Kthehu   Kreu > D2 > D2L
Tituj t ngjashm

 
Prdorimi i shtjes
I vjetr 13.9.2006, 22:41   1

Lnd burimore Kanuni i Lek Dukagjinit


Shtyp mbi foto pr prmasat origjinale

Emri:	kanuni.jpg
Shikimet:	70
Madhsia:	69,7 KB
NNJ:	7780
KANUNI I LEK DUGAGJINIT
Varianti i mbledhur dhe i ndryshuar nga Shtjefn Gjeovi

KISHA
FAMILJA
MARTESA
SHPI, GJA E PRONE
PUNA
T DHANUNAT
FJALA E GOJES
NDERA
DAMET
KANUNI KUNDRA MBRAPSHITVET
KANUNI I PLEQNIS
SHLIRIME E PERJASHTIME


LIBRI I PAR

KISHA
Artikull i par

PJESA QYTETNORE

KRYE I PAR
Hija e kishs, Vorret, Pronet e pasunija e Kishs, Famullitari, Rrogtari, Puntorija e Kishs

NYE I PAR
Hija e Kishs.

1. Kuptimi i hijes s Kishs

Per hije kishet xehet rrethi mje ku mrrin kufini I toks, n t cillen asht nertue:
a) Kisha
b) bana (qela) e famullitarit.

2. Tagari i Kishs

“Kisha ban tym n famulli.”

1. Kisha ka tager pasunijet si per gja, si per per tok e shpija mbrend e jashta famullijet.
2. Kisha ka pjes n mal, n vrri, nd’uj e n mulli t kujris s famullis.
3. Kishs i duhet ba pjes n giob t famullis.
4. Kisha ka tager me ble e me shit, si edhe me marr e me mbajt t falunat, qi i vijn prej bujaris s bamirve e me i vendue si t’a shof vet me udh.

3. Paperlimsija e Kishs.

“Kisha nuk giobitet.”
„Kisha s’ka peng me kend.“

1. Kisha gjindet e vendosne nen sundim t t Parit t Fes e jo nen ligj t Kanunit: prandej Kanuni s’mund ti vej kurrnji barr kishs, ve se ka detyr me i dale zot, kur kjo hup ndihmen e tij.
2. Me bijt ndonji kundershtim ndermjet kishs e famullis, famullia s’mund t’i lyp peng kishs; ve do t baj vaj te i Pari i Fes – te Ipeshkvi – e gjygjit t ktij, si kasha si famullia, do t’i rrijn pa fjal.
3. Per do mungesi, qi kisha mundet me ba n sy t famullis, kishs s’mund t’i mirret gioba, vetun I vehet me la damet, qi t’jen ba per shkak t saj.
4. Kisha s’ep pagesa as del n’ushtri, as u qet buken djemve t Bajrakut, as shkon angari nder pun t famullis. Ve se kur famullia dan me ba ndo’i punper me mbajt a per me shtue pasunin e kujris s vendit, n t cilin kasha t ket pjes, kjo, ather, asht n detyr me la pare, me qit buken e me que puntorin n pun, mbas mndyert qi famullia t’i a u ket da t gjithve pr tym.

4. Ndera e Kishs.

“Kisha shpat e konop s’ka.”
“Kush dhunon Kishn, dhunon Famullin.”
“Nderen e Kishs e lyp Famullia.”
“Kishs, mullinit, farks e tragtores nuk i pritet kush mik.”

1. Kush dhunon kishn ka detyr gioben a) kishs, b) famullis, c) Flamurit (Bajrakut). Dhunon kishn njaj, qi fjaliset, shan a i kercnohet kuej, qi rreh a vret kend n Hije t kishs.
2. Gioben fajtorit i a merr famullia e jo kisha; pse kisha shpat e konop s’ka
3. Kush vritet a rrihet qa n far.do mndyre koritet prej kuejt, tuj hi a tuj dal prej hijes s kishs, marre kishs nuk i len; pse kishs si pritet kush mik.
4. Por, me pas me kris pushka jashta Hijes s kishs e me i ra kush ndoren kishs, ather aj njifet miku i kishs; e me pas me i a art kush ndoren kishs, famullia asht n detyr me e ue nderen e saj n vend (Vinctum, si aedes ejus (Dialis Flaminis) intrierit, solvit necessum est. Gelliuws, b. 10. c. 15.)

