Paralele mes historisë dhe epikës legjendare

Shqipe · 13.5.2007, 06:35

Më bëri përshtypje kjo:

Citim:

Peshkopi egjyptian i Nikiu-s shkruante aso here në këtë mënyrë: «Në lidhje me Perandorin romane ka lajme se mbretrit e kësaj kohe, bashkë me Barbarët, me popuj të huaj e me Ilirjanë, rrënojnë qytetet kristjane dhe marrin banonjsit robër. Vetëm qyteti i Salonikut ka mundur të shpëtojë pse i ka muret e forta dhe, për hir të mbrojtjes së Zotit, popujt e huaj nuk kanë mundur t'a marrin ; por i gjithë populli i krahinës ka dalë fare 11)».

...dhe krahasimi me këtë pjesë nga epika:

Citim:

edhe foli Huso Radoica:
-- Pa m'dig-jo ti Arnaut Osmani
çka të dves unë, ti nrejt me m'kalzuo!........
.....fisi yt, o djalo, ka po asht?
Çka ka dredhun turku e ka thanë:
-- Çka m'ke dvetun nrejt du me t'kalzuo:
kur jam nisë në mejdan me t'dalë ty........

.......Fisi em asht, djalo, pej Zaharjet
e jam bir i njasaj gruos s'vejë.
Dy jetima zoti na pa lanë
e unë vllau i vogël jam kenë.
Fort zengjine nanën e kem pasë --

gjysa e shehrit jona ka kenë.
Kur Muji në Zaharje pa ra
luftë të madhe Muji qi pa ba --
të tanë shehrin Muji e ka djegë.
N'oborr t'kishës Muji më pa gjetë.

n'bukuri-o Muji m'ka lakmuo
para vetit në shalë më ka vu
në Udbinë e Muji më ka çu.
Më ka rritun Muji e silitë
deri jam ba i zoti i vetit.

Që të dy shkrimet gjenden këtu në log, i pari këtu
dhe i dyti këtu

Çështjen mund ta zgjerojmë pastaj.

mesdimr · 15.5.2007, 22:09

Mënyra e mendimit më pëlqeu, megjithëse duhen disa pika kyçe për të përmbush paralelizmin. "Shehri" është gjë "mbretëri", apo ndonjë ndarje më e vogël administrative?

Në atë kalesën e parë është interesant dhe fakti që sërish ilirët duket të dalin si jokristianë në vitet 600.

Shqipe · 15.5.2007, 22:53

Sa i përket fesë ilire, ka mjaft fakte që tregojnë se ilirët ishin paganë pothuajse derisa u shëndrruan në arbër apo edhe më vonë.
Po të vrojtohet domethënja e këngës me kujdes, na dalin tri grupe popullësish të cilat ekzistonin në atë kohë:

- "Turk" që është zëvendësim i fjalës "pagan" në pikëpamje fetare, ose zëvendësim i fjalës "ilir" në pikëpamje etnike.
- "Shkije" me të cilët nënkuptohen sllavët e posaardhur,
- dhe popullësia e krishtere (romano-fone?) banorë të qyteteve bregdetare, këtu përmenden si banorë të "Zaharjes" (Zara ?)

Poashtu në varrezat e arbërve të kohës së Komanit, janë gjetur mjaft kryqe "keltike" që janë vetëm një variant i svastikës.

Shqipe · 15.5.2007, 22:57

Citim:

"Shehri" është gjë "mbretëri", apo ndonjë ndarje më e vogël administrative?

"Shehr" në gjuhën turke dmth qytet, poashtu tek shqiptarët në disa raste përdoret si barbarizëm me të njëjtin kuptim, në këtë rast ka kuptimin e qyteteve krishtere bregdetare të cilat ishin të romanizuara.

