«Revolucioni i qershorit»

vlug · 16.1.2007, 21:15

Qershori i 1924-^trës, ose lëvizja që u organizua nga tre presonazhe ambiciozë, që humbën besimin e miqve të tyre dhe ato pak merita që kishin fituar në të kaluarën.

F. S. Noli, Luigj Gurakuqi, Bajram Curri e Eshref Frashëri duke manipuluar dhe dy ushtarakët me moral të dobët si Kasem Qafëzezi dhe Rexhep Shala organizuan atë që në historografinë komuniste quhet "Revolucioni Demokratik i Qershorit".

Sigurisht që sistemit komunist i duhej të kishte një revolucion dhe i ktheu sytë tek grushti i shtetit që organizoi Noli me shokë. Mendimi se bëhet fjalë për "revolucion" vazhdon dhe sot, sidomos dhe aty ku studiohet historia.

Po hedh këtu vetëm disa nga pikat kryesore që tregojnë se nuk bëhet aspak fjalë për revolucion, por për një grusht shteti, dhe nga ata klasikët.

Për të krijuar një ide mbi situatën në vend po ju shkruaj disa rreshta.

Ahmet Zogu (kryeministër) plagoset duke hyrë në parlament, nga një anëtar i shoqatës Bashkimi. Hakmerret duke vrarë Avni Rustemin. Miqtë e Avniut, i bëjnë një varrim në Vlorë dhe aty mblidhen dhe të pakënaqurit nga qeveria duke nisur dhe rebelimin.

...Shembullin e dhanë të parët disa nga deputetët konservatorë, të cilët sapo humbën njeriun e tyre në qeveri kaluan në kampin kundërshtar, u bashkuan pra me puçistët. Kur Ismail Tatzatit i kërkohet të japë dorëheqjen nga posti ministror, miqtë e tij deputetë reagojnë në mënyrë të pahijshme, braktisin parlamentin dhe bashkohen me kundërshtarët e tyre. Pra, nuk është shumë e vështirë për t'u kuptuar se pse u bashkuan këta deputetë konservatorë me grupin që donte të rrëzonte qeverinë, sepse humbi privilegjet që gëzonte nga të paturit një njeri në qeveri. Nuk u interesonte aspak se duhej bërë një reformë në gjykatat shqiptare apo se duhej bërë reforma agrare.

Pra, nuk bëhej fjalë për homogjenitet midis atyre "demokratëve" që rrëzuan qeverinë. Kishte interesa personale.

Gurakuqi mbronte interesat e lëvizjes së tij "Ora e Maleve" një lëvizje prapanike katolike që donte mësimin e katekizmit në shkolla dhe meqë Zogu ua ndaloi ata u hodhën kundër.

Bajram Curri paguhej nga qeveria e Zogut me rrogën e një koloneli dhe përsëri tradhtoi. Tradhtoi se qeveria për të bërë një balancë forcash në veri kishte lejuar në Shqipërinë politike një nga armiqë personalë të Currit. Bajram Curri e konsideroi prekje interesash.

Noli ishte një ambicioz, por që deri në atë moment kishte bërë shumë për vendin. Nuk kishte arsimin e duhur për një politikan, ai kishte studiuar vetëm teologji. Të gjithë reputacionin e shkatërroi duke marrë pjesë në atë lëvizje mjerane.

Por ajo që është më interesante për këtë klerik me një karakter krejtësisht të tijin, është ideja e tij për drejtësinë. – Ju nuk mund të bëni përjashtim, mik i dashur! – do ti thoshte ai Eqerem bej Vlorës, kur ky i fundit e takon në zyrën e tij – Çdo njeri i ndershëm në Shqipëri duhet ta provojë së paku një herë burgun!

E çuditshme këtu nuk është se njerëz të pafajshëm në atë qershor e muaj më pas mund të futeshin në burg pa të keq, por është pyetja, Noli vetë bëri ndonjëherë një ditë të vetme burg?!

Por ata që përbënin forcën e vërtetë që rrëzoi një qeveri të zgjedhur me votë duke e zëvendësuar me një të zgjedhur me llotari, ishin ushtarakët. Këta ushtarakë ishin aq të paaftë sa nuk mundën të mbronin atë që kishin fituar në qershor. Kur erdhi Zogu ata u zhdukën nga sytë këmbët.

E si është e mundur, pra, që këta mundën forcat qeveritare?... Nuk i mundën! Qeveria për të mos u vrarë shqiptari me shqiptarin urdhëroi që të mos qëlloheshin edhe kur rebelët u rrethuan.

Revolucion pa revolucionarë!

Ata që nuk u pajtuan me këtë grusht shteti, përveç dhe oficerëve të tjerë me ndjenjë kombëtare, ishte populli. Populli mungoi totalisht në këtë "revolucion". Në të gjithë veprimet ushtarake vetëm 1410 persona civilë.

Duke llogaritur që Shqipëria në atë kohë ishte mbi një milion banorë dhe se vetëm Bajram Curri kishte 600 forca personale atëherë nuk kemi pjesëmarrje të gjerë. Sidomos kur dhe qytetet kryesore nuk u bashkuan me rebelët por u pushtuan nga ata dhe për hakmarrje menjëherë ngriheshin gjykata speciale ku dënoheshin kundërshtarët.

Programi që do shpëtonte shqiptarët

Programi është aq i mangët dhe aspak ambicioz siç mund të quhet. Si mund të kërkosh gjithë ato reforma pa kërkuar njëherë personat që do t'i vinin në zbatim këto reforma.

Është paraqitur si i domosdoshëm zëvendësimi i nënpunësve, por nuk parashikohet se me cilët do zëvendësoheshin.

Nuk gjykohet aspak si e nevojshme në program që rinia shqiptare të arsimohej diku jashtë në perëndim, që të krijonte vërtet një shtresë nënpunësish jo të korruptuar, por u mjaftuan me zëvendësimin e të korruptuarve me më “patriotët”.

Këtu po sjellim vetëm pak nga pikat e programit, ato që mjaftojnë për të treguar kundërshtitë që e shoqëronin. Asnjë nga pikat e tij nuk u vu në zbatim, asnjë. Prandaj dhe nuk meritojnë të trajtohen.

Nëse nuk u zbatuan për rrethana që nuk kishin të bënin aspak me punën e bërë apo të mos bërë nga qeveria, do të thotë shoqëria shqiptare nuk ishte gati për programe të kopjuara nga jashtë.

"Shkurtim i burokracisë e pakësim e pastrim i nënpunsave. Në emërimin e tyre do të merret parasysh, përveç zotësisë e moralit, edhe patriotizmi i tyre." - Të shkurtosh një burokraci e të pastrosh nënpunësat në një vend me % analfabetizmi shumë të lartë është shkatërruese për një shtet në formim e sipër.

"Çarmatim i përgjithshëm dhe pa përjashtim." - Në një situatë si ajo ku ndodhej Shqipëria kjo ishte pikë e rëndësishme, por a u çarmatosën forcat e Bajram Currit pasi qeveria Noli kishte ardhur në pushtet?

"Lartësimin e autoritetit të shtetit mbi çdo fuqi personale ose ekstralegale". - Vetëm pas pak kohësh Noli jep shembullin se si e mendonte ai drejtimin e shtetit në mënyrë demokratike, ai merr atributet e Këshilli të Regjencës më 2 korrik 1924. Pa Parlament e pa Këshill Regjence kush do ta ndalonte Nolin të kthehej në një diktator?

Si përfundim, organizatorët e grushtit të shtetit u shpërblyen me poste ministore, dështuan në zbatimin e programit, bashkëpunuan me feudalë të mëdhenj dhe tradhtuan çështjen që i bashkoi në të.

Nëse kishin përkrahjen e popullit atëherë pse detyrohen të pushtojnë qytetet, apo kur Ahmet Zogu rikthehet askush nga populli nuk e kundështon atë?

Oficerët që ndihmuan në rrëzimin e qeverisë, të shtyrë nga gjendja e vështirë ku ndodhej vendi, sepse ndryshe shtetet fqinje mund të bëheshin të rrezikshme, ndihmuan akoma më shumë që influenca e huaj të rritej. Ata shpejtuan që Ahmet Zogu të vendoste për të kërkuar ndihmë tek të huajt.

Kandhaon · 16.1.2007, 22:41

Është pak vështirë t'i gjykojmë ata që jetuan në atë kohë.

Shqipëria e posadalë nga sundimi shekullor turk ka qenë e prapambetur, dhe si pasojë kemi dy e ndonjiherë më shumë grupe rivale që luftojnë për pushtet dhe luftojnë në mënyrat më të papëlqyeshme për demokracinë. Është humbje nëse rivalitetet e atëhershme i ngjallim sot. Unë preferoj që rivalët e atëhershëm t'i konsiderojmë me vetëdije jo të zhvilluar sa duhet, megjithëse e njëjta situatë është edhe sot në shqiptarí.

Fan Noli mashtroi popullin, kjo është e kjartë. Pastaj çarmatosi popullin për të ndalur vëllavrasjen në një kohë kur njerëzve u nevojiteshin armët për t'u mbrojtur nga ndonjë sulm eventual i shteteve agresore që në shek. 20 nuk ishin të rralla këto sulme.

vlug · 17.1.2007, 21:11

Mos më keqkupto! Gjithë kritikat e mia ia drejtoj terminologjisë komuniste që e quan revolucion. Ato rreshta shërbejnë për të treguar se nuk bëhej fjalë për revolucion, por për grusht shteti. Nuk janë aty për të denigruar ndonjë personalitet.

