine vedin
Si zanát qi ká Shqypnija.
At herë tok asht mledhë halija,
Edhè fjalë Mbretit ká çue:
Pa ndigiò, ti lala Mbret,
Shka po t' thotë halija e Kosovës:
Se t' a çojsh ndo'i Pashë n'Shqypní,
Per t' i a dredhë lakun bakeqit,
Per t'i a shtruem udhen shtektarit,
E per t' çilë kishë e xhami
Per<<dintár>> e <<kryqalí>>,
Anì shka mundesh m' e çue;
Pse enè doret s' t' kemi dalun.
Por, sa per me dá Shqypnín
E Nikollës m' i a çue <<peshqesh>>,
Pasha Zotin ! lala Mbret,
nuk ké pse çon Pashë n'ket dhé,
Pse t'a vrasim, pa dý fjalë,
Si t' kem' vrá Mehmet Alín.
Lajmi s' vritet, thotë kanuja;
Por na tý nuk kem' ku t' marrim:
Do t' vrasim veqilat t' ue,
Po vun dorë kta me na shitë,
A <<bakshish>> me na dhanë t' huejve.
Kúr ká vojtë fjala nder Krajla,
Se shka banë Shqyptarët n' Gjakovë,
Po ky kóm, kan thanë, vall ç' kenka?
Ç' kenka, vall, ky kóm Shqyptár,
Qi 'i grusht njerz, t' vobegë tue kenë,
( Farë as fis t' cillve s' u dihet
E as emnin na ndie s' u a kemi,)
Guzojn t' thejn fjalen e Krajlave
Edhè ate t' Mbretit t' Stambollës?

Aht

Knjaz Nikolla, i' burrë me kokë,
Ká ndollë sandë disì n' qokë
E po i kandet me ligjirue,
Ndejë te votra bashkë me grue,
Mbasi darka ká marue
E shkuen fmija n' shtrat me rá,
Kush tue cijzë e kush tue kjá.
Si, pra, bukë nji here ká ngranë,
Per urë voters pshtetë m' nja'n anë,
Zhgjeshun brez' e ashtu në t' holla,
Kallë kamishin Knjaz Nikolla,
Edhè rrin aj m' njanen bri,
Tash duhan, tash venë tue pí:
Poçin ngete ká n' frangí:
Tash tue ngranë do kshteja t' zeta
Qi milena me duer t' veta
I a qiron e i a ven para,
Si per grue qi e lypë e mara.
Atý, at herë, tuebisedue,
Po zen grues aj m'i u levdue:
Se kshtu Turkun un e theva:
Ktu i bana, atjè i a ktheva:
Se edhè Krajlat mue më duen:
Serbi e greku mue më druen;
S' e marr n'dorë un per Bullgarin:
Do t' a marr edhè Mostarin:
Do t' marr Shkodren e Prizerend
Krajl do t' bahem pernjimend,
Edhè n' Shkoder do t' za vend.
Tý do t' baj un nji Mbretneshë:
Ma dollamë nuk ké me veshë,
As s' do t' vejsh ma kacilite,
Por krejt n' ari ké me shndritë,
E do t' vejsh kunorë mbí krye,
Nji ditë udhë larg me t' shkelzye;
Pse ma trim se mue nuk ké,
Kahdo shkrepë dielli mbí dhé.
Qeshe Milena me 'i gjysë gazit
Per këto makllada t' Knjazit,
E as s' i bahet, jo, me i ndie,
Persè i dájn t' tana kllapí,
Qi i flet Knjazi, venë tue pí;
Prandaj rrin ajo pa za.
Me gjylper çarap tue ba.
Veç ma vonë nisë me kuvendë:
Qyqja nieri,shka me kenë!
Me tzi fmín kam vu me rá,
Pse, me giasë dishka kan pá
E kaq fort t' mjerët janë trishtue,
Sá s' ndigiojn me fjete pa mue.
Shka kan pá, Knjazi po e pvetë,
Qi s' ndigiojn vetun me fjetë,
Mbasì na, edhè, ktu po jena?
Nuk e diej, pergjegjë Milena;
Veç, si fmija duen me thanë,
Sa kem' kenëna bukë tue ngranë
E neper kthina atà tue luejtë
Paskan pá nder shtama t' uj't
Strukë te stjolli, ndejë kacuk,
Nji me çallmë, si me kenë turk,
Me tesbih e me çibuk,
Edhè krahve lshue nji qurk,
Qi, zbé n' ftyrë e buzkerveshë,
Tue qitë flakë nper sý e veshë,
Rrite fmijve t' u ngerdheshë.
A mos t' jetë, qyqja! lugat?
Pse po flitet neper fshat,
Se nji turk kamatxhí,
I pabesë e faqezí,
Diku atjè Samoborrit,
Kenka çue lugat prej vorrit,
Hokubèt me u pá me sý.
Hik! mo', i thotë: a i ké mendt n'krye?...
Se lugat n' shekull nuk ká.
Kush e di se shka kan pá.
E u asht ba ferra << Brahim >>:
A se, ndoshta, ndo' i kulim
Do t' jetë ba nder ta surrat
E u asht shti tjerve lugat.
Kush ká dekë e hi në dhé,
Aj nuk kthen, jo, ma nder né.
Veç se jeni, po, ju grát,
Qi kto dokrra i qitni m' t' thát,
Kur te mlidhni ju te hini,
Edhè fjalë e halë mos t' gjini.
Per me folë per shoqe t' ueja.
S' ká lugat as shtrigë, lum grueja,
E un jam n' hall, po, me të gjallë,
Se per t' dekun po t' baj pallë.
Si ?...s' ká shtriga e s' ká lugeten?...
I a nisë grueja prap ne e veten.
Per lugeten nuk e dij,
Pse gja kurr s' kam pá me sý.
Veç nper gjind un shka kam ndie:
Por per shtriga s' ké shka m' thue,
Pse un t' anjof ma se nji grue,
Qi ktu mbrendë, po, në cetinë,
(Ndoshta, ndoshta ndo i kushrinë..)
Dalin naten porsi shkndija,
Edhè futen mbrendë nder shpija,
Prej pullazit nper oxhak,
E u a zanë gjindës frymen njak;
Qi, mandej, kta duen me thanë,
Se n' gjumë<<ankthi>> atà i ka zánë,
E s' asht tjeter veç se shtrigat,
Qi u a lshojn të mjerve t' ligat,
Ke shkojn naten rreth e okolla.
Prralla! prralla! thotë Nikolla
T' tana prralla edhe kopalla;
Persè shtriga a'ká kurrkund,
As n'gjytet as në katund...
A din shka, ti moj burrneshë?
Zen ma vonë knjazi tue qeshë:
Mbasi shtriga ká po thue,
A m'i lshon kto shtriga mue
E, perzèt! le t' m' perpijn gjallë...
Por m'i zgidh me dhamë e tmallë,
E jo rrole per bri hinit,
Qi s'mund t' bréjn as gjeth purrinit...
Hajt, he i ngratë! Si të shkoi jeta
Me pallavra e fjalë të shkreta,
I pergjegjë Milena at herë.
Un jam n'hall per fmij te mjerë,
Qi i ká kapun sande friga,
E ti m' qet dokrra per shtrige;
Jo kshtu i drue, jo kshtu s' i drue...
Çou me rá, pse vonë ká shkue:
Se edhè fmija janë tue m' pritë,
E un do t' gdhij neser me dritë,
Per me i bamun rangët e shpís:
Pse, po kje qi e zoja e shpís
Vetë s' u del punve perpara,
Atý s'resht kurr e mara.
Kshtu i thotë gruja si n'merzí,
Mandej zjar' e mlon me hi;
Shputë e lamsh i qet ne shportë.
E pa tjerrë fjale tjera tortë,
Me nji za si n' gjysë t' marazit.
<<Të mirë natë>>ajo i thotë Knjazit
(Do giuhë t' cillit zjerrë kisht' pija,)
Edhè shkon me rá te fmija:
Me 'i tubuë djelm e me 'i varg vasha,
Shtri nen petka rresht si brasha.
Qeshë Nikolla nen mustak;
E per t' vum punve kapak,
Merr e mushë edhè nji gotë,
Edh' e shpikë e e ban zollotë.
Mandej poçin ndrýn n' frangí;
nden kamishin nen sergjí,
Mbasi llullen shkundë i a ká.
Edhè shkon n' odë t' vet me rá.
E, si lodhë qi kishte kenë,
Ku me punë, ku me at pikë venë,
Qi pat pí sande ma teper,
Me 'i herë mendt ju bane leper
Edhè fjet, e pa i a ngiatë,
Nisi t' madhe me gerhatë.
Kur, qe, atý t' u ba mjesnatë,
Po i del gjumi Knjaz Nikollës,
Edhè shef aj n'mjedis t' odës
Nji si nieri ndejë në kamë,
Me nji mjekerr giatë nji pllamë,
Edhè barkun sa 'i fund sheke,
Pshtjellun shtatin n' pelhurë deke:
Qi, si surflli ftyret zbé
E tue ardhun era dhé,
Rrite Knjazin tue e shikjue,
Me dy sý qi me t'trishtue,
Si gastarja cangullue.
Neper ftyrë, mande', e mbí duer,
Atý ktu edhè mbí pelhurë
Kisht' do njolle gjaku t' zí,
Qi per mnerë m' te kishte ngri
E me qelb bashkë ishte thá.
U trem Knjazi kur e pá
E t' perqethetë shtatit i rá.
Flokët i u çuene shllungë perpjetë;
Nisi frýma m' i u zatetë
E e mloi djerza. Kishte metë
Tue kqyrë m' te, e as nuk isht' tue mujtë
Prej trishtimit m' vend me lujtë,
Pse edhè m'<<kryq>>disi ishte kputë
Kaq per mnderë qi 'i herë kje tutë.
Por kamë - kamë, qe,nisë lugati
Me i u avitë Nikollës kah shtrati.
Knjaz Nikolla atý i rrin gati
E fíll doren çon m' kubure,
Qi e kisht' vjerrë nen nji figure,
Edhè don aj zjarm me i dhanë.
Kur lugati nisë me i thanë:
Mos e ven doren m' ngaskeqe!
Nuk t' kam ardhë me mende t' keqe
As me t' çartë as me t' trazue:
Un kam ardhë ktu me t' kallxue
Disá punë, qi tash kan bijtë
E qi mirë per tý asht me i diejtë,
Ashtu mue si m' dán nenshtrasha.
Un ajm Mèhmet Alì Pasha,
Qi m' pat nisë Mbreti n'Shqypní,
Per me i lshue Malit të Zí
Hot e Grudë, Plavë e Gucí
Si n' Berlin kje ba pleqní.
Por, kur mrrina në Gjakovë,
Atý e zezë mue m' gjet nji provë;
Persè Krenët e Shqyptarís,
Me Alì Pashen e Gucís
Nji bé t' madhe po e ki'n ba
Plak e i rí në luftë me rra;
Burrë e grue, po, n' luft ëme u shue
E ato Male mos me i lshue.
Prandaj vetë atý kur shkova,
T' u çue m' kamë të tanë Kosova,
Peja e vogel 'dhe Rrogova,
Edhè mue m' rrethuen nji rendit
Shi në shpí t' Abdullah Drenit:
Ku mue t' mjerin më kan vrá,
Të tanë n' gjak mue më kan lá,
Si me sý qi jé tue pá.
Prá, tash tjeter tý s' t' ká metë,
Veç kto Male me i marrë vetë,
E me i marrë me pushkë per faqe;
Pse, pa i ba nja disá gjaqe,
Per pa i djegë disá bajraqe,
Tokë Shqypnijet n' dorë nuk qet:
Sod Shqypnija asht ba <<Milet>>.
Besa, at herë, po i thotë Nikolla,
Mbasi vetë s' mujtka Stambolla
Këto Male me m' i lshue,
Puna giatë, thom, ká me shkue:
Pse, si vetë ké mujtë me pá,
Qysh se n' gjak krejt kenka lá,
Me pushkë n' dorë s' merret Shqypnija.
Vra në ftyrë mehmet Alija
E prej pezmit tue qitë shkendija,
Tue kercnue dhamët prej marazit,
E vertetë, po i thotë aj Knjazit,
Se, medjè ká me t' u dashtë
N' lufté me thye ma se nji rrashtë
E me hjekë shum e shum zí,
Para se të hijsh n' Shqypní:
Pse, Shqyptarët, e diej edhè vetë,
Se janë trima e per ket jetë
Atà rob s'i shtrohen kuej;
Por me pasë me i msý pa bujë
Edhè n'moh naten me u rá,
Tash qi atà 'i herë janë shperdá,
Un kujtoj se me pak gjqe
Puna tý të del per faqe,
Edhè hin ngadhnyes n 'Shqypní.
Prandaj mlidhe shpejt nji ushtrí,
Edhè lshoe n' Plavë e n' Gucí,
Naten n'terr befas t' u rá,
E si n' gjak Plaven t' keshë lá
Edhè zhbi t'a keshë Gucín,
At herë merr e msýj Malcín.
Me tagan, me unë në dorë,
Edhè shkimi atà Malcorë;
Pse, pa i shkimë atà Malcorë,
Shkodra tý s' të bje në dorë.
E as s' ké ngae, jo, me u hutue,
Pse Shqyptarët kan nisë me u zgjue,
Kan nisë shqyp këtà me shkrue:
Kan nisë t' flasin per komsí,
Per kombsí e per lirí,
Per lirí e autonomi;
Edhè gjatë, thom, nuk do t' shkojë,
E Shqypnija do t' kerkojë
Me dalë m' vedi, si Serbija,
Si Greqija e Bulgarija:
Mbasi ká edhè ndonji Mbret
Qi Shqyptarët aj po i gerget,
Ku me para e ku me fjalë
Turkut dore atà me i dalë.
Prande' at herë ti s' ké me mujtë
Gurt mbas d' shirit t' and me i luejtë;
Pse do t' dalë kushdi se kush,
Qi e ká vu ka dit m' rabush
Shqyptarís me i dalun zot,
Edhè gurt aj tý t' i lot.
Por, po mujte nji herë sot
Këto Male me i pushtue,
(Qi tý dheskë të janë perore,)
Jo veç kto ma s' t' dalin dore,
Por, me kohë e me dredhí,
Edhè n' Shkoder ké me hi.
Pse do t' diejsh ti, lum Nikolla,
Se e ká ba pleqní Stambolla,
Tý ma para, edhè Serbís,
Si edhè Krajlat te Greqís:
Grekut,shkjaut, po, edhè Bullgarve,
Me u a lshue n' dorë tokët e Shqypnís,
Se me u dhanë lirín Shqyptarve.
Kshtu Nikollës i tha lugati!
Edhè tjeter nuk i a ngiati
Por u zhduk aj neper kthinë,
Tue lanë mbrapa nji qelbsinë,
Qi dér vonë u ndie n' Cetinë.
Knjaz Nikolla at herë u çue,
Shpejt u vesh edhè u shterngue,
Edhè duel naten per hanë,
Por me u pjekë m' at Mark Mila'n:
M' Mark Mila'n aj per me u pjekë,
Me te fjalët per me i perpjekë,
Se kur n' Plavë me qitë ushtrín,
Se kur n' gjak me lá Gucín,
Se kur flakë me ndezë Malcín,
E se si m' e hupë Shqypnín:
I huptë Zoti pernjimend
Knjaz Nikollë edhè gjithkend
Qi mendon e sharton zí
Per të bukuren ket Shqypní.