Shqipe · 10.2.2008, 22:38

Në këngët kreshnike asnjëherë nuk përmenden vendbanime që gjenden në trojet e sotme shqiptare, por kryesisht vende të Dalmacisë, Bosnës etj, me përjashtim të emrave të pak vendbanimeve shqiptare që janë futur në këto këngë nga këngëtarët e mëvonshëm për t'i bërë këngët më bashkëkohore. Këtë fakt e shfrytëzuan intelektualët pansllavistë për t'a shpallur epikën tonë kreshnike si epikë sllave.

E tërë epika jonë fsheh në vetvete historinë iliro-shqiptare të shekujve të errët, të dyndjeve barbare. Ajo kohë nga e cila kemi shumë pak dokumente të shkruara, na la trashëgim epikën për të mbajtur mend mizoritë sllave mbi stërgjyshët tanë ilirë.

Epika kreshnike është e përhapur në Shqipërinë veriore (Malësi dhe Dardani). Njëkohësisht popullësia që jeton në këto troje, përveç që trashëgoi dhe ruajti këtë epikë, ruajti edhe kujtesën mbi shpërnguljet apo ardhjen e tyre nga trojet tjera ilire, të ndjekur nga sllavët. Kësisoj, fiset Shalë e Shosh na dalin të ardhura nga krahina e Rashkës, në veri të Dardanisë së sotme, ku të ndjekur nga serbët u strehuan në Malësi. Kabashi na del i ardhur nga viset e Nishit, dhe poashtu u strehuan në Malësi. Por numri më i madh i këtyre fiseve të Shqipërisë veriore sidomos fiset e Malësisë së Mbishkodrës por edhe të krahinave tjera, erdhi nga Bosna, Hercegovina e Dalmacia, që edhe e shpjegon faktin, se përse në epikën kreshnike përmenden kryesisht vendbanime nga kjo zonë e jo edhe nga zonat tjera psh Nish, Rashkë, etj. Këtu kemi të bëjmë me një "asimilim" të epikës së fiseve ilire që erdhën nga lindja, në epikën e fiseve perëndimore, që erdhën nga Dalmacia.

Pra, epika jonë tregon qartë historinë e atyre kohërave të errëta, kur ilirët luftonin për mbijetesë. Është dëshmi e gjallë e dëbimeve që ndërmorën sllavët mbi fiset ilire. Stërgjyshërit tanë, kreshnikët, me të vërtetë jetuan në Jutbinë e Klladushë, luftonin në Fushën e Sejes e në Kotorret e Reja, e herë herë arrinin deri te lumi Tuna (Danub), për të ndalur hovin e fiseve sllave që kalonin Danubin.

Shqipe · 15.2.2008, 01:07

Në hartë shihet afërsia mes vendeve të cilat përmenden në këngët kreshnike.
Senj është qyteti ku qëndronte krajli, që përmendet si Krajli i Sejes, pastaj përmendet Fusha e Sejes, që është fusha afër këtij qyteti.

Dy fakte këtu janë të rëndësishme. Kroatët së pari u vendosën në këtë zonë që përfshin bregdetin nga Senj deri dikund tek Zara. Dhe sllavët në përgjithësi janë vendosur në vende fushore, prandaj dhe përmendet Fusha e Sejes në këto këngë.

Më poshtë e kam nënvizuar qytetin e Zarës, që në këngë përmendet si Zaharje. Pak më sipër është e nënvizuar Udbina, që në emërtim origjinal është Jutbina, dhe sipër saj është Klladusha, për të cilën kemi këtë shënim: "Sipas burimeve të njohura deri më tash, Klladusha për herë të parë përmendet më 30 tetor 1280 me emrin Cladosa" Burimi: http://www.velikakladusa.gov.ba/index.php?Itemid=41&id=39&option=com_content&task= view

Këtu shihet qartë evoluimi sipas rregullave fonetike të gjuhës shqipe, njësoj sikur tek Skodra => Shkodra pastaj Skupi => Shkupi etj
Fakti që përmendet më 1280 tregon se ky qytet së bashku me emërtimin ka ekzistuar edhe më herët, së paku para shekullit 13, koha e përafërt kur këto troje tona ranë në duar të sllavëve.