Aleksandër · 24.7.2009, 04:27

Këtu është një analizë interesante rreth Nolit dhe komunizmit që po e sjell si link për shkak të mungesës së ë-ve dhe ç-ve.
http://www.gazetakritika.net/Forumi/index.php?itemid=32

Kandhaon · 24.7.2009, 10:23

Po, revolucion është ndërrimi i një sistemi nga një sistem tjetër me anë të dhunës, ose me anë të kërcënimit.

Në këtë rast dhuna është përdorë por sistemi nuk është ndryshu.

Kjo mund të quhet qoftë komplot, qoftë grusht shteti, por jo revolucion.

mesdimr · 24.7.2009, 12:19

Citim:

Propaganda bolshevike në mes të shqiptarëvet
Nga Faik Konica

Nga letra dhe lajme me gojë të marra në kohërat e fundit, përmbledhim këtë mbi propagandën bolshevike në mes të Shqipëtarëve: Gjer në funt të Shën-Endreut 1924, propaganda bolshevike në Shqipëri ish në duar të një Shqipëtari të rritur në Rusi, njeri i hollë, i zoti dhe siç duket i bindur në mirësinë e theorive bolshevike. Fan Noli, në këtë propagandë si në çdo gjë tjatër, ish një fytyrë e sërës së dytë.

E para provë besnikërie që ky grup i dha Sovjetit, qe fjala qesharake e Fan Nolit në Lidhjen e Kombeve, fjalë e pëlqyer për Rusinë, por shumë e dëmshme për Shqipërinë. Me të kthyer të Legalitetit në Shqipëri dhe me të ikur të Fan Nolit, qendrat e propagandës bolshevike u transferuan natyrisht jashtë.

T'ikurit, sa kohë patnë para nga ato që kishin prurë prej Shqipërie, nuk u munduan të gjejnë burime të tjera. Po paratë u mbaruan shpejt: dhe menjëherë nisën bisedimet me Sovjetin për ndihma, bisedime që muarnë një funt (fond - shën. i red.) të pëlqyer. Përveç shumave të veçanta "për propagandë" që dhanë dhe u japin ca udhëheqësve të lëvizjes, Bolshevikët u kanë lidhur rroga dhe disa t'ikurve të porositur nga udhëheqësit: cave u japin 400 franga ar, (80 USD) në muaj, ca të tjerëve nga 500 franga ar (100 USD).

Pastaj duke marrë në sy zhvillimet revolucionere që turbullonjësit kanë shpresë të bëjnë më tutje në Shqipëri, guverna Bolshevike u kërkoj armiqve të Shtetit t'onë nja dhjetë djem shqiptarë që t'i vërë në shkollën e veçantë të Moskës ku formohen axhentat e bolshevismës. Këta studentë të çuditshëm u dërguan dhe janë tani në Moskë, ku nxënë me sistem zanatin e revolucjes që të venë nesër t'i vënë zjarrin vendit të tyre ose të bien në duar të policisë dhe ta humbasin jetën për dhjamë qeni.

Në keto që thame më sipër, munt të kuptohet se gatitësit e prishjes së Shqipërisë janë të kënaqur dhe presën. Po jo dhe aq se lodra e tyre është e themeluar mbi dy gënjeshtra, dhe s'munt të zgjatet shumë kohë: Nga njëra anë u paraqiten Shqiptarëve si patriotë dhe njerëz me ideale kombëtare, nga ana tjetër u tregojnë Rusëve përralla, sikur në Shqipëri çdo gjë qenka gati për revolucjen komuniste dhe u dashka vetëm një shkrepse që t'i vërë zjarre vendit.

Këto të dy gënjeshtra s'munt të vazhdojnë shumë: e para, ajo që aventurierët u shesin Shqiptarëve, ka dalë në shesh prej kohe, dhe çdo njeri me kuptim e ka marrë vesh: gënjeshtra e dytë, ajo që u gatuajnë Rusëve, munt të mbajë dhe ca kohë, se natyra e Russëve është serioze dhe e padjallëzuar dhe nuk u shkon nër ment që janë viktima të një batakçillëku Ballkanik.

Planet e Rusëve për në Ballkan duket të jenë këto: të formuarit e një grupi bolshevik në çdo Shtet, dhe me anë të këtij grupi të kundërshtuarit e çdo guverne të sotëme dhe të diskretituarit e çdo njeriu që ka pak a shumë influencë mbi popullin dhe që e përdor atë influencë për të mbrojtur kanunin, rregullën dhe qetësin: pastaj, të ndezurit e një kryengritje të përgjithshme, ku do të lozin rolin e tyre dhe "studentët" nga Ballkani që ndodhen tani në Moskë. Sa për gjakun që do të derdhet çurk dhe më kot, aq u bën Russëve. Dhe pse ta çajnë kokën në qoftë se popujt e Ballkanit janë aq të marrë sa të mos kuptojnë rezikun dhe të ruhen me kohë?

Propaganda bolshevike është e rrezikshme: se turmës së padjallëzuar, e cila nuk thellon, bolshevisma i duket si zgjidhja e gjithë mundimeve ekonomike që heq. Kujton se bolshevisma është ilaç i panjohur dhe i çuditshëm që ka për të shëruar çdo sëmundje. Të zgjuarit nga ky gjumë budallenjsh do të jetë shumë i hidhur për Shqiptarët që do të bëhen skllav pa atdhe dhe pa bukë, të shkelmuar e të shkelur nga të huajt.

Na pëlqen të vëmë re se shumë nga t'ikurit- si Z. Sotir Peçi, Z. Sejfi Vllamasi. Z. Koço Tasi, Z. Rasim Babameto, Z. Ismail Haki Tatzati, etj, nuk u bashkuan në asnjë mënyrë me aventurierët bolshevikë, po mbajnë një qëndrim konservativ sado që nuk janë miqt' e Guvernës së sotme. Janë për t'u lavdëruar për urtësinë dhe kuptimin politik të tyre, dhe na vjen keq që nuk u gjent një udhë pajtimi të plote me Guvernën, pajtim i cili do të zbulonte edhe në sy të Rusissë se sa të pakë janë Bolshevikët t'anë.

Gazeta "Dielli", 15 maj 1926

mesdimr · 24.7.2009, 15:16

Citim:

Kaosi i qershorit 1924
Revista “Klan” / shkurt 2002

Nga libri “Kujtime” i Eqrem Vlorës.

Më 23 shkurt 1924, gati të gjithë ne, deputetët, thuajse kishim zënë vendet tona për seancën e pasdites të Asamblesë. Mungonte vetëm qeveria, pra edhe kryeministri Ahmet Zogu. Unë rrija, si gjithmonë pranë metropolitit Fan Noli, në bankën e radhës së parë, majtas hyrjes. Më ra në sy se atë ditë grupi i partisë demokratike prapa meje po rrinte çuditërisht i heshtur dhe i merakosur.

Ka të ngjarë që kështu të mendoj tani, por sidoqoftë atë ditë pata ndijimin sikur ata po prisnin, të tendosur, diçka. Befas ushtuan dy krisma në shkallët e ndërtesës, që u pasuan nga një qetësi e ngrirë. Pastaj u hapën me vrull dyert e sallës dhe brenda hyri Ahmet Zogu, me revolver në dorë. Ai ishte prerë në fytyrë, por ecte me shtatin drejt dhe pas disa çastesh e mori veten, madje buzëqeshi dhe vajti me çap të sigurt tek bangoja e qeverisë, ku u ul në një vend të caktuar për sekretarët.

Ne të gjithë u bëmë në çast të vetëdijshëm për gjendjen dhe e kuptuam menjëherë se ç'kishte ndodhur. Se në raste të tilla populli ynë e mbledh veten shpejt dhe është shumë i disiplinuar. Disa deputetë që kishin miqësi me Ahmet Zogun iu mblodhën përqark, pjesa tjetër e deputetëve ngriu kërcënueshëm, nëpër vendet e saj, prapa nesh. Unë e vlerësova sakaq rrezikshmërinë e gjendjes sime, por edhe në përgjithësi. Kjo qetësi e kjo heshtje mund të shndërrohej nga çasti në çast në katrahurën më të madhe.

Unë rrija pothuaj në mes të garipëve demokratë; nga e djathta e sallës, pra, para meje dhe anash pultit te presidiumit, ishin vendet e konservatorëve. Të gjithë ishin të armatosur! Të vinte puna tek armët, unë isha në mes të plumbave të miqve dhe të armiqve. Ndaj brofa në këmbë, i pëshpërita në vesh peshkopit shakaxhi "bëfshi qejf" dhe nxitova drejt lozhës së dëgjuesve, ku po rrinte një miku im i partisë, doktor Simonidhi (5) nga Vunoi i Himarës.

E ndihmova atë të kaptonte parmakët e lozhës dhe e çova tek Ahmet Zogu për t'i parë plagët. Zogu në fillim nuk i besoi dhe nuk deshi ta linte këtë të panjohur ta vizitonte, por pastaj, kur unë e sigurova se mjeku është i besueshëm, nuk kundërshtoi më. Plagët ishin të renda por pa rrezik për jetën: dy plumba e kishin marrë kalimthi duke e çarë thellë, njëri në kofshë e tjetri në baqth; plagët u lidhën përkohësisht.

