| | #1 | |
| Anėtarėsuar: 8.2006 | |
| Si spekullohet me "racizmin ndaj shqiptarėve" Qemal Velija Ngjarjet e kohėve tė fundit mbas ndeshjes sė Kombėtares shqiptare nė Greqi, ku u pėrdhos flamuri shqiptar nė njė betejė tė humbur tė rradhės (jo sportive, por politike e kombėtare) dhe u shpalos edhe njėherė histeria barbare greke ndaj identitetit tonė - u bėnė shkak edhe pėr njė fushatė mjerane mediatike nė mjedisin shqiptar. Shumica e shkruesve apo e tė prononcuarve shpreheshin pėr njė "racizėm" grek ndaj shqiptarėve, dhe ky koncept duket se ka zėnė vend prej kohėsh nė mendėsinė e opinionit publik, tė mjeteve tė informimit e propagandės, e pėr mė tepėr edhe nė strukturat politike. Pėrdoret lirisht pa u menduar se ēfarė pėrbėn nė tė vėrtetė, dhe a ėshtė i ligjshėm sa tė marrė tė drejtėn e qytetarisė. Ėshtė arritur deri atje sa edhe nė Forume ndėrkombėtare pėrfaqėsuesit politikė shqiptarė tė ngrenė problemin e "luftės kundėr racizmit nė Ballkan", duke iu referuar "tendencave raciste" qė ushtrohen prej tė tjerėve ndaj popullsisė shqiptare: -dhuna serbe karshi shqiptarėve nė Kosovė (fakt i njohur publikisht edhe pėr faktorin ndėrkombėtar), keqtrajtimi i emigrantėve shqiptarė nga shteti grek nė tė drejtat e atyre qė jetojnė apo punojnė atje, apo edhe i sė drejtės sė pronės sė mohuar pėr njė grupim tjetėr. E gjithė fushata mediatike e publike qė artikulon "racizmin" grek, nė rastin e fundit ndaj shqiptarėve, duket se buron nga njė mendėsi e mbrapshtė apo edhe nga njė synim qėllimkeq pėr denigrimin edhe mė tej tė imazhit tė shqiptarėve si faktor kombėtar nė gadishull. Politikanėt, mediatikėt, ojq-istėt, tė cilėt pėrdorin kėtė lloj emėrtese "racizėm" pėr qėndrimet dhe veprimet agresive tė fqinjėve ndaj shqiptarėve, nė pamje tė parė duket se kėrkojnė tė nxisin keqardhjen, mėshirėn dhe pėrkujdesin pėr kėtė popull kaq tė vobektė tek faktori ndėrkombėtar, si dhe tė promovohen ata vetė si "udhėheqės tė tipit Mandela", duke i krahasuar shqiptarėt me namibianėt, kongolezėt, ruandezėt, bangladeshasit, apo me popuj tė ish-kolonive tė tjera me ngjyrė tė kontinetit afrikan apo aziatik. Tezat se nė gadishullin tonė ushtrohet racizėm, apo se shqiptarėt janė tė keqtrajtuar prej racizmit, ngrihen sa herė krijohet mundėsia pėr ballafaqim me tė huajt apo sa herė ka zhvillime tė vrullshme e incidente prej fqinjėve, nė rastin e fundmė prej grekėve, duke krijuar deri diku dhe njė bindje tek faktori ndėrkombėtar, mospėrfillės mė sė shumti, se kjo dukuri ėshtė e pranishme nė rajon. Dhe ky faktor ndėrkombėtar mė pas dėrgon mesazhe dhe aplikime tė formave dhe frymės sė bashkėjetesės, mirėkuptimit dhe heqjes sė barrierave nė mendėsi dhe praktikė, qė tė bėhet i mundur krijimi i shoqėrive multietnike, multiracore, multikulturore, etj., nė hapėsirat ballkanike. Kėto mesazhe, si njė mekanizėm ēlirues i Ballkanit prej skrupujve "racorė" e "nacionalistė", duket se i lumturojnė tejmase politikanėt, mediatikėt dhe intelektualėt shqiptarė, duke iu krijuar pėrshtypjen se zėri i tyre ankimtar ėshtė ndjerė dhe