Shqipe · 15.2.2008, 01:32

Citim:

Prej kah erdhën Malcorët

Shumë studjues mendojnë se dyndja e Sllavëve në jug i shtyni Malcorët nga krahina e Udbinës ne Kroaci (1) ose Bosnje (2) drejt Shqipnisë. Udbina, ose Jutbina, âsht emni i përbashkët i Lugjeve të Verdha ne kangët e Kalorësve Shqiptarë (Epikes).

Harta tregon tri vendbanime me emrin Udbina, që unë mendoj se vetëm njëra ka qenë vendbanimi i hershëm të tjerat janë emërtuar me atë emër gjatë shpërnguljes së popullësisë.

Emri: Udbinat.jpg
Shikimet: 96
Madhësia: 92,1 KB

Emri: Udbinat.jpg
Shikimet: 96
Madhësia: 92,1 KB

http://www.malcia.org/switch/Portals/0/images/historia/Hartat_Historike/Udbinat.jpg

Shqipe · 22.2.2008, 21:24

Në këtë hartë historike shihet edhe qyteti Kotorac, afër Sarajevës së sotme, që duhet të ketë qenë ai qytet që njihet në legjenda si "Kotorret e Reja", me gjasë qendër e Bosnës sllave të asaj kohe.

Shqipe · 22.2.2008, 21:47

Bosna për herë të parë përmendet nga Konstantini i VII Porfirogeniti më 958, tok me dy qytete Desnek dhe Katera (Kotorret e reja). Kjo është koha e luftimeve mes fiseve ilire dhe atyre sllave, kur sllavët ende nuk ishin të fortë.
Ndërkaq më 1180 deri më 1204 sundon Ban Kulini, dhe në këtë kohë elementi sllav forcohet së tepërmi, në saje të zotërimit të shtetit të fortë. Kjo duhet të jetë koha e shpërnguljes së fiseve ilire drejt juglindjes.

Shqipe · 15.4.2008, 18:56

Citim:

Per zhvillim të këtì mendimit po na kandet me qitë nji tekst të Pouquevillë-it[9] permî Trake e Sapaj: “Thrakja, mbas të moçëmve, shtrîhej prej prendimit kah të lèmit — ç’prej të lemit Strimonit e deri në Euxinus, — prej verit kah jugu — ç’prej malit Haemus e deri në dedë Aegeues; e ishte e dame n’Odrisia a piesë malore, e në piesë bregore a Sapea.” E mâ poshtë: “Ana e Sapajve kish mbetë e lìr, kuer Seuti II u duel zot tagreve të veta mbretnore n’ato vise. Mbassi u çpalli luftë Sapjave, rà më nji gjêje të ngushtë.

Amadoku ndoq Medokun kah vjeti 390 p.K., e kà gjasë se e mbajti fronin deri në 380, persè Koti I qi hypi në 356, mretnoj 24 vjet.

Mbas Seutit II e xûe fronin e Thrakes Koti II, nji farë i mârrit i kunoruem, qi u dha, si patem thânë, mbas dashtunís së Minervës...”

Në ket tekst, posë se n’a paraqiten Sapajt si popull, n’a del edhe emni Kotë të cillin na e kena në popull t’onë. Ky emen, mandej, nuk dàn se âsht tjetër veç emni Kotys, qi e paten 30 mreten trakë[10]. Edhe ket na e kena , persè n’a e ka ruejt gojdhana e Malcìs më nji kangë të hershme lahutet, e cilla fillon:

“Kuer u bâ Kotuzi ndand vjeç

Aj ndand vetë në mejdan i kà pritë,

Aj ndand drume kà zaptue,

Aj ndand shehre tuj urdhnue, etj.”