Unë shkova te miku dhe kushëriri im, Iljaz bej Vrioni. Ai kishte qenë dy herë kryeministër dhe shumë herë të tjera ministër dhe njihej nga të dyja anët si njeri i paqes. Pra, në ato çaste ai ishte personi më i përshtatshëm për të bërë thirrje për qetësi dhe gjakftohtësi! Kryetari i seancës, Eshref Frashëri dhe gjithë ekipi i tij ishin zhdukur nga presidiumi dhe kishin zënë vrimat në të katër anët e sallës.

Unë e këshillova Iljaz bej Vrionin të shkonte në presidium dhe të mbante një fjalim të shkurtër, qetësues. Ai e bëri këtë, gjeti tonin e duhur dhe pati suksesin e dëshiruar.

Pastaj u bë i gjallë edhe vetë Ahmet Zogu. Nga karrigia ku rrinte ai foli me zë të fortë e të qetë: "Zotërinj! Nuk është hera e parë në botë, që në një parlament ndodh diçka si kjo që më ndodhi mua. Unë u lutem miqve të mi, ta peshojnë rastin me gjakftohtësi dhe pastaj të veprojnë". Zogu ishte përsëri zot i plotë i ndjenjave dhe veprimeve të veta - duke zgjuar admirimin tim të vërtetë!

Ndërkaq në hollin e parlamentit dëgjoheshin krisma të njëpasnjëshme, ne të gjithë ishim të shqetësuar, ngaqë nuk po merrnim vesh se ç'po bëhej. Kush qëllonte dhe kundër kujt? Më vonë mësuam se atentatori Beqir Valteri ishte ngujuar në nevojtore, ndërsa rojet e parlamentit, për ta detyruar të dorëzohej e bënë shoshë strehimin e tij. Ndërkaq vetë Beqir Valteri këndonte në nevojtore këngë heroike, mbase për t'i dhënë zemër vetes, dhe nga prapa derës qëllonte edhe ai trimërisht mbi rrethuesit.

Atentati kundër Zogut shkaktoi prerjen e menjëhershme të çdo kontakti me partinë demokratike, jo se ne ushqenim ndonjë simpati të tepruar apo besim të verbër ndaj Ahmet Zogut, por sepse ky akt na fyente të gjithëve dhe ishte si të na shpallej luftë hapur. Dhe më tepër nga të gjithë peshën e fyerjes e ndjeu vetë Zogu. Siç e donte zakoni shqiptar, pas kësaj ai nuk doli nga shtëpia deri ditën që sfida mori përgjigjen e duhur.

Dhe për të dhënë ndëshkimin e merituar ai përdori me mjeshtëri një mjet që i dha mundësi të vriste dy miza me një të qëlluar. Ai nuk lejoi t'i preken as qimet e flokëve atentatorit, të kapur, ndërkaq, nga rojet e parlamentit të komanduara nga Osman Gazepi, por e thirri dhe e pyeti se përse kishte dashur ta vriste.

Beqir Valteri i tregoi të gjitha pa fshehur asgjë, për çka jo vetëm iu fal jeta, por edhe u trajtua mirë gjatë kohës që qëndroi i burgosur në kazermën e rojeve të parlamentit. Atentatori, që të tëra këto m'i ka rrëfyer vetë më 1943, largohet pastaj nga vendi më 1925, kur partia demokratike u dëbua nga Zogu, dhe shkoi në Francë, prej nga kthehet përsëri në Shqipëri më 1939 dhe pushkatohet nga komunistët më 1945.

Ahmet Zogu e dinte kush ishin organizatorët. Ai pajtoi një njeri në Tiranë, që kishte marrë prej vitesh me qira një mulli bloje nga Esat pasha (njëherësh edhe vetë esatist i njohur), i cili qëlloi me revolver dhe plagosi rëndë Avni Rustemin, vrasësin e Esat pashë Toptanit dhe nxitësin kryesor të atentatit kundër Zogut.

I plagosuri vdiq dy ditë më vonë në spitalin e Tiranës. Ky kishte qenë një akt i shkëlqyer hakmarrjeje, që përputhej me rregullat e kodit të Vendetës shqiptare”.

(...)

Në mbrëmjen e po asaj dite unë me Myfit bej Libohovën i bëmë një vizitë në shtëpi Ahmet Zogut. Megjithë një farë temperature, Zogu e kishte marrë tashmë veten nga shoku i pësuar. Sipas zakonit të keq shqiptar në dhomën e të sëmurit hynin e dilnin me qindra vizitore, pa dashur t'ia dinë nëse ky interes i pëlqen apo e bezdis të sëmurin. Piheshin pambarim cigare dhe kafe, ndërkohë që i sëmuri, për të mos e humbur burrërinë në sytë e botës, jo vetëm që duhej t'i priste buzagaz, por edhe t'u jepte muhabet. Dhe Ahmet Zogu i përmbushte në m`nyrë të shkëlqyer këto kërkesa të etiketës shqiptare.

Asnjë fjalë e keqe për atentatorin dhe për nxitësit e tij nuk doli nga buzët e tij, asnjë emër nuk u përmend. Por pikërisht kjo shpërfillje në dukje ishte ogur më i keq për organizatorët e atentatit dhe për pasojat e aktit të tyre.

vijon...

mesdimr · 24.7.2009, 15:36

Citim:

(...)

Si pasojë e manipulimeve të partisë demokratike, në Tiranë po bëheshin gjashtë javë pa arritur të formohej një qeveri. Si kërpudha të helmuara në një moçal shpërthenin intrigat e grupeve dhe të partive: dora e "kuqe" dhe "e zezë", organizata “Bashkimi” dhe shoqata të tjera revolucionare, anarkike, e më të shumtën qesharake, që mbillnin vetëm kaos.

Këshilli i Regjencës dhe shumica e Asamblesë, gjatë një periudhe qetësie relative, u përpoqën të kalojnë kandidaturën e Iljaz bej Vrionit për kryeministër. Por "dora e zezë" (intelektualë të dështuar, nëpunës dhe oficerë të politizuar) e kërcënonte me vdekje kandidatin në rast se ai merrte në kabinetin e tij Ahmet Zogun. Rruga ishte bërë kështu gjykatës për fatet e vendit.

Partitë "demokratike" kishin zgjedhur për zgjidhje hakmarrjen për vrasjen e Avni Rustemit. Ata kërkonin që nga vrasja e një sektaristi ekstravagant të përligjnin një revolucion shoqëror, dhe në këtë anarki te përgjithshme, ata shpresonin, më në fund, që të fitonin një pushtet të pakufizuar. Kjo quhej asokohe demokraci në Shqipëri!

Më së fundi, më 30 mars 1924, Këshilli i Regjencës ngarkoi Shefqet bej Vërlacin me krijimin e qeverisë së re. Misioni i tij ishte të përpiqej për vëllazërimin e rrymave të ndryshme politike dhe për rivendosjen e rendit dhe të idesë së shtetit: një dëshirë e devotshme, por thuajse e parealizueshme.

Dhe meqenëse Shefqet Vërlaci mbahej si vjehrri i ardhshëm i Zogut, rryma demokrate u zemërua jo pak. Ajo u përpoq me të gjitha mënyrat që ta bënte qesharak programin e tij dhe ta vinte në lojë në sytë e popullit kabinetin e tij.

Por kur pas dy javësh "demokratëve" iu ofruan dy poste në atë kabinet (Luigj Gurakuqi nga Shkodra për financat dhe doktor Fahriu nga Kosova, për arsimin), ata jo vetëm që i pranuan sakaq postet, por që në mbledhjen më të parë të Asamblesë, kënduan këngë lavdërimi për qeverinë dhe për qëllimet e larta, pa interes vetjak dhe atdhetare të Shefqet Vërlacit.

Asnjëherë më shumë se në këtë pranverë të vitit 1924 papjekuria, egoizmi i skajshëm dhe intrigat e gjithmbarshme, nuk kanë luajtur rol më të mjerë në Shqipëri. Këto mbrapshti paralizuan gjithë aparatin shtetëror dhe kabinetit Vërlaci nuk i mbetej tjetër veçse nga mëngjesi në darkë të përpiqej për mbajtjen e rendit dhe të qetësisë.

Gjatë këtyre ditëve ndodhi diçka qe i nxeu edhe me tepër gjakrat. Një bandë kusarësh vrau dhe grabiti në pyllin e Mamurrasit dy amerikanë të pakujdesshëm. Askush nuk e dinte se cilët ishin fajtorët, ndaj edhe nuk mund të orientoheshin. Demokratët e shfrytëzuan sakaq këtë ngjarje fatkeqe duke e akuzuar Zogun se ai i kishte vrarë amerikanët, për t'i dhënë një prove "botës" se vetëm ai është në gjendje të vendosë qetësinë dhe rendin në Shqipëri.

Natyrisht, një shpifje e tille e ulët nuk do të kishte merituar as vëmendjen më të vogël, nëse më vonë (gusht 1924), pasi partia demokratike kishte marrë pushtetin, të mos inskenohej një proces gjyqësor i mirëfilltë, me dëshmitarë të rremë e më the të thashë, i cili fajësoi për këtë vrasje Ahmet Zogun.