NYE I DYT
Vorret.

5.

1. N vorre t njij vllaznije a t njij fisi s’hin i dekuni a i vrami i vllaznis a i fisit tjeter. Po e bani kush ket pun pa leje t vllaznis a t fisit, t cilit jan vorret, Kanuni i ven detyr me nxjerr t deknin prej vorrit t huej.
2. Me ardh me ngul n katund nji shpi, qi s’ka vllazni as, fis, t pelqyemit t katundit, i caktohet vendi i vorrete nder t famullis, tuj i a vu detyr me ble qira a ndo’i send tjeter per lter.
3. Kush fjaliset, a shan e I kercnohet kuej, e kush vret a rreh kend nder vorre, bjen n giob si per Hije t kishs.

NYE I TRET
Pronet e Pasunit e Kishs.

6. Pronet e pasunija e kishs jan t paprekshme.

1. Pronet e pasunija e kishs jan t paprekshme e s’mundet kush me vu dor m’to.
2. Pronet e pasunija e kishs jan nen roje t Mesharit t kishs e t famullis.
3. At, qi guxon me shty kah pronet e pasunija e kishs, e bjen n mend famullija mon damin, qi do t’a laj damori.
4. Kur ndokush t’i a baj dam kishs kahpronet e pasunija, famullija mon damin, qi do t’a laj damori.
5. Kush vjedh gjan e kishs, pos se do t’a kthej at gja mbas kanunit t vendit, ku gjindet kisha, ka edhe detyr me i la gioben kishs pr nder t marre, e gioben famullis per ndore t artune, pse kisha asht ndorja e famullis
6. Kur cubi e njef gabimin evet e, pa u marr vesh dhunaq, qi i ka
ba kishs, i bjen n dor Meshtarit t Famullis, tuj i a kthye gjan e vjedhme, s’ka detyr kurrfar giobet: Meshtari ka tagar me e fal.
7. Me pas me i ra cubi n dor Meshtarit mbasi ky t’a ket lait vjedhsin n famulli, famullija ka tagar me i marr gioben si per vendi si per kish, edhe pse famulltari t’a ket fal vgabimin, me gjith gja t vjedhne.

7. Rregullimi i pasunis s kishs

1. Pronet e pasunin e kishs rregullon Famulltari, e famullija nuk ka tagar me lyp arsye Famulltarit per perdorim t frytit t xjerrun prej pasunis s kishs.

NYE I KATERT.
Meshtari i Famullis, ase Famulltari.

8. T’emnuemit e famulltarit.

1. Famulltarin e ven Ipeshkvi n Famulli, dhe Ipeshkvi vetun ka me hjek prej Famullije.

9. Tagari e detyrt e Famulltarit.

1. Famulltari ka tagar me msue e me qortue Famullin e me i krye zyret e Fes gjithsi t’a lyp puna e shpirtit, e kurkush i famuulis s’ka pushtet me i u przie nder detyr t Meshtaris.
2. Famulltari, pr sherbim, qi i ban Famullis, ka tagar me marr t dhetat e kishs, mbas Kanunit t vendit ku gjindet kisha.
3. Famullia nuk ka detyr me i a ue famulltarit t dhetat te dera; Famulltari do t’i nxjerr e do t’i baj me puntor t vet.
4. Famulltari ka tagar me marr frytin e pasunis s kishs si t tokave, ashtu dhe gjave t gjalla, e kurrkush per te s’mund t’i lyp arsye perpos t Parit t vet.
5. Famulltari ka detyr me i ba Famullis gjith at sherbim shpirtit e Fejet, qi atij i a ven barr Kanuni i kishs; e ma teper edhe do sherbime, si me than; me bekue shpijat, me than Mesh ndo’i her n motmot nder vorre t largta prej kishs s Famullis etj.

10. Vehtja e Famulltarit asht e paprekshme.

“Prifti asht ndorja e Famullis.”
“Prifti s’bjen m gjak.”
“Prifti s’ohet n be.”