Një Kotys, mret thrakësh, këndon, pra kanga popullore shqyptare; se këndon nji Kotys, e kà emnin në tê; se këndon nji mret, udob merret vesht, kah thotë: “urdhnon shehre”; se ky Kotys kje mret thrakësh, del në shesh, persè vetun në Thrake gjêjm mreten me ket emen. Si ka hî, mandej, kjo kangë në popull t’onë, nuk mund të zhvillohet ndryshe, veç tuj thanë se kush e këndon, e pat trashigim prej të parëve, të cillët kënduene kreshnìt e mretit të vet.

http://www.albanovaonline.com/text/histori/sapa.htm

15.2.2008, 01:07	#6
Shqipe dykrenshe Anëtarësuar: 8.2006 Vendndodhja: Në breshta, mes bredhave,	Në hartë shihet afërsia mes vendeve të cilat përmenden në këngët kreshnike. Senj është qyteti ku qëndronte krajli, që përmendet si Krajli i Sejes, pastaj përmendet Fusha e Sejes, që është fusha afër këtij qyteti. Dy fakte këtu janë të rëndësishme. Kroatët së pari u vendosën në këtë zonë që përfshin bregdetin nga Senj deri dikund tek Zara. Dhe sllavët në përgjithësi janë vendosur në vende fushore, prandaj dhe përmendet Fusha e Sejes në këto këngë. Më poshtë e kam nënvizuar qytetin e Zarës, që në këngë përmendet si Zaharje. Pak më sipër është e nënvizuar Udbina, që në emërtim origjinal është Jutbina, dhe sipër saj është Klladusha, për të cilën kemi këtë shënim: "Sipas burimeve të njohura deri më tash, Klladusha për herë të parë përmendet më 30 tetor 1280 me emrin Cladosa" Burimi: http://www.velikakladusa.gov.ba/index.php?Itemid=41&id=39&option=com_content&task= view Këtu shihet qartë evoluimi sipas rregullave fonetike të gjuhës shqipe, njësoj sikur tek Skodra => Shkodra pastaj Skupi => Shkupi etj Fakti që përmendet më 1280 tregon se ky qytet së bashku me emërtimin ka ekzistuar edhe më herët, së paku para shekullit 13, koha e përafërt kur këto troje tona ranë në duar të sllavëve. Bashkëngjitur

22.2.2008, 21:24	#8
Shqipe dykrenshe Anëtarësuar: 8.2006 Vendndodhja: Në breshta, mes bredhave,	Në këtë hartë historike shihet edhe qyteti Kotorac, afër Sarajevës së sotme, që duhet të ketë qenë ai qytet që njihet në legjenda si "Kotorret e Reja", me gjasë qendër e Bosnës sllave të asaj kohe. Bashkëngjitur

22.2.2008, 21:47	#9
Shqipe dykrenshe Anëtarësuar: 8.2006 Vendndodhja: Në breshta, mes bredhave,	Bosna për herë të parë përmendet nga Konstantini i VII Porfirogeniti më 958, tok me dy qytete Desnek dhe Katera (Kotorret e reja). Kjo është koha e luftimeve mes fiseve ilire dhe atyre sllave, kur sllavët ende nuk ishin të fortë. Ndërkaq më 1180 deri më 1204 sundon Ban Kulini, dhe në këtë kohë elementi sllav forcohet së tepërmi, në saje të zotërimit të shtetit të fortë. Kjo duhet të jetë koha e shpërnguljes së fiseve ilire drejt juglindjes.
	Ndryshuar së fundmi nga Shqipe : 22.2.2008 në 21:56.

Përdorimi i çështjes
Shfaq pamjen për shtyp Dërgoje faqen me postë
Paraqitja
Vijore E ndërthurur E shkallëzuar

15.5.2007, 22:09	#2
mesdimr Anëtarësuar: 8.2006	Mënyra e mendimit më pëlqeu, megjithëse duhen disa pika kyçe për të përmbush paralelizmin. "Shehri" është gjë "mbretëri", apo ndonjë ndarje më e vogël administrative? Në atë kalesën e parë është interesant dhe fakti që sërish ilirët duket të dalin si jokristianë në vitet 600.