Një komedi e ngjashme ishte edhe ceremonia e nderimit para arkivolit të hapur të Avni Rustemit në spitalin e Tiranës. Të gjithë ata që e quanin veten "popull" dhe "demokratë" kaluan përpara arkivolit të këtij karagjozi kriminel të cilin donin, medoemos, ta ngrinin në piedestalin e heroit kombëtar dhe të martirit.

Me radhë, udhëheqësit e partisë demokratike ngjiteshin pranë arkivolit dhe zbraznin rrëketë e fjalëve te tyre, pa dashur t'ia dinë se për popullin këto poza janë krejt të huaja, sepse ato shkelin zakonet dhe kuptimin e tij për dinjitetin njerëzor.

Kjo shfaqje u zhvillua për një javë të tërë në Tiranë dhe pastaj në Vlorë, për gazin e gjithë kalamajve. Gjithë kjo shfaqje hipokrite ndiqte vetëm një qëllim: të ngrinte peshë zemrat e njerëzve dhe nga trazira e përgjithshme, të fitonte kapital politik.

Në këtë vazhdë befas, partia demokratike vendosi ta transportoje të vdekurin në Vlore, ta varrosë në një lëndinë të vogël trekëndëshe para barakës së teatrit dhe kinemasë në kryqëzimin e rrugës Skelë-Kaninë-Vlorë dhe përmbi të, të ngrejë një përmendore. Me qëllim gjoja, që ta përjetësojë. Në të vërtetë, pas tre muajsh grumbulli i dheut dukej krejt i lënë pas dore, ndërsa pas tre vjetësh ishte zhdukur fare.

Me vjegë se po përcjellin trupin vdekatar të atdhetarit të madh, shumë politikanë të mirëfilltë dhe asosh të improvizuar u vunë në lëvizje nga Tirana dhe përmbytën Vlorën, si një luzmë karkalecash. Të ardhur nga të gjitha anët e Shqipërisë, ata u bashkuan atje me shokët e tyre në qytet. Që prej gati një jave ata kishin filluar të organizonin tubime, në të cilat flitej hapur për shkëputje nga Tirana, për mbajtjen në Vlorë të një seance të posaçme të Asamblesë Kombëtare, shkurt për një revolucion.

(...)

Qeveria e Tiranës dërgoi në Vlorë toger Qazim Adovanin me tri kompani, të cilat do të mund të kishin mbështetur një operacion spastrimi, por unë nuk isha i sigurt se gjer ku duhej t'u besoja fjalëve të miqve të partisë sime. Ata rrinin në shtëpinë time nga mëngjesi në darkë vonë, ndërkohë që unë vetë duhej të merresha edhe me dy miq të nderuar që banonin në shtëpi - përfaqësuesin gjerman zotin R. fon Kardorf dhe zotin prof. Ugolini.

(...)

Ngjarjet në Vlorë gjetën jehonë edhe në Veri të Shqipërisë (Shkodër). Këtu vepronte grupi politiko-letrar "Ora e maleve", i drejtuar nga deputeti Luigj Gurakuqi, një njeri me kulturë të madhe, por edhe ambicioz jashtë çdo mase. Por konceptet e disiplinës dhe të përkatësisë së anëtarit të një qeverie parlamentare ishin avulluar te këta demagogë gjer në atë shkallë, sa Luigj Gurakuqi, ministër i Financave në qeverinë e Shefqet Vërlacit, del si udhëheqës i rebelimit kundër vetë qeverisë së tij.

Në malësinë e prefekturës së Kosovës, vepronte kryengritësi i vjetër Bajram Curri, i cili merrte nga qeveria 330 napolona ar, si kolonel rezervë, për të mbajtur "qetësinë dhe rendin", por në të vërtetë ai ishte vetë me rebelet dhe nxiste trazirat në vend. Për të frenuar veprimtarinë e tij qeveria kishte lejuar të birin e armikut të tij të vjetër Riza bej Kryeziu, Ceno beun, të jetonte në tokën e lirë shqiptare, edhe pse ai ishte nënshtetas jugosllav (nga Gjakova).

Nga të dyja anët parregullsitë ndiqnin njëra-tjetrën: demagogët shfajësoheshin për aktet e tyre të paligjshme se po vepronin në emër të çlirimit të popullit nga tirania, partia qeveritare konservatore mbrohej, duke thënë se gjendjet e jashtëzakonshme luftoheshin me masa të jashtëzakonshme.

vijon...

mesdimr · 24.7.2009, 15:53

Citim:

Ndërkaq në zallahinë e ideve, aksioneve dhe shfajësimeve u përvijua dalëngadalë një e vërtetë e padiskutueshme: shqiptarët nuk i qeverisje dot me mjete parlamentare paqësore! Ministër i Mbrojtjes në qeverinë paraardhëse të Ahmet Zogut pati qenë kolonel Ismail Vatzati. Meqenëse ai nuk u zgjodh më në zonën e tij elektorale, Delvinë, u lut nga Shefqet Vërlaci që të jepte dorëheqjen nga posti; në vend të tij u emërua togeri Mustafa Aranitasi, një ushtarak i ndershëm dhe i zoti, me aftësi të mira teknike, por të dobëta politike.

Kjo lëvizje disi e beftë funksionarësh bëri që gjashtë deputetë, miq të ish ministrit të Mbrojtjes, t'i kthejnë krahët partisë konservative dhe të bëhen me atë demokratike. Ishin këta minjtë e parë që braktisnin anijen që po mbytej?

Kryeministri Shefqet Vërlaci me mjetet e pakta që kishte në dorë, e më tepër me fjalë të mira, përpiqej ndershmërisht të mbante rendin në vend. Në vazhdë të politikës së tij paqtuese, ai shpalli në Asamblenë Kombëtare se qeveria i ishte lutur Ceno bej Kryeziut të mos qëndronte më në pjesën shqiptare të Kosovës, por të vinte në Tiranë (26 prill 1924), edhe pse ai sipas ligjeve në fuqi, si shqiptar i përtejkufirit gëzonte të njëjtat të drejta si edhe çdo nënshtetas shqiptar.

Ky gjest shpirtmadh i qeverisë, jo vetëm që nuk ndihmoi arritjen e qëllimit të dëshiruar, paqtimin e shpirtrave, por përkundrazi solli pasoja krejt të papritura. Me t'u larguar Ceno bej Kryeziu, Bajram Curri me disa qindra ndjekës të tij pushtoi Kukësin, kryeqendrën e prefekturës së Kosovës dhe shpalli kryengritjen kundër qeverisë së Tiranes.

Curri pas një lufte të rreptë arriti të ketë sukses kundër qarkkomandantit Muharrem Bajraktari: por me krismat e para të pushkëve në Kukës, Rubikoni ishte kaluar. Dhe kështu kjo kryengritje e turpshme kundër shumicës absolute të zgjedhur në Asamblenë Kombëtare, kundër qeverise legale, mori më në fund, formë të hapur.

Komandant i garnizonit të Shkodrës ishte toger Rexhep Shala, një ish-oficer turk i klasit të tretë, një ushtarak ambicioz, i biri i një malësori, i cili, bashkë me kolegun e tij në Shqipërine e Jugut, toger Qazim Qafëzezin (8), synonte të vendoste një diktaturë ushtarake.

Programi i obskurantistëve demokratë ishte: shpërndarja e Asamblesë Legjislative, krijimi i një qeverie ushtarake me vetëm tre ministra civilë (për financat, arsimin dhe drejtësinë) dhe zgjedhje të reja për një kuvend popullor. Këto synime demagogët i quanin të lira, demokratike dhe të drejta!

Megjithëkëtë njerëzit ende nuk e kishin marrë seriozisht këtë lëvizje, edhe pse ajo tashmë kishte paralizuar qeverinë dhe Asamblenë Kombëtare. Në Tiranë deputetët ishin përpjekur disa herë të mblidheshin, por ata nuk përbënin dot shumicën vendimmarrëse sepse numri i tyre ishte rrudhur në 49.

Ndërkaq Shkodra ra në duart e rebelëve. Por ndërtesa qeveritare edhe nëpunësit e saj nuk u dhanë. I vetmi zyrtar që në këtë kohë e kreu deri në fund detyrën e tij ishte komandanti i xhandarmërisë, kapiten Ferit bej Gabo Frashëri. Ai nuk deshi të bëjë kompromise me kryengritësit dhe më 31 maj 1924, u barrikadua në ndërtesën qeveritare. Aty edhe mbeti i vrarë. Ai ishte një burrë trim, krenar dhe besnik i detyrës e i thirrjes së të pareve, njeri që e mbajti lart sa e sa herë nderin e fisit të vet.

Edhe në Vlorë lëvizja po bënte përparime. Major Qazim Radovicka me tri kompanitë e tij, mbante një qëndrim asnjanës. Ndonëse vinte çdo ditë në shtëpinë time për të pirë kafe dhe raki, ai u qëndronte larg bisedave për luftën e miqve, tashmë të ndezur keqas, të partisë sime. Disa ditë më vonë ia behu toger Qazim Qafëzezi me ushtrinë e tij prej 200-300 burrash. Ky kokëtul sqimatar kishte ngecur keqas në rrjetën e një partie, e cila hollë-hollë, ishte e huaj dhe armiqësore për të.