Aht

Te nji mriz, te nji lajthí
Kishin ndollun tre barí
Dy me dhen e nja me dhí,
Njani plak e dy te rí:
Marash Uci e t' bijt e Calit:
Dy djelm t' letë si shpezt e malit.
Marash Uci i Uc Mehmetit,
Anë e m' anë i kisht' rá detit
Kishte pá pronet e Mbretit
Çak prej Hotit tue zane filli
Dér ku piqet buka m' dielli;
Pse, sa kje Marashi i rí,
I pat dalë Mbretit n' ushtrí
Me armë n' dorë, me zjarm në gjí,
si qi doke asht në Shqypní.
Burrë i fortë e trim si Zana,
Armët i kjenë atij baba e nana:
Babë tagani e nanë breshana,
Vllá e moter dý pistolet
Dý gjarpnusha prej Stambollet.
Ky kje lypun edhè gjetun,
Pat kenë thirrun edhè pvetun
E n' kushtrim e n' gjýgj t' bajrakut,
E nder pré marrë Karadakut;
E kudo qi i doli prîja
Atý i dajti edhè trimnija.
Por, si kripit i rá bora,
E la kama e e la atë dora,
Edhè i shkrefi armët besnike:
Njato armë qi n'kohë jetike
Pa'n kenë ndera e Arbnís kreshnike:
E na doli barí malit,
I shmrijak me t' bijt e calit.
Prore Mashi djelmve t' Hotit
U kallzote punët e motit,
Punët e motit, punë trmnije:
Si Shqyptari mbas lirije
E mbas besës e s' bardhes Fé
Bate deken si me lé;
E u permendte Orë e Zana,
Edhe u thote shum punë t' mdhana,
Per lugat kur zehet hana,
E per luftë, qi me drangona,
Ban kulshedra n' vise t' ona;
Edhe i njifte aj ma s' mirit
Sa drangoj janë rodit t' nierit
Mbi Ranë t' hjedhne e m' Urë t' Vezirit.
Prande' e dojshin gjith barija
E ndigiojshin fjalët e tija
Si kah pushka ashtu ka' urtija.
Por shka, Zot, ka Mashi sot
Qi na a vra e nuk ban za?
A thue i rá bisha nder berre,
Ja se tokët i mbeten djerre,
Ja i punoi t' ngratit rreziku
Pa bukë n' shpí m' e gjetun miku?
Uku n' berre s' i ka rá,
Pse kurr Marashi s' u a da:
Nuk kisht' mbetun ky pa e pa:
M' e pasë pá edhè e kisht' vrá.
As s'i mbet ktij n' derë borxhlija:
Me 'iqind dhen qi ka te shpija
S' l6en borxhlí me i vojtun t' birit,
Edhe miqt i a pret ma s' mirit;
Si edhe qét qi i ká si bujë
S' i a lanë djerr token kurrkuej.
Por as vetë shka ká s'e dí,
Veç se u thotë shmrijakve t' rí:
<<Pa ndigjoni, o djelmt e mí:
Diku 'i punë sod m' ka qillue,
As nuk kam si rrí pa shkue;
Nji herë pse me pasë per t' pshtue
Zogu dore, pasha mue!
Vonë e vonë ké per t'a zanë,
Fjalë i moçmi si e ká lanë.
Se sa rrîj as vete s' e díj
Se nji javë ase nji muej,
Zoti e di, nuk mund t' a quej.
Por n'kje thanë prej Perendije,
Mos me shkelë un ma m' kto hije,
Mos me u zanë ma punë trimnije
S'bardhes kohë qi ka prendue,
Ah ju, u kjosha true
Per Njate qi vran e kthíll
Me m' a mbajtë ju sod nji kshíll.
Amanet un jam t' u lanë
Me ruejtë gjan me kqyrun sta'n,
Armët e mbushne mos me i dhanë,
Me shokë t' uej kurr mos m' u zanë,
Mos m'u zanë as mos m' u ngá,
Pse n' ditë t' ngushtë kta u gjinden vllá
Si me pushkë, ashtu me uhá.
T' huj' n me fjalë mos t'a poshtnoni;
Buken para, por t' i a shtroni
N' Shqyptarí si a kenë Zakoni:
Me i besue mos i besoni!
Edhè n' mend kinje nji fjalë:
Zemers s' frýt me i lanun dalë;
Fjalët per pajë kurr mos me i ndalë
Ujit turbull mos me i rá,
Mos me dalun n' vá t'pa vá;
Me i u ruejtun rrasës së lmueme,
Me i u rujtun shakës s' terbueme,
Me i u ruejtë, po, grues së lshueme;
Vendin t' uej m'e dashtë perore,
Me ruejtë besë, mos me çartë ndore.>>
Kshtu tha Mashi, e n' kamë u çue,
Vu xhurdín edhe u shterngue,
Edhè i njiti armët mizore
Njato armë qi s'dijshin ndore,
Pse n'dorë t' Mashit guri Vlore
Ndezte flakë, po, flakë vetime,
Epte gjamë, nji gjame bumbllime,
Porsi rrfeja kur shkrepë malit.
Lamtumirë! thotë djelmve t' Calit
Ven breshanen mbi cep t' krahit,
E t' u djergun hijes s' ahit,
Hijes s' ahit, brî njaj shpati,
I a behë n' Stare n' krye t' sahatit.
Po, Zot. Mashi ka ' a tue shkue.
Qi nper shpat e neper prrue
Po vjen hapin tue shpejtue
Thue 'izet vjet s'i ka kalue?
N' Gjenoviq Marashi a nisë
Ke Çun Mula me konisë,
Ke Çun Mula shpí e rreptë
Ku han bukë i verbët e i shkretë;
N'at fis t'Hotit, shpí e parë,
Djalë mbas djalit Bajraktár.
Prej mjesditet tue rá dielli,
N' Gjenoviq kapet aj filli,
N' Gjenoviq te kulla Çunit,
N' at kullë t' bardhë mbi krye t'katundit.
<<Mire se t'gjajë, or Çuni i Mulës!>>
Po i thotë Mashi n'derë të kullës;
<<Mire se vjen, ti Marash Uci!>>
I a kthen Çuni: Po tý ç' t' nguci
Me lshue gjan, me lanun sta'n
Kshtu m' u djergë zhegut m'ket anë?
A asht gja t' keq? a veç po drue,
Pse n'armë sod po t' shof shterngue?
<<S' a gja t'keq jo, nder barí;
Por nuk dij si a per Malcí...
Zoti mirë ka m' e punue,
N' kjoftë se besen s'kemi lshue.
Kam kenë n'Shkoder mbramë kam ardhë,
Ke qaj miku faqebardhë,
T' cill'n e njef ti prej q' kah motit,
E m' ká marrë besen e Zotit,
Me kuvendë me Krenë te Hotit,
Per nji fjalë, e jo ma vonë
Se n' ket natë, te Kisha e jonë.
Çoju fjalë, pra, Krenve t' vendit
T' dalin n' Brigje n'log t' kuvendit,
Se do t' dal nji herë te shpija
me i shestue do punë të mija.
Neser n' Shkoder prap do t' veta
Ke qaj miku' i u ngjatët jeta!
T' a ketë ndihmë Malcia e shkreta.>>
Kshtu tha Mashi, e duel me shkue:
Nper pishë t' zhegut pa pushue:
S' ishte ngaeja me u hutue.
Njaj Çun Mula thotë nji fjalë.
Madhi Zot, tý t' kjoshna falë!
Nder dý punë njana do t' dalë:
A se i shkojm Mbretit n' ushtri,
A se luftë kem' me Mal t' Zí:
Si kjoftë mare ashtu e baftë Zoti:
Oren çuet por e ká Hoti.
Po u çoj fjalë tash Krenve t' vendit,
T' dalin sande n' log t' kuvendit.
Atý punët kem' me i peshue,
Mandej dalët si kjoftë gjikue.

Aht

Prendoi dielli, n' qiell duel hana,
N" Veleçik po pingron Zana:
Ehu! ju malet e Shqypnís,
N' t' cillat strukë shqypja e lirís
N' t' bardhat kohe qi kan prendue
S' lete anmik, jo, me i u afrue!
E di shpat e di edhe prrue,
E di landë e di edhe gúr,
Shqyptarís kryq e terthuer,
Se sa gjak atbotë i anmikut
Vojti rrkajë prej t' bardhë çelikut,
Qi flakote n' dorë t' Shqyptarit
Porsi rrfeja majes s' Sharit.
A kisht' mujtë kurr n' at kohë t' lume,
( Me lot gjakut sod t' lotueme!)
Veç nji troe t' tokës Shqyptare
M' e rmue dora grabitçare?
Ah! jo kurr: t' ish' çue mbarë bota...
Pse ndo 'i Lekë, a 'i Gjergj Kastriota
Do t' kisht' dalë, at dorë rrembyese
M' e cungue me armë ngadhnyese,
T ' cillat n' shekull do t' permenden
Hanë e hyj sa qiellve t' enden.
Por kan ndrrue sot moti e stina
Per dhé t' ngrît, ku rreh Martina!
Gjinde e mbajtun me lot t' shumit
Qi n' djersë njomë bucat e umit,
Ja qi n' kullmë rreshket kumuese,
Ja nper dét bjen valës shkumuese,
Per me mbajtë nji grue te shpija
S' cilles bukë i lypin fmija,
Edhe i len ndoshta me kjá,
Perse e mjera bukë nuk ká:
Gjinde, s' cilles Zot i asht ari,
T' zezen tokë qi i ngratë Shqyptari
Shtrejt me gjak e pat fitue,
Pa ndo 'i dhimë, kjoshin mallkue!
Sod m'e dá duen copa copa:
E perse? Pse don Europa...
Uh! Europe, ti kurva e motit,
Qi i rae mohit besës e Zotit,
Po a ky a sheji i gjytetnís:
Me dá token e Shqypnís
Per me mbajtë klysht e Rusís?
Po ti a kshtu sod na i perligje
Njata burra qi m' kto brigje
Per tý vehten bane flije
Kur ti heshtshe prej ligshtije?
Ti qi i a kalle flaken diellit
E i shestove rrathët e qiellit,
Ti, prej eshtnash t' t' ngratë Shqyptarve,
Qi banë deken per dhé t' t' parve,
Ban sod t' bîjn fatosa t' rí,
T' cillt nji troe t' ksajë Shqypní
Mos t' a lajn Shkjaut n' dorë me i rá
Krejt ne gjak nji herë pa e lá!
Lum, oj Zana e Veleçikut,
Qi m' i a lshon ti namët anmikut,
Qi m' i uron djelmt e Malcís,
Qi m' i a kján hallin Shqypnís;
Ksaj Shqypní, e cilla motit,
N' za kah pushka e besa e zotit,
Pat kenë çmue prej fisesh t' tana
Kah bjen dielli e kah merr hana!
Por, sado qi poshtë ká rá
Sod me sod, e rrin tue kjá
N' pluhen t' tokës, prej njerzve shá,
Prap, oj Zane, shkndija e burrnís
Nuk a shkime n' male t' Shqypnís,
Qi, manà, edhè n' kto kohë t' reja
Ka 'i herë ndezet flakë si rrfeja.
S' kan mbetë shkret, jo, armët besnike,
Perse Arbnorja grue fisnike,
Ban se ban fatosa t' rí,
T' cillt trimnisht per ket Shqypní
E per besë e t' bardhen Fé
E bajn deken si me lé.
A poi shef ti njata burra
Qi kah Brigja neper curra.
Tue hecë naten porsi bisha,
Janë t' u njitun drejt kah kisha?
Ata janë, po, Krenët e Hotit
Qi m'u lidhë duen me besë t' Zotit
Per me i dalun zot Shqypnís,
Per me i lanun nderë Malcís.
Po, Çun Mula mbí shpinë t' kalit,
U a çoi lajmin Krenve t' malit;
U a çoi lajmin n' derë t' konakut,
Per me u mbeledhë n'kuvend t' bajrakut;
E si rrokull kjenë rreshtue,
Kshtu zen Çuni me ligjrue;
<< Fol tash, Masho, ç' po na thue?
Un qe, Krenët t ' i kam bashkue,
T' cillve mundesh me u besue,
Pse armët kryq i kemi vu,
Si na e lanë të parët kanu>>.
At herë Mashi zen kadalë:
<< Pa ndigioni, o trima 'i fjalë,
Qi po u thom me besë te Zotit,
Porsi nipave t' Kastriotit:
Katerqind e s' dij sa vjet
Janë qi i bajm Mbretit hysmet
Kush ushtrí, kush angrí,
Me armë n' dorë, me zjarm në gjí,
Me 'i kamë mbathë me tjetren zdathë,
Buken n' strajcë e shpí senjurin,
Dushek token, jestek gurin,
T' mbrame te hika e t' pare te mbeta:
Trima n' za se a zanun jeta:
Mos me drashtun krajl as Mbret!
Edhè Mbreti ket hysmet
Dér diku na e ká pelqye,
S' na ká lanë aj krejt m' u thye:
Na ka lanë lirín jetike,
Na i ka lanun armët besnike,
Per me ruejtun Fé e zakona,
Per me mprojtë kto malet t' ona
Per me mbajtë kanú' n e t' parve
Me ruejtë erzin e Shqyptarve:
Na ka çilë kishë e xhamí
Per dintarë e kryqelí:
Na ka falun pagë e t' dheta,
Kanú m' vedi sa t' jetë jeta,
E na. veç n' e paçim çartë
Ket kanú qi na lanë t' Parët,
Se e kem' shkue jeten n' lirí
Si në bjeshkë. ashtu në vrrî,
Si me gja. ashtu me bulqí:
Tue punue e tue gjallue,
Tue lutë festat trashigue,
Mort e darsem me kanú,
Sikur t' parët na pa' n punue,
Por medèt e treqind halle!
Per kto male e per kto zalle,
Per kto male e zalle t' ona,
Ku si heret, si n'e vona,
Pat kenë mbajtë kanuja e malit,
Pat kenë rritun pika e djalit,
Pika e djalit, Lekët e Hotit,
N' za kahë pushka e besa e Zotit:
N' za ka' urtija e bujarija
Qi zanát i ká Shqypnija;
Perse a kndue n' Shkoder gazeta
Qi njaj Shkjaut sod t' u ngjatët jeta!
Do t' i bajn kto male t' shkreta.
Po, Moskovi, i u thaftë hovi!
E ka dá n' Kuvend t' Berlinës
Me i u lshue Knjazit t" Cetinës
Hot e Grudë, Plavë e Gucí.
E tash Knjazi i Malit t' Zí
Ká ngrehë top, ká dyndë ushtrí
N' kto trí dit me rá n' Malcí:
Thue gja e shkretë ka mbetë Malcija,
Thue pa zot se a Shqyptarija...>>
Kshtu tha Mashi e Krenët e Hotit
Si t'u ráke 'i rrfé prej Zotit,
N' ato fjalë mbetem pa za:
Me i pasë pré... gjak s' kishin ba.
Kishin ndejë me sý per dhé,
Pa thanë kush nji fjalë per bé.
Por prap Mashi zen t' e vona:
<<Ç' t' thomi, burra? Fé e zakona,
Bjeshkë e vrrî e kullat t' ona
A 'imend Knjazit pa luftue,
Pa pushkë t' shtîme kem' m' i a lshue?>>
<< Pasha, Zotin, kjoftë levdue!
Gjeto Marku zu m' u idhnue
Hot e Grudë s' po t'i shklet Nika
Bash me e dijtë se jesim n' çika:
Se na ban Knjazi faní,
Se na djeg me bjeshkë e vrrî.
S' i lam marre Shqyptarís
Ku t' jetë puna e trimënís;
Perse mbarë Lekët e Malcís
Shk' a m' shtatë vjet e shtatdhete vjet,
Dijn me dekë, po, per dhé t' vet.
Pa m'u njeshë per shtat xhubleta,
S' i baj Knjazit t' u ngjatët jeta!
Por t' flasë Çuni bajraktari,
Fjalve t' tija u rrí ma i pari.>>
Njaj Çun Mula, si u mendue,
Kshtu po zen me ligjirue:
<<S' kemi, burra, ma shka t' presim,
Armët besnike, por t' i njesim:
Hovin Knjazit do t' i a presim,
Me e dijtë se të tanë do t' jesim.
Ndoshta pak edhè na jena,
Ndoshta edhè fyshekë nuk kena:
Por anì pse t' parët e motit,
T" parët e motit, flakë barotit,
Njata ushtarët e Gjergj Kastriotit.
Kurr s' i njehshin n' luftë ushtrít:
Njehen dhent e njehen dhít,
Por jo trimat me armë lé,
Trimat lidhë me besë a fé:
Trimi i mirë edhe sa herë
Me 'i fyshek dahet me nderë.
Pra, le t' çohet m' kamë djelmnija:
Oren çuet pse e ka Shqypnija:
Me te vetë asht Perendija.
S' e ngulë Knjazi n' Hot bajrakun,
S' e rritë m' né, jo, Karadakun,
Pasha armët qi m'i la baba!
Pa na vjerrë kortarë mbí krraba...
T' rrahim bén si t' na apë feja,
( Kush e thaftë ate e vraftë beja),
Se qindrojm, eh gjofti rrfeja!
Porsi t' parët na pa' n qindrue
T' cillt per t' gjallë s' kan me u harrue.>>
Kshtu tha Çuni Bajraktari,
Edhè m'giuj u ngreh ma i pari:
Bani bé, me lot per faqe,
Per <<qitape>> e shtatë <<melaqe>>,
M' Orë te bjeshkve e m' krye te fmís,
E per Emen t' Perendís,
Se pa dekë e pa hî n' dhé
Me gjith djalë e me gjith ré,
Pa u robitë me lopë e qé
E pa u djegë me stan e shpí
S' i bjen n' dorë kurr Malit t' Zí.
Njitë mbas tij atbotë u çuene
Krenët e Hotit, e u betuene,
Mbas kanus s" Lekë Dukagjinit,
M' qiri t' festës e m' Kishë të Shnjinit,
Mbí Shen Nikollë e m' Shejt Shna Ndue,
M' Kryqe t' Krishtit, kjoftë levdue!
Se, pa u shkimë me troje t' veta,
S' i bajn Knjazit t' u ngiatët jeta!
At herë Çuni rishtas zuni:
<< Por tash, burra, ndienie 'i fjalë:
N' Urë t" Rrzhanicës do qitë ndo 'i djalë,
Me i zanë shtekun Karadakut,
Dér sa t' epet za bajrakut.
Un po i zgiedhi 'izet martina,
Me u a ndie krismen larg Cetina,
E n' Rrzhanicë kam me i ngujue,
Pushken Knjazit m' i a fillue,
Per n' kje 'imend se i ká rá n' krye
Kufîjt t' onë me i shkapercye.
N' Traboinë Gjetja le t' dalë
Ded Gjo' Lulit me i çue fjalë,
Qi t' a çojë aj m' kamë t' tanë fisin
Porsa pushkët n' Rrzhanicë t' i a nisin.
Ju tjerët krenë, edhè seicilli,
Deri neser pa rá dielli,
T' i a napë zanin fisit t' vet,
Qi shk' a i Hot e shkon me Mbret,
Prej shtatë vjetsh e m' shtatdhetë vjet,
T' gatojë armët e t' prehë taga' n
N' Veleçik t' a qese gjan;
Pse me pasë n' Rrzhanice me krisë,
Ka m' u dashtë n' Rrzhanicë me u nisë,
E aty u baftë si e ká thanë Zoti:
Oren çuet por e ká Hoti.
E ti, Masho, pa shkrepë dielli
N' at mollë Shkodere t' nisesh filli:
Hodo Pashës m' i u ban selám,
Thuej t' a çojë Miletin n' kamë,
Thuej t' a çojë në kamë Miletin
Me qindrue sod per Dauletin,
Me qindrue sod per Shqypní
Tue luftue me Mal të Zí.
E atij mikut, i u ngjatët jeta!
Thuej T' a qesë nji shkrolë n' gazeta,
Se per t' gjallë rodi i Shqyptarit
Per pa gjak kurr dhén e t' parit
Nuk e lshon, jo, pasha Zotni!
S' e koritë, jo. Gjergj Kastriotin.
Gjergj Kastriotin, trim rrfé.
T' shkruej se trima ká nder né,
T' cillet per Atme edhe per Fé
E bajn deken si me lé,
Kur t' janë lidhë me besë e Fé
Kur t' janë lidhë me besë te Zotit
Si janë lidhë sod Krenët e Hotit.
Tash po dahna; nji udhë e mbarë!
Se kan kndue gjelat e parë,
E na kohë s' kem' me u vonue
S' asht per burrë, jo, me u hutue,
Ku per te të jetë gjikue
Ja me dekë, ja me fitue.>>
Foli Çuni e u dá kuvendi.
Po, Zot, kuej do t' i jesë vendi?