se nėpėrmjet kėtyre politikave tė reja rrafshuese, shqiptarėt nuk do tė vuajnė mė prej racizmit tė tė tjerėve. Nė anėn tjetėr, nėpėrmjet trysnisė propagandistike, formohet njė shtrat konceptual i rremė dhe mjaft dėmsjellės tek vetė qytetarėt shqiptarė se janė pjesė e njė kombi inferior mbi tė cilin ushtrohet "racizėm" prej tė tjerėve grekė e sllavė, tė cilėt pėr rrjedhojė duhet tė konsiderohen si raca mė tė epėrme nė krahasim me shqiptarėt. Pra ekzistenca e racizmit pranohet si e mirėqėnė, pasi ėshtė pranuar dhe ngritur si problematikė prej vetė udhėheqėsisė politike e publike shqiptare. Por nė tė vėrtetė a mund tė jetė e logjikshme kjo, a duhen fyer shqiptarėt deri nė kėtė gradė prej titullarėve e mediatikėve tė tyre, aq sa tė konsiderohen si njė racė qė meriton tė luftohet dhe tė nėpėrkėmbet? A mund tė vlerėsohet si racizėm qėndrimi i grekėve, serbėve apo sllavomaqedonėve, ndaj shqiptarėve? A mund tė ushtrohet "racizėm" ndaj shqiptarėve? Duke u konsultuar dhe me shpjeguesit pėrkatės terminologjikė, me termin "racizėm" kuptojmė njė "sistem ku afirmohet superioriteti i njė race karshi njė race tjetėr", kjo duke u pasqyruar nė politikat e segregacionit racial. Kėto politika bėhen tė mundshme pėr zhvillim, nė rrethana dhe kushte tė pėrcaktuara, kur arsyet objektive apo subjektive bėjnė tė mundur krijimin e njė bindjeje tė pėrgjithshme pėr elementėt e superioritetit tė njė race karshi njė race tjetėr, dhe kurrsesi nuk mund tė zhvillohen pa asnjė shkak tė qėnėsishėm. Politikat e antisemitizmit tė aplikuara nė etapa kohore dhe nė rrethana tė caktuara nė Gjermani, apo Rusinė e shekullit XX, apo prirjet antisemite nė France e gjetkė edhe nė ditėt tona, kishin apo kanė njė shtrat teorikisht tė argumentuar dhe njė terren evident, tek tė cilėt u mbėshtetėn motivisht gjermanėt kundrejt ēifutėve, apo tė tjerėt nė kushte pėrkatėse. Vlerat pėrcaktuese pėr njė racė qė pretendon tė shpalosė superioritetin e saj karshi njė tjetre, duhen tė jenė dukshėm tė spikatura e tė konsoliduara dhe me njė vetėdije koletive tė vendosur mirė. Kėto vlera tė pasqyruara nė elementėt themelorė tė shpirtit tė racės, prej ku burojnė dhe institucionet e tij, dhe sidomos baza e atij shpirti qė ėshtė karakteri dhe moraliteti, prej ku reflekton relativisht dhe qytetėrimi i zhvilluar prej kėsaj race, - vlera qė padyshim rrjedhin prej akumulimit trashėgimor tė thellėsive tė shekujve, dhe qė bashkėveprojnė dhe me vlera tė tjera qė pėrbėjnė profilin e asaj race - kėrkojnė patjetėr qė tė jenė dukshėm nė njė shkallė mė tė lartė sesa populli apo raca, apo grupi racor qė kontestohet. Nė kėtė prizėm, pėr shembull, nuk mund tė flitet pėr racizėm ruandez karshi anglezėve, apo kongolezė kundrejt belgėve, as pėr racizėm kurd ndaj iranianėve, apo pėr mė tepėr nuk mund tė flitet pėr racizėm ēifut kundrejt gjermanėve. Natyrshėm, arsye kundėrshtie apo konflikti ka dhe do tė ketė gjithherėt, por kurrsesi nuk mund tė emėrtohet "racizėm" sepse do tė kishim njė keqinterpretim dhe shpėrfytyrim tė dukurisė, tė ngjarjes apo edhe