1. Kush ven gjoj n Famullitar, a e shan e i germushet, e ven dor m te rreh, ase e vret aj do t’i perligjet Famullis n mndyr t Kanunit t vendit. Famullija asht n detyr me e lyp nderen e Famullitarit t vet.
2. Me vra kush Famullitarin, gjaksin e ndjek Famullija, Bajraku e shpija e t vramit.
3. Me vra dorrasi prej Famullije a prej Bajrakut, shpija e Meshtarit, nuk mund t vras tjeterkend prej shpis s gjaksit; pse ndryshej e on gjak te shpija.
4. Me vra kend Meshtari, as kisha as Meshtari s’giobiten, edhe Meshtari nuk bjen n gjak: gjakun e ban shpija e Meshtarit
5. Rrall e gati kurr s’ohet Meshtari n be 1) e vetun per pun t madhe fort.
6. me ndoll qi Meshtari ohet n be, a per me dlir vendin a per poronik, ky vetem do t njehet e do zehet per njize..kater vet.
7. Kur Meshtari ban be, tuj ken se xehet per njeri i drejt e i kushtuem s Drejts s pasosme, nuk lypet qi ai t perkas Unjillin me dor; por mjafton qi t shqyptoj fjalt e bes para Unjillit.
8. Me ra Famulltari nen giob s’e kap Kanuni: asht puna e t Parit t vet.
9. Po kje teper i rand faji i Meshtarit ndaj Famiullin, Meshtari do t’i shtrohet gjygjit t Kanunit. I Pari dergon nji Meshtar tjeter me shtrue pengun n Kanu n’emen t Famullitarit.
10. Meshtari i Famullis mundet me i u mat edhe me i ra ndokuj e me gjith kta s’i lshon marre as t rrahunit as vet nuk bjen n fjal para Kanunit.

NYE I PEST
Rrogtari i Kishs.

11.

1. Rrogtari i kishs asht lir me punue n shtek t vet.
2. Rrogtari i kishs kudo t shkoj e per do fjal qi do t’i troklloj kuej te dera mbas urdhnit t zotnis s vet, aj shkon e tregon n’emen t Famullitarit.
3. Me e tundre kush rrogtarin e kishs me fjal a me pun, zehet se tundon Famullitarin, e bjen n giob t kishs mbas Kanunit.
4. Gioba, qi mirret per pun t rrogtarit t kishs, nuk i perket rrogtarit, por kishs e katundit.
5. Me vra kush rrogtarin e kishs, dorrasi per n kjoft i Famullis s vendit, ndiqet vetem prej shpis s t vramit; por, n kjoft se asht i katundit t huej, ather e ndjek edhe Famullija, n t cilin rrogtari kje vra.

NYE I GJASHTT.
Punterija e Kishs.

12.

1. Me nga kush puntort e kishs, bjen n giob t Famullis.
2. Sado puntor me pas pr t ken n pun t kishs gergasi lan vetem nji giob, por ma t rand.
3. Gioba, qi merret per ngase t puntoris s kishs, dahet ndermjet kishs e puntorve.

Artikull i dyt.

PJESA NDESHKIMTARE

NYE I SHTATT.
Amtyra e ndeshkimeve.

13. Kuptimi i ndeshkimit.

Per ndeshkim kuptohet nji e keqe, qi prej pushtedit t ligjshem i pertrihet kuej per t bam.

14. T caktuemit e ndeshkimeve.

Vetem Bajraktari me kren, e ndo’i her edhe me t par t kishs, ka tager me i a caktue ndeshkimin fajit t bam kundra kishs.

15. T dhanunat e ndeshkimit.

Fajtori, qi ka fye kishn, ndeshkimi i epet prej krenve e prej vogjliet.

16. Cilltia e ndeshkimeve kundra fajtorve t kishs

Ndeshkimet, qi nepen per faje tundra kishs, jan njikto:

a) T gjykuemt per dek;
b) T xjerrunt prej Bajrakut me rob e robi;
c) T djegunt e shpis ;
d) T Lanunt e toks djerr a t premt e pemve;
e) Gioba me gja t gjalla ;
f) Gioba me pare.