Aht

Rizá Pasha del n' kalá:
<< 'Madhi Zot, se shka me pá!
'Fort ndjegull paska rá
N' at Rrzhanicë, nen Podgoricë.
S' ká me ngiatë e do t' bjerë shí:
Hazna e madhe per bulqí!>>
T' u ngjatët jeta! i thotë Myftija
S' ká rá ndjeglla kah Malcija,
Kah Rrzhanica e Podgorica;
Por asht çue tymi i barotit,
Djelmt e Grudës e Lekët e Hotit
Kah luftojn me Mal të Zí,
Qi ká dyndun top e ushtrí,
Me hi mbrenda ne Malcí:
Mark Milani na u ká pri.
Po; sod n' nadje kur ká ague
Mark Milani, 'i trim drangue,
Tue i hypë gjogut n' pulla shkrue,
Burizanan aj ká urdhnue:
Bje bujrís e t' dalë ushtriaja
Edhè t' niset kah Malcija.
Krisi lodra edhè bujrija,
Edhè m' kamë i a bani ushtrija,
E u rreshtue per fushë t' mejdanit
Para kalit t' Mark Milanit.
At herë Marku zu mbi kál:
<< Pa ndigionie, o djelm, nji fjalë:
Sod n' Malcí na kem' me dalë;
Pse e dau Rusja n' pleq t' Berlinës
Me ju lshue Knjazit t' Cetinës
Hot e Grudë Plavë e Gucí.
E na sod. qe. jem shtrengue
Këto male me i pushtue.
Por se shka? nji punë po e drue,
Se pa gjak nuk kan me u lshue.
Pra, t' gatohi me qindrue,
Pse kem luftë me trima rrfé,
T' cillt Atme edhe per Fé
E bajn deken si me lé.
Por, ne kjoshi, o djelmt e mí,
T' bijt e atyne qi n' Mal t' Zí
Kan ruejtë Fé, kan ruejte lirí,
Tue luftue si shqype t' leta
M' krepa t' onë per sa qindvjeta;
A ju mbrama n' Hot do t' mrrini.
Malcís mbrenda do t' i hini.
Do t' a ngulni n' Hot bajrakun,
Do t' zbardhni Karadakun.
Urra djelm, eh, u dhashtë e mara!
Perse fati na hecë para!
Kshtu tha Marku e rá bujrija
Edhè u nis per Hot ushtrija.
Ehi moj Zanë, tý t' kjosha true!
A thue din ti me m' kallzue,
Se sa ushtarë ká Mark Milani,
Se si i a quen Vojvodat zani?
Pse s' t' a njof asnji per bé:
Un Shqyptár, ata janë Shkijé:
Né na dán nji gjak e 'i fé:
N' mní t' sho' shoqit kemi lé:
Kem' ndrmjet nji qiell e 'i dhé!....
Njajo çeta. qi ka pri.
Tetqind pushkë, t' gjith djelm te rí,
Ata janë Ljubotinjanë,
T' dobë per t' páme sa t' duesh me thanë,
Porse trim t' fortë si Zana,
Qi kan lanë pa djelm sa nana,
Qi kan ba me kjá sa bulla,
Qi kan djegë saraje e kulla,
Qi e kan zbardhun Karadakun:
( Kiju inád, por foljau hakun ):
U ka pri 'i farë Ceroviqit
Derës bujare prej Nikshiqit.
Kaleshan musteqe--zí,
Thonë asht Ora e Malit t" Zí.
Njimí pushkë i çoi Cetina
Me njegush e me krahina,
Djelm te lehtë, si gjeraçina:
Vukotiqin kta kan t' parë,
Burrë i fórt e kuvendtár,
T' cillin thonë, se Knjazi i Malit
T' Zí s' e ndrron per sý të ballit.
Ndandqind pushkë ka qitë Nikshiqi;
Njaq sa thonë qi Matiniqi,
Vojvoda qi u ka pri,
I pat lypë me rá n' Malcí.
Matiniqi, bre, djalë i djalit,
Tuj kenë vete ti sokol malit,
po a njemend paske kujtue
Se Malcín ke per t' a shtrue
Me ndandqind e jo ma vetë?
Po a kujtove, more i shkretë,
Se Malcija ká dalë faret,
Se nuk bajn ma djelm Shqyptaret,
Veç se bajn do cuca t' kqija,
Sa per furka e enemija?
Ah, kadalë! sod ká me u pá
N' urë t' Rrzhanicës kur ké per t' rá,
Se n' Malcí nuk léjn veç grá;
Kur t' i ndiejsh shkinat tue kjá:
N' kjoftë, madje, per tý gjikue,
Veshë e krye prap n' shpí me i çue:
Kur t' i ndiejsh tue kjá ti shkinat,
Kur t' i ndiejsh tue namë martinat
Qi u a lanë sa nuse t' veja,
Qi u lanë pa marrë sa reja,
Kah gjimojshin porsi rrfeja!
Vjen ushtria e malit t' Zí
Porsi reja e zezë me shí
Per me shkrepun n' at Malcí.
Kah Rrzhanica na i ká pri
Mark Milani Kapidani,
T' cillit n' krajla i vojti zani,
Si kah pupla e kah tagani.
Por nuk dij, se ç' ká me ba
N' Urë t' Rrzhanicës kur ká me rá?
Ura ngusht e Marku m' Kál,
Fort po drue se s' mund do t' dalë.
Deh, o Zot, qi nalt prej qiellit
Punët e njerzve i njef mirfillit;
Qi e ndertove, kur krijove,
Qiellen t' naltë e token t' gjanë
T' bijt e robit sa me i zanë,
Pa nevojë me ndeshë m' shoshojn,
Kur per s' tepirt t' mos lakmojn;
S' dij Shqypnija se shka bani,
Qi e ka msý sod Mark Milani,
E me topa e me novica
Po rreh dromin kah Rrzhanica?...
Ti, qi t' Ligshtit i a njet doren,
Per mjedis qi kputë mizoren
Shpatë ngadhnyese n' grusht t' tradhtarit,
Njita doren sod Shqyptarit;
Edhè anmikun shtroja para,
Qi perbluen kshtu punë t' pamara.
Kur n' Rrzhanicë na vojt ushtrija,
Atý krisi prap burija,
Edhè u ndalen me pushue.
Mark Milani, trim drangue,
Merr turbín, del me shikjue:
"Madhi Zot! se shka do t' jetë,
N' at báll ure, n' at perpjetë?
A janë orrla, ja sokola?...
Nuk janë orrla, as s' janë sokola,
Shka n' per sý po shef t' turbís;
Porse janë Lekët e malcís:
Halil Haka e Palokë Gjoka
Me 'izet djelm qi s' t i ká toka;
Ktu Çun Mula edhè 'i ká çue
Pushken sod me t' a fillue.
Palokë Gjoka, i forti djalë,
Po çon doren. ban kryq n' ballë:
" Madhi Zot! tý t'kjofsha falë,
Se shum shkjau na paska dalë:
Krushqit e knjazit t' Malit t' Zí
Per me marrë << vashen >> Malcí.
Por s' dij shej' n kuej i a ká çue...
Pasha armët, s' kem' me ja lshue!
S' mund e vem na sod kanú
Me i dhanë vashat pa i fejue...
Pra, t' shterngoh' i n' armë, o burra!
T' a bajm vorrin nder kta curra,
E t' i a nisin Knjazit pushken...
T' i a kthejm krushqit me gjith krushken.
P' r 'i grusht eshtna, pashi Zotin!
Mos t' korisim Gjergj Kastrjotin,
Mos t' korisim na sod Hotin,
Marre vedit mos t' i lam.
Marë Europa asht çue në kamë,
Krajl e Mbret kan dalë me pá,
Si luftojn Shqyptár e shkjá.
Ma mirë dekë nen dhé m'u kjá
Se per t' ligshtë né me na shá!
Se per t' gjallë me ndejë nen Shkjá!
Nenè fjalë s' pat krye Paloka,
Krisi pushka gjimoi toka.
Aferim! tha Palokë Gjoka!
Po kush qiti n' trí taborre?
Marka Kola rrfé mizore.
Marka Kola i pari qiti,
E ku qiti atý i a njiti:
Vrau n' martine të Sulltanit
Burizanen Mark Milanit!
M' Markun fíll aj kje shterngue,
Por me e marrë s' isht' kenë gjikue.
Dekun n' tokë rá burizana,
Kur qe krisne 'izet shejshana,
Njizet huta rán batare:
Njaq rrëfeja n' dorë shqyptare.
<< M' kamni djelm!>> sa i punoi zani,
Atbotë krisi Mark Milani,
Pse na rá per Zo' n Malcija!>>
Trup në kamë i a bani ushtrija;
Krisi topi edhè novica,
Gjimoi Cemi, u dridh Rrzhanica.
Kuku! bani Zana e Malit,
Ke do t' m' jesë mue pika e djalit,
Pika e djalit, djelmt e Hotit:
Njata nipat e Kastriotit...
Ah! Çun Mula, kjosh i zí,
Ke na i bore djelmt e rí,
Tuj zanë pritat Malit t' Zí.
Heshtu. Zanë. m' at vetull malit!
Nuk po t' jet, jo, pika e djalit,
Pika e djalit, Lekët e Hotit:
Perse nipave t' Kastrjotit,
Kur t' jén lidhë me besë të Zotit,
S' ka shka u ban flake e barotit.
Por t' gajrisin me qindrue,
Pse, edhè n' kjoftë per ta gjikue
Me dhanë jeten tue luftue,
Ká me dalë kush me i pague:
Çuni ngiat u ka qillue.
Po, sa krisi te Rrzhanica
Kndej martina, andej novica,
N' Hot e n' Grudë u dha kushtrimi.
E, si dirgjet bjeshkës thellimi,
Tue vetue e tue gjimue,
Shí e breshen tue dikue:
Njashtu rá n' Rrzhanicë Malcija
N' at log Zanash, ku tradhtija
Do t' poshtnohej Malit t' Zí.
E si prrue, kur t' bjere shí,
Turbull bjeshkve tue shungllue
Landë e gur tue rrokullue,
Urat merr qi t' gjejë perpara
E then ledhet per nen ara
Bulkut t' ngratë zemren tue i thá;
Njashtu n' luftë Malcija rá.
Aman, Zot, se shka me pá!
Kerset topi pa i a dá;
Rreh martina si bumbullima,
Rreh novica, ushton Rrzhanica;
Çohet tymi. gja nuk shifet,
Per bri shoqi nuk mund t' njifet.
Ah! ju orla e korba t' zí,
Se shum puna ká m' u bi:
Qýsh se trimi m' trim ká rá,
Pa pasterm nuk kan m' u dá...
Ma se 'i nanë, po, ká me kjá,
Ma se 'i nuse e vejë do t' mbese,
Ma se 'i çikë pa dhanë do t' jese:
Ma se 'i çikë do t' jesë pa dhanë;
Perse djelmt, qi i paten zanë,
N' at Rrzhanicë se i cilli muer
Ka nji vashë e u ba dhanuer...
Muer ka 'i plume në krahnuer!
Por lum kush des per dhe t' t' parve,
Si asht tue dekë rodi i Shqyptarve.
Pra mos kjáj, moj nana e Colit,
Pse t' mbet djali, aj farë sokolit,
Pse t' mbet djali tue luftue!
Aj n' punë t' ligë nuk t' pat qillue,
Por qilloi me trima rrfé
Tue luftue per Atme e Fé:
Nuk ká dekun por ká lé!
Jo se, pak pa dhanun jeten,
Coli mirë na pagoi veten:
Vrau dy shkjé, dy djelm si Zana,
T' veshë e t' mbathë si kapidana:
Njani Krista e tjetri Rista.
Por t' kjajë shkina ke Cetina
Matiniqin t' cill' n e kputi
Gjeto Marku, zemer -- nguti.
Veç se shka, ma fort se Gjetja,
Ket qyqár, thom, e vrau vehtja;
Pse, ç' e pruni ke Rrzhanica
E me topa e me novica?
A dro token pat per t' dá,
Qi ja la ktij baba Shkjá?
Ç' po ban Zana n' mal tue kjá!
Mjera Tringa per njaq vllá,
Mjera Tringa per vllá t' vet,
Qi n' Rrzhanicë aj sod i mbet,
Pa pasë moter me i ndejë ngiet,
Pa pasë moter, qi m'e ankue,
Varrët e shtatit m' i a pajtue!
Po, Nikë Daka i Vat Cubakut,
Lule djalit prej zamakut,
Dý -- trí herë i rá mustakut;
E si arí qi vathës tue rá,
Kje varrue, por jo krejt vrá,
Vjen ma fort aj t' u terbue
E mberendë vathit s' jet pa u lshue;
Njashtu Nika, jurra djalë!
Msýni uren per me dalé,
Per me dalë, me rá n' ushtrí,
Thue se gjallë don me i perpi.
Por e pri' n me dyýnovica,
Me dý plume per nen cica
E e banë dekun ke Rrzhanica.
Shka ká thanë njaj Halil Haka:
<< Bini, djelm, se mbet Nikë Daka!..
Bini Lekë, bini Malcorë!
Trima mbrendë! Me dorë! Me dorë!>>
Edhè asht çue në kamë Halili,
Zier taga' n. 'i rrfé prej qielli,
E jurish ká marrë i urë
Porsi bisha ne Kallnduer.
U dynd Gruda, s' cilles zani
Larg i vojt per kah tagani:
U dynd Hoti t' cillit Zoti
I ndihmon per kah agzoti:
E. si rreshmja s' naltit lshue
Bjen teposhtë tue shungullue,
Krepa e gur tue rrokullue,
Tue rrxue landë e tue rrxue shpija
Kahdo t' i kalojë duhija:
Njashtu n' Cem djelmnija rá,
Rá djelmnija n' luftë tuj ngá.
Djelmt e Grudës, ahi porsi Zana!
Djelmt e Hotit, si lum nana,
Si lum nana, qi po i ká!
Kush i urë e kush nper vá,
Njani zhyt e tjetri m' not,
T' gjith m' at anë. o i Madhi Zot!
Po, dý prroje prej dý kulmesh
Ndryshej nuk perpiqen shkulmesh,
Kúr t' kén hasun n' grykë t' ndo'i malit,
Per me u lshue mandej giatë zallit.
Neper ara e fusha t' gjana,
Turr dý ushtrít, ahi! me tagana
Si u perpoqen kah Rrzhanica.
Heshti huta edhè novica,
U perzien ksula e kapica,
Flakuruen kaptina e koka,
Shkumoi gjaku, bumbulloi toka.
Ah! moj Stoke, e zeza loke!
Del nji herë n' at vetull malit,
Per ne paç n' ushtri djalit:
Del, o e shkretë, nji herë me pá,
Pse po drue qi ngusht t' ka rá,
Ke, trullue prej Gospodarit,
U ndesh sod me ród Shqyptarit.
Kqyri Shkijét qi kan mbetë shyt:
A mos t' jét njaj djali i yt?
Njaj Jovani? ja Stojani?
Njaj Nikiqi? ja Radiqi?...
Njehi vetë, mori kercunë.
Veç se e ké. besa, do punë,
Pse pesdhetë kan mbetë pa hundë,
Njaq kan mbetun pa rradake...
Mjera nana karadake!
Por, ç' asht Cemi tue gjimue?
Por, ç"a sht mali tuj ushtue?
Por, ç' a fusha tue këcye?
Mark Milani thonë u thye!
Mark Milani, bre djali i djalit,
S' i ké njoftë ti Lekët e malit.
Pse kur rubla n' fushë t' mejdanit
S' u a topitë tefin taganit,
Atje kurr nji aster s' bani
As Nikolla, as Mark Milani...
Por, n' daç gjallë n' Cetinë me shkue,
Duen prehë kamët e me shpejtue,
Pse pat thanë nji mjekerr -- bardhë:
<< Kamët e leta e faqja e bardhë.>>
Hiku Marku. hiku ushtrija:
Urra! m' shpinë i u lshue Malcija,
Mjerë i mbrami, lum i pari,
Pse ke zu per vrap Shqyptari.
Kurr n' Mal t' Zí ma s' kthei qyqari.
Bre, nuk dij se ç' kje tu' ba,
T' kenke ditë, ofshe! edhe! ma;
Por rà nata e lufta u dà.
Hiku Shkjau sa mujt me ngà
E n' Rrzhanicë Malcija rà
Zuni pritat per gjith và;
Pse thonë Shkjau se besë nuk kà.
Ehi! moi Zanë. ty t' kjosha true,
A thue a 'imend, a m' duket mue,
Se ata ushtarët e Gjergj Kastriotit
Ndryshej n' luftë nuk bijshin motit,
Veç si bien Shqyptarët e sotit,
Kur t' jèn lidhë me besë të Zotit?

