Rexhep Mitrovica ėshtė njė nga luftėtarėt mė tė njohur kosovarė, ishte pjesėmarrės nė Vlorė nė momentin kur dhe u shpall pavarsia e Shqipėrisė. Ai drejtoi Lidhjen e II-tė Prizrenit, deputet dhe ministėr i arsimit, si dhe kryeministėr i Shqipėrisė.
Bashkė me tė tjerė por sidomos me tė mirėnjohurin Bedri Pejanin, ai u kujdes qė Kongresi i Manastirit tė merrte rėndėsinė qė meritonte. Kėto vite ishin dhe mė aktivet pėr lėvizjen kombėtare, jo vetėm kulturore por edhe nė kundėrshtimin me armė ndaj turqve tė ngjyruar.
Si intelektual qė ishte pėrshėndeti revolucionin xhonturk, por jo se ndjente simpati pėr ta, por sepse tashmė mund tė hapeshin shkolla nė gjuhėn shqipe. Urrejtja e tij nuk drejtohej vetėm kundėr turkut orientalo-prapanik por edhe kundėr armikut shekullor tė popullsisė shqiptare tė Kosovės, serbit. Ai i dha mbėshtetjen e tij kryengritjeve tė shqiptarėve mė 1910-11, duke i dhėnė kėtyre dhe njė pėrmbajtje politike.
Disa nga bashkėpunėtorėt e tij ishin, Ismail Qemali, Mithat Frashėri, Aleksandėr Moisiu, Hasan Prishtina, Nexhp Draga e Shahin Kolonja, Ali Riza Kosova e Mehmet Pashė Dėrralla. Me shumė nga kėta patriotė ai firmosi aktin historik tė pavarsisė sė vendit.
Nuk u pajtua kurrsesi me vendimet e Konferencės sė ambasadorėve nė Londėr, konferencė qė la njė pjesė tė mirė tė trojeve shqiptare jashtė. Shumė shpejt pėrveē armiqėsisė sė serbėve fiton dhe atė tė grekėve sepse kundėrshton vendimin e Konferencės sė Londrės pėr dhėnien e Janinės grekėve. Mbeti deri nė fund tė jetės kundėrshtar i fortė i fuqive tė mėdha, qė sipas tij i kishin bėrė Shqipėrisė njė padrejtėsi tė madhe.
Pas luftės sė I-rė botėrore, vendos kontakte me komitetin Mbrojtja Kombėtare e Kosovės, me tė cilėt nuk i shkėputi lidhjet deri nė fund. Nė 1921 i jepet posti i ministrit tė arsimit nė qeverinė Xh. Ypit. Me kėmbėnguljen e tij u miratuan njė numėr i madh ligjesh, ku ndėr mė tė rėndėsishmit ishte dhe ai pėr laicizimin e shkollės.
Pas rrėzimit nga pushteti tė qeverisė sė Fan Nolit, Rexhep Mitrovica largohet pėr nė vendlindje, pasi si pjestar i atyre kosovarėve qė pėrkrahnin ēlirimin e Kosovės, gjeti tek Zogu njė kundėrshtar.
Gjatė luftės sė II-tė botėrore, bashkohet me organizatėn Balli Kombėtar, organizatė qė kishte mbledhur nė gjirin e saj tė gjithė patriotėt e vėrtetė. Kur Gjermania sulmon Jugosllavinė dhe fillon pastrimin nga HELMI serbo-komunist, Rexhep Mitrovica e pėrshėndet dhe shikon tek Gjermania qėllimin final, ēlirimin e Kosovės. Lufta nė Kosovė nuk ishte e lehtė, serbėt me afrimin e gjermanėve urdhėruan masakrimin e popullsisė shqiptare, kjo bėri qė Rexhepi dhe njė grup atdhetarėsh tė niseshin menjėherė pėr tė ndihmuar nė situatėn e nderė.
Me komandėn gjermane u vendosėn marrdhėnie besnikėrie tė ndėrsjellta. Kjo lejoi qė Kosova tė provonte pėr tė parėn herė lirinė e vėrtetė. U hapėn shkolla nė gjuhėn shqipe, shenjat dalluese si flamujt ishin tė pranishme kudo.
Nė gusht tė 1941-shit zgjidhet kryetar i Lidhjes Popullore Shqiptare e cila do kujdesej qė tė krijonte ēetat e para qė do kundėrshtonin forcat serbe nė kufi. Provoi burgun pėr disa kohė sepse Italia qė mbante tė pushtuar Shqipėrinė, e konsideroi si tė rrezikshėm. Kur kėta ushtarė mediokėr romakė dėshtuan nė pushtimin e botės, duke ia lėnė vendin njė ushtrie tė vėrtetė, Rexhepi del nga burgu me tė tjerėt falė ndėrhyrjes sė Xhafer Devės.
I zgjedhur kryeministėr, Rexhep Mitrovica dhe qeveria e tij krijuan Shqipėrinė kombtare, dhe shpallėn pavarėsinė dhe asnjanėsinė e saj. Por njė nga rreziqet qė po i kanoseshin vendit vinin nga vemjet komuniste serbe, tashmė me ēirakėt e tyre shqiptarė. Kėta tė fundit, ca barinj e lopēarė analfabetė kishin themeluar partinė komuniste shqiptare tė drejtuar nga Beogradi me tė vetmin qėllim, kontrollin e zhdukjen e shqiptarėve kosovarė.
Bashkė me Xhafer Devėn mendonin se vetėm anglo-saksonėt janė shpresa e vetme e shqiptarėve qė ti shpėtojnė ata nga kuēedra sllavo-komuniste. Duke parė se helmi komunist nuk lejonte njeri tia njihte meritat, apo kur dėgjonte drejtuesit komunisto-parazitė se kosovarėt ishin tradhtarė, ai bashkė me grupin e kosovarėve lėnė Tiranėn pėr ti shkuar nė ndihmė popullsisė kosovare qė vuante nga sulmet e padron Titos (tė Enverit dhe tė tjerėve nė vend). |