1923: Reformat antifetare - Kombëtarizimi i institucioneve

mesdimr · 24.4.2007, 21:54

Kongresi i myslimanëve shqiptarë u mbajt në vitin 1923 në Tiranë. Kam pështypjen që është bërë nga qeveria e Zogut në përpjekjen vënies së institucioneve fetare në kontrollin e shtetit (dhe në kanalizimin e tyre në shërbim të kombit dhe jo të meslindjes).

Nga vendimet që ia vlejnë të shënohen prej atij kongresi janë: shkëputja nga kalifati, heqja e ferexhesë, kryerja e lutjes në këmbë (!), dhe abrogimi i poligamisë.

Lajmi i ditës në Tajmin e 14 prillit, 1923 - http://www.time.com/time/magazine/ar...727115,00.html.

Emri: kongresi-mysliman-1923.jpg
Shikimet: 117
Madhësia: 22,5 KB

Emri: kongresi-mysliman-1923.jpg
Shikimet: 117
Madhësia: 22,5 KB

Hapja e kongresit. Nën dy flamujt shkruan "Rroft Shqypnia".

Do desha të zgjerohemi pak rreth këtyre, pasi këto janë hapa historike që do të çonin drejt vitit 1967. Çfarë u vendos atje më hollësishëm, nisma e kujt ishte, pjesëmarrja, pasojat e menjëhershme, etj.

mesdimr · 24.4.2007, 22:19

Me sa shikoj reformat ishin në programin e qeverisë së Zogut duke prekur tërë mishmashin oriental të vendit, ortodoksinë, katolicizmin dhe myslimanizmin. Ka mundësi ta riorganizojmë temën që të përfshijë tërë reformimin dhe zbythjen e ndikimit fetar nga anë e shtetit, pasi është hapi i parë i rëndësishëm drejt 1967-ës, po le të shohim në vazhdim.

Pikat e programit që nisi të zbatohej menjëherë në 1923:

Citim:

Zogu u miratua si kryeministër, duke ruajtur njëkohësisht edhe portofolin e ministrit të Brendshëm.

Në fjalimin që mbajti para parlamentit, pas miratimit të kabinetit, kryeministri Zog ndër të tjera theksoi: “Ne duhet të jemi miq me shtetet fqinje, t’i respektojmë dhe të kërkojmë të na respektojnë pavarësinë dhe integritetin e shtetit tonë dhe bashkë me këtë edhe pavarësinë ekonomike”.

Duke i kërkuar Parlamentit votëbesimin për programin qeveritar, Zogu deklaroi se “gurët e themelit të programit” të Tij qeveritar, ishin:

1.Mbi të gjitha të nderojmë Atdheun dhe atdhetarët.
2.Liri të plotë të shtypit dhe të fjalës; shqyrtim skrupuloz të çdo vëshgimi të bërë për të mirën e përgjithshme.
3.Politikë realiste në çdo fushë, për zhvillimin racional dhe gradual të vendit, duke e shtyrë atë drejt qytetërimit perëndimor.
4.Miqësi me të gjithë shtetet, por vetëm në bazë të respektit reciprok.
5.Arritjen e pavarësisë ekonomike.
6.Organizimin modern të shtetit në bashkëpunim me teknikë të huaj.
7.Hartimi dhe miratimi i një Kushtetute të re.
8.Riorganizimi i ushtrisë, administratës dhe sistemit arsimor (shkollave).
9.Reformimi i sistemit shëndetësor, për luftë efikase kundër malarjes.
10.Reforma fetare dhe shpallja e ligjit mbi monogaminë.
11.Heqja e detyrimit për të mbajtur ferexhetë dhe shtimi i të drejtave të grave.

(“The Times”, 9 prill 1923) / Astrit Kola, "Atdheu", 23 janar 2005
http://www.edsh.org/diskutime/viewthread.php?tid=2927

Këtu flitet për shkëputjen e ortodoksisë nga kisha greke:

Citim:

Another reform of King Ahmed Zogu has been to encourage Greek Orthodox prelates among his subjects to proclaim at Tirana a new Holy Synod of Albania, with Archbishop Bessario Javani as its President. In Constantinople the Most Holy Patriarch Basil of the Greek Orthodox Church was incensed, last week, to the point of anathematizing the new Albanian Synod. Soon he unfrocked with awful and pious curses both Albanian Archbishop Javani and his ecclesiastical accomplice the Archimandrite Tjamzi of Berat.