Edhe në këtë çast qeveria qendrore e kishte fuqinë (po të ishte një njeri i vendosur në krye të saj), ta shpërndante bandën revolucionare. Forcat e mbledhura në Tiranë dhe përreth saj (afro 7000 burra), si edhe njerëzit besnikë ndaj qeverisë, do të kishin mjaftuar plotësisht për t'u dhënë dërrmën këtyre plehrave.

Por bejlerët, për të cilët është shpifur aq shume (jo agallarët dhe njerëzit e tjerë të shquar të vendit), u trembën prej përgjegjësisë së një lufte civile, deri ditën që kundërshtarët e tyre, që e dinin mirë se ç'duhej të bënin, i dëbuan të gjithë si qen të zgjebosur, apo i futën nëpër burgje! Kjo dëshmon edhe një herë se sa larg mendësisë së popullit kishin ngelur ata.

Më kot këshillonte Zogu për masa energjike, më kot i lutej ai qeverisë të hidhej poshtë protesta e deputetëve të Korçës, të cilët i trembeshin një ndërhyrjeje greke dhe t'i besohej atij komanda e përgjithshme që të rivendoste rendin brenda javës; kryeministri gjeti forca vetëm për të dhënë dorëheqjen, siç dëshironin rebelët dhe për t'ia kaluar detyrën Iljaz bej Vrionit.

Gjatë një tubimi në Vlorë (23 maj 1923) rebelët kishin premtuar se, po të ndodhte kështu ata hiqnin dorë nga kryengritja. Por ata priten që Ministria e Brendshme t'i jepej toger Rexhep Shalës dhe Ministria e Mbrojtjes toger Qazim Qafëzezit. Kur kjo nuk u bë ata filluan nga dy drejtime, marshimin drejt Tiranës.

Ndërkaq Ahmet Zogu ishte emëruar nga qeveria kryekomandant i trupave qeveritare. Mirëpo ky emërim vinte shumë vonë dhe në çastin e fundit as Ahmet Zogu nuk mund të bënte mrekullira.

vijon...

mesdimr · 24.7.2009, 16:15

Citim:

Që më 19 maj 1924, komandanti i grupit verior të rebelëve, toger Shala, kishte dërguar një repart ushtarësh për të marrë Lezhën. Por ata u zmbrapsën nga populli dhe xhandarmëria dhe mundën të vendosen vetëm në rrënojat e kalasë së vjetër.

Tri a katër ditë më vonë filloi marshimi i kryengritësve nga Vlora në Tiranë. Në Vlorë xhandarmëria dhe ushtria kishin dështuar: major Taip Shkodra, njëkohësisht edhe komandant i shkollës së xhandarmërisë në Ujët e Ftohtë, si edhe major Qazim Radovicka, i vunë trupat e tyre nën komandën e toger Qafëzezit (250 xhandarë dhe 270 ushtarë) dhe u urdhëruan të formojnë pararojën e marshimit mbi Tiranë.

Grupi kryesor përbëhej nga disa qindra ushtarë dhe po aq civilë të armatosur. Edhe një herë qeveria pati mundësi që me anë të një veprimi energjik t'i jepte fund kësaj komedie, kur më 28 maj 1924, trupat besnike të qeverisë, nën komandën e kapiten Demës, rrethuan në Ardenicë major Taip Shkodrën me forcat e tij. Por kryeministri i ri Iljaz bej Vrioni i qëndroi besnik parimit të mosveprimit dhe dha urdhër të shmanget çdo gjakderdhje.

Kështu ndodhi që rebelët i shpëtuan ndëshkimit të merituar dhe më 2 qershor morën Beratin dhe Lezhën, me 8 qershor Lushnjën dhe Peshkopinë, në 9 qershor Kavajën dhe më 10 qershor Tiranën. Dy ditë më parë anëtarët e qeverisë dhe deputetët kishin ikur në brendësi të vendit, ose nëpërmjet Durrësit jashtë vendit, ndërsa Zogu vetëm atë ditë, bashkë me njerëzit e tij, ishte larguar për në Homesh.

Kishte mbaruar kështu edhe akti i dytë i komedisë. Një turme e mbledhur dosido, pa lidhje të brendshme, pa një ideal të përbashkët, pa asnjë organizim, e shtyrë dhe e njëjësuar vetëm nga ambicia dhe lakmia, e panjohur dhe pa përvoje, kishte fituar dhe kishte marrë në dorë fatet e vendit, vetëm e vetëm ngaqë ish-klasa e lartë nuk kishte arritur ta luante rolin e saj për arsye shkujdesjeje, paaftësie, dembelie, zemërvogëlsie dhe mungese uniteti! Të gjitha këto të pakuptueshme dhe të pamotivuara!

Në udhëkryqin e zhvillimit shoqëror të Shqipërisë, fati mori anën e zhvillimit demokratik dhe me orientim të majtë. Këtu nuk mund të ndryshohej më asgjë, dhe këtë rrethanë më vonë e mori parasysh edhe Zogu, kur gjatë regjimit të tij diktatorial, nuk favorizoi bejlerët që e ndihmuan të ngjitej, por borgjezinë e re në ngjitje.

Në themel, revolucioni demokratik urrehej jo vetëm nga ish-klasa e lartë, e dëmtuar dhe e kërcënuar rëndë, por edhe nga vetë populli i thjeshtë. Ai ishte i huaj dhe pak i përshtatur ndaj mendësisë së tij, kishte shumë zhurmë dhe shumë fjalë të bujshme.

(...)

Miku im personal dhe kundërshtari politik, metropoliti shumë i kulturuar, Fan Noli tha një dite: "Ky vend i çuditshëm nuk ka shok në botë. Këtu shpesh bej mund të jetë një fshatar, fshatari një patric; të gjithëve, nën ato gunat e lypësit iu duket vetja kalorës i barabartë dhe madhështor sa edhe tjetri. Këtu ndryshimi midis të pasurit dhe të varfrit, midis të madhit dhe të voglit, midis të fortit dhe të dobëtit, fshihet nga ndjesia e dinjitetit të barabartë, apo edhe e përshtatjes. Këtu është sinori midis mënyrës evropiane dhe asaj aziatike të jetesës, midis koncepteve sociale gjermane dhe latine, midis etikës së krishterë dhe asaj myslimane, këtu është paleta ku ngërthehen të gjitha ngjyrat dhe dritëhijet, të gjitha reflekset e së kaluarës dhe e së tashmes".

Ky burrë i mençur u bë shtytësi dhe simboli i këtij revolucioni, gjoja shoqëror dhe ekonomik. Fitorja e tij e solli atë në karrigen e kryeministrit (16 qershor 1924).

Zgjedhja u bë me short, si në lojërat e fatit. Mëtues për këtë post ishin Sulejman bej Delvina, Qazim Koculi dhe Fan Noli, secili kishte miqtë dhe kundërshtarët e vet.

Një votim i rregullt parlamentar nuk mund të behej, sepse, e para, nuk kishte fare parlament, e dyta, edhe sikur të kishte, deputetët demokratë nuk përbënin shumicën. Atëherë u përdor një sistem special. U hodhën në një shportë tri pusulla me emrat e të tre kandidatëve dhe pastaj u mor një "fëmijë i popullit" (mbase ndonjë arixhofkë e vogël) të nxirrte njërën nga këto pusulla. Fati zgjodhi Fan Nolin dhe ai u be kryeministër...

Disa ditë pas hyrjes së "çlirimtarëve" në Tiranë dhe para syve të qeverisë, u bënë ca gabime qesharake, apo më mirë t'i quajmë çilimillëqe. Grupe të rinjsh të “Bashkimit”, veshur me ca rroba liri, një shkërbim i keq i uniformës fashiste, filluan të bridhnin nëpër Tiranë duke kërkuar njerëz të nderuar, të cilët i detyronin të pinin vaj recini. Për botëkuptimin e tij konservativ si viktimë e këtij poshtërimi, ishte shënuar edhe deputeti Salih Efendiu nga Vuçiterna e Kosovës.

Nja njëzet bashkimistë e vunë në mes viganin flokëverdhë dhe i zgjatën, duke qeshur shishen me vaj recini. Salih Efendiu e mori atë me qetësi, u mbështet pas murit pranë dhe ia përplasi shishen me sa fuqi pati atij që ishte më pranë, pastaj nxori revolverin dhe thirri: "Unë nuk jam nga ata që mund të turpërohen nga plehra si ju. Në qoftë se ju ngulni këmbë që të më jepni me përdhunë vaj recini, atëherë dijeni, çdo gllënjkë do të kushtojë një jetë njeriu. Kush ka dëshirë ta paguaje këtë çmim, le ta beje provën e parë!" Ata u shpërndanë sakaq dhe u fshehën si minjtë! Dhe ishin të gjithë të armatosur!

Ja pra edhe një dëshmi tjetër se sa pak e njihnin karakterin e popullit shqiptar këta gjysmë të arsimuar të vjetër e të rinj, të cilët dëshironin të sillnin në Shqipëri ato që kishin parë në dhé të huaj dhe që ata i quanin “reforma shoqërore”.