Aht

N' at Cetinë, mbi 'i kulm pullazit,
M' kulm t' pullazit t' saraj' t t' Knjazit
Po ban sorra ,, ka '' e ,, ka ''.
Veç kto sorrat, more vllà,
Thonë po njellshin ogur t' zí:
Kshtu, nemose, thonë n' Shqypni,
Veç me giasë se edhè n' Mal t' Zi;
Pse, sa nisi me vikatë
Po del Knjazi me hukatë,
Me hukatë neper balkue,
Tue britë t' madhe ,,hue" ,,hue" ,,hue".
Kur, qe, i epet me shikjue
Kah Dobërsku, mal i bardhë,
Edhe shef nji djalë tuj ardhë
Kah Cetina vrap si era,
Thue po e ndjekë mbrapa potera.
A thue asht hajn, a por ushtuer,
Qi i bjen rrugës kryq e terthuer,
Po ban Knjazi at herë me veti,
Por me pvetë kurrkend nuk pveti...
At za sorre e drote i shkreti.
Nuk i a ngiati por sa grima
E aj kamsori, si vetima,
Fillikat n' Cetinë i a mrrini.
N' saraj t' Knjazit edhè hini;
E la sogja me kalue:
Mark Milani e kishte çue.
<< Mirë se vjen, or gerxheli >>,
I thotë Knjazi i Malit t' Zi
<< A kem' fjalë prej Mark Milanit?
Si i kem' pûnët n' at fushë mejdanit?>>
Tuj ofsha i a kthen lajmtari:
Njashtû punët, lum Gospodari,
Njashtû punët t' i pastë anmiku
Perse ushtrija njiherë t' hiku;
T' hiku ushtrija, e Mark Milani:
Shqyptarve u kà mbetë mejdani.
Disa krena na i kan prè,
Disa t' vràm na i banë per dhë,
Per t' shituem pse pvetë nuk kè;
Fushës s' Qemoskut na vûnë para
Tue na ndjekë nper djerre e ara,
Gjurmë per gjurmë per vrap tue ngà,
Dèr sa u err e ma s' u pà:
At herë lufta por u dà.
Por per kaq na s' kjem tue e lshue,
Pse jem' t' armve e n' lufta msue:
Veç a 'i kob edhè mà i zi:
Duel kushtrimi n' Shqyptari
Me rà n' luftë ka nji per shpi;
Shka asht i malit me armë mizore,
Shka asht i fushës me kàl per dore,
Të gjith lidhë me besë arbnore.
Edhe dyndë janë malet t' tana,
Kan rrokë huta e prehë tagana,
E u kà pri, si kà dalë zani,
Hodo Begu e Kapidani,
Qi per mbret e vende t' veta
Nuk u dhimbet gjaja as jeta.
T' dy bujarë e të dy trima:
Kapidana, si vetima,
Hodo Begu, si Bumbllima:
Nder shtatë krajla u vojt ushtima.
Kan rà n' Tuz, si shqype t' leta,
Veç me pà, mor' t' u ngjatët jeta,
Se nuk din kush me kallxue,
Kaq ushtri asht grumbullue!
Dy mi djelm çoi Dukagjini,
N' luftë të rrmyeshem, porsi Drini,
Kah dikohet turbull zallit,
Kur tu' u de t' jèt bora malit:
Mjaft me thanë Shala mizore,
N' za per pushkë, kjo'e bukë e ndore:
Qaj Mar Lula na u ka pri,
Kaleshan musteqe--zi,
Larg permendë aj per urti,
Per urti, per trimëni
N' << kacaturrë >> edhè n' allti.
Pesë bajrakët, qi ka mirdita,
M' krep t' Rragamit neper prita
Kan zanë vend, nja trimi rrfeja:
N'za n' Shqypnikta per kah feja:
T' lèt kah kama e t' shpejtë kah dora,
Thonë, se kurr s' u a sht ligun Ora.
N' at log Zanash u ka pri
Nji i Gjo' Markajsh, djalë zotni,
Kaluer atit pullali,
Si hyll drite n' at Shqypni:
Prenk bibë Doda aj emni i ti.
Por, zotni, se shka me kenë!
Ka rra Shkodra turk e i kshtenë:
Turq beglerë e T' kshterë reshperë,
Veshë e mbathë si Kapitana
Me çakçirë e me fistana:
Me tagana e me shejshana,
Me martina, me calina,
Me dumbare e alltipatllare,
E me pare e besë shqyptare.
Un këta, drejt me t' kallxue,
Gospodare, un këta i drue...
Perse, kur nji djalë zotni
T' laje tokë e grue e fmi,
Aj dikû veç ka qitë ceken
mos me kthye, por me ba deken.
Jo se edhè me dashtë me kthye,
Nji lua kta kan per krye,
Qi u bje pushkë, po, n' lule t' ballit:
Hodo Begu, sokol malit,
Oxhakzade djalë mbas djalit.
Porse prap kà edhè ma teper:
Ka rà n' Tuz Malcija e Eper;
Ka rà n' Tuz ka nji per shpi,
Shkreli n'za per bujari,
Vukli e Nikçi per urti,
N' za Kelmendi per begati:
U kà pri, krejt n' ari ngri,
Vetë Çun Mula, bajraktari,
Qi ma i mirë s' Bahet Shqyptari.
Ktyne fjalë edhè u kà çue
Qaj Toptani. trim drangue.
Se do t' vijë me Mat e Krù
Per Shqypni ktû me luftue.
E t' janë çue Toskë e Dibranë
E janë ngrehë Lumë e Pejanë,
Gàsh, Krasniqe e Gucinjanë,
Me Gjakovë e me Tetovë,
Me rà n' Tuz. me rà n' ushtri.
Me dhanë jeten per Shqypni,
Per Shqypni edhè per Mbret.
Kan rrahë bèn t' gjith n' fè të vet:
T' Kshtenët Unjillin, Turqit Qitapin
Se per t' gjallë Malcin s' t' a apin.
Mark Milani prandaj tutet
Me rà n' luftë, edhè po t' lutet,
Per ne daç me u dà me nderë,
Me shkrefë luften tash nji herë:
Per Malci nuk asht ma shpnesa.
Do t' pertrijm tjera ngatrresa
per me rà n' ndo'i tjeter anë:
Pa e shkye 'i send na s' kem' me e lanë,
Perse e kem' Moskovin nanë...
Kshtû kasneci tha tue fsha.
Knjaz Nikolla erdh e u vra.
Kishte mbetun m' kamë pa za:
Me e pasë prè, gjak s' do t' kisht' ba:
Kaq u pi, kur ndjeu se marë
Punët s' i kishte me Shqyptarë.
Nji copë herë ndei tue mendue,
Qatje vonë ulet me shkrue,
Me shkrue leter Mark Milanit,
Me u largue prej fushës s' mejdanit:
Mark Milan, bre faqja e bardhë,
Teper keq tash a tue m' ardhë
Ke thanë s' paska kenë prej zotit
Me shtrue tokët e Gjergj kastriotit
Cernagora, e Grdës e Hotit
Me ju vû << kapcen >> m' krye.
Shum uzdajë kam pasë un m' ty...
Por, qe, tash...ngusht paske rà...
Ç' t' i bajsh punës...Gjithmonë belà
Kta Shqyptarë, besa, kan kenë,
E n' dashtë turq, n' dashtë t' jenë të kshtenë,
Hajrin s'u a kà pà kurrkush!
Veç se fjalë e la dikush,
Qi me 'i t' sjellme s' pritet lisi
E se lopët lpihen me rend...
Prandej çetat fill tash nisi
N' shpija t' veta: me sa mend
Na po i bijm murit me krye...
Me shka vetë po shof me sy,
Vonë Shqypnin kem' per t' a shtrue,
Pse po e ká ajo Oren çue.
Edhè e mshili me dyll t' zi
E ja dha kasnecit t' ri,
Qi edhé e puthi e e vûni m' ballë;
E t' u çue si shpatë e gjallë.
Bani Knjazit t' u ngjatët jeta,
Edhé u nis aj kah perpjeta,
Tue i rà rrugës kryq e terthuer,
Themra e gishta tuj i lnuer,
Neper landë e neper gùr:
Tue hecë ditë e tue hecë natë.
Por, shka t' bajë? a rruga e giatë,
E m' u ndalë s' po dote as vetë:
Asht dishka qi e shtyn perpjetë...
Kur kan kndue gjelat e parë
Fushës s'Qemoskut bjen per arë;
Kur kan kndue gjelat e dytë,
Mark Milanit i a shef syt.
Edhè letren kà dorzue.
Marku letren kà redue,
E at herë drita tuj ague,
Ulun krye, lavjerrë mustak,
Kthei me ushtri në Karadak.

Aht

Lum e lum per t' Madhin Zot!
Ç' kà shkrfë sande gjith ky mot,
Gjith ky mot e kjo vetimë,
Gjith kjo gjàmë e bumbullimë,
Thue po shamen qiell e dhè.
Kà lshue prrue, po, e kà lshue shè;
Rreh shtergata, shungullon era;
Ushtojn malet, me t' hi mundera;
Kaq nji mot kà shkrefë n' malci:
Shka do t' jèt, vall, nuk e di.
M' at Bigë t' Shalës kà dalë Kulshedra,
Me shtatë krena e gjashtë parë kthetra,
E per krye kà 'i sy në ballë,
Bishtin giatë, me i mrrijtë në zàll:
Qi, t' u hjedhë e t' u perdredhë,
Tue hingllue e tue turfullue,
Zjarm e surfull tue flakrue,
Krepa e gur tue rrokullue,
Dukagjinin don me shue,
Per nji dhunë qi i baka Shala:
Kur Dragoni Vocerr Bala,
Fmi tue kenë, n' nji shpellë të malit
N' gjumë e ndeshka, e 'i sy prej ballit
Zjerrë i a paska me nji hu,
Kah i a ngulka dèr në tru.
Asht ndezë flakë T' tanë Biga e Shalës
M' zhuri t' Lumit m' maje t' halës.
Mnderue gjindja prejksi nami,
Kah si kshteja pelset shkami,
Janë ngujue nder shpija e stane;
Hikë shkerbèt kanneper plane,
E nper pisha luron bisha
M' at Gùr t' Lekës e m' kep t' Parunit,
Me ju dhimtë gurit e drunit.
Kur Drangojt e Shqyptaris,
Si të fushës si të malcis,
Atà pàm e kan vetimen,
Edhè ndie kan bumbullimen.
Qi po ushtote Dukagjinit
Mbi Qafë t' Diellit m' valë të Drinit,
Mirë me vedi janë kujtue,
Se Kulshedra atjè asht diktue.
Ndonji mal per me rrenue;
Edh' at herë, kudo kan kenë,
N' mal a n' fushë, a turk a i kshtenë.
Atà çue janë per ajri,
Me flamure kuq e zi,
E me lata e me supata
E me fuzhnji e dàna t' giata:
Me veriga e rrfanë çelikut,
Hekra barkësh të Venedikut:
E nper re e nper thellim
Mbi Bigë t' Shalës kan rra fluturim,
Ku Kulshedra kishte dalë,
Nam të zi tue ba mbi Shalë.
Me u bindë dheu m' te dèr ma s' voni.
Prej Mirdite shkrefë Llesh Gjoni, i
Derës s' Gjomarkaj, trim si Zana,
Nji hyll n' shej nder Kapitana,
Qi as per pushkë as per pashi
Ma nuk lèn, jo, shoqi i ti,
Kah shkrepë dielli m'Shqyptari.
Shoq me te asht Bibë Llesh Markola
Orrl i zi ky nder sokola:
Qi edhè kryet, po, me i a hjekë,
Drue p' r 'i javë s' kishte me dekë.
Shkon prej Shkodret Ndrekë Heqimi,
Qi ma i fortë nuk bahet trimi:
Then <<mixhidin >> per mjedisi;
Edhè urtija i shkon per fis:
Qi prandej e zgiedhka Mbreti
Sylahçi m' e pasë mbas veti.
Me te shkojn do koleshaj,
Trima t' çartun, katallaj:
Qaj Gjokë Kukli e Çapaliku,
Beqo Qoshja e Hamz Sadiku:
Burra t' fort porsi çeliku,
Mos me i tremë shpata as rreziku.
Mandej shkrefin nalt kah Peja,
Dy djelmoça, si dy rrfeja:
Rrustem Uka, pika e djalit:
Xhem sadrija, harushë malit,
Lè e rritun n' at Rrogovë,
Djelm ma t' fortë s' i kè n' Kosovë,
As n' Kosovë, as në Gjakovë:
Veç n' Gjakovë n' kjoftë Ton Golija,
Qi marrë turrin si duhija,
Kaluer atit pullali,
Fill m' Kulsheder aj kà msy,
Thue me dhamë po do m' e shkye.
Prap prej Shllakut lshon Gjetë Gega:
Faqja e tij kuq porsi shega:
Shllungë mustakun derdhë n'dy dega:
Kur nji fjalë po e folka burri,
Ma s' i luejtka me sa curri.
At herë Palç del qaj Prel Tuli:
Msyn prej Kthellet Marka Kuli;
N' Traboinë rran Llesh Nkollë Luli;
Rran Dodë Preçi prej Kastratit:
Gjeto Marku flakon shpatit,
Porsi ajò flaka e barotit,
Kur t' i nepet zjarm agzotit:
Zbardhë kà faqet gjithkund Hotit.
Del prej Shkrelit Marash Vata,
E si reja me shtergata,
Msyn perpjetë drejt Dukagjinit,
Me at gjin Pjetrin e Kurbinit,
Qi per pushkë e per urti
E lanë nam të dy n' Shqypni.
Kta edhè u ndeshkan m' Qafë të Boshit
Me Drangoj të Shalës e t' Shoshit:
M' at Mar lulen, trim bujàr:
M' Gjelosh Kolen, kuvendtàr,
M' Mehmet Shpendin. pushkatàr:
M' Let Putanin e m' Tol Canin,
Qi kaherë ja ki' n fillue
Me Kulsheder me luftue:
Por per s' largët veç tue e shinue,
Pse fort pak kishin qillue.
Si janë mbledhë Drangojt m' at qafë,
Kuvend bashkë nji herë kan rrafë,
Si me msy e tek me msy
Mandej çue janë per ajri,
E ashtu çetë edhè flauri,
Tue shkrepë moti edhè vetima,
Tue krisë gjama e bumbullima,
Tue vikatë, tue hallakatë,
Mbi kulsheder turr janë lshue,
Kush me fuzhnje tue e shinue,
Kush me lata tue e shkallmue,
Kush me dàna tue e dermue;
Njani, rrah me hekra shpinës,
Tjetri, m' spatë bjeri kaptinës,
Tash mbi te lshou turra--turra;
Tash me shkrepa gjueje e curra:
I shkrefë gjaku porsi gurra.
Trandet Biga m' at poterë:
Ban medet t' tanë Shala e mjerë.
Fort asht hjedhë Kulshedra at herë,
Fort asht hjedhë, edhè perhjedhè;
Tash kuk trupin kà perdredhë,
Tash a lshue 'iqind pash n' ajri,
Herë, msyj vetë ajo n' furi,
Herë, rri strukun neper shpella,
Edhè gjuej Drangojt m' zhavella:
Lshoju flakë e zjarm prej goje,
Hidhu jargun hoje--hoje,
Nji ditë udhé me hikë larg soje,
Prej qelbsinet qi i del goje.
Kah me kthetra nep per anë,
Hidhen krepat porsi ranë,
Flakrojn currat m' Qafë t' Bishkazit;
Ekah idhtë, në frymë t' marazit,
T' u perpushë, t' u karrani,
Lshon e ngurrë bishtin n' ajri,
Fishkllon ajri rreth mbi Bigë,
Vetë Drangojt me pasun frigë,
Po kje frigë se kà Drangoni.
Kuer, qe, turret qaj Llesh Gjoni,
Me 'i parë dàna pash t' giata,
E tue rrahë e shtergata,
Tue krisë gjama e Bumbullima,
Neper dritë qi lshon vetima,
Msyn Kulsheders aj m' i a kapë
Nja' n fulqi. qi i pash kà hapë.
Mehmet Shpendin per t' perpi,
Qi, m' te 'i shkrep tue karrani,
Thue i paska njanen bri.
Kah e shef tue msy Kulshedra.
Ajo asht tutë. e rrshanë mbi kthetra
Tuj u rrqasë, futet në shpellë,
Ku mrendë shtatin strukë kà kthellë,
Veç se krenat lanë kà jashtë,
Si ajo breshka per nen rrashtë,
Zjarm e surfull tue flakrue,
Ke ban lleshi me ju afrue.
Por nja as dy Lleshi s' i a bani,
Fulikare fill m' te rrani:
Me t' dy duert dánat kà hapë
E me to fulqi' n i a kapë,
Sa ku mundet i a shterngon,
Si n' menjene i a ngurron:
Edhè e trandë aj turra--turra,
Tash tue i dhanë t' shtymen nen curra
Tash prej vedit tue e terhjekë,
Herë n' terthuer rrebtë tue perpjekë,
Veç si t' mujë aj m' e mahitun,
Jashta shpellet per m' e qitun.
Se ç' asht hjedhë aty Kulshedra,
Se ç' perpushë kà ajo me kthetra,
Ç' kà hingllue me shtatë germaza,
M' i u ndi vigma te Shperdhaza.
Ngurrue shtatit, ba germuq,
Randë per tokë tue rà palmuq,
T' u perplasë, t' u kalamanë,
T' u plandosë per gur e stenë,
Ban me i hapë dànat me kamë,
