| |
Citim: Shoqata gjermane "EuroNatura" zbaton projektin pėr mbrojtjen e pasurisė natyrore tė Bunės
Ekosistemi natyror i Lumit Buna vlerėsohet si njė nga mė tė veēantėt nė Shqipėri, por edhe nė mbarė rajonin dhe dallohet pėr pasurinė e tij tė florės dhe faunės, llojet e veēanta tė gjallesave, si dhe ėshtė njė nga tre rrugėt kryesore tė migrimit tė shpendėve nė Evropė.
"E gjithė sipėrfaqja qė pėrfshin Bunėn cilėsohet si njė nga zonat mė tė pasura dhe tė veēanta nė vendin tonė", vlerėson Ormir Shqarri, specialist nė shoqatėn e Ruajtjes dhe Mbrojtjes sė Mjedisit Natyror, pranė Qendrės Rajonale tė Mjedisit.
Megjithė rėndėsinė e saj si njė nga zonat mė tė veēanta Lumi Buna, ashtu si edhe ekosistemet natyrore nė vendin tonė vitet e fundit po pėrballen me probleme tė ndryshme qė lidhen me ndotjen e mjedisit, shfrytėzimit pa kriter tė burimeve tė tij, peshkimit dhe gjuetisė sė paligjshme, etj. Si pasojė ėshtė e domosdoshme mbrojtja dhe ruajtja e kėsaj pasurie natyrore tė Shqipėrisė dhe rajonit.
Ndėrkohė qė shoqata gjermane mjedisore "EuroNatura" me partner "Shoqatėn e Gjallesave Ujore", po zbaton projektin "Vlerėsim i shpejtė i vlerave natyrore tė Lumit Buna dhe delta e tij", projekt qė pritet tė pėrfundojė nė muajin maj dhe tė shoqėrohet edhe me publikimin e njė raporti me tė dhėna tė rėndėsishme pėr kėtė zonė, qė do tė shėrbejnė pėr mbrojtjen dhe ruajtjen e kėsaj pasurie natyrore.
Sipas REC, "EuroNatura ka shprehur interes pėr ekosistemin edhe pasurinė e Lumit Buna dhe qėllimi i projektit ėshtė grumbullimi dhe pėrpunimi i informacionit pėr zonėn nė fushėn e biodiversitet, peshkimit, bujqėsisė, ekonomisė, historisė, etj".
Biodiversiteti i Lumit Buna
Lumi Buna ndodhet nė kufirin shtetėror shqiptaro-malazez, me njė gjatėsi 44 km dhe ėshtė i vetmi emisar i Liqenit tė Shkodrės dhe bashkohet me lumin Drin. Nga fshati shqiptar i Samrishit e deri nė Detin Adriatik, Buna ndahet mes Shqipėrisė dhe Malit tė Zi. Cilėsohet si njė pikė strategjike pėr Shkodrėn si dhe njė pasuri me vlera tė larta natyrore, duke mbartur gjithashtu edhe njė histori tė lashtė.
Kodrat qė kufizojnė fushat e Bunės kanė qenė vendbanime dymijėvjeēare. Sipas dokumentave, vendbanimet pėrgjatė lumit njihen qė nė shekullin e XV-tė. Mendohet se qendra mė e rėndėsishme pėr ankorimin e barkave ka qenė Pulaj.
Lumi Buna konsiderohet ndėr lumenjtė kryesore tė Mesdheut pėrsa i pėrket prurjeve ujore. Pėrmes lidhjes me Liqenin e Shkodrės dhe lumin Drin, Buna komunikon me lumenjtė Moraca nė Mal te Zi, Cemin, Kirin, Drinin nė Shqiperi, Drinin e Bardhė nė Kosovė, Liqenet e Ohrit, Prespės sė Madhe dhe Prespės sė Vogėl, liqene ndėrkufitare mes Shqiperisė, Maqedonisė dhe Greqisė. Buna ėshtė ndėr lumenjtė e rrallė tė Adriatikut me deltė tė vėrtetė natyrore, e cila pėrbėhet nga tre ishuj aluvionale Ada, qe e ndan Bunėn nė dy degė, ishulli Franc Jozef dhe ishulli Paemėr.
Buna ėshtė rrugė kalimi pėr 13 lloje e nėnlloje peshqish qė migrojnė nga liqeni pėr nė det dhe anasjelltas. Ndėr to pėrmendim blinin qė ėshtė lloj globalisht i rrezikuar, kublėn, ngjalėn Anguilla, levrekun, qefullin e verės, qefullin e vjeshtės, shojzėn, etj. Nė grykėderdhjen e Bunės ka mbi 50 lloje tė tjerė peshqish, ku ndėr mė tė njohurit janė acuga, gjilpėrėza turigjatė, korbi i zi, korbi i bardhė, sargu, murra, aterina, gjuhėza e Adriatikut, etj.
Gjithashtu Buna pėrfaqėson njė nga sipėrfaqet mė tė pasura me shpendė nė rajon. Grykėderdhja e saj, Rezervati i Velipojės, Kėneta e Domnit, Viluni, Liqeni i Shasit, kriporja e Ulqinit, sipėrfaqja kėnetore e Shtojit tė poshtėm tė Ulqinit janė plot me shpendė veēanėrisht nė dimėr. Avifaunat e kėtyre sipėrfaqeve komunikojnė me njėra-tjetrėn, por edhe me Liqenin e Shkodrės, lagunėn e Kunės e mė gjerė.
Kėto sipėrfaqe pėrfshihen nė njėrėn prej tre rrugėve tė migrimit tė shpendėve tė Evropės, duke treguar rolin e madh tė Bunės nė shkallė rajonale, kur madje njė pėrqindje e lartė e llojeve janė migrues dhe folezues nė kėtė zonė. Rėndėsi tė veēantė ka pulėbardha e vogėl dhe dallėndyshja e detit, numri i tė cilave konsiderohet i rėndėsishėm kundrejt numrit tė pėrgjithshėm pėr Shqipėrinė dhe Mesdheun.
Ndėrkohė edhe bimėsia pyjore pėrgjatė lumit ėshtė shumė e rėndėsishme, megjithėse prerja e paligjshme e pyjeve ka lėnė gjurmė nė fondin pyjor tė zonės. Kjo gjithashtu ka sjellė edhe ndikim tė madh nė rritjen e kėrcėnimit ndaj erozionit tė tokės.
Kjo bimėsi pėrbėhet kryesisht nga shelgje, plepa, akacie e mė pak marinė, ndėrkohė qė nė Bunė dhe ujėrat qė lidhen me tė gjenden edhe disa lloje bimėsh tė kėrcėnuara.
8 Mars/ATSH-Eni Kaci
| |
6.2.2007, 21:09
Tituj tė ngjashėm 
Vijore