Tajm, 15 prill, 1929
http://www.time.com/time/magazine/ar...881789,00.html

Është interesant rasti i fundit, sidomos si ilustrim i heteroqefalisë së Kishës së sotme ortodokse në Shqipëri.

vlug · 25.4.2007, 14:23

Citim:

...ky vendim (shkëputja nga kalifati) nuk e kënaq të gjithë botën islamike shqiptare. I ngarkuari me punë franceze në Shqipëri, në një njoftim të prillit 1923 infromon se “kjo risi... nuk ka patur shumë sukses në Shkodër, ku myslimanët, në shumicë sunitë dhe pak të arsimuar ruajnë një respekt të thellë për gjithçka vjen nga Stambolli¹”

Por myslimanët e Shkodrës janë një pakicë. Kongresi, që shpall solemnisht shkëputjen nga kalifati, vepron me një nismë force të cilën pak bashkësi të tjera islamike në Mesdhe arrijnë ta kryejnë². Rënia e kalifatit, vitin pasues, e zhyt në pasiguri Islamin në botë dhe shtron problemin e rithemelimit të tij. Shqiptarët duket se janë ndër myslimanët e paktë që, në tërësi, nuk vuajnë shumë nga dekadenca dhe pastaj nga mbarimi i simbolit të unitetit dhe të ortodoksisë islamike.

^{1. Në AE, Z. Europe 1918-1929. Albanie, vëll. 50.

2. Në lidhje me Kongresin e myslimanëve shqiptarë që zgjodhi shkëputjen nga kalifati Albert Mousset shkruan: "... Sidoqoftë në Tiranë u vendos që kleri të shkëputet përfundimisht nga autoriteti hierarkik i Stambollit dhe t'u jepet fund marrdhënieve me Sheikul-Islamin. Kjo reformë u bë pa shumë vështirësi; e shumta u vu re ndonjë rezistencë në klerin mysliman të zonës së Shkodrës, kler fanatik sepse është në kontakt të drejtëpërdrejtë me elementin katolik shumë aktiv dhe jeton në një mjedis të përpunuar nga propaganda e huaj. E njëjta gjë ishte edhe për dispozitat që e bënin fakultativ avdesin ritual dhe ndalonin çarçafin e grave, poligaminë dhe faljen në gjunjë. Për shkak të partikularizmit të saj intrazigjent, Shqipëria ishte ndër vendet e para që pranuan rrymën e reformës që u bë tanimë e përgjithshme kohët e fundit në gjirin e botës islamike" (L'Albanie devant l'Europe 1912-1929, Paris, 1930, f. 114-115). Shih dhe "Oriente Moderno", 1923, f. 78 dhe 704.}

Roberto Moroko dela Roka, Kombësia dhe feja në Shqipëri 1920-1944.

Pra... të parët që e pranuan islamin dhe po prapë të parët që u shkëputën prej tij, kur një kalifat nuk ofronte më asgjë.

mesdimr · 21.7.2009, 12:35

Citim:

Shkolla shqipe: kombëtare e laike

Lufta për mbijetesën e kombit shqiptar është e pandarë nga përpjekjet plot therrori me sundimtarët e huaj dhe institucionet e tyre për të mbrojtur gjuhën, shkrimin, abetaren dhe shkollën shqipe. Që nga mesjeta, kur nisën përpjekjet për shkrimin e gjuhës shqipe deri në çeljen e shkollës së parë kombëtare në Korçë më 7 mars 1887, për shekuj e shekuj me radhë atdhetarët u përleshën me pushtuesit dhe institucionet shoviniste e obskurantiste, duke ngadhnjyer gradualisht mbi sistemet arsimore asimiluese të huaja: turke, greke, sllave, italiane apo atyre me baza fetare që ndalonin mësimin e gjuhës shqipe.