Ban me brè dànat me dhàmë:
Por nuk brehen as s' shperthehen,
Pse mirë mjeshtri i kà punue,
Pse mirë Lleshi i kà shterngue:
Mjerë kush mrendë u kà qillue!
Ngerthye Lleshi, ba si grep,
Njanen kambë zatetë p' r ''i shkrep,
Djersa rrkajë tue i shkue per ballë,
Tue kercnue me dhamë e tmallë,
Rrin e t' hjekë aj m' nja prej vedit,
T' hjekë Kulshedra edhè prej vedit.
Njani t' hiq---tjetri terhiq:
Lleshi ngrif---Kulshedra ngrif.
Aj: t' a zjerri jashta shkrepit;
Kjo: të strukem mrenda shkrepit,
Të pështoj prej ktij gazepit.
Kur, qe, Lleshi po permlidhet,
Po permlidhet, po perdridhet,
Po perdridhet tue ngrefë m' dana,
Me ato duer e me ato llana,
Si të shkrime prej çelikut,
Ku per t' giatë të trashë kerrçikut
I janë ngrefë dejt toje--toje,
Edhè shkumë tue qitë per goje:
Shkumë e gjak, ofshè! perzi
I nep shtatit me furi,
Edhè ngrefë kaq me fuqi,
Qi i asht shkulë shkrepi per nen kamë
E i janë thye në gojë dy dhame,
Edhè 'i pash, rrs`anë tuj e ngrefun,
Zier Kulshedren nen gùr mshefun.
At herë mbrapa kthen nji hap,
Edhè shtatit i nep prap,
E dy pash, po , dy pash t' mirë
Prap ma jashtë Kulshedren zier.
Kshtu tue i dhanë pesë herë a gjashtë,
Zier per gjymsë Kulshedren jashtë.
At herë t' madhe, sa i mujt zani,
Briti shokve Kapitani:
Ushtoi ashta lak e m' lak,
Tremë Kulshedra, pshurri gjak,
Me blue 'i ditë nji gùr mullini:
Bini, meca, bre! Ku jini?
Se Kulshedren jashtë e kini.
Ah! ku jè, bre Rrustem Uka?
Të vraftë Zoti e të vraftë buka,
Ke s' po ndihe gjallë kund sande...
Dili, para, eh kopilane!
Edhè shtypja, n' mujsh, ndo 'i krye;
Se, per Zotin ! asht tue m' shkye,
Bani ajo dànash me m' pshtue.
Shpejt Drangojt per ajr janë çue,
Zhgjetë m' Kulsheder, dhe, janë lshue:
Njani para rri e ndersyj,
Tjetri sypri merr e msyj:
Para e sypri, e anë m' anë,
Gjithsi kuej asht tuj i u dhanë.
Rrustem Uka, trimi i trimit,
Nper krisme e flakë t' thellimit
Shi nen frymë asa' i asht fuer,
E rrokë shpaten me dy duer,
Njanit krye me te i kà rà.
Shperthiqë synin 'dhe i a kà,
Rrashten krejt por s' mujt m' i a çà.
Vjen m' shpinë t' atit Ton Golija,
E tue krisun si duhija,
Trandë topuzin, njiqind okë,
I a flakron po shi m' at kokë,
Edhè pshesh i a derdhë per tokë.
Po i shtrengohet Let Putani,
Edhè dyndë nji bet carani,
Njizet vetë, po, mos m' e luejtun,
E me te, sa ku kà mujtun,
siell m' Kulsheder me furi
Shi m' kurriz m' i a karrani.
Ungron shtasa me mëni,
Edhè krejt aty terbohet;
Hidhet, trandet, lamsh kukzohet,
Qafen krrabë e kà ngerthye,
Kah ban Lleshin per me msy,
E s' kà para si me u shty,
Pse mirë Lleshi e kà merthye.
Xhem Sadrija, 'i trim rrfè,
Ktij Gjet Geges po i lshon bè:
Pàsh njat Zot, qi të kà dhanë,
Deli, Gjeto, n' mujsh, m' at anë,
Edhè nzite m' patershanë,
Tuj i a ngulë m' ndonja' n germaz;
Pse un ktej gati m' shaterkaz
Po t' i rri ktej mbrapa shpinës,
N' mujsha í herë me i rà kaptinës.
Edhè trut m' i a derdhë per tokë.
Gjeto Gega shpejt kà rrokë
Heshten, trashë sa 'i << mashkull >> qerrit,
Edhè shi rranzë njaj kapzherrit
I a kà ngulë, po, nja tri pllamë.
Ban kulshedra me u çue m' kamë,
Ban me u rrqasun vithambrapa,
Per me u strukë ma kthelltë nder karpa;
Por, pse Lleshi e kà shterngue
Me ato dàna, si i terbue,
Palmuç m'parsme ajo asht rrxue,
Edhè qafa i asht ngerthye,
( kah fulqijsh ishte merthye,)
Arrçi i qafës, i edhè, i asht thye,
Krejt fulqini asa' i asht shkye
E i asht shkepë deri m'gerglac.
Vjerrë nder dàna,si letrac.
Veç shka? çena ka' i kà plasë,
Hov si lleshi qi kisht' pasë
vithambrapa aj asht rrqasë
Nja 'iqind pash, po, mos ma teper,
Dér qi ndashë kà m' nji stom t' eper.
shkapullue dànash kulshedra,
Tue perpushë nper gur me kthetra,
Kà nisë t' hajë shtatin në shpellë,
T' u perdi gryket ma kthellë.
Bini, burra! mos e lshoni!
Po piskatë prap qaj Llesh Gjoni,
Edhè turr e lshon m' te vrapin,
Ka dy pash tue marrun hapin,
E si t' kisht' dànat nder duer,
Me to siell aj si n' t' terthuer,
Edhè i merr njanen kaptinë,
Tue i a kputé rrumull me shpinë.
Se ç' janë lshue Drangojt at hera,
Se ç' kà krisë zhurma e potera,
Fort njerzis i kà hypë mndera,
Kah me lata e me supata,
Kah me shkrepa edhè me grepa,
E me dàna patershana,
E me fuzhnje e me terfurq
Rrajn n' kulsheder t' kshtenë e turq:
Tuj e msy e tue ndersy,
Tue shinue e tue e shkallmue,
Njani sypri tue i flutrue,
Tjetri m' anesh tue e pershkue,
T' gjith njiheri tue e dermue
Me ato lata e fuzhnje t' giata.
T' i dha era edhè shtergata;
Flakë per flakë t' i a dha vetima,
Krisi gjama e bumbullima,
Shungulloi malit ushtima:
Hypi tym e hypi njegull,
Biga e Shalës likundet shrregull.
Tremë kulshedra, asht futë në shpellë
Ku là n' gjak e randë t' u sjellë,
Tuj u zmbrapë barkas ma kthellë.
Herë t' u rrqasun kamandoras,
Lshohet shul teposhtë rrmores:
E si rreshmja me zhumbùr,
Tue rrmye gùr e tue rrmye zhùr,
Kulihum shemet n' liqe,
Mbrenda Bigës dyndun kurrne,
Kthelltë kah zhytet trupi i sajë:
Trandë asht toka dèr në Rajë.
Xhem Sadrija, mushë n' maraz,
Ke me i rà s' mujt m' shaterkaz,
Kah i u shkye m' dàna fulqîni,
Fill mbas sajë në shpellë aj hini
Edhè u shty mbrendë bukur kthellë,
Por me sjellë m' te, s' mujt me sjellë;
Pse kisht'kenë vendi humnere,
E kulshedra u zhduk me 'i here.
Shpejt Drangojt aty janë çue,
Edhè çetë atà kan shkue,
Si ki'n kenë t' gjith pika e djalit:
E kan çkputë nji buzë prej malit,
Edhè shpellës i a kan vu n'grykë,
Tuj i a rrasë mbrendë porsi pykë,
Qi per jetë mos t' mujë Kulshedra
M' e dermue me kambë e kthetra.
Dukagjinin per t' damtue;
Mandej ulë janë me pushue.
E at herë ret janë davaritë,
Kà nisë hana n' qiell me shndritë.
Ora e Shalës, eh shtoi, Zo', vallet!
Dalë e ndejë m' nji vetull mali,
Atjè nalt diku mbi Nicaj,
Ajo luften pà e paska,
Qi Drangojt banë me Kulshedren,
M' at kapë t' Bigës mbi atà thepa:
Edh' e mira fort asht gzue,
Kur kà pà e kà kundrue,
Se Drangojt e Shqyptaris
Keq shemtuem e kan Kulshedren:
Se tri krena i kan gjymtue:
Se 'i germaz i a kan shporue;
Shtatit krejt se e kan shkallmue
E se n' shpellë e kan ngujue,
Tue i zanë gryken me 'i buzë malit,
mos me mujtë ma per s' t' gjallit
Me damtuemun Dukagjinin.
E kur pà kà ajo me sy,
Se janë ulë burrat e dheut,
Per t' pushuem e biseduem,
Tuj u prrallë njani me tjetrin,
Per shka psue kishin m' at natë,
Tri herë rresht zen e piskatë:
Ndihet vigma m' Qafë t' Morinës:
Kan ndie Orët e Dukagjinit,
Neper shpella, ku ishin strukun
Prej gazepi t' asajë natë;
Edhè çohen per ajri,
Xhixha--xhixha tue xhixhllue
E i a befin te Ora e Shalës,
Motra e mashe e Dukagjinit.
Kà marrë Ora edhè u kà thanë:
A thue e dini a por s' e dini,
Se Drangojt e Shqyptaris:
Atà i paçim, Zot! me jetë:
E kan thye sande Kulshedren
Tue luftue m' at Bigë të Gimaj,
Edhè n' shpellë e kan mutue
Me nji shpat shkepun prej malit,
Mos me mujtë me pshtue per s' gjallit.
Veç se shka? ofshe un e mjera!
Atà darkë sande s' kan ngranë;
Para darkësh pse aty kan rranë,
E as s' i kan nuset e veta,
Qi aty buken m'u a gatue,
Edhe tryezen me u a shtrue,
M' kambë me u ndejë gati me ujë.
Ani prà, mori ju motra,
Shpejt m' u a ndreqë darken Drangojve:
Shpejt me korrë grunin nder ara,
Mirë m' e shi e mirë m' e blue,
Mirë m' e njeshë, mirë m' e gatue:
Me dalë n' bjeshkë me mjelun sutat,
Me gjetë mjalten neper zgavrra,
E me zanë dy drej të majmë,
Me u a pjekë ferlikë në hèll.
Kshtu kà folë kjo Ora e Shalës;
Edhè Orët e Dukagjinit
Janë ba Xhixha e zhdukë n' vetimë.
Veç sa 'i herë vjen vallja rrotull.
Aty prap ato kan kthye:
Njana, buken permbi krye;
Tjetra, mjelcen per nen dorë,
Mjelca ba me lvore blinit;
Dikush bjen fashoje mjeltet;
Tjerat, m' hej vendue terthuer,
Bàjn mbi krah dy drej të majm,
Ora e Shalës si u kishte thanun,
Qi me pjekë ferlikë në hèll.
E si t' tana janë bashkue.
Fluturim ato janë çue,
Veshun bardh e flokët zhvillue,
Edhè befë kan m' maje t' Bigës,
Ku Drangojt po kuvendojshin.
Ora e Shalës, at herë, u a avitun,
Qi edhè u thotë me t' amel za:
Mirë se u gjejë, burra të dheut!
Mirë se vjen e bukura e dheut!
Mirë se vjen, e kah të kemi?
Ka' u kè pri ktyne fisnikve?
Po i pergjegjë Kapitan Lleshi.
Se, mana', ty t' u ngjatët jeta!
Un jam vetë ajo Ora e Shalës:
Moter un me at Orë t' Merditës,
Qi veron mbi bjeshkë t' Mundelles,
Si ajo drita tuj ague:
Kto janë Orët e Dukagjinit,
E kem' dalë m' ket maje bjeshke,
Per me u pà, me u njoftë me jue;
Se za t' madh per jue kem' ndie,
Se edhè e làt sande ju nàm,
Tuj e thye në luftë Kulshedren,
Qi me shue desht Dukagjinin.
Jo qi lodhë, un thom, do t' jini,
Se edhë darkë ju ngranë s' do t' kini:
E ktu, po, asht nji bjeshkë e naltë,
Të tanë gùr e shkam i gjallë,
Ku s' gjen nieri shka me ngranë:
Pse as s' i kini nust t'ueja,
Qi jue darken me u a ndrequn.
E prandej na Orët e Maleve
Darken jue u a kem' gatue:
Ku me vedi u a kem' pru:
Kur t' urdhnoni me u rreshtue.
Edhè trimat rreth janë vu.
Nja mbas nja' i e rend mbas rendit,
Me Llesh Gjonin m' krye të vendit:
Asht Gjomarkajsh e i bje prija
Derë ma t' vjeter s' kà Shqypnija.
At herë Orët u kan sjellë buken;
U kan vu ferlikët perpara,
E u kan pru mjelcat me kjumshtë:
Kjumshtë me borë, dhamin me t' pi:
Edhè mjaltë, sà kush kà dashtë:
Ma e mirë darka s" ndreqet n' ashtë.
Gurren nget kishin per bri,
Gurrë si aklli e e kjartë florî,
Sa kush dote aty me pi.
Mbasi bukë trimat kan ngranë,
Janë çue prap e dalë m' nja' n anë
E po rrin tue bisedue
Me njat t' bukuren Oré të Shalës,
Per kanu e punë urtije,
E per besë e per punë t' mikut,
E per lufta qi u banë motit:
Per trimni të Gjergj Kastriotit:
Per Drangoj e per Kulshedra:
Per <<breshana>> e per gopedra
Edhè folen mbi liri,
Mbi liri e mbi Shqypni:
Si Shqypnija do t' dalë m' vedi,
Mos m'e urdhnue ma as Krajli as Mbreti,
Me kanë zojë ajo m' vedvedi,
Ashtu Zoti si e kà shkrue,
Qatjè vonë zen Ora e Shalës
E po u thotë shoqeve t" veta:
Hajdni, varza, me u njitë valle,
Edhè 'i kangë ju me e këndue,
Sa po asht Drita ende pà dalë:
Pse Dragojve u pelqen kanga.
Janë çue Orët e Dukagjinit,
Me ato petka bardh si bora.
E janë kapun dora--dora,
Shpervjelë mangët mbi cep të krahit.
Flokët dèr m' kamë zhvillue giatë shtatit,
Me kunora lulesh m' krye
me ato kambë kaleçë tue kcye,
Dà dy lagjesh ballë per ballë,
E tue kndue ato palé e palé,
Kan pri vallen kshtu per mallë:
Varza kà e varza s' kà;
Por, si kà nji vajzë n' Janinë,
Kurkund shoqen s' i a kè pà,
Kah bje diell e serotinë:
synin diell, ballin si hana,
Ardhun shtatit si silvija.
Eufrozinë e quejti nana,
Augur t' mirë m' e pasë Shqypnija.
Ate e patka aj Ali Pasha,
Dalë si vida në balkue,
Edhè fort pelqye i asht vasha:
Çon Harapin m' e kerkue.
Vjen Harapi e i thotë te dera:
Shpejt tash, vashë, ti ktu me zdrypun
E me mue me ardhë nji hera;
Persè Pasha të kà lypun.
T' u thafët goja! shka po thue?
I a kthen vasha fjalen maré;
Se un nji vajz--o kam qillue:
S' diej me folë me Pashallarë,
Jo, po, Ali pashë Tepelena
Mundet kryet aj me m' a prè,
si i kà prè kushdi sà krena;
Gjallë por s' lshoj un erz as fè.
Asht mushë Pasha me mëni,
Prap harapin çon e e thrret:
Pa ndigio harap i zi,
Se dy herë Pasha nuk flet:
A se vjen ktu sande goca,
A se ndryshe n' fund t' liqenit
T' a baj gjumin me bretkoca.
More vesht, bre qen i qenit?
I shkon naten vashës harapi,
Edhè e merr e e çon m' liqe,
Ku tue pritun ishte trapi,
Per me i bartë neper kurrne.
N' mes të liqenit si kan dalë,
Aty trapi vend kà zanun,
Edhè nisë harapi fjalë,
Nisë aj vashës kështu me i thanun:
Nuk kà tjeter, tash, lum vasha:
E s' jam nieri fjalës qi i luej:
A me shkue sande te Pasha:
A shi ktu me t' mytë ty n' ujë.
Jo, po, i thotë vasha tue qeshé,
Se un te Pasha due me shkue;
Por due t' shkoj nji herë me u veshë,
Pse sido ktu kam qillue.
E kështu tue i thanë harapit,
Atij qenit, t' birit t' qenit,
Merr e hidhet n' ujë prej trapit,
Edhé zhduket n' fund t' liqenit.
Doli fjala neper dhè:
Njekso varzash kà n' Shqypni,
Qi per erz edhè per fè
T' rijt e jeten i bajn fli.
Kshtu këndojn Orët palë e palë
Por, tue marrë té mbramen fjalë,
Hylli i dritës nisi me dalë
E buzës s' malit drita agoi,
At herë Orë edhè Drangoj
U çuen m'ajr t' gjith plima--plima,
Edhè u zhduken si vetima,
Tuj u gjetë aty nji filli,
Ku me u gjetë deshti se i cilli.