V.O. mbas kanunit gioba me pare mundet me u la me do gja, tuj dhan okn e drithit 1 grosh, okn e rakis 5 grosh, e kan e hullis 400 grosh.

NYE I TETT
Caktimi i ndeshkimit mbas cillsis s fajit.

17.

1. Kush then kishn, asht i djegun e i pjekun e i qitun me rob e robi jashta Bajrakut. Fajtori – dorrasi bahet batare prej Bajrakut, e shkon gjakhup. Vllaznia e fisi ma i afermi i bakeqit e blen token e tij, e mimi i saj i shkon kishs s thyeme.
2. Kush vjedh gjan e huej e shkon e e msheh n kish, pa dije t Famullitarit, i ka detyr kishs 1000 grosh giob per nder t marre, e 100 desh e 1 ka giob Bajrakut, pos gjas, qi do t’i a kthej t zot’t n mndyr t Kanunit.
3. Kush t vjedh gjan e gjall t kishs, m rreth kupreshin Kanuni, ka me la dy per nji, si gjithkuej.
4. Kush t vjedh n qel a ban t Famullitarit, do t laj dy per nji gjan e vjedhne, 100 grosh kishs, per nder t marre, e 100 desh e 1 ka giob Bajrakut.
5. Aj, qi shan a ven goj m Meshtar t Famullis perpara popullit, ka 100 grosh giob kishs, e 100 desh e 1 ka giob Bajrakut.
6. Aj, qi i kercnohet a i germushet Famullitarit, do ti laj10 desh giob.
7. Kush t’i shpifet Meshtarit n pun t rnd kah ndera, ka shpin e djegun e 100 desh e 1 ka giob Bajrakut.
8. Me vu kush dor m Meshar, me e rrah, me e shty a se me pshty, aj digjet e piqet e qitet jashtavendit, tuj i a lan token bar (djerr) per disa vjet.
9. Ai, qi vret Meshtarin, bahet batare prej Bajrakut e gjaku i hup. Ma teper i digjet shpija, toka i lihet bar, pemt, vneshta e kopshtijet i priten e i rrenohen. Toka e pronet e dromet e tija jesin per kish; por vllaznija munden me i shperblye me pare.
10. Me i fol ndokush keq, a me nga rrogtarin e kishs, aj do t’ap 10 desh giob Bajrakut, a se edhe ma, mbas rendis s fajit.
11. Aj qi vret Rrogtarin e kishs, po ke dorasi i katundit, i digjet shpija e i merren 100 desh e 1 ka per giob.
12. Me nga kush me fjal a me pun puntort e kishs, fajtori do t laj gioben e 10 deshve.
13. Aj, qi s’i vehet ndeshkimit t kishs e t Kanunit, Bajraku do t mblidhet tok te shpija e tij e do ti marr gjithshka n ket vath.

L I B R I I D Y T .

FAMILJA.

KRYE I DYT
NDERTIMI I FAMILJES.

NYE I NANDT.

Familja e kuptueme n vedvedi..

18. Percaktimi i familjes.

Familja asht nji t mbledhun gjymtyrsh, t cilt gjallisin nen nji kulum, qellimi i t cillvet asht t shtuemt e gjindes nper mjet t martess, t mkanbuent e tyne kah zhdrivillimi i shtatit e kah zhvillimi i mendes e i shises.

19. Pjestart e Familjes.

Familjen e perbajn gjindja e shpis; si t shtohen kta, dahen n vllazni, vllaznija n gjini, gjinija n fise, fiset n flamur e t gjith zbashku permblidhen n nji Familje ma t hapt, e cila quhet Kom, e kan nji atme, nji gjak, nji gjuh, e doke.

20. Tagri, perlimi e detyra e t zot’t t shpis.

Mbas Kanunit, sundimi i shpis i perket ma t vjetrit nen kulm t shpis a se vllaut t par; po s’paten ato veti , qi duhen per me krye ket zyre si e lyp detyra, atbot zgidhet kuvendisht prej shpjakve njaj, qi t jet ma i meqem, i urt e ma kujdestar.

Zot shpije mundet m’u ba edhe njeri i pamartuem.