tė subjekteve tė marra nė shqyrtim. Do tė pėrbėnte njė fyerje dashakeqėse ndaj gjermanėve, anglezėve, iranianėve, etj. Nė kėtė kėndvėshtrim le tė analizojmė dhe "racizmin" pėr tė cilin flitet se ushtrohet kundrejt shqiptarėve. Pėr kėtė akuzohen (dhe qė nė konceptin tonė edhe lartėsohen njėkohėsisht kur iu mvishet ky element) serbėt, grekėt apo sllavomaqedonėt, duke iu dhėnė njėkohėsisht kėtyre edhe atributet e kombeve qė zhvillojnė segregacionin apo deri dhe spastrimin racial, me qėllimin e afirmimit tė superioritetit racor tė tyre ndaj shqiptarėve. Por a janė realisht tė denjė ata tė zhvillojnė racizėm, apo ky ėshtė njė spekullim qė mjerisht ėshtė pranuar dhe propaganduar edhe prej vetė udhėheqėsisė shqiptare?, a janė nė atė shkallė, nė raport me shqiptarėt, sa tė ushtrojnė racizėm ndaj tyre?, a ėshtė me tė vėrtetė racizėm, apo janė shkaqe tė tjera dhe me tjetėr karakter qė stimulojnė atė qėndrim tė praktikuar prej tyre, nė kohė tė ndryshme, dhe deri nė ditėt e sotme? A ėshtė racizėm apo inferioritet?! Elementi i parė qė i motivon ata (domethėnė grekėt, serbėt apo sllavomaqedonėt) tė shprehin agresivitetin e tyre, tė ushtrojnė me tė gjitha mjetet dhe mundėsitė nė pėrshtatje me rrethanat dhe koniukturat luftė tė pakompromis, tė kenė organikisht dhe nė mėnyrė konstante qėndrim refrektar e pėr mė tepėr armiqėsor e agresiv, tė bėjnė tė papranueshme pėr vehten njė pajtueshmėri dhe njohje tė realitetit shqiptar mbizotėrues nė gadishull - ėshtė inferioriteti i tyre racor karshi shqiptarėve. Ėshtė lufta e pėrhershme e sė poshtmes kundėr sė epėrmes, verbėria e krizės sė pėrjetshme tė pamundėsisė pėr tė dalė nga njė trashėgimi mjerane, nga njė kujtesė historike qė zhytet nė humbėtirė, nga njė pamjaftueshmėri vlerash dhe cilėsish tė patjetėsueshme racore e kombėtare. Ėshtė smira dhe ankthi pėr fatin e paracaktuar tė tyre pėr tė mos poseduar atė nivel trashėgimie tė lartė qė kanė shqiptarėt nė krahasim me ta, apo edhe me popuj tė tjerė tė Europės. Dhe ky element i pandryshueshėm, inferioriteti trashėgimor gjenetik, i angazhon ata nė shfrytėzimin e ēdo situate dhe koniukture pėr tė shprehur armiqėsinė e tyre ndaj shqiptarėve, qė fatkeqėsisht interpretohet si "racizėm". Por racizmi nuk mund tė ketė si shkak inferioritetin, por superioritetin, tė cilin ata do tė dėshironin dhe do tė ėndėrronin ta kishin me ēdo ēmim, veēse janė tė ndėrgjegjshėm se kurrsesi nuk mund ta arrijnė atė. Koha ka ngulitur dhe pėrcaktuar fatin e tyre pėr tė qenė inferiorė karshi shqiptarėve, dhe e vetmja mundėsi qė kanė, ėshtė tė pėrdorin tė gjitha energjitė e tyre pėr tė luftuar kėtė superioritet racor shqiptar, pėr t'ia zbehur sadopak epėrsinė dhe pėr tė mos i lėnė shteg tė shpaloset natyrshėm, sepse atėhere mjerimi i tyre do tė ishte tepėr i madh. Fatkeqėsisht ky superioritet i shqiptarėve mbart mbi vete dhe njė cilėsi dėmsjellėse pėr atė vetė, pakujdesinė dhe mungesėn e vullnetit pėr ta vėnė nė pah, pėr ta kthyer nė superioritet aktiv, pėr ti dhėnė funksionalitetin dhe pėr ta shfrytėzuar nė mėnyrė tė