Kombi shqiptar ishte i vetmi në Perandorinë Osmane që me Dekretin e Gjylhanesë të vitit 1839 u ndalua nga e drejta e arsimimit në gjuhën amtare me pretekstin se shqiptarët nuk formonin një kombësi më vete. Sipas mendësisë shoviniste, shqiptarët myslimanë ishin të kombësisë turke, shqiptarët ortodoksë - bashkëkombas grekë dhe ata katolikë merreshin në mbrojtje nga kisha romane në lindje dhe nga Vatikani.

Si pasojë, pushtuesit e fqinjët shovinistë bashkë me institucionet e tyre ndihmëse zgjeruan rrjetin e shkollave të tyre në Shqipër. Herë në rivalitet e here duke bashkërenduar programet, ata synonin përçarjen kulturore e politike deri në asimilim të kombit shqiptar.

Prandaj lufta për shkollën kombëtare si përçuese e ndërgjegjes kombëtare dhe konsolidimin e unitetit kombëtar, pavarësisht nga përkatësia fetare, mori një karakter të thellë politik.

Synimi i rilindasve ishte: një komb, një alfabet unik, një gjuhë letrare e standardizuar për të gjithë kombin, një shkollë kombëtare. Lufta për shkollë, për alfabetin, për letërsinë shqipe synonte mbi të gjitha konsolidimin e shtetit e kombit shqiptar.

Platformën e shkollës kombëtare shqipe e shkruan me gjak, dhe e mbrojtën me jetën e tyre qindra rilindas iluministë, të cilët besonin se pa ngritje kulturore nuk mund të ketë progres politiko-social. Arsimimi shqip kaloi gradualisht nga krijimi i abetares e dhënia e shkrimit shqip në shkolla, deri në krijimin e shkollës kombëtare jo vetëm shqipe nga gjuha, por edhe ilumuniste nga përmbajtja, jo vetëm laike, por edhe masive, e përbashkët për të pasurin e të varfërin, për myslimanë e të krishterë, për djemtë e vajzat, një shkollë ku të arsimoheshin e edukoheshin qytetarë të ndërgjegjshëm, jo vetëm të ditur, por edhe atdhetarë.

Kjo platformë arsimore dritëdhënëse e rilindasve, nuk mund të mos ndeshte në një reaksion e kundërshtim të ashpërKrahas faktorëve të jashtëm, një aspekt më të vështirë paraqiste reaksioni i brendshëm obskurantist. Jo rrallë njerëzit e thjeshtë duhej të zgjidhnin midis platformës patriotike kombëtare dhe ndërgjegjes apo disiplinës klerikale, kur ato nuk pajtoheshin midis tyre.

Lëvizjen kombëtare shqiptare e akuzonin si një lëvizje antifetare, ateiste, masone, protestante, krijesë të djallit apo me ngjyrime politike si: “bolshevike”, “komuniste”, “terror i kuq”. Ajo nisi me shpifje e kërcënime, vazhdoi me mallkime dhe arriti te djegia e teksteve shqipe dhe asgjësimi i atdhetarëve.

Përpjekjet e intelektualëve me ide progresive e iluministe për shndërimin e shkollës kombëtare shqipe në laike (shkolla e ndarë nga feja) nën shembullin e vendeve të qytetëruara evropiave, u shtuan në fillim të viteve ‘30-të dhe përkohësisht u përputhën me synimet pragmatiste të pushtetit monarkist të A.Zogut.

Në krye të lëvizjes qëndronte Hilë Mosi, për pak kohë ministër i Arsimit. Me ndarjen e tij nga jeta, në Ministri të Arsimit erdhi Mirash Ivanaj, personalitet i pakorruptueshëm, erudit dhe iluminist i përmasave evropiane, që në gjurmë të Hil Mosit dhe përpjekjeve titanike të tij, kreu të ashtuquajturën “reforma Ivanaj”.

Më 14 shtator 1932 parlamenti nxori dekretligjnin për ndalimin e frekuentimit të shkollave fillore e të mesme të huaja. Shkollat profesionale italiane kaluan në varësinë e Ministrisë së Arsimit dhe u vendosën drejtorë shqiptarë.