I zoti i shpis ka tager:

1) me ndej n krye t vendit n shpi t vet, edhe pse gjinden ma t vjerer se ky n shpi;
2) mbi armt e veta, edhe njiqind qese n’i bashin; mbi kal t shals; mbi shtroj e mbloj t veten; mbi veglat e kafes, e kto sende as kunaja e dahes s’i pershin;
3) mbi fitime t gjindes s shpis, t rrogs a t falmeve;
4) me ble, me shit e me ndrrue tok, si ar, livadhe, xana (ograja), prozhme, rendin e vads gja t gjalla e remet;
5) me dhan e me merr uha e me hi dorzan;
6) me ndreq shpija, ksolla vithna, etj;
7) me ue n pun a n shtek gjinden e shpis;
8) me ue gjinden e shpis per puntor uha a edhe fjal;
9) mbi ven e raki, a me ble a me shit a me dhan uha;
10) me ndeshkue gjinden e shpis, kur kur mos t hecin si e lyp e mara e shpis.

Ndeshkimet jan njikto:

a) Me lan pa hanger
b) Me u hjekun armt e krahit a t brezit per nji a dy jav;
c) Me lidh a me burgosun n shpi;
d) Kryekcyemin me e da shpijet me pjes, qi i perket, per me shporr shnerzimin e rrezikun.

10) Me hi dorzan kush i shpis pertej se i ban arma; me shit, me ble a me ndrrue gja pa leje t zot’t t shpis, ka tager mos mu pergjegj, se Kanuja s’e xen per t zakonshme as t shitmen, as t blemen as t ndrruemen e as dorzanin kso dore, e do send a gja do t shkembet, se a’ba pa leje t zot’t t shpis.

21. Perlimi e detyra e t zot’t t shpis.

1) Mu perkujdes per t mart e gjindes e t shpis;
2) Me mbajt n fre gjinden e shpis t mos t’i sjellin ndo’i dam a rrenim;
3) Me pri ma i pari n pun qi i perkasin vehtjes s tij;
4) Me mbajt sy mbi tokt, t mos t jesin djerr; mbi tuf t gjas s’gjall, t mos praptohet e mara e saj;
5) Me punue me mend e urti merenda e jashta shpijet e t mos t’a oj rrenimi e fika shpin;
6) M’u perkujdes per vesh e mbath t gjindes s shpis prej fitimeve t shpis;
7) Me mbajt udhen e drejtsis n shpi, e mos me i a mbajt krahin ma teper njanitt se tjetrit;
8) M’u ble armt djelmvet, kur t shof se jan ba per to.

22. Tagri i s zojs s shpis.
E zoja e shpis ka tager:

1) Mbi t gjtha sendet, qi bahen n shpi;
2) Me dhan a me lyp uha miell, buk, kryp, djath, e tlyen ;
3) Me i urdhnue grat e shpis, me i ue per uj, per dru, m’u ue buk puntorvet, me ujt (me vadit), me bajt pleh, me korr e me mih a me qirue.

23. Perelimi i zojs s shpis.
E zoja e shpis ka:

1) Me ba gati mjesditen e darken, me zie, me ndreq tryezen e me da haenat;
2) Me i a vu menden bylmetit t mos t shkoj dam ;
3) Mos me shit, a me ble a me ndrrue gja pa leje t zot’t t shpis. E zoja e shpis s’gatuen, s’shkon per uj, s’ban dru, as pleh, as me ujt as me korr a me qirue, as buk m’u ue puntorvet;
4) Me shikue drejtsin n t ndrequn t gjindes e t fmive t shpis; mos me i a mbajt krahin kuej ma teper se tjetrit;
5) E zoja e shpis do t prkujdeset per fmi, sa t jen n pun grat.

