1924: "Revolucioni" i qershorit

vlug

Qershori i 1924-^trës, ose lëvizja që u organizua nga tre presonazhe ambiciozë, që humbën besimin e miqve të tyre dhe ato pak merita që kishin fituar në të kaluarën.

F. S. Noli, Luigj Gurakuqi, Bajram Curri e Eshref Frashëri duke manipuluar dhe dy ushtarakët me moral të dobët si Kasem Qafëzezi dhe Rexhep Shala organizuan atë që në historografinë komuniste quhet "Revolucioni Demokratik i Qershorit".

Sigurisht që sistemit komunist i duhej të kishte një revolucion dhe i ktheu sytë tek grushti i shtetit që organizoi Noli me shokë. Mendimi se bëhet fjalë për "revolucion" vazhdon dhe sot, sidomos dhe aty ku studiohet historia.

Poshtë po sjellim punimin e një studenti të historisë ku argumentohet pse nuk ishte një revolucion. Punimi zgjat shumë faqe dhe prandaj po hedh këtu vetëm disa nga pikat kryesore që tregojnë se nuk bëhet aspak fjalë për revolucion, por për një grusht shteti, dhe nga ata klasikët.

Për të krijuar një ide mbi situatën në vend po ju shkruaj disa rreshta.

Ahmet Zogu (kryeministër) plagoset duke hyrë në parlament, nga një anëtar i shoqatës Bashkimi. Hakmerret duke vrarë Avni Rustemin. Miqtë e Avniut, i bëjnë një varrim në Vlorë dhe aty mblidhen dhe të pakënaqurit nga qeveria duke nisur dhe rebelimin.

...Shembullin e dhanë të parët disa nga deputetët konservatorë, të cilët sapo humbën njeriun e tyre në qeveri kaluan në kampin kundërshtar, u bashkuan pra me puçistët. Kur Ismail Tatzatit i kërkohet të japë dorëheqjen nga posti ministror, miqtë e tij deputetë reagojnë në mënyrë të pahijshme, braktisin parlamentin dhe bashkohen me kundërshtarët e tyre. Pra, nuk është shumë e vështirë për t'u kuptuar se pse u bashkuan këta deputetë konservatorë me grupin që donte të rrëzonte qeverinë, sepse humbi privilegjet që gëzonte nga të paturit një njeri në qeveri. Nuk u interesonte aspak se duhej bërë një reformë në gjykatat shqiptare apo se duhej bërë reforma agrare.

Pra, nuk bëhej fjalë për homogjenitet midis atyre "demokratëve" që rrëzuan qeverinë. Kishte interesa personale.

Gurakuqi mbronte interesat e lëvizjes së tij "Ora e Maleve" një lëvizje prapanike katolike që donte mësimin e katekizmit në shkolla dhe meqë Zogu ua ndaloi ata u hodhën kundër.

Bajram Curri paguhej nga qeveria e Zogut me rrogën e një koloneli dhe përsëri tradhtoi. Tradhtoi se qeveria për të bërë një balancë forcash në veri kishte lejuar në Shqipërinë politike një nga armiqë personalë të Currit. Bajram Curri e konsideroi prekje interesash.

Noli ishte një ambicioz, por që deri në atë moment kishte bërë shumë për vendin. Nuk kishte arsimin e duhur për një politikan, ai kishte studiuar vetëm teologji. Të gjithë reputacionin e shkatërroi duke marrë pjesë në atë lëvizje mjerane.

Por ajo që është më interesante për këtë klerik me një karakter krejtësisht të tijin, është ideja e tij për drejtësinë. – Ju nuk mund të bëni përjashtim, mik i dashur! – do ti thoshte ai Eqerem bej Vlorës, kur ky i fundit e takon në zyrën e tij – Çdo njeri i ndershëm në Shqipëri duhet ta provojë së paku një herë burgun! E çuditshme këtu nuk është se njerëz të pafajshëm në atë qershor e muaj më pas mund të futeshin në burg pa të keq, por është pyetja, Noli vetë bëri ndonjëherë një ditë të vetme burg?!

Por ata që përbënin forcën e vërtetë që rrëzoi një qeveri të zgjedhur me votë duke e zëvendësuar me një të zgjedhur me llotari, ishin ushtarakët. Këta ushtarakë ishin aq të paaftë sa nuk mundën të mbronin atë që kishin fituar në qershor. Kur erdhi Zogu ata u zhdukën nga sytë këmbët. E si është e mundur, pra, që këta mundën forcat qeveritare?... Nuk i mundën! Qeveria për të mos u vrarë shqiptari me shqiptarin urdhëroi që të mos qëlloheshin edhe kur rebelët u rrethuan.

Revolucion pa revolucionarë!