Aht

Buloi molla, lulzoi thana:
Rrustem Uken ku e kà nana?
N' Qafë -- Hardhi ku pingron Zana.
Pingron Zana e rreh shejshana
Neper rreze qi lshon hana.
Se aty, drita mirë pa ague,
Luftë e rrebtë po kish' fillue:
Kish'nisë pushka ushtimë me vlue,
Kish' nisë topi me gjimue,
Sa qi trandë janë vrri e knetë,
Kà marrë gjamë ashta perpjetë,
Fort ushtue kà Haramija:
Rrustem Uka e Xhem Sadrija,
Dy t' rrogovas djelm të ri
Ke janë ngutë kta pushkë me shtí
M' njado çeta t' Malit t' Zi,
Qi me rà i' n nisë n' Guci.
Naten n' terr kurrkush pa i ndie,
Si vu u kisht' Knjazi leçi.
Knjaz Nikolla, 'i trim belà,
Mos m' i u gjtë kund shoqi n' Shkjà,
T' fortë nji ushtri aj n' kambë kà çue
Tetë taborre rrafsh numrue:
Të tanë burra Malazez,
Njani i remtë, tjetri kermez,
Kush mustakun lshue dèr m' brez,
Dèr më brez e vesh më vesh,
'Dhe se i cilli nji hundë -- lesh,
Qi kur n' luftë bje, kopilani.
Nuk t' a tremë pushka as tagani,
As t' tremë topi a havani,
E as kurrneni e as flakadani:
Komandàr asht Mark Milani;
Markut Knjazi edhè i kà thanë,
Me i pri ushtris naten t' pa hanë
E m' e qitë n' Plavë e n' Guci
Kush pa pà, kurrkush pa e ndie.
E pse Marku isht' nji telbiz,
Me çà qymen per mjedis,
Kà marrë trimi e para ushtris
Kà lshue 'i çetë giatë rrugës s' Gucis.
Nji çetë djelm, kund treqind vetë,
Qi ba mall s' e ki' n ket jetë:
Si me lè njashtu me dekë.
Per me pàm a kisht' anmik,
A kisht' pritë e a kisht' rrezik
Per ushtri, qi shurdhë p' r at ravë
Me e qitë dote n' Guci e n' Plavë.
Por, ku ndollë kà Xhem Sadrija,
Xhem Sadrija, syduhija,
Edhè aj trimi Rrustem Uka,
Burrë kah fjala edhe kah duka
Njani e tjetri lè drangue:
Aty shurdhë kush s' kà kalue:
Mbreti vetë po t' kisht' tokue,
M' shpinë poteren i a ki' n vu:
Zemra n' fyt u kisht' qillue.
Veç rrogovasit, kesh t' a di,
Shka i ka qitë m' at Qafë -- Hardhi:
Me ba pushkë me Mal të Zí
Mu nder vise të Gucis?
Ora e bardhë e Shqyptaris!
Ajo vetë, po, premtue ki' te,
M' Qafë -- Hardhi qi m' at ag drite
T' ndollte Xhem edhè Rrustemi
Me <<martina>> n' dorë merthye,
Qarqet Knjazit m' i a shperthye,
Qi ka dit po kisht' vu sy
Ndo' i skundill Shqypnis m' i a shkye.
Jo, po; drita masi agoi,
M' Bigë të Shalës Orë e Drangoj
Ata çue na janë p' r ajri.
Janë shperdà edhè derdhë flauri,
Kush si xhixha tue xhixhllue,
Kush si shkndija tue vezllue,
E aty behë i a kan nji filli,
Ku me ndjehë dote seicilli:
Orët nder hije e nder vërrije,
E nder gurra e neper curra,
E Drangojt nder shpija t' veta,
kush n' teposhtë, kush kah perpjeta.
Veç Rrustemi e Xhem Sadrija
Atà ndjehë nuk kan ke shpija:
I a kan behë ke Qafë -- Hardhija.
Rrustem Uka i Ukë Kabashit,
Diku atje m' at anë t" Budashit
Per të vllàn aj kisht' pasë zanë
Nji bi mali, ardhë si Zanë:
Si ajo Zana e Haramis
Qi ndjellë mirë mbi fat t' Shqypnis:
E me Xhemin ba kisht' fjalë
Shi m' at ditë n' Budash me dalë.
T' a' n e çikës aj per me e pà,
Ditë e orok me te me dà,
Se kùr çika me u martue,
Sa copë petka çikës ma i çue,
Krushq e darsem me ç' kanue,
Prandej, kur Oret e Drangojt
Atà dà jànë prej shoshojt,
Rrustja e Xhemi, si dy shkndi,
Fill kan sosn m' Qafë Hardhi,
Kah bje rruga e Malit t' Zi,
Per me dalë n" Plavë e n' Guci,
Qi po kisht' Knjazi lakmi...
Aty trimat vend kan zanë
Sypri rrugës n' nji breshtë të gjanë,
Nder do curra, si petrita,
Per me pritë qi t' zbardhte drita;
Persè as mikut jashta kohet
Nuk asht mirë qi n' shpi t' i shkohet
Po s' t' ngushtoi prita a se moti,
A se thanë mos t' a ketë Zoti,
N' shpi pa bukë miku me t' gjetë,
Qi ma hall s' kisht" gja n' ket jetë.
E si aty 'i herë kan zatetë,
Kan pështjellë ka nji duhan:
Gùr u unuer me vedi kan:
E t' kan nisë të bisedojn,
Se si mikut n' shpi t' i shkojn
Se si mikun t' a ngushtojn,
Per me dhanë çiken n'at vjeshtë,
Si t' jenë majë skjepit edhè dashtë,
E t' jetë pjekë rrushi në vneshtë.
Ashtu ndejë tue bisedue,
Xhemi <<huten >> pshtetë mbi giu,
Me <<karkulluk >>nen << çark>>shperthye
E me 'i pacë aj n' voj tue e lye,
Kà marrë Rrustos e i ka thanë:
Perzèt, Rrusto, shka me kanë,
Se nji pushkë, si <<huta>>e Mbretit,
Thom, s' del ma kndej ujt e detit
E as s' i del shoqja mbi dhè:
Pushkë e shpejtë e e rrebtë rrfè,
Nji ditë udhë me vrà per s' largut...
Kur t' ketë zemer mbas <<kandakut>>...
I a pret Rrustja si në shpotë;
Se manà, permbi ket botë
Si <<martina>> 'i pushkë nuk kà.
E mandej, si tue e gergà,
Prap po i thotë: Po a thue me t' rà
Ndo 'i herë puna, qi me u vrà
Me askjer t' Knjazit a se t' Mbretit,
Ti ja kè besen vetvetit,
Se s'bje ndore per pa e kallë?
Se nuk lidhe per s'të gjallë?
Manà t' Zotit, nuk e di,
Po i a kthen djaloshi i ri:
Persè pushka e ka si t' epet,
E madjè, ka 'i herë s' mund t' shkrepet
As mbi korba grumllue m' lamë,
Jo ma m' nji taborr nizamë...
Veç se, t' mjerit, zemra m' hjekë,
Njiqind herë para me dekë,
Se 'i kuri m' i a lshue Shqypnis.
Nder kto fjalë t' birit t' Sadris,
Qe se poshtë dromit t' Gucis
Dishka ndihet tue rrapllue:
Si nji çetë, qi asht tue kalue,
Kush pa u kuell, kush pa ligjrue,
Thue, se hajna kan qillue,
N' ndo 'i punë t' ligë atà tue shkue,
A me vjedhë a se me vrà,
Naten n' terr kurrkush pa i pà,
Si zanàt qi e ka cubnija.
Morè! bani Xhem Sadrija;
E, si n' dorë <<huten>> kisht' pasë,
Pa mendue se a do t' kisht' giasë,
E merthen e zjarm i nep.
Ushtoi bjeshka kep më kep,
Si t' kisht' krisë topi a havani.
" Kuku meni! " dikush bani
Atjè poshtë kah bite rruga.
Shkjau, per Zotin ! Rrustem Uka
Tha nper dhamë e m' vend aj ngurrë
I rri gati m' <<kacuturrë,>>
Dy herë rresht tue qitë vetimë
Neper brej, aha e çetinë.
Edhe trimat t' janë flakrue
Per mas krepash, ku shterngue
Janë me dekë a se me pshtue;
Por pa qanderr mos m' e lshue.
A t' kà rá, probe, me pà
N' ato gomna e n' ato glina
Si shperdahet nji tubë njila,
Tuj u strukë nper rrasë e zhùr,
Me pasë kush per t' hjedhë nji gùr
Mrendë n' at pellg? Njashtu janë dà
Malazezt edhè shperdà,
Kur nper ah e neper brè
Rrebtë ushtue kan si dy rrfè
Njato <<hutat >> shqypëtare:
Janë shperdà, po, fulikare,
E kush lshue asht perposhtë dromit,
Kush asht strukë e futë mas stomit,
Kush mbas landësh shtatin kà zanë:
Strukun kryet e kan të tanë.
Per <<kapica>> dert s' po kan
Pse u rrotllohen poshtë nper plan:
Kà <<kapica>> per gjith treg
Veç se krès s' i gjindet shteg
Bani kush e mrt pà te.
Shkjave mendja aty po u ve,
Se aty m' pritë po kan tokue;
Prande' aty të janë shterngue
E t' kan nisë luftë e poterë
Me treqind <<novicë>> p' r 'i herë:
Me t' perzi, po, gjak e vnèr.
Mirë, po, Xhemi edhe Rrustemi
Mirë poteren po u a presin
Ke vetimë atà po qesin,
E kah qesin ke po njesin.
<<Huta>> e Rrustos n' terr po vritte,
<<Huta>> e Xhemit n' mish po njitte,
Sa herë djali qi po qitte;
Pse drangoj t' dy tue qillue.
Me Kulshedra i' n msue me u gjue.
Atà qit e këta qit,
Atà brit e këta brit,
Brit e lavd shoshoqit qit,
Tue vikatë, tu' u hallakatë,
Tue shà nanë e tue shà tatë;
Lufta ashtu si e kà zanàt.
Ka nd^jë flakë Qafa e Hardhis.
Lkuqë janë kullat e Gucis.
Hikin derrat, marrin gurrat;
Hikin sutat, marrin currat;
Çohen orrlat permbi re;
Lshohen korbat per nen de;
Po bajn nanat shum medèt,
Ka' aty lufta po kersèt,
Ka' aty <<hutat>> po shungllojn,
Rrebët <<novicat>> kah po ushtojn,
Idhshem t' vràmt kah po gjimojn.
Tue rrahë plumet pa i a dà,
Gjeth e gema tokës kan rà,
Ka nisë bari per me u thà:
Kaq shum vapë qi aty po kà
Flaket t' verdhë t' barotit t' zi.
Ku do të dalë puna s' e di!
Dy s' e qesin me nji ushtri,
Sad qi drangoj të ri.
Se ku puna mund té dalë
me giasë Rrustja s' po e ban mall;
Persè qe, atjè burri i burrit,
Ngrehun kryet aj per mbas currit.
E tue u ulrue si nji lua,
Malazezve po u ban za:
Ah! kadalë, moj Cernagore!
Se ktu i thonë Shqypni mizore!
Se mue Zoti m' kà ndihmue,
Mbasi ktu s' jam tue luftue
As pse m' qafë due me i metë kuej,
As me grrye pse due m' gja t' huej;
Por per erz e per liri,
Por per t' bukren ket Shqypní,
Qi me u ba ka,po'fani
Edhè Knjazit n' dorë s' i bje.
Kerkserdari i Cernagores
Kur ka ndie perposhtë rmores,
Se t' fortë lavd po i qet Shqyptari,
Mnijet ftyra ç'asht ndezë zhari:
Ç' kà kercnue aj dhamë e tmallë,
E me 'i za porsi t' u pallë,
Me dorë, djelm, bre! ka vikatë.
Se e kem'pasë gjithmonë zanàt,
Bàll per bàll me anmik m' u prè.
E jo strukë si uri nper dhè.
Edhè asht çue trimi n"e kamë:
Pushken n' dorë, taga' n nder dhamë:
E t' ka marrë breshten perpjetë,
Me nja 'iqind djelmosha t' leté,
Me nja 'iqind djelm Cernagoras:
E ku vrap, ku kamandoras,
Tash mbas breut, tash mbas çetinës,
Bukur nget i biri i shkines:
Aty - ktu 'i pushkë tue shti:
Bukur nget aj n' at furi,
U asht avitë Rrogovs' e t' ri,
Kinsè gjallë aj n' dorë me i shti.
Pse si drita pat ague,
Ka nisë cubi edhè asht kujtue,
Se aty ushtri s' po kishte as çetë,
Veç se dalë nja disa vetë,
Qi n' krye t' vet e kand pa pvetë,
Ki' n nisë pushken si t' u tallë,
Thue po gjuejn kund ndo 'i cung n' zàll.
Por Drangojt po ishin me Orë
E s' po u zejshin gjallë me dorë.
Gjallë me dorë ata s' po u zejshin
As m' u a qitë rrethin s' po lejshin;
Persè, qe, qaj Rrustem Uka
Çeta e Shkjeve kur i u hulltka,
<<Braf>> në kambë trimi kà ba,
E si kenë kisht' ula,
Mbas nji shkami turr ka rra
Terthuer pritet pesqind hapa,
Ku ngujue nder ato karpa,
Ka nisë pushken m' e shpejtue:
Thue, 'izet vetë po kan qillue:
Padhimë shkijet perbri tue i gjue
Turrin Shkjèt e kan ndalue,
E t' pushka prap me vlue,
T' nisen plumet me fishkllue
Neper breshtë kryq e terthuer,
Si qi thonë n'Shumle dikùr.
Ashtu pushka flakë tue zi,
Vigma e' krisma t' u perzi,
Dalë barit kan staje - staje
E po vrrasn m' ato maje:
M' ato maje mbi pyllë t' ahit:
A shk" asht pushka njatij rrahit?
T' hiq kushtrim, se na rà Shkjau!
Asht perlykë Rrustja si kau,
Qi perlyket, vrap tue ngà,
Me tarok kur t" hjekë me u vrà.
Mos e lsho, djalé se t' a rrina!
Pingroi vigma neper çetina.
E sikur atjè prej vjeshtet,
Mbas njaj shiut të randë, prej kreshtet
T'that e t'gristë t'ndo 'i majes s'thyeshme.
Shkepen gurt e rmores s'rryeshme
Bin n' teposhtë t' u rrokullue,
T' u plandosë, dhèn tue e dermue.
Dèr qi t' hasin m' pod a m' prrue:
Njashtu rrajn barit at - hera
M' Qafë - Hardhi, ku isht' nisë potera,
E ku shum do nana t' mjera
Tue i thà at ditë, besa, ishte vera.
pushken n' dorë, kësulen n' gji
Shterngue rrypat mirë per i,
sa kush vite priten xite:
<<Huta>> flakë në dorë i rrite:
Mush e qit aty pa dà.
Ç' t' janë merthye Shqyptar e Shkjà!
Ç' t' janë merthye, ç' t' janë kaperthye,
Shoqishojn se si m' e thye!
Njegull tymi u rri mbi krye.
Mos me u pà dielli me sy.
Tash Shqyptari Shkjan po e shtyn,
Tash merr shkjau edhè po msýn.
Atà shtyj e këta msyej:
Msyju e shtyju ndermjet vedit
Si ajo vala m' buzë të detit.
Edhè kshtù. m' shoshojn terbue.
T' kan nisë trimat me sharrue,
Njani vrà, tjetri shitue,
Kush tue hjekë, kush tue rektue,
Dhimet zemra me t' u shue,
Ke të ri ki' n pasë qillue.
Por kur pushka po kersitte,
Dhimë shqyptari nuk po ki' te,
Elè ma njaj sokol malit
Zhukë Isufi, pika e djalit,
Qi kah mirrte m' Shkjà jyrish;
Si aj taroçi neper plish,
Kur t' a ngasë zekthi nper kneta:
Merrte gjamë ashta perpjeta:
Kaq me krisme e me poterë
Qi po i msyte atà Shkijè t' mjerë.
Veç, po, kur lshohet Man Sela:
N' dy kubure e n' dy kortela,
Shkrue <<martinen>> të tanë n' <<gjela>>
<<Gjela>>sermit tela - tela:
Struken Shkjèt, besà, nper shpella,
Si njaj lepri neper shkorre,
Kur t' lshojë m' te shqypja mizore,
Kuk ngerthye kthetrat gjaksore.
E s' bajn keq trimat ke struken,
Persè Mani, pasha buken!
Mjaft qi syn aj mund t' u a shofë,
Se n' <<martinë>> n' vend po t' i ftofë:
Si kà ftofë Risto Stojanin,
Nesho Ilin e Gjokë Stjepanin.
Edhè at t' mjerin Savo Stanin.
Jo qi po ishte 'i farë Nel Bishe,
Idhtë si helmi ruejtë në shishe,
Ngujue i cilli m' <<hutë dervishe>>,
Fort po i kputte njatà Shkijè,
Tue t' i lshue shakull per dhè,
Mish per shpend e per shkerbè.
Ju të zezat mori shkina
Sa terthuer po u njethet stina!
Se ç' po t' pshtiell' i edhè në zi,
Qysh se dalë kà n' Qafë - Hardhi
Rrahman Duli, ' i kime zí,
Lè si i thonë, nper çark t' <<martinës>>,
Qi kà e lot at <<gisht të shllinës>>,
Juve jeten po u a shkurton.
Zemren dysh jue po u copton,
Tuj u lanë cungat m' zàll,
Ke pa burrë e ke pa djalë:
Si mo', Zot, ma keq per jue,
Qi a pak gjallë kini qillue,
Gjith ket kob me pà m' gjind t' ue!
Por, të drejten me u kallxue:
Shkinat m' dhimen e nuk m' dhimen,
Kah po shof si gjindja u shkimen,
Kush n' nji shpat e kush n' nji lak;
Veç po, zemra m' pikon gjak,
Ke un i mjeri jam tue pà,
Se nè Shkjau na paska vrà;
Na kà vrà njat Tahir Gjelin,
Isuf Pulen, Kot Kaçelin,
Qi ma t' mirë djelmt s' kè pse i lypë
Qe m' Qafë të Diellit del n' Postripë:
Me rà prè e gjan me rrmye,
Turr me u lshue, kalàt me i thye,
Hasimit n' luftë me i lanë pa krye;
Edhè metë paska Is Abazi,
Lik Sokoli e Rem Kazazi,
Me dy djelm prej Gegëhysenit
E me at t' bir' n e Ragip Cenit,
Nji t' Isniqas djalë të ri,
Ardhë si <<ltina>> vjerrë m' sergji:
Veç sa lshue 'i fije mustak:
Me t' u dhimtë m' e vrà per gjak!
Veç si ndollë do t' ketë, vall, puna,
Qi ka metë qaj Isuf Pula?...
Se ky Isufi,manà t' Zotit,
M' ka pasë kenë nji falme agzotit
Mos me e tremë flaka e barotit:
Edhè i shkathët e djalë telbiz,
Kam pasë thanë se per midis
T' ndo 'i taborrit me u pershkue,
S' do t' kisht' metë trimi pa pshtue:
Kaq qi pushkës i asht kenë kujtue!
Por kur do me t' gjetë rreziku,
Aj po t' gjetka, mor lum miku,
A prej hasmit a prej vllaut,
T' jèsh ti strukë mu n' bryne t' kaut.
Turr lshue Isufi m' Malazez
Nper do shpartha e curra t' zez,
Nam po bate aj permbi Shkjà,
Kè tue vrà, ke n' gjak tue là;
Thue, kulshedra m' ta ká rà.
Kur, qe, 'i farë Drekalov Mije
Po i del n' ndesh nper ato hije,
Qi, m' shtek t' ballit ulë <<kapicen>>
Edhè vu per sy <<novicen>>,
Po shterngohet m' te me shti
T' i u drodh Cufi si ari,
Edhè m' <<hutë>> i met vetimë.
Ushton <<huta>> bumbullimë!
Por, medet! se copë e grimë
I u ba <<huta>> t' mjerit në dorë:
Kisht' pasë kenë, po, Shkjau me Orë,
Shkjau kisht' kenë nji bir lugatit,
Gjyle as top mos m' i u ngulë shtatit,
Veç tagani ate m' e prè,
Stramastik tue kenë se isht' lè.
T' i a dha Shkjau at herë m' <<novicë>>,
E t' a muer mu nen gerthicë:
Shi njaty, ku pshtim nuk kà
Nieri i shkretë, me pasë me i rà
Plumja e pushkës. Porsi nji bùll
Rà per dhè i ngrati Isuf Pulë,
Purun bris së njaj carani,
E <<oh>> e as <<ah>>! trimi nuk bani;
Veç, kur shpirti i erdh me dalë,
Tha n' per dhamë ma t' mramen fjalë:
<< Shndosh vatani!>> e m'vend u pak
Tue e ba djerrin hurdhë me gjak.
Ah! mo' le, brè, Rrustem Uka,
Per n' kjosh trim si t' a thotë duka,
Mo' le shokët, brè, pa i pague;
Se manà, mirë kan qindrue,
Marre fisit s' i kan lshue,
Per Shqypni trimat janë shue!
Edhè m'kambë t' flakroi Rrustemi.
Kur flakrue kà m' kambë Rrustemi,
E t' kà ulurue si bishë nper borë:
M' tani, djelm! Me dorë! Me dorë!
Aty Shkijèt pritat po i lshojn,
Edhe nisen të dredhojn
Kambë mbas kambet, hap mbas hapit,
Dèr qi vu janë m' pikë të vrapit,
E t' kan marrë shpatin terthuer;
Pa kqyrë driz pa kqyrun gùr,
Tue hikë vrap para Shqyptarve,
Si atà drejt para zagarve.
M' shpinë Shqyptarët u u shtrin m' at herë
Me shum vigme e me poterë,
E t' i ndoqen rrugës per s' giatit,
Dèr qi zhduken per mbas shpatit
E me sy ma kush s' u pà,
Posë asish qi meten vrá.
Ká pá Zana e Haramis
Ke u thye Shkjau m' at Qafë t' Hardhis,
Edhé e Mira po lumnon,
Shkam më shkam po fluturon,
Ká marrë kangen e po kndon:
Ty t' a lumsha, moj Shqypni,
Qi per besë e per trimni,
Maná shoqe kund s' po ké,
Kahdo bje dielli mbi dhé.
Zdathë e zdeshë Shqyptari i ngratë,
Brin per tokë e buken thatë,
Nuk m' ká zeje as s' m' ká zanát:
M' a shkon jeten në siklet,
Si ajo bisha në shkorret;
Po, por preke m' erz të shpis,
Po, por preke m' tokë t' Shqypnis,
Preke n' Fé, qi ati i la i Pari,
E per t' pá ké se si zhari
N' zemer mnija ká m' i u kallë,
E si hasmit, shpaté e gjallë
'Per t' i u lshue ka << jurra >> m' shpinë,
Si m' zogj t' pulës nji gjeraçinë.
Burrë i fortë, po, Knjaz Nikolla,
Burrë i fortë e me mend t' holla:
Por me armë e me furi,
Si n' Cetinë ba e ká pleqni,
Per ket besë, nuk hin n' shqypni
Me i u ba dhami sa derrit.
Mos u ngut, moj Shto - Zo'- Vallet
Me marrë kangët e me pri vallet,
Se n' Shqypni s' marojn kurr hallet!
Se edhè lufta s' ká marue:
Me tzi ajò tash ká fillue.
Sa qi i mjeri fort po drue,
Se shum gjak sod ká me u ba:
S' thehet shkjau me kaq e gja:
Duhet punë, po, Shkjau me u thye!
Po a tue pá, moj s' jé me sy,
Vizitori si t' asht xi
Prej ushtarësh të Malit t' Zi
Ke po ngasin me furi,
Çeté mas çete e vi e vi
M' urë t' Sutjesk"s, m' at log mejdani,
Ku dha urdhen Mark Milani
Tok me u mledhë të tanë ushtrija,
Mbasi 'i herë ke Qafë - Hardhija,
Hovi i parë i mori m' thue:
Njizet vrá tridhetë shitue.
Jo, po, tash lufta ka nisë.
I a dha flaka m' at buzë mali!
Si thue, Zanë, t' i bahet halli?
Me qindrue tjeter nuk ká.
Pse edhè, e lumja, jam tue pà,
Ke janë dyndë Plavë e Gucí,
Ke kan rra Strelc e Plevi,
Me Sutjeskë e me Nokshiq,
Vuthaj e Martinoviq,
Hoti i Kuj' t, Morinë, Isniq:
Gásh, Krasniqe, Reç e Dardhë,
Qafë e Diellit, Lum i Bardhë,
Nikaj, Palç edhé Mertúr,
Qi kund pushkës s' i lanë kusúr;
Edhè ktyne u paska pri
Ali Pasha, 'i kime - zi,
Kaluer atit pullali,
Si ajo reja me duhi,
Kur të zbresé mbi Harami.
Me te vin tjerë gerzheli,
Disa Krén e Bajraktarë,
Do begllerë e do agallarë,
Si me thanë Çerim Binaku,
Qi ku ndolli aty rrodh gjaku,
E si njaj Sadri Mehmeti,
Za' n e t' cillit ndie ká Mbreti:
Njani Gàsh, tjetri Krasniqe:
Bajn <<novicat>> pushkaliqe...
Vjen mandej, qaj Jakup Feri
Nji i Plavjanë nji zog skyferi,
Mirë ushtrue n' at log mejdanit;
Si njaj Hoti, njaj drang luanit,
Alush Smajli i Smajl Hasanit,
Qi kur sjellka m' tef taganit
S' t' bahet kryet se n' trup po e ké:
Kaq vezllon aj porsi rrfé!
Por kam pá trima e s' kam pá,
Si at Prelë Tulin, por, s' kam pá,
Qi Merturit paska pri
N' dy celina e n' nji harbi,
<<Huten>> m' krah. zjarmin në gjí.
Gjurmë per gjurmë e njitë mas ti,
Vjen nji Omer e 'i Hasan Haxhi:
Njani Isniq, tjetri Nokshiq:
Zot, n' dorë t' tyne kend mos piq,
Pse t' a bajn, besà per vigj.
Mbas ksish rra ka pika e djalit,
Ku kjenë gjetë sokola malit,
Kah Sutjeska edhè t' kan msy:
Nuk jet hasem per pa u thye,
S' jet ushtri, jo, pa u shperthye,
Mjaft qi t' duen me ba gajrèt.
Zana e Madhe kshtu po flet
Edhè e Mira kep më kep,
Po fluturon e fort ep,
Dèr qi zen mbi krye t' Sutjeskës,
Mbi nji curr ke aj shkami i bjeshkës,
Ku kà ndejë e asht ulë me pà
Se si puna ka me u dà,
Tash qi aty na janë perlà,
Fyt - a - fyt Shqyptàr e Shkjà.