efektshme pėrballė inferioritetit agresiv tė tė tjerėve. Superioriteti shqiptar fatkeqėsisht ėshtė i topitur nė kėto kohė dhe i mbuluar nė pluhur qėllimkeq tė hedhur prej tė tjerėve, ndėrkohė qė vetė shqiptarėt nuk po e shkundin ēorodinė e tyre pėr ta vetėkuptuar dhe pėr tu vetėvlerėsuar. A ėshtė racizėm, apo barbari? Njė element tjetėr qė vepron nė konstitucionin mendor dhe shpirtėror tė grekėve, serbėve, sllavomaqedonėve, dhe qė i shtyn ata drejt asaj qė gabimisht nterpretohet si "racizėm" ndaj shqiptarėve, ėshtė pafuqia pėr tė dalė prej barbarisė. Pra, ajo qė emėrtohet si "racizėm" ėshtė barbari, kjo e shpjegueshme prej origjinės, kujtesės dhe shtratit tė tyre psikologjik qė nuk mund tė shkėputet prej trashėgimisė gjenetike barbare. Nė kujtesėn e tyre ende parakalojnė hordhitė e tyre tė origjinės, identiteti i tyre shkatėrrimtar, shkalla e tyre primitive e zhvillimit racor. Reminishencat e dallueshme tė kohės sė ardhjes sė tyre nė kėto treva (pra nė gadishullin ilir) shprehen nė format e tyre tė kėnaqėsisė primitive, tė shfarosjes, tėrbimit, masakrės, veprimeve makabre, djegieve, lanēime kufomash, prerje gjymtyrėsh, shfryrje epshes shtazarake mbi gra e fėmijė, e nė veprime tė tjera tė kėtij lloji qė kanė marrė emėrtesėn "spastrim etnik" apo "gjueti emigrantėsh" qė janė pjesė e panoramės greke ndaj shqiptarėve edhe sot, apo mė tej qė mbivlerėsohen si "racizėm". Mėnyra tė tilla tė shprehjes sė instinkteve dhe psikologjisė sė tyre tė veprimit, nuk kanė ndėrruar qė prej shekujve kur ata ballafaqoheshin nė dyndjet e tyre me popullsi dhe raca tė kultivuara dhe tė qytetėruara, e pėr mė tej tė njė shkalle shumė mė tė lartė zhvillimi racor. E njėjta sjellje e fiseve barbare e primitive sllave tė shekullit 6-7, shfaqet edhe sot tek pasardhėsit e tyre, si pasojė e trashėgimisė sė detyrueshme qė mbartin racat dorėpasdore. E njėjta dukuri ndodh edhe me grekėt e sotėm, qė me tiparet themelore tė tyre paraqesin njė origjinė tė dyshimtė dhe njė ardhje ndoshta pak mė tė herėt se jevgjit apo gabelėt (pse jo njė pjesė edhe nė kohėt moderne si rrjedhojė e shkėmbimeve tė popullsive nė fillimet e shekullit 20), nė viset qė ndodhen sot, duke spostuar apo duke iu bashkangjitur popullsisė autoktone shqiptare qė gjendej aty. Mėnyrat me tė cilėn ato shprehin urrejtjen inferiorie, smirėn dhe padurimin e verbėr pėrkundėr shqiptarėve, shpalosin prejardhjen e tyre tė vonėt barbare, primitive, trashėgiminė stėrgjyshore tė njė race nė njė shkallė shumė mė tė ulėt zhvillimi tė krahasuar me vendasit shqiptarė. A ėshtė racizėm apo frikė?! Duke njohur vetvehten si mbartės tė elementėve tė mėsipėrm, pra inferioritetit dhe barbarisė, e pėr mė tej edhe tė identitetit tė mjerueshėm, tek kėta popuj fqinjė tė shqiptarėve, - qė duhet thėnė se nė kohė tė vona janė tė pėrkėdhelurit e fatit e tė faktorit madhor ndėrkombėtar - konservohet motivueshėm edhe njė element tjetėr qė i detyron ata tė shpalosin qėndrimin armiqėsor dhe agresiv ndaj shqiptarėve. Ky element ėshtė Frika: frika se njė ditė shqiptarėt mund