49572

Herman Nojbaheri (1893-1960), anëtar i hershëm i Partisë Nacional-Socialiste të Austrisë, ka qenë kryebashkiak i Vjenës (mars 1938 – dhjetor 1940) dhe më pas i është bashkuar forcave gjermane të shërbimit të jashtëm si specialist në çështjet ekonomike për Evropën Juglindore. Ai veproi në Rumani, Bullgari, Greqi (tetor 1942) dhe përfundimisht në Beograd në gusht 1943 si i dërguar i veçantë i Zyrës së Jashtme gjermane për Evropën Juglindore. Nga 11 shtatori i 1943-shit, pas rënies së Italisë, ai u emërua dhe përgjegjës për Shqipërinë dhe punoi ngushtë me Vermahtin deri në kapitullimin e Gjermanisë në 1945-ën. Në 1946-ën, Nojbaheri u arrestua nga amerikanët dhe u dërgua në Beograd, ku në 1951-shin, u dënua me burgim si kriminel lufte meqenëse mbështeti forcat gjermane si diplomat dhe ekonomist. Ai u lirua në nëntor 1952 kur dhe u kthye në Austri. Nojbaheri është autor i librit “Sonderauftrag Südost, 1940-45” (Misioni special Juglindje, 1940-45) Gotingen, 1956, në të cilin jep me hollësi veprimtarinë e tij të rangut të lartë për llogari të Gjermanisë nacional-socialiste në Ballkan. Libri përfshin dhe kreun e mëposhtëm për Shqipërinë:



Themelimi i një shteti

Pak flitej për Shqipërinë kur mora urdhrin në shtabin e Fyrerit në fund të gushtit 1943, i cili më caktonte si “të dërguar të veçantë të Zyrës së Jashtme për Evropën Juglindore”. Viktor Emanueli ishte ende mbret atje dhe Luogotente mbante frerët e pushtetit në emër të tij. Gjermania kishte një zyrë konsullore që drejtohej nga herr Shlipi. Por në 8 shtator, kur gjeneral Ajzenaueri njoftoi armëpushimin me Italinë, Shqipëria u bë e një rëndësie të tejet të madhe për shkak të pozicionit të saj gjeografik mbi kanalin e ngushtë të Otrantos. Për këtë arsye do të merrem më parë me Shqipërinë përpara se të merrem me Serbinë dhe Malin e Zi, megjithëse kjo nuk ndjek kronologjinë reale të misionit tim.

Plani i punës për detyrat e mia në Shqipëri ishte i pazakontë për shkak të formulimit lakonik. Ribentropi më thirri në Beograd dhe më informoi se Fyreri kërkonte “një Shqipëri të pavarur me nismën e saj”. Fluturova ditën e mëpasme, në 11 shtator, drejt Divizionit Gjerman të Elbasanit. Një avion i posaçëm do të më sillte dhe specialistin e gjuhës shqipe dhe të gjendjes gjeografike e politike në vend; dhe ky do të më shoqëronte në Shqipëri. Unë duhet të merrja Tiranën me anën e këtij divizioni dhe të plotësoja kështu detyrën.

Tri javë më parë, në shtabin e përgjithshëm, kisha arritur të merrja disa njohuri sipërfaqësore rreth gjendjes politike në Shqipëri dhe kisha takuar dy politikanë shqiptarë që dëshironin të flisnin me mua menjëherë pas kapitullimit të Italisë. Ata ishin Xhafer Deva, i cili kish lozur rol politik në krahinën e Kosovës, dhe Vehbi Frashëri, biri i kryetarit të mëpasëm të Këshillit të Regjencës, Mehdi Bej Frashërit, i cili në atë kohë ishte ende në internim, duke jetuar me të bijën e tij Medien në një hotel në Romë.

Ishte pasdite vonë kur zbulova se nuk kishte aerodrom në Elbasan. Nuk kish as kohë sakaq për të ndryshuar tërë ekspeditën për të marrë vetura, kështu që vendosa, pa u këshilluar me shtabin e përgjithshëm, mëngjesin e 11 shtatorit të fluturoj drejt e në Tiranë, e cila ish ende nën kontrollin e trupave italiane. Një kompani e avancuar parashutiste fluturoi para meje duke zbarkuar në Durrës. Armiku ishte mjaft pranë, mu bri Adriatikut. Për të demonstruar praninë e forcave të armatosura gjermane, tre Ju52 dhe 60 trupa të Divizionit të Brandenburgut (Abwehr II) zbarkuan në aeroportin e Tiranës mu përpara avionit tim Heinkel III. Xhafer Deva vinte me një avion Storch drejt e nga Mitrovica. Koha e tij afronte.