Duke qenë se në regjimin e ri po ndodhnin më tepër komedira se tragjedira, duke qenë se më tepër se despotik dhe tiranik, ai ishte qesharak, ndodhi që ai pak prestigj i qeverisë revolucionare u varros shumë shpejt. Vdekjet dhe vrasjet do ta kishin ndezur urrejtjen ndaj saj, por nuk do të kishin prekur nderimin. Një qeveri që bëhet qesharake, është e mbaruar. Shkoi gjer atje sa merreshin me shaka edhe hapat serioze dhe të rrezikshme të autoriteteve.

Pas marrjes së pushtetit, qeveria ngriti një Gjykatë speciale, e cila lipsej të dënonte "krimet" e partisë konservatore. Natyrisht një vjege, për të arrestuar gjithë ata njerëz që ishin te padëshiruar për qeverinë.

Në Berat u arrestua Neshat bej Vrioni, një shakaxhi i njohur. Prokurori i drejtohet me rreptësi: "I pandehur! Ju akuzoheni se keni shkaktuar dhe keni marrë pjesë në vëllavrasje. Ç'thua për këtë akuzë?" "Po" - i përgjigjet me të qeshur Neshat beu, - unë kam qenë aty kur u rrahën vëllezërit, por jo se rrahjen e shkaktova unë, sepse që kur kanë ardhur në këtë botë "vëllezërit shqiptarë" janë rrahur gjithmonë me njëri-tjetrin. Por për vrasje nuk bëhet fjalë! Unë i numërova vëllezërit përpara dhe pas rrahjes. Dhe ke parë ti? Në numërimin e dytë më dolën disa qindra vëllezër më shumë se në të parin!"

Gjyqtarët e populli në sallë ia krisën gazit me të madhe.

fund

mesdimr · 24.7.2009, 17:50

Vazhdimi nga libri, për plotësimin e përshkrimit të gjendjes:

Citim:

Tanimë po bëhej gjithnjë më e qartë se kjo farsë e qeverisë nuk mund të vazhdonte përjetë. Për këtë kishte ndihmuar vetë Partia Demokratike. Po forcohej gjithnjë më shumë bindja e përgjithshme, se një regjim i tillë qesharak mund të rrezikojë ekzistencën e Shqipërisë dhe paqen me fqinjët.

Me gabimet e qeverisë në Tiranë dhe në krahina mund të shkruhej një libër i tërë. Të mos ishte rrethana që këta njerëz ishin të paditur, të papërvojë, të papjekur dhe lakmiqarë, që i shfajësonte për marrëzitë, ata duheshin mbyllur të gjithë në çmendinë.

Po të analizoje programin e qeverisë së Fan Nolit, të shpallur në qershor 1924, në vështrimin e parë mund të mendoje se ai përmbante kuintesencën e të gjitha parimeve të arsyeshme të një qeverie bashkëkohore, liberale. E kush mund të ishte kundër një programi të tillë në shekullin e 20? Me siguri asnjë evropianoperëndimor, por ama, çdo shqiptar!

Sepse të gjitha këto premtime të mëdha ishin praktikisht të pavlefshme. Ato e shkundnin kaq fort skeletin e kalbur të shoqërisë shqiptare dhe të mënyrës së saj të jetesës, saqë rreziku I shembjes ishte shumë më i madh sesa disa përfitime që gjithsesi, mund të priteshin nga vënia në jetë e këtij programi. Por për këtë shqetësoheshin shumë pak njerëz. Ata e dinin se në këtë vend gjysmëlindor gjellën nuk e hanin të nxehtë, sapo hiqej nga zjarri dhe shpresonin te koha dhe rrethanat.

(...)

Fillimisht nuk dukej aspak sikur organizata Bashkimi, e cila në Tiranë, Shkodër dhe qytete të tjera ecte në gjurmët e lëvizjes së të rinjve fashistë në Itali, do të lejonte tërheqje nga programi. Shumica e anëtarëve ishin nxënës të ndërsyer të shkollës së mesme, që nën drejtimin e disa aventurierëve të interesuar, shërbenin si vegla të verbra të trazirës dhe të anarkisë. Pa qenë të autorizuar nga askush, ata llomotisnin dhe me skajshmërinë e tyre kërcënonin madje, edhe qeverinë duke i bërë ultimatume. Nocioni i ligjshmërisë po zhytej e po fundosej gjithnjë e më shumë në vorbullën e anarkisë.

Anëtarët e Këshillit të Lartë të shtetit ishin tërhequr nga postet e tyre; I fundit sosh, Sotir Peci (nga Korça), që kishte mbetur ende në Tiranë, për arsye të ndalimeve kushtetutore, nuk mund të nënshkruante më asnjë dekret, kështu që edhe ai u tërhoq nga posti.

Më 2 korrik 1924 kryeministri Fan Noli mori përsipër edhe funksionet e Regjencës, të cilat më parë i kishte ushtruar një Këshill Shteti me katër anëtarë. Kush e zgjodhi apo kush e emëroi atë? Askush! Demokratët që për vite me radhë ishin ngjirur duke kërkuar ligjshmëri dhe liri parlamentare, vendosën tani vetë një diktaturë, e cila, për më tepër, kishte të keqen se nuk merrej seriozisht nga askush, përderisa ajo nuk zbatonte asnjë masë dhune.

Mbetej kështu vetëm shpallja e gjendjes së jashtëzakonshme, e cila e bënte akuzuesin edhe gjyqtar, ndërsa qeverinë organ të një pushteti të pakufizuar. Lista e akteve të vogla të paligjshme të të ashtuquajturit regjim demokratik mund të mbushte qindra faqe dhe ato provojnë se masat e tij terroriste nuk drejtoheshin vetëm kundër bejlerëve të urryer, por preknin të gjitha shtresat e shoqërisë shqiptare.

Tanimë nuk dyshonte askush se jo vetëm vendit i mungonte pjekuria për një regjim parlamentar, por edhe kësaj shtrese të re parvenysh i mungonin vetitë për të udhëhequr kombin.

Nuk është për t’u habitur pra, që në këto kushte shumica e popullsisë kujtonte me shpresë Ahmet Zogun, edhe pse të shumtë ishin ata që kishin vërejtje për personin dhe mjedisin e tij. E, megjithatë, ai ishte i vetmi burrë në Shqipëri që mund të rivendoste rendin dhe qetësinë dhe të cilin të gjitha shtresat e popullit, edhe në mos e donin, së paku e kuptonin.

mesdimr · 24.7.2009, 19:59

Nga kjo dalin dy konstatime:

- Nuk ishte "revolucion" por "grusht shteti" që për nga rrethanat komike dukej si "cirk antishtet" që u përpoq të vinte në jetë gjysmamësime bolshevike të marrjes së pushtetit.
- Kur cirku erdhi në pushtet nuk dinte çfarë të bënte me pushtetin.

Kjo të jep thjesht përshtypjen e një lëmshi idealistësh, anarkistësh, komunistësh dhe njerëzish pa karrige që vuanin për post e që të vetmet gjëra që bënin ishin të shanin Zogun dhe të hidhnin baltë mbi shtetin shqiptar.

Megjithëse Noli u distancua nga "komunizmi" më pas, trashëgimia që la ai (dhe cirku i atëhershëm që quhej "opozitë demokratike") në skenën politike shqiptare u trupëzua në mendësinë e PKSH/PPSH/PS që vazhdon të zbatohet dhe sot. Ndoshta shkon detyrimisht si identifikim i të majtës nga pikëpamja historike, por gjithsesi.

Viti 1997 ishte një rizbatim i cirkut të 1924-ës dhe përveç të njëjtit palaçollëk të opozitës, kishte dhe të njëjtat gabime të qeverisë (e njëjta pavendosmëri për zgjidhjen e atypëratyshme të situatës). Për fat të keq këto ndodhin kur një popull nuk mëson nga historia e vet.

mesdimr · 25.7.2009, 09:29

Citim:

Historia e ca ndryshimeve
Nga Faik Konica

Kur vajta më 1913 në Shqipëri për të shikuar për s'afërmi punët, zbulova me hidhërim se shumica e madhe e popullit jo vetëm që nuk i shihte me sy të mirë idealet t'ona të një Shteti të përparuar, po s'pëlqente as ndihmën që po na jipej nga rastet dhe nga bamirësit e fuqive të Evropës. Është për çudi dhe gjë fare e vërtetë, se shumica e madhe e popullit të Shqipërisë e priti dhuratën e dhënë me moskënaqësi, me thartësira dhe me sy të zgurdulluara nga prapamejtime: që u duk pak më vonë nga kryengritjet që u bënë njëra pas tjatrës.

Duke qenë punët ashtu, u kuptua shpejt se që të mbetej Shqipëria si një Shtet më vete dhe populli të mbahej me zor i bashkuar që të hynte në udhën e disiplinës, të punës dhe përparimit, e vetmja fuqi e duhur ish dora e hekurt po shpëtimtare e një diktatori. Kujtuam një kohë se diktatorin e gjetëm në personin e Esad pashë Toptanit. Dhe Esadi kishte me të vërtetë disa zotësira për të qeverisur, po mosha e tij e shkuar nuk i premtonte ta ndryshoja mendjen e tij pas ndryshimeve të reja që u bënë në Shqipëri, dhe ashtu fundi ish që u larguan të gjithë dhe e lanë të vetëm.