24. Tagri i gjindes s ships.
Gjindja e ships ka tager:

1) Me hjek t zo’n e ships per n pashin se nuk punon per t mart e shpis a i on kah fika;
2) Me hjek t zojen e shpis, per n’u raft per sysh se bracnon, a shet gja tinz – edhe nji kokerr voejet me ken – a n’u mbajt krah fmivet t vet ma teper se t tjervet.
3) Mbi armt e veta seicili; munden me shit, me ndrrue, a me lan peng, porse s’kan tager me lyp tjetren n shpi;
4) Mbi qe ka tager bulku, qi i nget: me i ndimue kuej a uha a fal pa pas nevoj per leje t zot’t t shpis;
5) Mbi tuf dhensh ka tager bariu, qi i ruen; i zoti i shpis s’ka tager me i u perzie n ket zyre; para se t shes gja a t prese ndo’i kamb berri, bariut do t’i thot, e ky e din se fare berri a lope asht per t’u hjek.

25. Perlimi i gjindes s ships asht:

1) Mos me hi dorzan pa leje t zot’t t shpis ;
2) Munden me hi dorzan edhe pa e pvet t zo’n e shpis, porse per aq, sa u ban arma, se kjo asht e vehtja;
3) Nuk munden me i shkue kuej per puntor pa leje t zot’t t shpis
4) Nuk munden me shit as me ble as me ndrrue gja;
5) Gjindja e ships nuk munden me mundshtue t zo’n e shpis n punt e shpis a t krahit;
6) Me ndigiue, e me shkue gjithkund t’urdhnoje i zoti i ships;
7) Kuj t’i a njese gishtin i zoti i shpis me dal n’ushtri, do t dale;
8) Granija jan n detyr me punue per shpi; po u teproj koha, si t lirohen prej punve t shpis, munden me ba pun doret t vetat.

NYE I DHETT.
Familja e kuptueme n Katund e n Flamur.

26. Tagri i Familjes.

1) Ka tager e za n kuvend t katundit;
2) Ka tager n pjes t giobs s katundit;
3) Ka tager n kujri t katundit;
4) Ka tager me marr m ndore kedo;
5) Ka tager me pri me un zjarmi e me spat n t djegun t nji shpije n fis t vet;
6) Ka tager me pri gjobtarvetn vath t fisit t vet;
7) Me ra m ndo’i faj t rand shpja, per t cilin i shkon ndeshkimi i uns s zjarmit e i spats, as katundi as Flamuri s’mund vej dor m rrenim pa pri vet fajtori.

27. Perlimi i Familjes.

a) n Katund:
1) I zoti i shpis do t pergjegjet per do dam, qi t’bajn kuej gjindja;
2) Do t dal n kuvend gjith sa her t mblidhet katundi;
3) Do t oj puntorin n pun, qi ka katundi rrethas;

b) n Flamur:
1) Do t dal n kuvend t Flamurit kur t thirren “Burr per shpi’’ ;
2) Do t pergjigjet rrethas me katund per “dy hae buk” djemvet t Flamurit ;
3) Do t laj 400 grosh giob Ders s Gjomarkut per do vras ;
4) Do t dal n’ushtri t Flamurit.

L I B R I I T R E T .

MARTESA.

NYE I NJIMBDHETT.
Percaktimi e mndyrt e Martess..

28. Pecaktimi i Maress n Kanu.

M’u martue m kanun do’me than m’u ba shpi, me i a shtue shpis nji rob ma teper, sa per krah t punve, sa per t shtuen t fmive.

29. Mndyrat e Martess.

a) Martesa me kunor, e pelqyeme kah Feja e kanuja e Leks
b) Gruja e mbajtne mbi kunor, kundra Fejet e kanujet t Leks;
c) Gruja e vajza e grabitme, e jasht-zakonshme kah Feja e kanuja;
d) Martesa me prov kundra Fejet e kanuiet.

NYE I DYMBDHETT.
Tagari i djalit e i vajzs.

30. Tagri i djalit.

‘’Djali ka tager me mendue per martes t vet, po s’pat prind’’.

Djali sa t ket prind s’ka tager :
a) me mendue per martes t vet;
b) me shenjue shkuesin
c) m’u perzie n fejes t vet;
d) as n shej, as n petka, as n kpuc, e as n t prem fejet.

31. Tagri vajzs.

Vajza, edhe n mos past prindt, ajo s’ka tager me mendue per Martes t vet, tagri asht n dor t vllazenve a t kusherijve.
Vajza s‘ka tager:
a) me zgjedh fatin e vet; do t shkoj per ate, per t cilin t’a fejojn;
b) m’u perzie n shkuesi as n fejes;
c) as n kpuc as n petka.