Aht

Mark Milani kur ká pá
M' Qafë - Hardhi se aj shtek s' po ká,
Per me dalë me rá n' Guci
Me ato tetë taborre ushtri,
Naten n' terr kurrkush pá e ndie,
Si vu i kisht' Knjazi leçi,
Kah Sutjeska fill ká msy,
Kin' po e gjen shtekun shperthye
E n' Guci po mund i a behë,
Qen as klysh m' te per pà lehë.
Por gabue asht kopilani,
Pse Ali Pasha aty i a rrani
Me dy mi ushtarë të vet:
Orrl, sokol e kaçabèt!
Ku edhè mirë na janë ngujue
Pushken markut m' i a fillue:
Pá gjak vendin mos m' e lshue.
Edhè pushka kà fillue,
Dielli m' cila at herë tue u çue.
Lum per Ty, o i lumi Zot!
Se gazep do t' shofim sot,
Ke n' Sutjeskë, nder ata curra,
Na janë ndeshë burrat me burra:
Na janë ndeshë Shqyptarë e Shkjè:
N' mni t' shoshoqit të cillt lè,
Kan me u gri, besa, e me u prè,
Si njatà derrat me derra:
Kan me metë trimat nper ferra,
Kush pà i kjà, kush pà i vajtue,
Pá pasë nget moter as grue,
E as mjeren mori nanë,
Nji fjalé t' amel per m' u a thanë!
Kaq, po, aty potera asht nisë,
Kaq, po, aty pushka asht tue krisë,
Edhe topi tue gjimue,
Gjylja e plumja breshen lshue,
Krisma veshët me t' i shurdhue,
Tymi syt me t' i verbue:
Qi, po t' keshë ti nja 'i qind krena,
E per krye ka dy parë brena
Me t' vojtë mendja, lum daija,
Se asnji shndosh s' e çon te shpija.
Porsi n' flakë kerset duhija,
Njashtu rreh <<huta>> e <<novica>>
Nper shkamij, aha e plakrica;
Edhe ushton vigma e piskama:
Si ata mazat neper lama,
Si ata ujqt, lodhun prej zije,
Kur merr plajmi bjeshkë e vrrije:
Por, si ràn cilat e mdhá.
Krisma e pushkës ma aty s' u dà,
Veç se ndej ushtimë tue vlue,
Kurr pà pra, kurr pà pushue:
Porsi ushton breshni tuj ardhë
Bulkut t' ngratë zemren t' i a mardhë.
Ashtu pushka tue kersitë,
Mndershemtopi yue bulritë
Vigma e brima tue gerthitë
Po vjen gjaku edhè t' u zé
E aty - ktu Shqyptarë e Shkjè
Nisin pritat e po i lshojn,
Jetë as dekë ma s' po shikjojn,
Veç po msyjn trimat shojshojn,
Hap mbas hapit t' u hjedhë para,
Si kaçikrrat nper ara.
Se ç' u ndez lufta m' at hera,
Se ç' shunglloi zhurma e potera,
Se edhe pushka ç' ndei tue zi:
Mendt e krès me t' u perzi!
Me shoshojn idhtë kaperthye
Grykë per grykë me armë t' u msy,
Tuj u msy, e tuj u shty,
I a kan nisë trimat me metë,
Ofshe! nper at rrah të shkretë:
Si, mo', Zot, ma keq per né,
Qi kem' ndollë n' kufi me Shkjè,
T' cillt, t' pabesë e t' dobë tue kanë,
Trima po i' n sà t' duesh me thanë!
Met ma i pari aj zog skyferit
Selimi i Selman Ymerit,
Derë e vjeter n' at Plevi,
Ku kisht' pasë pleme edhe gji,
Kisht'pasë dhen e kisht' pasë dhi,
Tokë në mal e tokë në vrri
Si ma i miri në Malci,
E qi fjalë peng kurr s' pat lanë,
Ashtu ba pat si e pat thanë:
Gjak as varrë s' la kund pa marrë.
Kte të mjerin pushka e muer,
Kah, tue msy aj si n' terthuer
Rrajës s' njaj bungu desht m' i u fuer.
Mandej met Beqir Haxhija
Larg permendë per kah trimnija,
Larg kerkue per kah urtija:
Bè m' krye t' tij bate Gucija;
Pse as n' Shqypni, jo, as n' Cernagore
S' pat prè mik, s' pat çartun ndore:
Me gjith mend aj t' u mundue
Hakun m' hak gjithkund m' e çue:
Veç jetë - shkurtë kisht' pasë qillue!
At herë vrà asht nji i Plevnjanë,
Nji i pà tatë edhe i pà nanë:
Kurt Zeneli i ki' n pasë thanë:
I rà pushka rranzë gebzherrit
E e lshoi dekun terthuer djerrit,
Vendin n' gjak të tanë tue e lá,
Si t' kisht'kenë tarok a kà:
E vrau Steva i Plevanacit,
Nji haram, ky, nji farë bracit,
M' e pasë randë toka me e bartun,
Veç se kishë qi s' kishte çartun,
Se per tjeter mbi ket tokë
Gja pà ba s' la m' t'huejë as m' shokë:
Naten vidh, diten plaçkit,
Dike pre, dike kurit,
Tokët e hueja del e shit.
Ky pà paska Kurt Zenel'
Kah, mbi cup krahcat shpervjelë,
T' u matë ishte aj pushkë me shti
M' nji t' Nikshiqas, djalë të ri,
Edhe i metka Shkjau m' << novicë>>
Tuj i njitë pak mbi kerthicë,
Tue e hjedhë dekun m' kokerr t' shpinës,
Por asht ngutë i biri i shkinës
Me qitë pushkë, pse Adush Haliti
Me nji plume krès i a njiti,
E t' i a derdhi trut per tokë
Me <<kapicë >>, kapole e flokë:
I met rrashta shyt si boskë,
Edhè dekun rà n' n' nji prroskë
Por medet ban landë e gúr
Ke ká metë nji Dardhaçuer:
Trim si kjenë trimat dikúr:
Mos m' i a tremë synin as deka:
Ke ka metë qaj Mican Leka!
Burrë çufrrok, por burrë çengèl,
Me do flokë ngrehë kaçarrel,
porsi kreshtë derrit bugàr,
Synin gjarpen, mledhë kulár,
Kurdoherë m' poterë qi rrani
Beli vedin, besa, e bani,
Kah m' i lshohej hasmit m' shpinë
Si skyfèr, si gjeraçinë:
Thue per s' gjalli po e perpin.
Ky pà e paska at Nikë Mihajlin
Ke m' a gjuejtka Zyber Smajlin:
Nji të Raças, djalë té ri
Dekun m' tokë tue e karrani;
Edhe m' <<hutë>> i u dredhka Nikës
Fill i a njitka m' zhabë t' bytykës:
Derdhë i a kà pë sheshët m' livadh.
Bertet Shkjau sà kà n' germaz,
E, tue shkue çapraz m' çapraz,
Ngerthye kuk, dy duert mbi varrë:
Kah qyqari meç isht' marrë:
Ashtu 'i copet, porsi shul,
Vjen e bjen m' nji hurdhë pingul,
Kambët perpjetë e kryet në baltë:
Dy - tri herë trandë i kà shalët,
Edhè kshtu, kambët laradash,
Dha aty shpirt, e kthelltë nji pash
Rà, rreziku, n' ujë palmuq:
Krejt prej gjakut hurdha u kuq!
Kur kà pà njaj Juriq Mata,
Nji zgobell me gaqe t' giata
Se ç' gazep bani Micani
M' t' ngratin Nikë, nja as dy s' i a bani,
Edhè trimi asht çue në kamë,
Me tagan shterngue nder dhamë,
E m' <<novicë>> tue qitë pà dà,
Fill m' Micanin turr kà ngà
Kin' po e vret Micanin n' pritë,
Kin' aty aj po i a merr kryet.
Si aj ariu, qi kà soditë
Se shpellës s' tij asht tuj i u avitë
Derr' i eger, me t' shkye m' dhamë
Kerleshë kreshten gjatë nji pllamë
Me nji hov jashta flakrohet,
Edhe m' shpinë derrit i lshohet,
Idhtë me te tuj u perlà
T' u dermishë, krejt m' gjak t' u là:
Kshtu Micani, kur ká pá
Se Juriqi m' te ká msy,
Merthye << huten >>, vu per sy,
Asht çue m' kambë e n' shesh kà dalë,
Edhe t' dy ashtu ballë per ballë,
Flakë per flakë armët i kan kallë.
Rá Juriqi m' tokë pikë gjallë.
Met Micani porsá gjallé.
I rá pushka mù m' krahnuer
Tue e lshue djerrit per terthuer,
Në gjak t' vet t' mjerin tu' e lá
Zemren s' amës dysh tuj i a dá!
Edhè i ngrati Mican Lekë,
Vu duert n' zemer, shtri me dekë,
Kryet mbi stom e kambët në vi,
Zanë <<martinen>> per nen i,
Tue i shkue gjaku vi e vi,
Zen e u thotë shokve per bri:
<< Amanet, o shokë të mi,
Neper Dardhë kur të kaloni,
Armët e mija barré t' i çoni,
N' oborr t' kullés edhe t' m' i lshoni,
Nanës as tatës mos m' u kallxoni
Pse janë t' vjeter e i verboni.
Ne përvetët nana per mue,
Thoni:djali t' asht martue!
Ne pëvetët se ç' nuse muer:
Muer nji plume në krahnuer!
Ne u pëvetët se ç' darsmorë pat:
Pat tre korba ndejë per ngiat!
Ne u pëvetét se ç' zoja kndojshin!...
Orrla e sorra m' te po rmojshin!...
Qindro, thoni, oj nanë e shkretë,
Se Micani të kà metë,
Tue luftue me Mal të Zi,
Qi Të mjeren moj Shqypni
Po e vorfnon me djelm të ri,
Ke po i vret hiri e pà hiri,
Gjithku t' jetë djali ma i miri!>>
Edhé a shkimë si shkimet qiri.
Ah! Mican, bre, Mican Leka,
Se ty mirë manà, nanë - shkreta
Të pat msue, të pat qortue,
Kur u nise n' luftë me shkue
N' at Sutjeskë, ku rreh shejshana:
<< Pa ndigjo, t' tha, të pastë nana:
Kur të bajsh me u gjuajtë me Shkjá,
Amanet, nder mend me t' rá
Se si 'i plakë dikur pat kjá,
Luftë as darsem pá mish s' ká:
Se prandej ky nieri i shkretë
Mundet n' luftë, besa, me metë;
Pse edhe krenat, morè bir,
N' fushë t' mejdanit po ishin lirë.
Por ti lokes s' m' i ndigiove,
Veç jurish mbi Shkjá m' u lshove,
Si ajo bisha në Kallnduer,
E, tue qitë kryq e terthuer,
Vrave 'i herë Pavlo Serdarin,
Krejt në gjak tue e zhytë qyqarin;
Mandej Stankun, mandej Jankun,
Mandej prap Veshoviq Brankun:
Veshoviqin, gerxheli,
Qi Nel Gilen t' vrau perbri:
Njat t' Vuthjanin djalë bari,
Qi kisht' lanun dhen e dhi
Edhe dalë kishte n' ushtri
Per me u vrá me Mal të Zi,
Prandej ty, mor' Mican Leka,
S' ká pse t' dhimet t' rit as jeta;
Se, manà, mirë ké qindrue
Vedin mirë e ké pague,
Marre vendit s' i ké lshue,
Emni i yt ká per t' u kndue
Vonë e vonë m' lahutë t' Malcis,
Si t' i vijë dita Shqypnis.
Mbasi 'i herë Mata e Micani
U ban fli m' at fushë mejdani,
Prap gjimoi topi e havani,
Prap shunglloi << huta >> e <<novica>>,
Prap ushtue ká Brezovica;
Edhe rán shakull per dhé
Shum do tjerë Shqyptarë e Shkjé,
Ku dy - tre, ku pesë, ku gjashtë,
Kush në pod e kush mrendë n' ashtë,
Njani i ri e tjetri i lashtë,
Té gjith burra e pika e djalit
Ku ki' n kenë sokola malit:
Me i u dhimët gurit e drunit:
Si njaj Osja i Shas Alltunit
Zeqir Meta i Metë Xhelilit,
Dy të bijt e Man Halitit,
Osman Sela 'i zog bylbylit,
Janjiq Mirko e Tomiq Pera,
Rrahman Duli, porsi fjera,
Kryeper krye me at Jeliq Gjuren;
Qi n' Kotorr pat shitë fuguren
Edhé blé pat aj kuburen,
Me të cillen mandej, Shkjau,
Me dorë m' te Rrahmanin vrau:
Rrahman Dulin, qi pà dekë
Mirë ky Shkjaut kryet i a ká çekë,
Tuj i a dà dysh me tagan,
Si t' kisht' kenë poç a bastan,
Të dy trima, s' ké shka u thue:
Njani bishë, tjetri drangue.
Por shka kndon njaj zog i zi
N' ato llugje mbi Guci,
Kah fluturon selvi m' selvi?
<< Amanet, o fushë e male,
Shueni kangë e shueni valle
Shueni vallet per me kjá,
Se n' Krasniqe 'i kob ká rá:
Smajl Arifi, thonë, asht vrá
N' at Sutjeskë t' u gjujtë me Shkja!
Shum do t' bajë e ama medèt,
Kur të ndiej se Smajli met,
Se met Smajli, aj farë viganit;
Balli i tij nji fushë mejdanit,
Syni i tij agzot havanit,
Shtati ardhë si shti bajrakut,
Vesh e m' vesh dega e mustakut,
S'b^jn ma nanat nji asi djalit!>>
Shuke zá' n, bre zogu i malit,
Se ti s' din shka jé kah thue !
Ti veç din me çurlikue,
Gem më gem tue fluturue.
Pse t' a kjajë Smajlin e ama,
Kur, qe, aj trimi Sadik Rama
Smajlin mirë e kä pague:
Dy të vram e tre t' shitue ?
Por t' kjajë nana Cen Brahimin,
Qi, kur pá ká probatinin:
Njat Sadrin e Çun Selimit:
Se mu m' parzme e mori pushka,
Aty çue asht, po, kaptinë - mushka
Edhè vrap asht vu me hikun,
Dekun m' tokë tue lanun mikun
E 'i kori tue i lshue Shqypnis;
Kryet pse Shkjét i a prén Sadris
E i a ngulne, ofshé m' nji hu,
Me ngranë m' te sorrë e falkue,
Edhe nisë kan me u levdue:
Mirë nenshtrasha, or Ali Pasha
Pa vre 'i herë m' ket maje huni
Pse, me giasë, njaj Sadri Çuni
Dishka í fjalë do me t' a thashë:
Do me t' thashë, me giasë, or Pashë,
Se t' ban emer Mark Milani,
Mark Milani Kapidani,
Me i a ndreqë cilen n' Xhami,
Dreken n' Plavë, darken n' Guci,
Ku do 'i herë aj me pushue;
E mandej, per n' kjoftë gjikue,
Dér në Shkoder me kalue,
Per me i vu Shkoders <<kapicen>>
Per me ngulun <<trobojnicen>>
Mu m' kalá të <<Rozafatit.>>
Kur ká pá Pasha i Gucís
Ngulun m' hu kryet e Sadrís,
E ndie ká si prrallej Shkjau,
Ç' asht perlykë aty si kau,
Me u ndi vigma shkam e m' shkam:
Bini, burra, bre ! ku u kam ?
Se né Shkjau na ká marrue.
Armë e ftyrë na i ká zezue,
Sadri Çu' n per pá e pague
Dy per nja, si e kem' kanue>>.
Porsi kur atje prej veret
M' ujë a m' mriz bariu ndiell shqeret,
Edhe ihsohen dhen e dhi
Turr e vrap mbas zanit t' ti;
Njashtu burrat e Malcis,
Gjithku kje lulja e djelmnis,
N' bulurimë të Pashës s' Gucís
Ata hovin marrë e kan,
E tue krisë top e havan,
Tue zi pushka pá i a dá,
N' dorë taganat tu' u shkelqá,
Me nji brimë, qi kryet me t' çá,
Fulikare turrë janë m' Shkjá,
Atje, ku m' nji maje hunit
Ngulë isht' kryet e Sadri Çunit.
A din ti si bleta idhnohet,
Si pështiellet, si egercohet
E rreth zgavrrit n' shkam si vrullet,
Kur të shofë se meçka i hullet
E se do turi' n e ndytë
Nder fashoj mrenda me zhytë ?
Malazezt njashtu egercue
Janë atbotë e krejt terbue,
Kur kan pá Shqyptarët tue rra:
Ke drangue, ke katalla,
Nja' n ari, tjetrin lua,
Të gjith trima m' nan e m' za:
Edhè lshue pritat me 'i herë
N' dorë taganat zjarrë per mnderë,
Synin gjak e ftyren vnér,
Dredhë << kapicat >> m' njanin sy,
Ata vetë kan marrë e msy,
Me vikame e me piskame,
E t' janë lshue burrat e dheut
Si ajo lava n' muej të Shndreut.
Ty, o Zot, të kjoshim falë !
N' at fushë t' lame kur kan dalë,