Më 1913, u poqa për herën e pare në Tiranë me Ahmet bej Zogun (që të përdorim titujt siç përdoreshin dhe zyrtarisht asi kohe). Vura re menjëherë fisnikërinë të bashkuar me forcë karakteri që çfaqej nga sjellja edhe nga fjalët e djalit. U interesova dhe pyeta. Dhe nga sa dëgjova s'më mbeti asnjë dyshim se fati e kish shënuar për të lojtur një rol me rëndësi në Shqipërin’ e re.

Në pjekjet që pata më vonë me Mbretin Karol të Rumanisë, me Kryeministrin rumun Tito Majersko, me Princin Wilhelm të Wied-it, dhe diplomatët austriakë dhe italianë, u përmenda emrin dhe posibilitetet e këtij të riu. Mbaj mend një bisedim që pata me Turhan Pashanë në Durrës pasi plasi kryengritja e Shijakut dhe u rrëzua Esadi. I tregoja Turhanit nevojën që të përdoret Zogu për të zgjidhur krizën.

- Ahmed beu është tepër i ri, - m'u përgjigj Turhan Pashai.
- Vërtet, - thash' unë, - po William Pitt-i u bë kryeministër i Inglisë kur qe njëzet e tre vjetsh, dhe ka qenë një nga më të mbëdhenjtë kryeministra t'atij vendi.
- Si fjaloseni kështu, - më thotë Turhan Pashai, - Mund të barabitim me Pitt-in një të ri të panjohur?
- Nuk bëj barabitje, - u përgjigja unë, - desha vetëm, me këtë shembëll, ku ju përmend se atje ku ndodhet zotësia, vërsa s'munt të jetë dhe s'duhet të jetë pengim.

Me këtë mënyrë, vazhdova së përhapuri mendimin se do t'ish mirë, në dojim të kishim një Shqipëri të bashkuar dhe të lirë, ta përkrahnjim Zogun të merrte një ditë fuqinë, se ay kish përveç zotësisë dhe katër të mira që i mungojin Esadit: kuptimin e ndodhjes së re në Shqipëri pas ndarjes nga Turqia, ndjenjën e kombësisë, të mos bërët ndryshime në mes Toskësh e Gegësh, dhe më në funt dëshirën për ta pare Shqipërinë në shkallë Shteti t'organizuar.

Noli u bashkua plotërisht me mua në besimin që Shqipëria s'munt të qëndrojë më këmbë pa një diktatorí, dhe që Zogu duket njeriu i duhur për këtë rol. Gjurmat e këtyre mendimeve munt t'i gjeni në shtyllat e "Diellit" në kohën e luftës dhe pastaj, ku Zogu lavdohet si një hero, si një idealist, si një udhëheqës që munt të barabitet me Anglo-Saksonët, e tjera. Disa nga këto lavdata janë të shënuara nga Fan Noli vetë. Kjo politikë vazhdoj gjer më 1921 dhe përtej.

Më 1922, Fan Noli zuri të lidhet me grupin e Gurakuqit, dhe menjëherë mendja e tij e cekët hyri në një udhë të ndryshme. Fan Noli filloj të na japë lajme jo të pëlqyera për Zogun: që ky ish bashkuar me reaksionarët, që ish armik i një Shqipërie siç e duam ne, që ka humbur tërë influencën, qe s'ka asnjë zotësi, që ushtria anon me "liberalët", që duhet ta ftohim popullin ca më tepër nga Zogu, e tjera.

Unë me shokët e Vatrës, siç e desh logjika, siç e desh disiplina e grupit t'onë, pasqyruam te "Dielli" politikën e re të përfaqësonjësit t'onë në Shqipëri, perfaqësonjës i cili kohët e fundit nuk ish tjatër gjë, veç se fonograf i Gurakuqit, gjer sa më në funt dolli sheshit dhe komitaxhi duke shkelur tërë programin t'onë dhe gjithë idealet tona. Fundi qe një çkatërrim dhe një maskarallëk pa emër.

Ç'munt të bëjim? Dy udhë qenë të hapura për ne: vazhdimi i përkrahjes se maskarallëkut gjer sa të bëhej gjak dhe të prishej Shqipëria, - ose të kthyerit në politikën e parë të Vatrës, e cila ka qenë të vënët përpara të Zogut si kryetar i duhur i Shqipërisë. Zumë udhën e dytë.

Le ta shkurtojmë tani në tre fjale ato që thamë: 1) Fan Noli, unë, me Vatrën dhe me shokët, që më 1914 gjer më 1922, kush më shumë dhe kush më pak kemi mprojtur mendimin se Shqipëria, që të shtrohet, që të stabilizohet, e të hyjë në udhën e reformave të qytetërimit, ka nevojë për një dorë të hekurt dhe si ajo dorë është Ahmet Zogu. 2) Fan Noli, nën influencën e Gurakuqit, dhe më vonë nën influencën e frymës bolshevike, u bint dhe na bindi se Shqipëria munt të qëndroj në këmbë pa Zogun dhe kundër Zogut. Ngjarjet i dhanë përgënjeshtrimin më të plotë, dhe Shqipëria u shpu një qime afër varrit. 3) Unë me shumicën e shokëve u kthyhem ahere (ndonëse me çape të ngadalëshme se na vinte keq të çkëputeshim fare nga Fan Noli) te programi i vjetër i përmbledhur më sipër nënë numrin 1, kurse Fan Noli u fut thellë e më thellë në rebelione kundra Shtetit e n'intriga revolucionare.

Munt ta vazhdojmë bisedimin në një numër t'afërm. Po i kemi hedhur këtu mjaft ushqim për mejtim djemurisë së kthjellët (se sa për mejhanexhitë, maqedhonasit dhe të tjerë vagabondë që tallen fshehtazi me Shqipërinë, s'bëjmë kabull as t'i dëgjojmë) s'di ose harron, por duhet se këtej e tutje ta marrë nër sy se Presidenti Zogu nuk është heroi i ri i Vatrës, por ka qenë hero i vjetër i kësaj organizate, i neveritur me 1922-24 nga intrigat e Gurakuqit dhe nën influencën e bolshevismës. Dhe në qoftë se ësht e zonja të mejtojë duke thelluar, djemuria e kthjellt le ta gjykojë kush u kthye nga udha - Fan Noli apo unë?