NYE I TREMBDHETT.
Detyrt e burrit e t grues.

32. Detyrt e burrit ndaj gruen.

Burri a’n detyr:
a) me u perkujdes per vesh e math e per gjithshka t lyprt per me mbajt jeten;
b) me ruejt nderen e grues e mos me e lan me u ankue per kurrnji nevoj.

33. Detyrt e grues ndaj burrin.

Grueja a’n detyr:
a) me i a ruejt nderen burrit;
b) me i rrogue pa zhibla;
c) me i ndej nen sundim;
d) m’u pergjegj detyrve t kunors;
e) me rrit e me mkamb fmin me nder;
f) me i ndej gadi me t veshmen e t mathmen (kah e qepmja);
g) mos me iu perzie n fejes t t bijve e t t bijave.

34. Tagri i grues s vej.

Grueja ka tager me lyp prej burrit t mbajtmen, e veshen e mathen.

NYE I KATERMBDHETT.
Tagri i burrit t vej e i grues s vej.

35. Tagri i burrit t vej.

Burri i vej, po s’pat prind, ka tager me fol vet per martes t vet, (porse burri i Malevet t Shqypnisw s’e ban ket pun, edhe n dijt se do t’jes pa u martue; dokja asht me qit nji tjeter qi t flas per te perkah martesa).

36. Tagri i grues s vej.

‘’Grueja e vej flet vet. – Grueja e vej i kthen krushqit m’udh’’.
Grueja e vej ka tager:
a) me fol vet kah martesa;
b) me zgjidh per fat ate, qi t’i pelqej per sy;
c) me da me gisht shkuesin, qi t’ia biej shejin.

KRYE I TRET.
SHKUESIJA . FEJESA

NYE I PESMBDHETT.
Shkuesija.

37. Percaktimi i shkuesit.

Shkues thirret njaj, i cili rreket m’u fjal-mir a te prindja e vajzs, qi t marrin a t napin vajzen per at djal.

38. Tagri e perlimi i Shkuesit.

1. Shkuesi asht ndermjetsi te dhandrri e te nusja (te djali e te vajza), t mos t luejn fjalet as njana as tjetra lagje.
2. Shkuesi ka tager mbi 50 grosh t shkuesit, per kpuc, t preme prej kanuje.
3. Kpuct e shkuesit e kan vaden n dit qi t mirret nusja.
4. Shkuesin e gjen a shpija e vajzs a shpija e djalit.
5. Kpuct e shkuesit i ban gjith-her shpija e dhandrrit, edhe ne e shenjoft shkuesin shpija e nuses.
6. Shkuesi ka tager me fol sa per prindt e vajzs, ashtu edhe per prindt e djalit.
7. Perlimi i shkuesit asht me hec per t marrun vesht, per me ue paret me t’a’n a t vllan e dhandrrit te prindja e vajzs.
8. Shkuesi ka tager m’u perzie n do pun ndermjet prinds s djalit e t vazs, mje n dit t martess.

NYE I GJASHTMBDHETT.
Fejesa

39. T ndaluemt e martess n Kanun.

N fejes varzash do t shikjohet:
a) T mos jet gjak e gjini;
b) T mos jet t njij fisit;
c) T mos t jet mes fisit t djalit, qi do me e nxan;
d) T mos t jet grueja e lshume;
e) T mos t ket kumari:

1) n t peshuem n der t Kishs;
2) n kunor;
3) n t marrun t flokvet;
4) t mos t jet vllaznue me gjak t pim.
Kanuja s’e ban fejesen e martesen, kur t ndermjetson ndalimet e naltpermenduna, edhe n katerqind breza me ken (me gabue kush kundra ktyne ndalimeve, fisi i vet e giobit, e qillon qi edhe shpin i a djeg).
N fejes t lir asht kanu qi t shkoje shkuesi e i ati - a i vllaj – i djalit te prindja e vajzs, per me ue shejin n nat t dame.
T himit n’an, shkuesi do t perpush zjarmin, para se t lyp vajzen; si t’a perpush zjarmin, flet. Si t ket hanger dark, i ati i dhandrrit do t’i ap shkuesit n dor si paret, si shejin. Shkuesi si t njeh paret m qethit, do t ohet m kamb, e lshon n dor t t’et t vajzes si paret, si shejin.