15.5.2007, 22:53	#3
Shqipe dykrenshe Anëtarësuar: 8.2006 Vendndodhja: Në breshta, mes bredhave,	Sa i përket fesë ilire, ka mjaft fakte që tregojnë se ilirët ishin paganë pothuajse derisa u shëndrruan në arbër apo edhe më vonë. Po të vrojtohet domethënja e këngës me kujdes, na dalin tri grupe popullësish të cilat ekzistonin në atë kohë: - "Turk" që është zëvendësim i fjalës "pagan" në pikëpamje fetare, ose zëvendësim i fjalës "ilir" në pikëpamje etnike. - "Shkije" me të cilët nënkuptohen sllavët e posaardhur, - dhe popullësia e krishtere (romano-fone?) banorë të qyteteve bregdetare, këtu përmenden si banorë të "Zaharjes" (Zara ?) Poashtu në varrezat e arbërve të kohës së Komanit, janë gjetur mjaft kryqe "keltike" që janë vetëm një variant i svastikës.

10.2.2008, 22:38	#5
Shqipe dykrenshe Anëtarësuar: 8.2006 Vendndodhja: Në breshta, mes bredhave,	Në këngët kreshnike asnjëherë nuk përmenden vendbanime që gjenden në trojet e sotme shqiptare, por kryesisht vende të Dalmacisë, Bosnës etj, me përjashtim të emrave të pak vendbanimeve shqiptare që janë futur në këto këngë nga këngëtarët e mëvonshëm për t'i bërë këngët më bashkëkohore. Këtë fakt e shfrytëzuan intelektualët pansllavistë për t'a shpallur epikën tonë kreshnike si epikë sllave. E tërë epika jonë fsheh në vetvete historinë iliro-shqiptare të shekujve të errët, të dyndjeve barbare. Ajo kohë nga e cila kemi shumë pak dokumente të shkruara, na la trashëgim epikën për të mbajtur mend mizoritë sllave mbi stërgjyshët tanë ilirë. Epika kreshnike është e përhapur në Shqipërinë veriore (Malësi dhe Dardani). Njëkohësisht popullësia që jeton në këto troje, përveç që trashëgoi dhe ruajti këtë epikë, ruajti edhe kujtesën mbi shpërnguljet apo ardhjen e tyre nga trojet tjera ilire, të ndjekur nga sllavët. Kësisoj, fiset Shalë e Shosh na dalin të ardhura nga krahina e Rashkës, në veri të Dardanisë së sotme, ku të ndjekur nga serbët u strehuan në Malësi. Kabashi na del i ardhur nga viset e Nishit, dhe poashtu u strehuan në Malësi. Por numri më i madh i këtyre fiseve të Shqipërisë veriore sidomos fiset e Malësisë së Mbishkodrës por edhe të krahinave tjera, erdhi nga Bosna, Hercegovina e Dalmacia, që edhe e shpjegon faktin, se përse në epikën kreshnike përmenden kryesisht vendbanime nga kjo zonë e jo edhe nga zonat tjera psh Nish, Rashkë, etj. Këtu kemi të bëjmë me një "asimilim" të epikës së fiseve ilire që erdhën nga lindja, në epikën e fiseve perëndimore, që erdhën nga Dalmacia. Pra, epika jonë tregon qartë historinë e atyre kohërave të errëta, kur ilirët luftonin për mbijetesë. Është dëshmi e gjallë e dëbimeve që ndërmorën sllavët mbi fiset ilire. Stërgjyshërit tanë, kreshnikët, me të vërtetë jetuan në Jutbinë e Klladushë, luftonin në Fushën e Sejes e në Kotorret e Reja, e herë herë arrinin deri te lumi Tuna (Danub), për të ndalur hovin e fiseve sllave që kalonin Danubin.