Ata që nuk u pajtuan me këtë grusht shteti, përveç dhe oficerëve të tjerë me ndjenjë kombëtare, ishte populli. Populli mungoi totalisht në këtë "revolucion". Në të gjithë veprimet ushtarake vetëm 1410 persona civilë. Duke llogaritur që Shqipëria në atë kohë ishte mbi një milion banorë dhe se vetëm Bajram Curri kishte 600 forca personale atëherë nuk kemi pjesëmarrje të gjerë. Sidomos kur dhe qytetet kryesore nuk u bashkuan me rebelët por u pushtuan nga ata dhe për hakmarrje menjëherë ngriheshin gjykata speciale ku dënoheshin kundërshtarët.

Programi që do shpëtonte shqiptarët:

Programi është aq i mangët dhe aspak ambicioz siç mund të quhet. Si mund të kërkosh gjithë ato reforma pa kërkuar njëherë personat që do t'i vinin në zbatim këto reforma. Është paraqitur si i domosdoshëm zëvendësimi i nënpunësve, por nuk parashikohet se me cilët do zëvendësoheshin. Nuk gjykohet aspak si e nevojshme në program që rinia shqiptare të arsimohej diku jashtë në perëndim, që të krijonte vërtet një shtresë nënpunësish jo të korruptuar, por u mjaftuan me zëvendësimin e të korruptuarve me më “patriotët”.

"Shkurtim i burokracisë e pakësim e pastrim i nënpunsave. Në emërimin e tyre do të merret parasysh, përveç zotësisë e moralit, edhe patriotizmi i tyre." - Të shkurtosh një burokraci e të pastrosh nënpunësat në një vend me % analfabetizmi shumë të lartë është shkatërruese për një shtet në formim e sipër.

Këtu po sjellim vetëm pak nga pikat e programit, ato që mjaftojnë për të treguar kundërshtitë që e shoqëronin. Asnjë nga pikat e tij nuk u vu në zbatim, asnjë. Prandaj dhe nuk meritojnë të trajtohen. Nëse nuk u zbatuan për rrethana që nuk kishin të bënin aspak me punën e bërë apo të mos bërë nga qeveria, do të thotë shoqëria shqiptare nuk ishte gati për programe të kopjuara nga jashtë.

"Çarmatim i përgjithshëm dhe pa përjashtim." - Në një situatë si ajo ku ndodhej Shqipëria kjo ishte pikë e rëndësishme, por a u çarmatosën forcat e Bajram Currit pasi qeveria Noli kishte ardhur në pushtet?

"Lartësimin e autoritetit të shtetit mbi çdo fuqi personale ose ekstralegale". - Vetëm pas pak kohësh Noli jep shembullin se si e mendonte ai drejtimin e shtetit në mënyrë demokratike, ai merr atributet e Këshilli të Regjencës më 2 korrik 1924. Pa Parlament e pa Këshill Regjence kush do ta ndalonte Nolin të kthehej në një diktator?

Si përfundim, organizatorët e grushtit të shtetit u shpërblyen me poste ministore, dështuan në zbatimin e programit, bashkëpunuan me feudalë të mëdhenj dhe tradhtuan çështjen që i bashkoi në të. Nëse kishin përkrahjen e popullit atëherë pse detyrohen të pushtojnë qytetet, apo kur Ahmet Zogu rikthehet askush nga populli nuk e kundështon atë?

Oficerët që ndihmuan në rrëzimin e qeverisë, të shtyrë nga gjendja e vështirë ku ndodhej vendi, sepse ndryshe shtetet fqinje mund të bëheshin të rrezikshme, ndihmuan akoma më shumë që influenca e huaj të rritej. Ata shpejtuan që Ahmet Zogu të vendoste për të kërkuar ndihmë tek Jugosllavia.

Shqipe

Është pak vështirë t'i gjykojmë ata që jetuan në atë kohë.

Shqipëria e posadalë nga sundimi shekullor turk ka qenë e prapambetur, dhe si pasojë kemi dy e ndonjiherë më shumë grupe rivale që luftojnë për pushtet dhe luftojnë në mënyrat më të papëlqyeshme për demokracinë. Është humbje nëse rivalitetet e atëhershme i ngjallim sot. Unë preferoj që rivalët e atëhershëm t'i konsiderojmë me vetëdije jo të zhvilluar sa duhet, megjithëse e njëjta situatë është edhe sot në shqiptarí.

Fan Noli mashtroi popullin, kjo është e kjartë. Pastaj çarmatosi popullin për të ndalur vëllavrasjen në një kohë kur njerëzve u nevojiteshin armët për t'u mbrojtur nga ndonjë sulm eventual i shteteve agresore që në shek. 20 nuk ishin të rralla këto sulme.

vlug

Mos më keqkupto! Gjithë kritikat e mia ia drejtoj terminologjisë komuniste që e quan revolucion. Ato rreshta shërbejnë për të treguar se nuk bëhej fjalë për revolucion. Nuk janë aty për të denigruar ndonjë personalitet.