49572

Forcat e Armatosura Gjermane, me maksimumin e dy divizioneve, kishin nevojë për fonde për të paguar shpenzimet e tyre në Shqipëri për ndërtimin e rrugëve dhe fortifikimeve si dhe për blerjen e prodhimeve vendase, etj. Fillimisht këto fonde u mbuluan në formën e huave nga ministri i Financave, por në një vend të tillë të vogël, fondet ishin të kufizuara. Kishte mungesë letre për botim valute. Për fat të mirë kartëmonedhat nuk mund të shtypeshin më pasi blloqet shtypëse kishin humbur në Itali. Në këto rrethana, i paguam të gjitha shpenzimet tona në ar dhe mallra ushqimore. Prej rezervave të arit që më ishin caktuar për përdorim në Greqi, hodha ar në tregun e lirë në Shqipëri dhe i dhashë kartëmonedha Forcave të Armatosura. Kjo futje e vazhdueshme ari natyrisht që forcoi valutën vendase e cila qëndroi në qarkullim deri në fund. Monedha më e përdorur e artë në Shqipëri ishte napoloni (20 franga ari). Për krahasim lira e artë vlente më pak. Në Greqi ishte e kundërta. Kjo nuk kishte të bënte me sasinë e arit në monedha. Vlera e monedhave të arit caktohej thjesht nga popullariteti i tyre. Ajo që kërkohej më tepër pas napolonave ishin automatikët. Cilido kishte mjaft nga të dyja dhe i shpërndante lirisht ishte kudo i mirëpritur.

Pozicionet tona të prapme mbroheshin nga brigada shqiptare nën udhëheqjen e fiseve dhe farave përkatëse. Ata na ruanin kryesisht nga grupet partizane që kishin nisur të dukeshin disi pas zbehjes së fatit të Gjermanisë. Ka pasur natyrisht probleme të ndryshme me vullnetarët dhe ndihmësit tanë. Një herë, një luftëtar nga malësia dhe shpura e tij u pajisën me kamionë, armë dhe napolona dhe mandej thjesht u zhdukën me to në mes të një reje të hatashme pluhuri. Gjenerali i Vafen SS-ve dhe i policisë, Fictumi, i cili vepronte si këshilltar teknik për themelimin e një force shqiptare policore, ma raportoi rastin tejet i zemëruar dhe u trondit edhe më kur pasi mbarova së lexuari raportin e tij, shpërtheva në të qeshura. Në ato çaste përfytyroja si ta kisha para syve luftëtarin e zhdërvjellët, të armatosur deri në dhëmbë tek i thoshte lamtumirë me një shikim të flaktë dhe gjeste heroike Fictumit tonë, i cili kishte për vete prirje romanticiste dhe madje e kish lexuar dhe ai Karl Majin. Kushedi ç’personazh i mrekullueshëm do ketë qenë, hajni ynë i nderuar.

Këta banorë malesh kanë një fjalë nderi, dhe e mbajnë. Ata e quajnë besa. Kjo besa është një prej veçorive themelore të shoqërisë patriarkale të shqiptarëve, së bashku me gjakmarrjen dhe mikpritjen. Ai që shkel besën, humb nderin dhe nuk pranohet më nga bashkësia. Besa nuk jepet lehtë dhe nuk është e lehtë të merret, por nëse jepet, mbahet. Kur është çështje për jetë a vdekje, njeriu është i detyruar të ketë besën e burrave mbi të cilët mbështetet. Kjo fjalë e nderit është institucioni për të cilin njihen më shumë shqiptarët. Përparimi i qytetërimit perëndimor nuk ka ç’të mirë t’i japë këtij institucioni.