tė zgjohen nga letargjia e tyre dhe tė ndėrgjegjėsohen pėr rolin e tyre, pėr potencialet e tyre, pėr domosdoshmėrinė e mbizotėrimit dhe sundimit tė tyre, pėr vlerat racore e trashėgimore qė mbartin. Dhe detyrimisht kjo do tė sillte dhe humbjen e privilegjeve tė tė tjerėve, tė fituara prej koniukturash politike dhe prej fatit tė keq tė shekujve tė fundit. Dhe kjo frikė i stimulon atyre zhvillimin e njė fronti konstant tė fokusuar nė njė strategji qė pėrmbledh tė gjitha energjitė dhe potencialet e tyre kundrejt faktorit shqiptar tė kudondodhur nė Gadishull. Ndėr pikat e strategjisė sė tyre ėshtė edhe mposhtja e ēdo tendence rimėkėmbjeje tė tij, ēdo tentative unifikuese tė kėtij faktori (shqiptar), diversioni nė rrafshin psikologjik, edukues, formues. Pėrballė rritjes sė natyrshme tė elementit shqiptar ata kundėrvėnė pėrēarjen, luftėn e pamėshirshme ndaj koncepteve nacionaliste tek shqiptarėt, duke shfrytėzuar ēdo mundėsi koniukturale tė gjendjes sė tyre nė kėto kohė. Me egėrsi tė pashembullt dhe represion tė paskrupullt ata veprojė nė kufizimin e hapėsirave jetike, nė asgjėsimin fizik, nė asimilimin shtypės dhe tė dhunshėm, tė pjesėve shqiptare tė mbetura nė kufij tė ndryshėm jashtė shtetit politik tė tyre. Ajo qė spekullativisht quhet "racizėm", nuk ėshė gjė tjetėr veēse pėrpjekjet e mbrame pėr tė mos dalė zbuluar pėrballė realitetit faktik tė vetė atyre, pėr tė mos humbur pozicionin fals qė kanė marrė nė gadishull, pėr tė mos ndėrruar raportet fiktive e pėrmbys tė mbrapshta tė vendosura kėtu, pėr tė mos iu rrėnuar ndėrtesa e tyre qė s'ka veēse fasadė... A ėshtė racizėm apo ortodoksizėm politik?! Qė me daljen nė skenė si shtete embironalė, nė vitet '30 tė shekullit tė 19-tė, Greqia dhe Serbia, nė pėrshtatje dhe me konstitucionin e tyre mendor e shpirtėror, u mbėshtetėn fuqishėm nė ngritjen e institucioneve tė tyre nė atė qė quhet ortodoksizėm politik, duke iu bashkangjitur teorive dhe praktikave politike tė formuluara tej nė lindje prej shtetit mė tė madh sllavo-ortodoks, Rusisė. Nė linjat e kėsaj ortodoksie politike, kėta popuj serbė dhe grekė hartuan dhe strategjitė e tyre nė pėrballje me vlerat dhe institucionet e popujve fqinjė, e kryesisht ato shqiptare, strategji qė konsistonin nė armiqėsinė dhe agresivitetin e pėrjetshėm me synimin final spostimin e tyre dhe shtrirjen territoriale nė kurriz tė tyre. Tė pėrfshirė nė teoritė e pansllavizmit dhe gėrshetuar me praktikat bizantine tė pėrshtatshme pėr kondicionet e tyre kuptimore dhe ndjesore, ata u fokusuan nė suprimimin e popullsisė mė tė vjetėr dhe mė tė konsoliduar nė tipare dhe qė pėrbėnte njė sfidė pėr nivelin e tyre racor e nacional, asaj shqiptare. Nuk janė veēse dy shekuj qė ofensiva e tyre, e mbėshtetur fatkeqėsisht dhe prej shtetesh tė tjerė perėndimorė, aspak tė influencės sė ortodoksisė politike por tė prirur drejt interesash utilitare dhe afeksionesh subjektiviste, ka dhėnė mjerisht rezultate tė dukshme, por qė gjithsesi nuk mund tė themi se pėrbėjnė njė fatalitet suprem. Kėto rezultate kanė nė pėrmbajtje