| | #1 | |
| Anėtarėsuar: 8.2006 | |
| Dėshtimi i Evropės nė Ballkan Ka diēka qė nuk shkon me vizitėn e Xho Bajdenit nė Ballkan javėn e ardhshme dhe problemi nuk ėshtė aspak tek ai vetė. Pak amerikanė e kuptojnė rajonin ashtu si Bajdeni, i cili pati guximin ta quajė sy pėr sy "kriminel lufte" ish-diktatorin serb, Sllobodan Millosheviēin. Problemi qėndron nė faktin se ende nėntė vjet pas rėnies sė Millosheviēit, njė dhjetėvjeēar pas ndėrhyrjes sė NATO-s nė Shqipėri tė Veriut dhe 14 vjet pas vendosmėrisė sė diplomacisė amerikane t'i japė fund luftės nė Bosnjė, sėrish nevojitet njė vizitė e zv/presidentit tė Shteteve tė Bashkuara. Pėr fat tė keq, vizita e Bajdenit nė Serbi, Shqipėri tė Veriut dhe veēanėrisht nė Bosnje, ėshtė mė se e nevojshme. Arsyeja ėshtė e thjeshtė: Evropa ende nuk ėshtė e gatshme tė zgjidhė problemet e veta tė sigurisė. Brukseli ėshtė moskokėēarės, nė rastin mė tė mirė, dhe i ndarė, nė rastin mė tė keq, pėr sa i pėrket ēėshtjeve tė ngutshme nė Ballkan. Pesė shtete tė BE-sė ende nuk e njohin Shqipėrinė e Veriut. Bashkimi Evropian nuk ka asnjė politikė tė qėndrueshme rreth Bosnjes, duke lėnė kėshtu Uashingtonin tė ndėrhyjė vazhdimisht pėr hapat qė duhen marrė pėr tė futur kėtė shtet nė BE. Udhėheqja e SHBA-sė nė rajon mbetet kėshtu detyrimisht e domosdoshme. Pėr fat tė mirė ėshtė dhe e mirėpritur. Bajdeni do tė ketė njė pritje tė ngrohtė nė tė tre vendet, duke pėrfshirė kėtu dhe udhėheqėsit serbė tė cilėt presin me padurim tė hapin njė kapitull tė ri nė marrėdhėniet me Shtetet e Bashkuara. Por sfidat qė do tė hasė Bajdeni janė serioze dhe tė ndėrlikuara. Mė e ngutshmja ėshtė Bosnja, njė vend dasitė kombėtare tė dokohshme tė tė cilit shpėrfillin haptas njė prej pėrpjekjeve mė intensive, shumėpalėshe kombndėrtuese qė janė kryer ndonjėherė. Vitin e kaluar, pėr herė tė parė qė pas pėrfundimit tė luftės, nė Sarajevė mbretėronte frika e njė konflikti tė ri. Edhe nėse palėt nuk i drejtohen mė armėve, Bosnja sėrish mbetet nė rrezik stagnacioni tė pėrhershėm, njė skenar tepėr i mundshėm i cili do tė vinte nė rrezik investimin thelbėsor amerikan dhe interesat e vazhdueshme amerikane nė Bosnje. Nė fjalėt e njė ish-zyrtari tė vjetėr tė Bosnjes, pa njė reformė tė menjėhershme shteti do tė shndėrrohet nė njė "koloni ekonomike" tė fqinjėve, duke ofruar punė tė lirė krahu me ekonominė e vet tė zhvlerėsuar. Nė vend tė njė anėtari tė pashmangshėm tė BE-sė, Bosnja do tė mbetet njė vend jo i ndarė, disfunksional dhe jo i mirėpritur, me njė shumicė tė hidhėruar boshnjake (myslimane), njė entitet serb tė irrituar e gjithnjė e mė nė mbrojtje dhe njė popullatė kroate nė ankth e nė rrezik ekzistencial. Pėrkundėr administratės sė mėparshme, kjo e Obamės ėshtė pajtuar me nevojėn e marrjes nė dorė tė gjendjes nė Bosnje. Tė tre palėt ende shikojnė nga Uashingtoni pėr udhėheqje. Ēėshtja ėshtė: Sa munden Shtetet e Bashkuara tė zgjerojnė ndikimin e tyre pėrpara se t'i lėshojnė BE-sė kontrollin e plotė pėr mbikėqyrjen ndėrkombėtare tė vendit? Kėtu dalin dy mundėsi. E para ėshtė qė Bosnja tė ēohet nė zgjedhjet e 2010-ės pa shmangje tė mėtejshme. Por Shtetet e Bashkuara do tė hasin nė vazhdim problemin se ēfarė do tė bėhet me Bosnjen pasi gjėrat t'i marrė nė dorė Brukseli dhe ndikimi amerikan tė bjerė. Gjasat janė tė ulėta qė me zgjedhjet e vitit tė ardhshėm vendi (tė dhjetat pėr vendin) tė krijohet klasa e moderuar apo tė ndryshojnė marrėdhėniet mes serbėve, kroatėve dhe boshnjakėve. Pasi vendi tė hyjė nė ciklin zgjedhor nė fillim tė 2010, politika sėrish