Pas një fluturimi të këndshëm mbi malet madhështore dhe të egra, Tirana u duk në horizont nga minaretë dhe fusha e blertë në rrëzë të malit të Dajtit. Në atë çast nuk dija gjë rreth kushteve të aeroportit italian ndaj dhe urdhërova avionin të shkonte drejt ndërtesës kryesore. Prej saj gufoi një turmë e shqetësuar oficerësh dhe ekuipazhi italian. Këta ushtarë të mjerë, pa anije që t’i kthente në shtëpi e tash në mëshirën e ish-aleatëve të tyre, ishin në grahmat e kuptueshme të dëshpërimit. Zbrita nga avioni. Ishte e vështirë për turmën e trazuar të shquante se cili isha unë me uniformën e zezë diplomatike që nuk po më njihnin. Por sasia e arit në kasketën time, kopsat e arta dhe palat e mirëhekurosura të uniformës sime vinin në dukje se duhet të isha funksionar i lartë i ndonjë njësie të panjohur ushtarake. Mu tregua një kasolle e vogël në pjesën e majtë të aerodromit. Atje kishte personel tokësor gjerman. Avioni iu drejtua në atë kah. Djemtë tanë me pantallona të shkurtra dhe në humor të mirë dukeshin të gëzuar me mbërritjen tonë. Konsulli i përgjithshëm, Shlip, më priti në limuzinën e tij.

Ç'skenë! Me mijëra ushtarë italianë të armatosur ngjesheshin rrugëve në grupe nervoze. Ish kjo një betejë që humbnin në mjedis armiqësor. Duhet të ketë qenë vetëvrasëse për ta t’i bënin rezistencë aleatëve të tyre të mëparshëm. Ata prisnin ardhjen e gjermanëve nga çasti në çast. Të luftonin? Të dorëzonin armët? Të ziheshin rob, ndërsa atdheun e kishin kaq pranë, por aq të paarritshëm? Këta trupa të shkaktonin veçse keqardhje, tek ishin braktisur në fatin e tyre nga rrjedha e ngjarjeve. Ata pa dëshirë i nënshtroheshin veturës sonë dhe ushtarët përshëndesnin sapo shikonin kasketën e mbuluar në ar. Ecnim ngadalë mes turmave për në konsullatën e përgjithshme.


E rraha gjendjen me herr Shlipin dhe herr Fon Shajgerin, specialistin për Shqipërinë që më shoqëronte nga shtabi i përgjithshëm. Shajgeri, dikur oficer i shtabit të përgjithshëm austro-hungar, kish jetuar në Shqipëri për mbi njëzet vjet duke ndjekur Luftën e Parë Botërore dhe përbënte enciklopedi më vete për çështjen e farave, fiseve e familjeve shqiptare. Gjendja ishte tepër e ngatërruar. Pjesë të Shqipërisë së jugut ishin në duart e partizanëve komunistë, të cilët italianët ishin përpjekur t’i shtypnin, por pa sukses. Kjo ishte dhe arsyeja se pse divizioni gjerman u dërgua në Elbasan para kapitullimit të Italisë. Këta partizanë do të bëheshin luftëtarët e ardhshëm të qëndresës guerile. Luftëtarët nacionalistë (Balli Kombëtar) të cilët ishin tërhequr në male pas pushtimit italian, përbënin më pak rrezik sepse ata nuk ishin armiku i tyre kryesor. Si në Greqi dhe në Jugosllavi, armiqtë kryesorë ishin dhe këtu komunistët.

Shqiptarët e kishin të qartë se ne kishim ndërhyrë për arsye të pastra ushtarake, për të ruajtur kurrizin nga sulm i mundshëm aleat nga përbri ngushticës së Otrantos. Nuk mbaj mend asnjë veprim armiqësor kundër forcave gjermane të bërë nga popullata. Për më tepër, Gjermania kishte emër të mirë në Shqipëri. Ky emër kish vuajtur pak për shkak të heshtjes gjermane gjatë pushtimit italian të Shqipërisë në 7 prill 1939, por gjermanët ishin ata që sakaq po çarmatosnin ushtrinë italiane në Shqipëri e me këtë rast po shtonim dhe arsenalin tonë ushtarak. Popullata kishte ende kujtime të mira nga metodat e kujdesshme të ndërhyrjes austro-hungare gjatë Luftës së Parë, dhe kjo e bënte kudo ndërhyrjen gjermane të mirëpritur. Disiplina e lartë të trupave tona elitë që silleshin miqësisht me popullsinë civile, i bëri për vete këta burra krenarë malesh që e kishin për zakon të tyrin mbajtjen e armëve.

Trupat e Ballit Kombëtar nuk u përleshën kurrë me trupat tona. Ata ose shpërbëheshin ose i kanalizonin krejt energjitë në luftë kundër partizanëve në jug. Vetëm Abaz Kupi, i cili e mbante veten si zëvendës të Ahmet Zogut, qëndroi në malet rreth Tiranës dhe Shkodrës, me sa duket me mijëra mbështetës. Me të ishin dhe disa oficerë britanikë të ndërlidhjes. Ne nuk e ngacmuam, dhe ata nuk na ngacmuan. Ai kishte emër të mirë në vend dhe në tetor të 1943-shit, Asambleja Kombëtare i dërgoi përshëndetje zyrtare në male. Kjo nuk na shqetësoi. Nuk kishte asnjë lloj proteste kundër nesh. Ajo ishte një mirënjohje për një luftëtar lirie që kishte qëndruar kundër Italisë, vendit që i kishte aneksuar dhe pushtuar atdheun.

Kaq do të mjaftonte për të vendosur sfondin politik të ngjarjeve për ditët në vazhdim e tash po i rikthehem misionit tim:

Shtabi gjerman kishte kërkuar Shqipërinë të pavarur dhe me nismën e saj.


vijon...