Bella omnium – contra omnes

vlug · 8.3.2008, 10:31

Citim:

Patmë shkrojtur në N.o 28 të “Korçës” se tre zotërinj të dërguar nga an’e amatorëve të “Besës” vajtnë ne Sh. T dhespoti për t’i kërkuar lehjen të përsëritet kjo dramë në shkollën e foshnjave (nipiagogion) për famili vetëm, edhe se dhespoti u përgjigj që s’mut të japë leje për një gjë të këtillë, se shkolla ka frymë elinizme. Përveç këtyrëve, u zotuam të çkoqitim këtë çështje sot, meqënëse, kur vumë atë lajmen në N.o që shkoi, fleta ishte afro gati për tu shtypur.

Që të mos dalim, pra, nga fjala që dhamë, zgjatemi sot më tepër përmi këtë çështje.

Këta zotërinj vajtnë ne dhespoti edhe me një fisnikëri të rradhë i propozuan. Sh. Tij kërkimin e tyre, duke shtuar se të hollat që do të mblidhen nga kjo dramë, do të ndahen nëpër të varfërit e Korçës prej një komisioni, i cili do të formoheshe prej dy shqiptarësh edhe dy njerëzve nga Dhimogerondia.
Në këtë propozim Shënjtërij e Tij i përgjiq shkurtazi se një dramë shqipe asndonjëherë s’munt të lohet në një shkollë greke.

Kësaj përgjigjeje komisioni theatral i u kundërshtua, dyke thënë se ajo shkollë është e Korçës dhe jo e Greqisë, se asnjë peshë s’kanë marrë shkollat e Korçës nga Greqia.

Yve dha Dhespoti ini shumë të zgjuar të më bëni këtë kërkim, po edhe neve jemi mjaft të ditur.

Yve quani shqiptarë edhe myslimanët, me të cilët neve s’duam të ngatërrohemi, se shqiptari mysliman pëlqen vetëm pozisionet e larta dhe jo një marrëveshje me Greqinë (??). Neve gjuhën shqipe e nderojmë se është gjuha e vendit, po nëpër shkollat tona s’munt ta futim, se është shumë e lehtë për një njeri që di gërqishten të shkruaj shqip pa lajthim. Se mos ka rregulla gjuha shqipe, apo mos ka fillollogji. Pastaj stëgjyshërit tanë na kanë lënë qërqishten nëpër kishërat dhe gjetkë; yve, pra, qysh mund të kuxoni t’u dilni përpara edhe të vendosni gërqishten me shqipen? Pastaj kush s’e merr vesh gërqishten këtu në Korçë?

Të gjitha këto e të tjera tha Sh. e Tij, po të dërguarit i dhanë ato përgjigje, që lipseshin dhënë. Po neve këtu, dyke kritikuar pak këtë çështje, kërkojmë lehjen nga Z-injtë këndonjës të shtrojnë edhe mendimin tonë.
Lipset të dijë Sh. e Tij. dhespoti se shkollat e Korçës, ku msohet gërqishtja, s’janë të Greqisë as që kanë kurë atë karakter, se këto shkolla janë të Korçës edhe mbahen me të hollat e shqiptarëve.

Po ç’domethënë kanë karakter elenik, o shentëri? Apo mos janë sjellë muret dyert e dritaret nga Greqia? Po edhe sikur të ishte skollë Greqije, prapë fisnikërija, edhe shtytjet e fesë duheshe të ju bindnin të jipnit lehje të lohet kjo dramë, se qëllim i saj ishte i shenjtë, për të varfërit e qytetit.
Shqiptari, pra, aq shum ju tremka, sa përpara ti haroni edhe fe edhe të gjitha?
Apo qënka aq i lik shqiptari, sa s’u ngjaska një shkollë as për një natë?
Jo, jo, o shentëri, s’u mentuat mirë t’i mohoni shqiptarit atë që ka të dreqtë të kërkojë. Po thuani, se Shënjtëria Tuaj si dhe grekomanët e Korçës ini të fanatisur kundër shqipes edhe pandaj s’e vini as në shkollën as në kishën!
Po kuxoj të thëm se as yve s’e nderoni gjuhën shqip, megjithëse rroni ndë mest të Shqipërisë dhe ushqejeni prej asaj, se p ta nderonit këtë gjuhë, e cila është gjuh’ e vëndit, do ta mësonit edhe yve, sikundër mson frëngjishten ay që rron në Francë, anglishten ay që vete në Amerikë, në Angli ose në Indi edhe turqishten ay që vetë në atdhenë Tuaj.

Po, kështu është, edhe neve shqiptarët (korçarët) munt të themi se, meqënëse s’u përkujdestë ta msoni shqipen me kaq vjet që rroni këtu, ini kundër asaj edhe nesër a pasnesër , sikur të ngjalleshe ndonjë sulltan Hamit dhe të theshte arnautllara vurr, do të gëzohëshit shumë se shpëtuat nga rreziku i shqiptarizmës...

