49572

Në ditët e mia të para të caktimit në Shqipëri, kërkova të di se cilat qenë figurat më në zë të vendit. Shpejt kuptova se një njeri ishte që gëzonte respekt të përbotshëm: Mehdi Bej Frashëri. As ofertat e as kërcënimet italiane nuk e bënë dot këtë oficer të vjetër perandorak otoman të pranojë aneksimin e atdheut të tij. Rëndësia e këtij personi e kishte detyruar Italinë ta internonte atë në Romë ku jetonte me vajzën e tij Medien në një hotel të këndshëm, por me liri të kufizuar lëvizjeje. Pas dorëzimit të Italisë, i dërgova këtij burri një avion Heinkel III dhe e solla në Tiranë. Ky avion solli gjithashtu me vete dhe kartëmonedhat e vjetra shqiptare që mbaheshin në Banca d’Italia për llogari të Bankës Kombëtare Shqiptare. Banka Kombëtare Shqiptare ishte ngritur nga specialistë italianë dhe ishte e organizuar më së miri.

Mehdi Bej Frashëri, asokohe 74 vjeç, ishte një njeri tepër mbresëlënës. Ai vinte prej një familjeje në zë bejlerësh feudalë dhe e kish nisur karrierën e tij në Turqinë ballkanike si zyrtar i administratës publike, duke shërbyer më vonë si pasha në Liban dhe Egjypt. Ai qëndronte si një shtatore mbijetojë prej Perandorisë Otomane. Gruaja e tij ishte turke, një zonjë dinjitoze dhe me hijeshi. Mehdiu fliste të paktën tetë gjuhë, por jo gjermanisht. Rëndom flisnim italisht bashkë.

Ai i shikonte zhvillimet e fundit me një farë rezervimi. Kur kuptoi se nuk ishte çështje regjimi pushtues gjerman, u aktivizua më gjallërisht në fatin e vendit të tij. Apelimet e flakta në adresë të detyrës së tij patriotike në Asamblenë Kombëtare e nxitën të marrë postin e kryetarit të parë të Këshillit të Regjencës, i cili përfshinte dhe nga një përfaqësues ortodoks dhe katolik. Këshilli kryesohej prej tyre në alternim. Por ai ishte sidoqoftë përfaqësuesi i vetëm i përhershëm duke qenë se kolegu i tij ortodoks u sëmur dhe përfaqësuesi katolik, i pari i françeskanëve të Shkodrës, at Anton Harapi, e refuzoi postin si të papajtueshëm me detyrat e tij si prift katolik, duke qenë se një post i tillë do ta detyronte të vendoste për dënimet me vdekje. Kjo ishte muzikë për veshët e pashës së vjetër.

Asambleja e sapozgjedhur Kombëtare, dhe Këshilli i Regjencës i zgjedhur prej saj, caktuan një qeveri përfundimtare. Rexhep Mitrovica, nga Kosova, u caktua Kryeministër. Xhafer Deva, ministër i Brendshëm dhe Vehbi Frashëri, sekretar i shtetit për Punët e Jashtme. Kushtetuta e Zogut u ruajt. Mbreti u zëvendësua nga Këshilli i Regjencës. Asambleja Kombëtare i shkëputi të gjitha lidhjet me Italinë dhe krijoi një lidhje me Forcat e Boshtit. Gjithçka shkonte më së miri, por jo dhe pa ndonjë turbullirë. Një grup partizanësh, të njohur për rrëmbyeshmërinë e tyre, që kishin marrë pjesë në çarmatosjen e njësiteve italiane, sollën një top italian në distancë zjarri dhe goditën Pallatin Mbretëror ku ishte mbledhur Asambleja Kombëtare. Personat në fjalë ikën nga sytë këmbët kur panë ushtarët gjermanë që rivunë qetësinë. Askush nuk u dëmtua. Tërë incidenti duket se i shkonte pas festes veçorive tipike të shqiptarit, duke qenë se shqiptarët janë një nga popujt e botës më të dhënë pas shkrepjes së armëve. Pushka nuk është vegël për shqiptarin, por pjesë e trupit të tij. Miku që ka vizituar shtëpinë e shqiptarit nderohet në largim me shkrepje armësh në distancë të caktuar. Automatikët e rinj ofronin kësisoj mundësi të reja e të pakufishme për këtë ceremoni. Në një vend kaq të dhënë pas armëve, një përgjigje me artileri ndaj ceremonisë së qeverisë dukej gjëja më e përshtatshme, dhe aspak e gabuar nga ana protokollare.



Mehdi Bej Frashëri, nëse më lejohet të jap mendim, ishte themeluesi i një kategorie të re në ligjin ndërkombëtar. Ai propozoi që Gjermania duhej ta njihte asnjanësinë e Shqipërisë. Ajo duhej të ishte një “asnjanësi relative”. Shqipëria i konsideronte Forcat e Armatosura Gjermane të sjella në Shqipëri thjesht për arsye ushtarake, si miq të shtetit shqiptar, pavarësisht asnjanësisë shqiptare mes palëve ndërluftuese. Qeveria Shqiptare do të vepronte kundër çdo lloj spiunazhi që vinte në rrezik paqen e brendshme të vendit. Nëse armiqtë e Gjermanisë do të sulmonin me trupa që kishin natyrë njësitesh ushtarake, Shqipëria do të qëndronte asnjanëse.

Atëherë ishte që e përcaktova sovranitetin shqiptar si “sovranitet relativ”. Forcat e Armatosura Gjermane, si miq të popullit shqiptar, kërkonin trajtim miku në një vend ku kishin hyrë për shkak domosdoshmërie ushtarake. Gjermania e njihte sovranitetin e Qeverisë Shqiptare me një kufizim të vetëm – që do të na duhej t’i kundërviheshim një qeverie që i jepte mbështetje armiqve tanë. Për këtë arsye, sovraniteti i Shqipërisë ishte “relativ” në emër të sigurisë të trupave tona.

Ramë dakord për këtë formulim dhe Shtabi i Përgjithshëm mbajti shënim zyrtar për “asnjanësinë relative” të Shqipërisë.

Nuk kam pasur asnjë problem me Shtabin e Përgjithshëm për çështjet shqiptare sepse nuk kishte askënd atje që t’ia kishte idenë rreth këtij cepi të mrekullueshëm të Evropës. Për këtë arsye askush nuk më dilte kundër. Për më tepër, kishte tepër vullnet të mirë në Gjermani për këtë vend pak të njohur. Mund të shtoj në lidhje me këtë se fama legjendare e heroit kombëtar shqiptar, Skënderbeut (shek. XV) dhe autori më i lexuar për rininë (tash mes 10 e 80 vjetësh) gjermane, Karl Maji, autor i librit “Në tokën e shqiptarëve”, e shpjegojnë së miri këtë vullnet të mirë.

Por gjithsesi pak njerëz e dinin që ky vend i vogël malor ka dhënë legjione romake, perandorë romakë, mercenarë e gjeneralë bizantinë, vezirë të mëdhenj dhe kedivë egjyptianë, dhe se papa vetë ka lëshuar urdhrin “Mbrojtës i kristianizmit” për Skënderbeun.


vijon...