do tė sillet rreth mbrojtjes sė interesave tė ngushta kombėtare, duke asgjėsuar ēdo mundėsi pėr dialog konstruktiv. Uashingtoni pėrballet kėshtu me rrezikun e mėnjanimit nga skena ndėrsa Bosnja do tė dobėsohet nėn kujdestarinė e padobishme evropiane. Mundėsia e dytė dhe mė e mirė ėshtė qė tė zgjidhet pėrfundimisht problemi themelor nė Bosnje: marrėdhėnia e pazgjidhur e Republikės Serbe (RS), entitetit serb qė doli nga lufta, dhe shtetit qendror qė serbėt e shohin si "tė dominuar nga myslimanėt". Kjo do tė thotė qė tė hapet dera pėr ndryshime themelore nė kushtetutė, diēka qė serbėt nuk duan tė ndėrmarrin. Ata e kuptojnė se ēdo lėvizje pėr tė fuqizuar qeverinė qendrore do tė dobėsojė detyrimisht Republikėn Serbe. Sjellja e kėtyre dy palėve, serbėve nga njėra anė dhe boshnjakėve e kroatėve nga ana tjetėr, nė tryezėn e negociimit konkret tė kushtetutės paraqesin nevojėn e njė faktori lojė-ndryshues, e diēkaje qė do tė shpėrblejė bashkėpunimin dhe do tė ndėshkojė papajtueshmėrinė. Ky faktor lojė-ndryshues ėshtė anėtarėsimi i pėrshpejtuar nė NATO. Tradicionalisht ashtu si dhe nė Balltik, NATO ofron mbrojtjen pėrfundimtare ndaj kėrcėnimeve tė jashtme dhe nė shtete tė ndara ballkanike si Bosnja (dhe IRJM), NATO pėrfaqėson garancinė e kohezionit tė brendshėm. Kjo ėshtė e rėndėsishme si pėr serbėt qė kanė pėr synim kryesor ruajtjen e entitetit tė tyre, ashtu dhe pėr boshnjakėt, synimi i tė cilėve sė bashku me kroatėt ėshtė tė ruajnė integritetin e shtetit. Pra shkurtimisht, anėtarėsimi nė NATO dhe e mbron Republikės Serbe dhe e ndalon qė tė shkėputet prej Bosnjes. Nė vend qė "tė presin pėr raundin tjetėr" (tė luftimeve, negociimit apo pėrpjekjes pėr shkėputje), palėt do tė vijojnė aty e tutje nė plan pėrhershmėrie. Nė fjalėt e kreut tė njė partie nė zė nė Bosnje "Anėtarėsimi nė NATO e heq frikėn nga ekuacioni". Dhe duke bėrė kėtė gjė, gjasat pėr tė arritur nė kompromis pėr ēėshtjet e vėshtira kushtetuese do tė rriten nė mėnyrė rrėnjėsore. Pėrkundėr anėtarėsimit nė BE, hyrja nė NATO ėshtė diēka qė Bosnja mund ta arrijė nė mandatin e ardhshėm, madje qė me mbledhjen e radhės tė Aleancės, nė fund tė 2010-ės, nėse i jepet mbėshtetje intensive. Pėr tė qenė tė sigurt, as plani i anėtarėsimit dhe as anėtarėsimi i plotė nuk do tė ofrohen "falas", palėt nė Bosnje duhet tė bėjnė secila detyrėn e vet, duke pėrfshirė kėtu dhe reformimin e kushtetutės, e cila i ka bllokuar palėt nė njė marrėdhėnie paralizuese pa asnjė arritje. Vetėm premtimi i prekshėm i njė anėtarėsimi me datė tė paracaktuar do t'i bėjė tė shkojnė drejt kompromisit dhe jo "hapja" e vagullt "e dyerve" lėnė shpresės dhe gjasave. (...) http://www.foreignpolicy.com/story/c...?story_id=4927 |
| | #2 |
| | Mė shumė sesa pėr Bosnjėn, do e shihja kėtė politikė nė planin e Shqipėrisė sė Veriut. Mendoj se as njė futje e mundshme e saj nė NATO, s'mund tė zgjidhė problemet qė janė krijuar nė shtetin "multietnik" nėn pėrkujdesjen e drejtpėrdrejtė tė ndėrkombėtarėve. |
|
| | #3 | |
| Anėtarėsuar: 5.2008 | Citim:
| |
| | |
![]() |
| Pėrdorimi i ēėshtjes | |
| Paraqitja | |
| |
Tituj tė ngjashėm |
| Ēėshtja |
| Libėr: "Pellazgėt dhe pasardhėsit e tyre", Eduard Shnaider nga VNf nė danėn "Tė reja" Tiranė: PDI do tė kėrkojė pėrfaqėsim nė Kėshillin e Evropės nga VNf nė danėn "Aktualitet" Antikomunistėt e Evropės mblidhen nė Tiranė nga VNf nė danėn "Aktualitet" Ēėshtja ēame, ēėshtje e Tiranės dhe e Evropės! - nga Genc Llakaj nga VNf nė danėn "Komentar" Flokėverdhėsia nė Ballkan nga Kandhaon nė danėn "Antropologji" |