Më 11 prill 1933, parlamenti shqiptar aprovoi përfundimisht dekretin e 14 shtatorit 1932 dhe ndryshoi nenet 206-207 të statutit të shtetit shqiptar.

Ja çfarë thotë shtypi i kohës për të:

“Organi “Leka”, maj 1933,f.168.

Një mocion i nënshkruar prej 44 deputetësh më 10 prill dhe i aprovuar në parlament ndryshoi nenet 206 dhe 207 të Statutit të Arsimit.

Neni 206: Mësimi dhe edukimi i shtetasve shqiptarë janë një e drejtë e shtetit. Jepen vetëm ndër shkolla dhe institute shtetnore shkallësh të ndryshme si mbas ligjës… Shkollat private, çdo kategorije qofshin, që kan veprue deri sot, mbyllen.

Neni 207: Shkollat fetare për përgatitjen e klerit, të mbajtuna prej Komuniteteve fetare shqiptare, janë të lira dhe rregullohen me ligj…
Arsyet e këtij ndryshimi …shkollat private nuk kanë dhënë frytet që priteshin,… personeli i tyre nuk është i zhveshur prej ndjesive në kundërshtim me Statutin e parimet e edukatës kombëtare… pse rrënjosin ndjesi antibashkimtare.

Ligji u dekretua nga Mbreti më 22 prill dhe u zbatua më 25 prill.

Leka, maj 1933,f.166.

Më 25 prill në zbatim të neneve 206 e 207 të Statutit u mbyllën Gjimnazi Severjan e Gjimnazi Françeskan, Shkolla fillore Severjane, shkolla fillore Ortodokse 28 Nënduer, Normalja Stigmatine, Fillorja Françeskane e streha vorfnore e Motrave Elisabetiane…. Nxënësit u futën në shkollat fillore shtetërore dhe në Gjimnazin e Shtetit…. Bamirësinë e drejton shteti.

Leka, prill 1934 f.141-142.

Më 13 mars 1934 u përgatit ligji që gjithë personeli të ishte ekskluzivisht laik.

Situata sqarohet nga artikulli i Gazetës “Rilindja” Nr.15,1935,f.12 me titull: “Kur atakohet Ivanaj”. Dokumentet e kohës sqarojnë:

Kleri katolik i prekur rëndë në interesat e veta protestoi deri në Lidhjen e Kombeve duke patur mbështetjen e Romës, e cila gjatë viteve 1933-1936 zhvilloi një veprimtari të dendur diplomatike dhe agjenturale në mbrojtje të shkollave klerikale… “Këto vatra të gjuhës dhe kulturës italiane”, sipas thënies së Musolinit.

Panorama. - Nr. 276, 12 korrik, 2003, f. 12 - 13

24.4.2007, 21:54	#1
mesdimr Anëtarësuar: 8.2006	1923: Reformat antifetare - Kombëtarizimi i institucioneve Kongresi i myslimanëve shqiptarë u mbajt në vitin 1923 në Tiranë. Kam pështypjen që është bërë nga qeveria e Zogut në përpjekjen vënies së institucioneve fetare në kontrollin e shtetit (dhe në kanalizimin e tyre në shërbim të kombit dhe jo të meslindjes). Nga vendimet që ia vlejnë të shënohen prej atij kongresi janë: shkëputja nga kalifati, heqja e ferexhesë, kryerja e lutjes në këmbë (!), dhe abrogimi i poligamisë. Lajmi i ditës në Tajmin e 14 prillit, 1923 - http://www.time.com/time/magazine/ar...727115,00.html. Hapja e kongresit. Nën dy flamujt shkruan "Rroft Shqypnia". Do desha të zgjerohemi pak rreth këtyre, pasi këto janë hapa historike që do të çonin drejt vitit 1967. Çfarë u vendos atje më hollësishëm, nisma e kujt ishte, pjesëmarrja, pasojat e menjëhershme, etj.

Përdorimi i çështjes
Shfaq pamjen për shtyp Dërgoje faqen me postë
Paraqitja
Vijore E ndërthurur E shkallëzuar