Kur mora në dorë detyrën në Shqipëri, ka pasur aplikantë në Kosovë për Divizionin mysliman Vafen SS, Hanxhar, i cili ishte ngritur në Bosnjë. Me mbështetjen e Kaltenbunerit, ia arrita ta bëj Himlerin të ndalojë rekrutimin e shqiptarëve për divizionin sepse kjo binte ndesh me politikën tonë të neutralitetit. Por Rajhsfyreri SS, i cili kishte dëgjuar shumë për regjimentet elitë të Bosnjë-Hercegovinës në mbretërinë austro-hungare, përfundimisht ia arriti qëllimit të tij. Ai mori autorizim prej Hitlerit në vitin 1944 për ngritjen e Divizionit Malor Vafen SS të quajtur Skanderbeg për nevojat e luftës me partizanët në kufijtë e vendit. Në fillim pati humbje të rënda në një avancim të udhëhequr keq në territor partizan gjatë fazave të para të stërvitjes. Unë nuk isha aspak i lumtur me ngritjen e këtij divizioni, por qeveria shqiptare nuk e kishte aspak problem sepse shpresonte se kjo trupë do të shërbente si bërthamë për një ushtri dhe forcë policore të mirëstërvitur kombëtare. Divizioni e kishte shtabin në Prizren. E ndalova vendosjen e tij në zonën e Mitrovicës që kishte mbetur me Serbinë, sepse kisha frikë se do ta tepronin kundër popullsisë serbe të atjeshme. Serbë e shqiptarë nuk kanë dhe dashuri të madhe për njëri-tjetrin.

Pas rënies së Jugosllavisë në korrik të 1941-it, rajoni i Kosovës i banuar fillimisht nga shqiptarët, u bashkua me Mbretërinë e Shqipërisë së ngritur në 1939. Shqiptarët nuk humbën aspak kohë së nxjerri jashtë vendit sa më shumë serbë të mundnin. Ata që u dëbuan u detyruan nga të fuqishmit vendorë të paguanin taksë në ar për t’u lejuar të dalin nga vendi. Ata fare qartë po ndiqnin shembullin e dhënë nga Rajhu Gjerman me taksën tonë të emigrimit. Kur gjenerali Nediç mu ankua hidhur personalisht për këtë gjë, i rekomandova Qeverisë Shqiptare që t’i jepte fund dëbimit të serbëve. Duke parë se ndërhyrja ime nuk pati ndonjë sukses, kërcënova se do të jepja dorëheqjen nga detyra dhe se do t’ia lija në dorë ndonjë tjetri mbrojtjen e Shqipërisë nga qëllimet ekspansioniste të Bullgarisë. Xhafer Deva që kishte ndikim në Kosovë, më premtoi se do të ndërhynte, dhe e bëri këtë gjë me sukses. Megjithatë, dëmi i madh ishte bërë që në 1941-shin.

Bullgarët ankoheshin vazhdimisht "për bullgarë që vriteshin në Shqipërinë lindore", ku nuk kishte virtualisht asnjë kokë bullgari. Ata e bënin këtë punë në mënyrë që të bindnin Gjermaninë që t’i lejonte pushtimin e këtyre territoreve "kërcënuese". Dërgova kolonelin Fon Kohutek, anëtar i stafit tim në Beograd, në zonën e Liqenit të Ohrit për të bërë një analizë politike të vrasjeve që ishin kryer atje gjatë muajve të fundit. Nuk kishte as dhe një bullgar të vetëm mes të vrarëve. Pothuaj të gjitha vrasjet vinin nga gjakmarrje, çështje familjare e fisnore, ose vrasje për motive të dobëta. Një prej vrasjeve ishte vrasje me pagesë e një komunisti ndaj një komunisti tjetër. Disa raste nuk mund të zbardheshin më. Duke parë analizën e hollësishme, një pushtim i trojeve shqiptare nga bullgarët nuk dukej aspak i nevojshëm, përfundim ky që ma uli së tepërmi reputacionin në qarqet bullgaromadhe. Isha që më parë në listën e tyre të zezë kur luajta rol në parandalimin e referendumit të popullsisë së Trakës.


vijon...