Gazeta "Dielli", 6 maj 1926

16.1.2007, 21:15	#1
vlug 6.000 Anëtarësuar: 8.2006	«Revolucioni i qershorit» Qershori i 1924-^trës, ose lëvizja që u organizua nga tre presonazhe ambiciozë, që humbën besimin e miqve të tyre dhe ato pak merita që kishin fituar në të kaluarën. F. S. Noli, Luigj Gurakuqi, Bajram Curri e Eshref Frashëri duke manipuluar dhe dy ushtarakët me moral të dobët si Kasem Qafëzezi dhe Rexhep Shala organizuan atë që në historografinë komuniste quhet "Revolucioni Demokratik i Qershorit". Sigurisht që sistemit komunist i duhej të kishte një revolucion dhe i ktheu sytë tek grushti i shtetit që organizoi Noli me shokë. Mendimi se bëhet fjalë për "revolucion" vazhdon dhe sot, sidomos dhe aty ku studiohet historia. Po hedh këtu vetëm disa nga pikat kryesore që tregojnë se nuk bëhet aspak fjalë për revolucion, por për një grusht shteti, dhe nga ata klasikët. Për të krijuar një ide mbi situatën në vend po ju shkruaj disa rreshta. Ahmet Zogu (kryeministër) plagoset duke hyrë në parlament, nga një anëtar i shoqatës Bashkimi. Hakmerret duke vrarë Avni Rustemin. Miqtë e Avniut, i bëjnë një varrim në Vlorë dhe aty mblidhen dhe të pakënaqurit nga qeveria duke nisur dhe rebelimin. ...Shembullin e dhanë të parët disa nga deputetët konservatorë, të cilët sapo humbën njeriun e tyre në qeveri kaluan në kampin kundërshtar, u bashkuan pra me puçistët. Kur Ismail Tatzatit i kërkohet të japë dorëheqjen nga posti ministror, miqtë e tij deputetë reagojnë në mënyrë të pahijshme, braktisin parlamentin dhe bashkohen me kundërshtarët e tyre. Pra, nuk është shumë e vështirë për t'u kuptuar se pse u bashkuan këta deputetë konservatorë me grupin që donte të rrëzonte qeverinë, sepse humbi privilegjet që gëzonte nga të paturit një njeri në qeveri. Nuk u interesonte aspak se duhej bërë një reformë në gjykatat shqiptare apo se duhej bërë reforma agrare. Pra, nuk bëhej fjalë për homogjenitet midis atyre "demokratëve" që rrëzuan qeverinë. Kishte interesa personale. Gurakuqi mbronte interesat e lëvizjes së tij "Ora e Maleve" një lëvizje prapanike katolike që donte mësimin e katekizmit në shkolla dhe meqë Zogu ua ndaloi ata u hodhën kundër. Bajram Curri paguhej nga qeveria e Zogut me rrogën e një koloneli dhe përsëri tradhtoi. Tradhtoi se qeveria për të bërë një balancë forcash në veri kishte lejuar në Shqipërinë politike një nga armiqë personalë të Currit. Bajram Curri e konsideroi prekje interesash. Noli ishte një ambicioz, por që deri në atë moment kishte bërë shumë për vendin. Nuk kishte arsimin e duhur për një politikan, ai kishte studiuar vetëm teologji. Të gjithë reputacionin e shkatërroi duke marrë pjesë në atë lëvizje mjerane. Por ajo që është më interesante për këtë klerik me një karakter krejtësisht të tijin, është ideja e tij për drejtësinë. – Ju nuk mund të bëni përjashtim, mik i dashur! – do ti thoshte ai Eqerem bej Vlorës, kur ky i fundit e takon në zyrën e tij – Çdo njeri i ndershëm në Shqipëri duhet ta provojë së paku një herë burgun! E çuditshme këtu nuk është se njerëz të pafajshëm në atë qershor e muaj më pas mund të futeshin në burg pa të keq, por është pyetja, Noli vetë bëri ndonjëherë një ditë të vetme burg?! Por ata që përbënin forcën e vërtetë që rrëzoi një qeveri të zgjedhur me votë duke e zëvendësuar me një të zgjedhur me llotari, ishin ushtarakët. Këta ushtarakë ishin aq të paaftë sa nuk mundën të mbronin atë që kishin fituar në qershor. Kur erdhi Zogu ata u zhdukën nga sytë këmbët. E si është e mundur, pra, që këta mundën forcat qeveritare?... Nuk i mundën! Qeveria për të mos u vrarë shqiptari me shqiptarin urdhëroi që të mos qëlloheshin edhe kur rebelët u rrethuan. Revolucion pa revolucionarë! Ata që nuk u pajtuan me këtë grusht shteti, përveç dhe oficerëve të tjerë me ndjenjë kombëtare, ishte populli. Populli mungoi totalisht në këtë "revolucion". Në të gjithë veprimet ushtarake vetëm 1410 persona civilë. Duke llogaritur që Shqipëria në atë kohë ishte mbi një milion banorë dhe se vetëm Bajram Curri kishte 600 forca personale atëherë nuk kemi pjesëmarrje të gjerë. Sidomos kur dhe qytetet kryesore nuk u bashkuan me rebelët por u pushtuan nga ata dhe për hakmarrje menjëherë ngriheshin gjykata speciale ku dënoheshin kundërshtarët. Programi që do shpëtonte shqiptarët Programi është aq i mangët dhe aspak ambicioz siç mund të quhet. Si mund të kërkosh gjithë ato reforma pa kërkuar njëherë personat që do t'i vinin në zbatim këto reforma. Është paraqitur si i domosdoshëm zëvendësimi i nënpunësve, por nuk parashikohet se me cilët do zëvendësoheshin. Nuk gjykohet aspak si e nevojshme në program që rinia shqiptare të arsimohej diku jashtë në perëndim, që të krijonte vërtet një shtresë nënpunësish jo të korruptuar, por u mjaftuan me zëvendësimin e të korruptuarve me më “patriotët”. Këtu po sjellim vetëm pak nga pikat e programit, ato që mjaftojnë për të treguar kundërshtitë që e shoqëronin. Asnjë nga pikat e tij nuk u vu në zbatim, asnjë. Prandaj dhe nuk meritojnë të trajtohen. Nëse nuk u zbatuan për rrethana që nuk kishin të bënin aspak me punën e bërë apo të mos bërë nga qeveria, do të thotë shoqëria shqiptare nuk ishte gati për programe të kopjuara nga jashtë. "Shkurtim i burokracisë e pakësim e pastrim i nënpunsave. Në emërimin e tyre do të merret parasysh, përveç zotësisë e moralit, edhe patriotizmi i tyre." - Të shkurtosh një burokraci e të pastrosh nënpunësat në një vend me % analfabetizmi shumë të lartë është shkatërruese për një shtet në formim e sipër. "Çarmatim i përgjithshëm dhe pa përjashtim." - Në një situatë si ajo ku ndodhej Shqipëria kjo ishte pikë e rëndësishme, por a u çarmatosën forcat e Bajram Currit pasi qeveria Noli kishte ardhur në pushtet? "Lartësimin e autoritetit të shtetit mbi çdo fuqi personale ose ekstralegale". - Vetëm pas pak kohësh Noli jep shembullin se si e mendonte ai drejtimin e shtetit në mënyrë demokratike, ai merr atributet e Këshilli të Regjencës më 2 korrik 1924. Pa Parlament e pa Këshill Regjence kush do ta ndalonte Nolin të kthehej në një diktator? Si përfundim, organizatorët e grushtit të shtetit u shpërblyen me poste ministore, dështuan në zbatimin e programit, bashkëpunuan me feudalë të mëdhenj dhe tradhtuan çështjen që i bashkoi në të. Nëse kishin përkrahjen e popullit atëherë pse detyrohen të pushtojnë qytetet, apo kur Ahmet Zogu rikthehet askush nga populli nuk e kundështon atë? Oficerët që ndihmuan në rrëzimin e qeverisë, të shtyrë nga gjendja e vështirë ku ndodhej vendi, sepse ndryshe shtetet fqinje mund të bëheshin të rrezikshme, ndihmuan akoma më shumë që influenca e huaj të rritej. Ata shpejtuan që Ahmet Zogu të vendoste për të kërkuar ndihmë tek të huajt.
	Ndryshuar së fundmi nga vlug : 4.6.2008 në 09:23.

Përdorimi i çështjes
Shfaq pamjen për shtyp Dërgoje faqen me postë
Paraqitja
Vijore E ndërthurur E shkallëzuar

16.1.2007, 22:41	#2
Kandhaon Bisha Anëtarësuar: 8.2006 Vendndodhja: Në breshta, mes bredhave,	Është pak vështirë t'i gjykojmë ata që jetuan në atë kohë. Shqipëria e posadalë nga sundimi shekullor turk ka qenë e prapambetur, dhe si pasojë kemi dy e ndonjiherë më shumë grupe rivale që luftojnë për pushtet dhe luftojnë në mënyrat më të papëlqyeshme për demokracinë. Është humbje nëse rivalitetet e atëhershme i ngjallim sot. Unë preferoj që rivalët e atëhershëm t'i konsiderojmë me vetëdije jo të zhvilluar sa duhet, megjithëse e njëjta situatë është edhe sot në shqiptarí. Fan Noli mashtroi popullin, kjo është e kjartë. Pastaj çarmatosi popullin për të ndalur vëllavrasjen në një kohë kur njerëzve u nevojiteshin armët për t'u mbrojtur nga ndonjë sulm eventual i shteteve agresore që në shek. 20 nuk ishin të rralla këto sulme.

17.1.2007, 21:11	#3
vlug 6.000 Anëtarësuar: 8.2006	Mos më keqkupto! Gjithë kritikat e mia ia drejtoj terminologjisë komuniste që e quan revolucion. Ato rreshta shërbejnë për të treguar se nuk bëhej fjalë për revolucion, por për grusht shteti. Nuk janë aty për të denigruar ndonjë personalitet.

24.7.2009, 04:27	#4
Aleksandër Schutzstaffel Anëtarësuar: 5.2009	Këtu është një analizë interesante rreth Nolit dhe komunizmit që po e sjell si link për shkak të mungesës së ë-ve dhe ç-ve. http://www.gazetakritika.net/Forumi/index.php?itemid=32

24.7.2009, 10:23	#5
Kandhaon Bisha Anëtarësuar: 8.2006 Vendndodhja: Në breshta, mes bredhave,	Po, revolucion është ndërrimi i një sistemi nga një sistem tjetër me anë të dhunës, ose me anë të kërcënimit. Në këtë rast dhuna është përdorë por sistemi nuk është ndryshu. Kjo mund të quhet qoftë komplot, qoftë grusht shteti, por jo revolucion.

24.7.2009, 19:59	#12
mesdimr Anëtarësuar: 8.2006	Nga kjo dalin dy konstatime: - Nuk ishte "revolucion" por "grusht shteti" që për nga rrethanat komike dukej si "cirk antishtet" që u përpoq të vinte në jetë gjysmamësime bolshevike të marrjes së pushtetit. - Kur cirku erdhi në pushtet nuk dinte çfarë të bënte me pushtetin. Kjo të jep thjesht përshtypjen e një lëmshi idealistësh, anarkistësh, komunistësh dhe njerëzish pa karrige që vuanin për post e që të vetmet gjëra që bënin ishin të shanin Zogun dhe të hidhnin baltë mbi shtetin shqiptar. Megjithëse Noli u distancua nga "komunizmi" më pas, trashëgimia që la ai (dhe cirku i atëhershëm që quhej "opozitë demokratike") në skenën politike shqiptare u trupëzua në mendësinë e PKSH/PPSH/PS që vazhdon të zbatohet dhe sot. Ndoshta shkon detyrimisht si identifikim i të majtës nga pikëpamja historike, por gjithsesi. Viti 1997 ishte një rizbatim i cirkut të 1924-ës dhe përveç të njëjtit palaçollëk të opozitës, kishte dhe të njëjtat gabime të qeverisë (e njëjta pavendosmëri për zgjidhjen e atypëratyshme të situatës). Për fat të keq këto ndodhin kur një popull nuk mëson nga historia e vet.