Aht

Kur kan dalë Shqyptarë e Shkjé,
Se ç' kan nisë atá me u pré
Se ç' kan nisë - o me u shemtue
Krahësh e krenash tu' u krekcue,
Hundësh e buzësh t' u rrumullue,
Fyt - a - fyt m' dhamë t' u kafshue,
Si ata derrat me harusha !
Rî në gjak asht të tanë fusha.
Mbi trim trimi hapet, turret,
Lshohet, struket, hidhet, ngurret,
Tash ha shtatin me dredhi,
Tash m' tagan sjellë me furi,
Herë t' u mprojtë, herë vetë tue msye
Jo per t' pshtuem vetë gjallë me krye,
Por per t' lanë hasmin pá krye:
Se mall jeten kush s' po e ban,
Veç seicilli ndjekë m' tagan
Kryet e shoqit: thue, asht bastan
Per t' u kputë me u shitë në treg,
Ase mollë per t' qitë bejleg.
Ka me topi edhe havani
Ká pra pushka, asht shukun zani,
E veç ndiehen ke rrapllojn
Idhtë taganat ndeshë m' shoshojn
Ndeshë per krena e ndeshë per llana,
Ndeshë per togza e koparana:
Thue janë korrcat tue korrë n' arë.
Shkrabiq Pera 'i trim budallë
T' fortë jurish aj kisht' pa' marrë
Edhe lshue ç' isht' kenë m' Shqyptarë,
Me i perpî, thue, po do gjallë.
Pret Sulë Memen m' hov të parë;
Nji djalosh prej Lumit t' Bardhë,
Si ajo <<ltina >> e shtatit ardhë,
Sá nisë djali me u burrnue:
Edh"asht turrë kryet m' i a shkurtue,
Dhanti Knjazit me ja çue;
Por n' ket punë u gjet gabue !
Qerim Çela, 'i zog petriti,
Me tagan mù krés i a njiti,
Tuj i a çá dèr m' shtek të ballit.
I u hap kryet si shegë Tivarit,
Shperthiqë trut i janë livadhit.
Msyn Bozhiqi mizë me mizë,
Do me e pré Qerimin n' kizé,
Si t' kisht kené gjarpen a bollë:
Tagan Shkjaut s' i kisht' pasë ndollë.
Edhe, besa, trimi i trimit,
Ngusht me at kizë i a pru Qerimit,
Ke ktij n' luftë me kizë me u pré
S' i kisht' rá kurr, q' se kisht' lé.
Shka ka thanë qaj Llazo Bjela:
Ah, kadalë , bre Qerim qela !
Se ktu hasë ké m' bubazhela,
Qi t' bajn luften me kortela:
Me kortela, kiza e kmesa:
Gjáll nuk t' lanë me pshtue, qe besa !
Edhe m' kmesë i asht hapun Shkjau,
Njanin vesh me te i perlau,
E t' i a nguli 'i pllamë m' cup t' krahit,
Tue plandosë permys giatë rrahit.
Lshue m' te, at herë Bozhiqi rrfé,
Ká nisë kryet aj m' kizë m' i a pré;
Por s' i doli m' i a rrumllue:
Orrl mbi te ka' tue flut' rue;
Tue i qitë syni zjarm e shkendija;
Burri i dheut Omer Haxhija,
Vojëvoda prej Nokshiqit,
Qi me 'i t' sjellme kryet Bozhiqit
I a ká pré e hjedhë per tokë.
Ká hikë Llazja e a mshefë nder shokë;
Perse pá qi n' luftë s' kisht' giasë,
Me marrë burri teper llasë.
Veç Bozhiqi po kisht' pasë
Nji të nipin me tri zemra,
T' cillit mrapa s' i muer themra,
As nen gjyle të havanit,
As nen tef të prehtë t' taganit,
Kurdoherë duel n' fushë t' mejdanit:
Stojan Rade i ki' n pa' thanë.
Kaprroç burré e i shkathtë zaranë,
Me do sy t' tanë gjak e vnerë;
Ky, kur pà ungjin e mjerë
Shyt per tokë e zhytë në gjak,
Grizë ká buzen nen mustak
E t' a lshue m' Omer Haxhin,
Thue ' imend m' kambë aj po e perpin.
Por s' perpihej, besa, Omeri,
Qi po isht' kenë nji ari Peshteri
Hijen por m' i a drashtun njeri.
Kryet e tij t' tanë gunga - gunga,
Vetllat strehë porsi dy shllunga,
Me nji parë mustakë të zez,
Qi me i mrrijtë, po dér më brez:
Edhè shtatit ardhë viga
Pergjakë sysh si katalla,
Kishte pasë llanen e krahit,
Thue, po isht'kenë nji degë prej ahit,
Të tanë lesh e toje - toje:
Vet kulshedra me u tremë soje,
Se ky, besa, kur ka pà,
Se po e msyte i mnijti Shkjá,
Vrik prej si aty trimi asht dredhë,
Vrik n' ndesh t' ti aty trimi asht hjedhë,
Si me dashtë me i hi n' gojë gjallë,
E dhamë tue kercnue e tmallë,
Kaq taganin ká vringllue
Sá qi Shkjau zen me u pendue,
Pse aq pá beh turrin kisht' lshue;
Edhè nisë turrin me e ndalë
Nisë me dredhë shtatin si njalë:
Si po t' dote i biri i Shkjaut
Me u futë kund n' ndo ' i bryne kaut:
Kaq, qi mrrudhej lamsh i mjeri
Kur m' tagan hapej Omeri.
E as nuk diej sá kje t' u shty
Per pá hupë aty me krye;
Veç se e pàn dy Malazez:
Njani i remtë, tjetri kermez:
Nehmanj Savo, e Zvekan Pavo:
Se aj n' log Zanash po kisht' rá,
Se me krye shndosh s' isht' t' u dá,
Edhe lshue kan t' dy vetimë
Aty shoqit me i vojtë ndihmë.
Ah, kadalë ! piskati at hera
Jakup Feri, porsi fjera;
<< Se kshtu trimat nuk e kan:
Tre me nji me u pré n' mejdan !
E t' asht lshue burri m' tagan,
Copë e grimé, thue, tash po i ban,
Tash po i ban, thue, copë e grimë.
Vjen Todori sá 'i perbimë,
Me nja dy t' Njegushas t' ri:
Njani musë, tjetri Mili.
Msyn Jakupin porsi rrfé:
Nji me tre po do me u pré,
Si t' u rrahë t' ishin me shtaga...
<< Mos e lsho, bre Jakup aga !
Perlykë asht sá kurr ká mujtë
Alush Smajli i Hotit t' Kuj' t,
E me 'i djalë prej Buzes s' Ujit,
Qi per mik dalun n' Guci,
Kishte rra n' kushtrim me ushtri:
Gjeto preka emni i ti:
Djalë me bré hekur me dhamë:
Synin gacë, qafen dy pllamë:
N' ndihmë Jakupit vrap kan rra.
Porsi breshni me murra
E t' kan nisë burrat me u pré
Fyt- a -fyt perlá me shkjé:
Si zanát, besa, gjithmonë
Qi e ka pasë malcija e jonë
Ballë per ballë me u pré me shkjá
Idhtë me i bá Shkinat me kjá.
Ata siell e këta siell,
Njani turru. tjetri ngurru.
hapu, zmbrapu, msyju, shtyju;
Me gjak lá krejt u janë llanat.
U kullojn gjak n' dorë taganat
Rrebtë kah trimat i vringllojn
Idhtë me marrë kah duen shoshojën.
E kaq nisë a aty potera,
Kaq asht dhanë vigma m' at hera,
Besa, or probe, me t' hi mnera.
Pse edhé tjerë Shqyptarë e Shkijé
Aty msy kan si shkerbé,
E po rrin ata t' u pré
Si per s' tepermi t' ki' n lé.
Lamsh ba gjindja n' at log Zanash,
Si gjarpij n' zgavrra muranash
E thue lé s' kishin prej nanash,
Veç se toket t' zezë shperthye,
Dekë as jetë pa kqyrë me sy
Aty trimat t' janë merthye,
T' janë merthye, t' janë kaperthye,
Njani m' tjetrin rrebtë kan msy:
Shkjau m' Shqyptar, Shqyptari m' Shkjá:
Kush tue sjellë m' tagan pa dá,
Kush t' u rrokë kush t' u perlá,
Me t' u trandë toka nen kamë !
Fyt - a - fyt janë njitë me dhamë,
Ndryshe jo, besa, lum djali,
Veç si qejt me bisha mali:
Edhe s' ngiati e ma se 'i kokë
Rrotullue ka, ofshé ! per tokë,
M' to me ngranë e m' to me krrokë
Korba, sorra e cilikokë.
Met i nipi i atij Bozhiqit
Edhe ' farë Savo Jukiqit,
Me at serdarin e Nikshiqit:
Të tre i preu Omer Haxhija.
Mandej met Llano Kadrija,
Nji prej Krenësh së Dragovis
Edhe aj Myrtja i Can Faslís,
Qi 'i herë vetë nji Shkjá pat pré;
Por kur m' dytin lshue ka rrfé,
Nji farë Lluko prej Cetinet
M' tagan gati i rri mbas shpinet,
Edhe e len t' ngratin pa krye:
Kte pa krye, t' amen pa sy,
Tjeter djalë pse ajo s' kisht' pasë.
Krenue Llukja edhe trumhasë
Mbasi preu Myrton e ngratë,
Ç' asht zhgjanue, ç' asht hallakatë,
Se edhe hovin ç' e ka lshue
M' Jakup Ferin trim drangue,
Kinse kryet ktij m' i a shkurtue,
Por me t' vetin ka sharrue;
Pse m' tagan kur m' te ka lshue,
Shpejt Jakupi 'i herë asht zmbrapë,
Por ma shpejt mandej asht hapë,
Edhe Shkjaut doren ka kapë
I a ka kapë, po, me do kthetra
Qi i kisht' pasë si ajo kulshedra,
Edhe, rrasë taganin n' planc,
I a ka shkye porsi latrac
M' rreth t' shallvareve e dër n' gerglac.
Por ka metë, heu ! Basho Jana,
Nji i Merturas, trim si Zana
Vetë, po, nipi i atij Prelë Tulit,
Cilli at vjet kthye prej Mosulit,
Ku ' i herë Mbreti ate e pat tretë
Per nji gjak, qi kti i kish' metë,
Bashkë me Prelen rá në Gucí,
Per me u vrá me Mal të Zí,
Per me dekun per Shqypni.
Kaperthye ky me nji Shkjá,
T' dy varrue edhe krejt n' gjak lá,
Kah asht hapë m' tagan me i rá,
Kryet dy felesh me ja dá,
Shkjau ma i shpejtë po kisht' qillue,
M' tagan parsmen i a ka shpue.
Dekun m' tokë edhe e ka lshue.
Kur ka pá kumara i tí
Njaj Balë Gjoni kime - zi,
Se met Basha zhytë në gjak,
Kurrkund kambës s't' i bani lak
Por vetimë si kokrra e rrfés,
M' kandak t' pushkës i met Shkjaut krés
E t' i a bani pshesh me pshesh,
Kalamùq e lshoj mbi shesh;
Edhe at herë si katalla,
Za Prela Tulit aj ka ba;
Ku jé, Prelë, eh, ti mos kjosh !
Se ti nipin s' e ké shndosh:
Se ty nipin t' a kan pré !
Mo' le, bre, kudo qi jé !
Njat herë Prela shtri per dhé
Kishte pasë nji farë Nikicet,
Kaprroç burrë pre' Andrijevicet;
E t' u matë isht' shi m' at herë
Orrl me u lshue mbi dy Shkjé tjerë,
Kur, qe, ndien Balen tue ulrue,
Aty trimi s' asht hutue,
Kah Bal Gjoni por ká msy,
Ftyren vrantë, vetimen n' sy;
Si taroç, qi të ketë ndie
Tue u perlykë kund mzat a ká,
Lshohet djerreve tue ngá,
Ka' atij zemra i hjekë me u vrá.
Veç, nji rrahit t' reptë tue rá,
Qe po i del para nji Shkjá,
Hokubét me sy me u pá,
Kryet e tij, po, me mrrijtë m' trá,
Të tanë kodra e të tanë neje:
Dredhë mustaqet teje - teje,
Si dy bishta dashsh galana:
Cupi i krahit sa murana:
Mashkull qerrit ishte llana:
Çelik ndoset giuni e kama,
Me t' thanë mendja se 'i pendë buej
Ate vendit s' mund t' a luej.
Betér shtatit si 'i mullár,
Kerleshë ftyrës, ngerthye kulár;
Thue, per t' gjallë do me t' ba gjamen:
Per rrazë vithes pré dollamen,
Zen e i thotë Prelës matrahuli:
Po a ti jé, mor', njaj Prelë Tuli,
Qi kasap jé ba mbi né,
Edhe gjinden po na i pret
Si me pré krena baktish ?
Se un, maná, t' kam lypë nper qiellë
Jo ma tash qi t' hasa m' tokë
Po t' la gjallë me shkue me kokë ?...
Edhè asht lshue m' te si kulshedra,
Thue, po e shtje ndandë pash nen dhé.
Sá shpejt Prela i ka ndeje gati,
Sa mirë pritë e ka m' tagan.
Se ç' kan shkrepë shkendija Taganat,
Se ç' janë kputë, shitofti Zana !
Si t' ki' n kenë dy cokla Drini:
Mollzat veç u kan metë n' dorë.
At herë msy t' a kan shoshojnën,
E t' janë hjedhë edhe perdredhë;
Shoqishojën s' po mujn me e rrzue.
Lavd shoshoqit qi i qesin,
Kah po lidhen kah po hidhen,
Atij rrahi kah po i siellen:
Bumllon toka rreth per rreth,
Thue po bin topa per s' largu.
Qet Vasili edhe po i thotë:
Se << Vasil >> Shkjaut i ki' n thané:
Se un, manà, qi atje n' Beranë
Fyt - a - fyt me Turk jam pré:
Qi kam marrë krena n' Babune
Në Babune edhe në Shpuzë,
Në Kernicë e n' Podgoricë,
Kah kujton, or ti Prelë - shkreta,
Se ty kryet s' po t' a há sod ?
Vall, ç' ka marrë Prela e i ka thanë:
Se ti, beli, or Vasil - zeza,
Dér më sod me Turk m' jé pré;
Por m' ké marrë krena Harapësh,
Por m' ké marrë krena Zejbekësh;
Veç se sod m' ké hasë m' Shqyptár,
Qi po e kisht' luften zanát,
Qi po kisht' erz e burrni,
Besen besë, fjalen <<senèt >>,
E qi kryet ka me t' a pré
Si me pré manà, 'i krye berri;
Edhe at t' mjeren grue te shpija:
Njat kercnuen mori shkinë,
Do t' a pshtjellë, besa, në zi.
E ka lodhë kjo fjala e Prelës;
Sa me idhnim qi po i a kthen:
Qi un Shqyptarin, morè Prelë,
Pasha at Sh' Pjetrin e Cetinës,
S' t' a baj as p' r 'i hundë burrnot,
Edhe e há, po, dy herë gjallë,
Se na, shndosh kjoftë Gospodari !
Kem' me hi besa, n' Shqypni,
Edhe n' Shkoder kem'me shkue,
E Shqyptarit, qi po m'thue
Se po isht' trim e s' diej shka tjeter,
Do t' i vejm << kapicë>> mbi krye.
Por jo ty, Prelà, mos druej;
Perse kryet ty, maná t' Zotit,
M' arrç tash po t' a pret Vasili,
E t' a ngulë baca m' nji hu
Me ngranë m' te sorrë e falkue:
S' ké me pasë, tham, ma nevojë
As per ksulë as per <<kapicë>>.
Ç' ka qeshë t' madhe Prela at herë:
Se me giasë, or ti Vasil,
Mordja mendt t' i ka trullue
Edhè ktu jé kah flet jerm.
Se un njetash t' kam lshue per dhé
Se un njetash kryet t' a kam pré:
Mau, Vasil, se ngusht e ké !
Mirë janë lidhë me llana t' krahve
Ç' po plandosen trimat krepave,
Ç' po dermishen burrat cungjeve,
Janë tremë bollat e strukë gropave,
Fort bumbullue ka aj rrahi i reptë,
Edhe dushku ç' fershllon malit.
Shkumë e verdhë u shkon prej goje,
U shkon djersa rrkajë e rrkajë,
Kah orvaten, kah rropaten,
Kah per mnderë trimat dihasin
Shoqishojën veç si m' e marrë.
Por m' e marrë shoshojën s' po munden:
Kishte hasë, po, sharra n' gozhdë.
Nji telbiz Prela qi isht' kanë
Ka marrë Shkjau edhe i ka thanë:
Manà t' Zotit, mor Vasil,
Mbas do shejesh qi po shoh,
Drue fort mirë punen s' m' a ké:
Se jem' kapë edhe perlá,
Tue na u sjellë a ' i korb i zí
Edhe krrokë ajrit pa dá:
Me ty e ka, thom, shpendi i keq.
I asht dhanë Shkjaut qiellës me shikjue.
Shpejt i rrin qaj Prela gati,
Shpejt nderkambcen i a ka qitë.
Asht purë Shkjau sa i mullár dushku,
Asht plandosë rrahit terthuer.
Fort asht trandë rrahi nen kamë.
Ç' ka kercnue Prela me dhamë.
Sa shpejt zjarrë e ka kortelen.
Se mirë Shkjaut i a ka rrasë n' bri:
Gurgullon gjaku vi e vi,
Ç' asht perpjekë at hera Shkjau,
Fort perplasë ka kambë e duer,
Tuj u shkarrafendë per tokë:
Si njaj buelli, kur kanari
T' i a ketë çue thiken der m' asht:
Me i u dhimtë, besa, mor' burra,
Minit n' múr e gjarpnit n' gúr.
Por dhimë prela s' po kisht' pasë
P' r atà anmiqt e Shqyptaris;
Prandej kryet i a pret m' kortelë,
Si me pré, po nji krye berrit,
E e len shyt Shkján terthuer djerrit
At herë kapë ka aj ata krye
Per njat kaçirubë të flokvet,
Edhè krah aty i ka dhanë
Tuj u a hjedhë Shkjevet m' llogor:
Si njaj bulku kujdestár,
Qi bastan tue ngarkue n' arë
Po i erdh n' dorë lladik i kalbun,
U a flakron dirqve edhè derrave,
Qi tue rmue t' jenë n' djerr per bri;
Edhe nisë ka t' u lavdohet:
A po ndien, or Mark Milani ?
Falmeshndet Pasha i Gucis,
Edhe thotë: <<byrmë >> gjithkur t' duesh,
N' daç per cila, n' daç per drekë,
Si në Plavë, si në Guci;
Pse e gjen tryezen gjithmonë shtrue:
Plum të randë, barot të zi.
Sa per tash, qe ket sherqi...
Po i a çoj Knjazit dhanti,
Pemë e mirë bi në Mal t' Zi,
Por këputë ktu në Shqypni,
Le t' a dajë me miqasi...
Porsi kur rrugës nji shtektár,
Qi t' a msyjn qej a zagarë,
M' gur a m' bucë qejt t' i ketë gjue,
Kta nji herë porsi t' terbue,
Turr mbaspeshet kan per t' lshue,
E mandej ma me furi
M" shpinë shtektarit me i u shtri:
Malazezt kshtu rran nji fillit
Per mas krés s' atij Vasilit
Kur flakrue Prela u a ká;
E, si 'i herë ata kan pá
Se Vasil ma nuk po ká,
Lum per ty, o Zot i lum !
Ç' u ka vu aty buza shkrum,
SWe ç' janë hjedhë, se ç' janë perhjedhë,
Ç' janë terbue, ç' janë krepatue,
Idhtë m' Shqyptarë edhe ç' kan lshue,
Shtek as shkrep per pa shikjue:
Kush pa opangë, kush pa <<kapicë>>,
T' gjith m' tagan por e m' << novicë >>,
T' gjith prej sysh shkendija tue qitë,
Tue gerthitë, tue buluritë,
Tuj u derdhë podit e shpatit,
Si atà ujqit e bjeshkës s' Sopatit,
Kur t' i lodhë uja e zalldani.
T' i a dha topi edhe havani,
T' krisi gjylja edhe potera,
T' hypi tymi e t' hypi mndera,
U shuen gjindja neper prroska,
U thyen krenat si t' i' n boska:
Si t' i' n kenë kakryq a goska.
Lshuen Shqyptarët at herë llogoret
Majten rreget edhe rmoret,
Edhe zun n' at rranzë të bjeshkës.
Ndersa Shkjau i u rras Sutjeskës,
E t' i a futi zjarmin vendit
Ç' merr prej Uret m' rrugë t' Kelmendit.