njė fiktivitet tė njė shkalle tė lartė, qė shumė shpejt mund tė ndryshojnė realitetin e sotėm, nė njė rast tė mundshėm fatlum kur shqiptarėt tė bėhen tė vetėdijshėm pėr rrezikun qė paraqet kjo ortodoksi politike pėr vazhdimėsinė e natyrshme dhe jetike tė tyren nė gadishull, dhe ndėrkohė tė organizojnė dhe tė kundėrvėnė nė mėnyrė aktive potencialet e tyre tė gjithanshme njerėzore e racore. Kjo natyrisht duke larguar prej trupit tė tyre metastazat e helmėta tė kėsaj politike qė s'pėrkon nė asnjė rrethanė me interesat e tyre tė qėnėsishme, dhe njėkohėsisht tė qartėsimit tė njė politike realiste nacionaliste, mbėshtetur kjo edhe nė afirmimin intensiv tė vlerave dhe cilėsive racore e nacionale nė pėrballje me vlerat e mykura dhe tė tejkaluara tė ortodokisisė politike. Identifikimi i praktikave tė ortodoksisė politike me racizmin, nuk bėn gjė tjetėr veēse i shkon pėr shtat pikėrisht kėtyre praktikave. Kurrfarė pėrligjie nuk ka nė kėtė ortodoksizėm politik qė tė mund tė cilėsohet si i tillė, pra si racizėm, sepse nuk bazohet nė superioritetin e vlerave tė racės, qė tė mund ta bėnte tė motivueshėm, por pėrkundrazi rrjedh prej verbėrisė sė inferioritetit dhe fanatizmit konservativ pėr vlera tė njė niveli qė lė pėr tė dėshiruar dhe tė mospėrputhshme me kohėn. Dhe rezistenca e njė politike tė tillė (serbe, greke, sllavomaqedone, etj.) konsiston nė tė qėnit nė gjendje ekspansive tė pėrhershme dhe nė pėrthithjen e pėrvehtėsimit mekanik tė vlerave tė tė tjerėve, duke i paraqitur mė pas, mbas pėrpunimit sipas shijeve tė veta, si vlera autentike tė tyre. Pra, prej paaftėsisė sė shqiptarėve pėr t'iu pėrgjigjur me mjete tė fuqishme kundėrvėnėse, kjo ortodoksi politike ka arritur tė veprojė mbi pjesė tė tėra tė hapėsirave, tė potencialit njerėzor, dhe tė vlerave tė tjera, duke zhvilluar asimilimin e sipėrfaqshėm tė tyre. Gjithsesi mund tė themi se inferioritet nga ana e serbėve, maqedonėve apo grekėve, pra inferioritet racor, ka dhe do tė ketė, dhe pėr mė tepėr nė formėn mė agresive tė tij. Pa dyshim edhe barbari ka e do tė ketė, edhe frikė tek ata ka e do tė ketė, edhe ortodoksizėm politik aktiv patjetėr qė do tė shtjellojnė mė tej. Por racizėm prej tyre mbi shqiptarėt nuk ka dhe nuk ka sesi tė ketė, pėr shkak se s'ka asnjė premisė pėr superioritet racor. Kundėrshti dhe armiqėsi tė pėrjetshme ka dhe do tė ketė, tentativa dhe fushata pėr suprimim, asgjėsim, asimilim, spastrim, ndrydhje tė mėtejshme tė shqiptarėve, ka pasur dhe do tė ketė, por racizėm kurrsesi. Por ndėrkohė, nga shqiptarėt politikanė, mediatikė e intelektualė, ngrihet zėri vazhdimisht pėr "racizėm" tė ushtruar ndėr shqiptarėt. Tė mbėrthyer nė psikozat e martirizmit, sakrifikimit, viktimizimit, ata pėrherė e mė tepėr po i shkaktojnė njė dėm tė rėndėsishėm rimėkėmbjes dhe restaurimit tė shqiptarėve nė gjendjen e tyre tė natyrshme dhe nė raport tė drejtė me potencialet dhe rolin e tyre tė ardhshėm nė gadishull. (Vijon nė numrin e ardhshėm) "Atdheu", 17 prill 2005 |
| | #2 | |
| Anėtarėsuar: 8.2006 | Citim:
| |
| | |