Gjuha shqip as ndonjë gjuh' e lehtë është që ta shkruaj kushdo, as dialekt’i greqishtës, se si gjuhë ka rëndësirën dhe madhështin’e saj, edhe neve si shqiptarë duhet ta dimë mirë, që me anën e saj msojmë çdo gjuhë tjatër. Në doni të msoni cila është gjuha shqipe, nisni ta msoni, edhe do të shëkoni se regulla ka edhe sa gjuh’e rëndë që është, edhe në është dialekt i gërqishtes apo jo. Pastaj, po të ishte edhe e tepërt shqipja për shqiptarët, atëherë e tepërt do të ishte edhe gërqishtja për grekërit, germançja për gjermanët, italishtja për italianët edhe çdo gjuhë tjatër për vendin ku flitet. Po, s’është ashtu.

Andaj lipset gjuhën shqipe ta kishit futur dëtyrimisht në shkollat e këtushme bashkë me gërqishten.

Kjo është udha që lipseshe të ndiqnit si njeri i Patriarkanës dhe jo të thoni se çdo nxënës ose nxënëse e këtyre shkollave dinë të shkruajnë shqip, se kët munt ta provoni vetë duke vënë një profesor të ju shkruajë një letër shqip dhe jo një nxënëse vetëm. Po të ishte gjuha jonë kaq e lehtë, o shenjtëri, neve shqiptarët do të mos çanim kryet me vjete për t’ë mësuar mirë.
Jo vetëm nëpër shkollat, po edhe në kishë duhet futur gjuha shqipe, se gërqishten s’ta kupton njëri, o Shenjtëri. Këtu të gjithë jemi shqiptarë, përveç Shentërisë Tuaj dhe nja 5-6 të tjerëve. Që ta kuptojë, pra, fenë shqiptari ortodhoks, lipset ta dëgjojë të lëçitet në gjuhën e vet. Mos shëkoni stërgjyshërit tanë korçarë, ç’kanë thënë dhe ç’kanë vendosur, se po të thomi që duhet edhe neve të vemë pas gjyrmat e tyre, atëherë duhet të jemi të gjithë idollollatër, se edhe kjo farë feje është një nga vendimet e stërgjyshërve tanë. Pleqët, o Shenjtëri, kanë thënë shumë gjërra, të cilat sot neve të rinjtë, stërnipërit e tyre i quajmë “marrësira dhe ëndra”. Pleqtë mbesonin se djelli vërtitet reth dheut, se e vetëmta mënurë udhëtimi ishte kali dhe govata, se tjetër dhe përveç Evropës s’ka dh. t. tj. dh. t. tj. Po sot të gjitha ato idhet’e para i përgënjeshtroi brezi i shekullit të 20. Gjithë kështu na ngjet sot edhe me prindërit tanë.

Ata aq e deshnin Greqinë, sa dhe gjaknë tyre derdhnë për lirin’e saj edhe me dorën e tyre (Koleti) hipi ndë front të Greqisë mbretnë ç’thonë. Gjer këtu mut të themi se stërgjyshërit tanë bënë në atë që bëri dhe Lord Byroni për Greqinë edhe të tjerë, po stërgjyshërit tanë s’mendoheshin fare as për Shqipërinë, si ç’mëntoheshe edhe Byroni me të tjerët për Atdhen e vet. Byroni ishte engles, përpara se të jetë fillogrek, po stërgjyshrit tanë kur u mentuan për Shqipërinë? Kur u mentuan të shkruajnë shqip dhe të mësojn gjuhën e tyre? S’dimë në vinin ata me të tjera mentime dhe duall të gënjyer, po askurrë s’munt të kini të drejtë të na thoni ta leme edhe neve shqipjen se e lanë ata, se ata ishin të lajthitur e neve nuku bën të qëndrojmë në herësirën e tyre, dyke lëruar në gjuhë të huaj dhe tonën...Jo....Jo....

Mbësonj se edhe yve, kur jini vetë, gjithë kështu mentoni.

Pra, pse s’vini gjuhën shqipe në shkollë dhe në kishë? Përkthimet e librave fetarë të orthodhoksëve, pse s’i bekoni sikundër i bekoi Sinadhi rus? Apo s’janë orthodhoksë rusë? Po në Progrë përse dhatë lehje edhe këtu s’ipni? Jo, harrova, Shentërija Tuaj na thot se kjo gjë s’është e vërtetë.

Mbesojmë, Shenjti dhespot, se është koha tani të shuhani çdo fanatizmë edhe të bëheni vegla e një paqtimi. S’ësht’e udhës që jenë shqiptarët e Korçës të ndarë në shqiptarë edhe grekomanë. S’ësht’e udhës të ngjasin shere për dita; s’lipset t’i bëni shqiptarët shizmatikë, se përfundimet e fanatizmës janë të liga, janë të dëmshmë. Jepni të drejtat e tyre në shqiptarët.

Ne Qesari jipni të Qesarit edhe pushoni çdo zënje edhe ngatrim për kohën e pritme. S’ka gjë më të mirë se paqja dhe qetësija.

Këto s’janë këshilla, po janë lotë! Ndjekja e gjuhës shqipe po të shtohet edhe më tutje, padashur, në vënt të mirësisë do të sjellë dëm dhe paqetësi, edhe athere do të vërtetohet e thëna e pleqve, “bella omnium contra omnes”: luftë e përgjithshme kundër të gjithëve, luftë në mest të burrit e të gruas, luftë midis vëllazërisë dhe luftë midis atit dhe birit!... Po a ësht’e udhës kështu?

^{Thanas V. Floqi, “Korça”, Korçë, Nr. 29, 12 janar 1910}