40. “ Nuse pa shkuesi s’bahet”.

Vajza e grabitne a e hikne, me gjet burr, nuk mund t stoliset si nuse; do t shkoj vajznisht – me petka vajznijet – per arsye, qi u muer e shkoi jasht kanujet pa shkues.

NYE I SHTATMBDHETT.
Sheji.
“Sheji, mje ke t hjekish dor, t’a ban nierin t’andin”.

41. Percaktimi i Shejit.

Sheji perbahet prej njij unaze t remt a t’argjant (tash von), se arit s’i dihet fija nder malci t’ona. “Unaza e dhet grosh” jan me kanun. Sheji as ndrrohet as kthehet per t gjallt t’atij, qi e xen vajzen. Me shej perdorohet vajza, e, po duelen fjalet, prindja e vajzs shpis s dhandrrit i kan nji gjak.

42. Tagri i djalit per me lshue vajzen e zanun.

Njat her kur t’i teket djalit, asht i lir me lshue vajzen e xanun, porse sheji e gjithsa pare t ket la per vajz i hupin; arsyeja asht: “kush e lshon vajzen nder unaz, kanuja a ban gjob hem shejin hem paret sa t ket la per te.” Para se ta lshoj vajzen djali, do t baj me dije shkuesin e ky me dy shok t katundit t djalit do t shkoj te prindja e vajzs, e nder sy t dy shokve t katundit t vajzs, u kallxon, se djali, qi e pat xan vajzen e tyne, a’tue hjek dor, e jan lir me martue njeti.

43. Vajza nen unaz nuk ka tager me lshue djalin.

Vajza e xanun nuk mundet me e lshue djalin edhe n mos e past per sy.
Po s’ndegjoi vajza me shkue m’at fat, qi e ka xan, e edhe prindja i perkrahen s bis, kjo s’mund t martohet ma per t gjallt e dhandrrit me tjeterkend.
Prindja e vajzs jan detyr me i a kthye shpis s dhandrrit mje n ma t mbramin dysh, qi kan la per at vajz.
Sheji e dhet grosht e kanus, qi i jan ue vajzs kur u xu, do t jesin n’ark t saj deri diten e deks s dhandrrit; e t dije si vajza, si djali, si prindja se aj dhandrrit; e t dije si vajza, si djali, si prindja se aj shej s’i len me luejt.
Kah kanuja, vajza jet e lidhun, e ve me leje t dhandrrit qi e pat xan e per n hjekt dor ky, se s’mund t martohet, e s’a’kanun qi t shkoj tjeterkush me e lyp, si t dij se gjindet e pengueme.
Edhe po e muer tjeter grue dhandrri vajza e xanun prej tij jet e lidhun se e lidhun.
Me dek t dhandrrit, kanuja e liron vajzen, e, po desht, mundet t martohet per arsye qi “me dek t dhandrrit, sheji xehet i hupun”.
Po s’nigioi vajza me shkue m’at fat, qi e pat xan, edhe me perdhuni do t’ia apin atij, qi e ka xan me “Fishek m shin”; e per n’i raft per sy vajza tue hikun, ky e vret me fishek t prinds s saj, e gjaku i vajzs shkon hups, per arsye qi me fishek t tyne e vrau.

NYE I TETMBDHETT.
“E premja e Fes”. – Dita m shej.

44. Percaktimi i “Fes s preme.”

“Me pre Fen” do’ me than me da diten e vaden e kputme se kur me nis krushqt per me marr nusen.
Si t’i “pritet feja” vajzs, tuj ken dit m shej, krushqt do t nisen at dit as kanuja s’e shtyn, as ban qi t shtyhet.
Krushqt do t shkojn me marr nusen at dit, edhe me dijt se a’tuj dek nusja, zhagas e rrshanas do t’a ojn n shpi t dhandrrit.
Krushqve s’u ndalet udha, edhe me pas t dekmin n shpi, prindja e dhandrrit e prindja e vajzs.
I dekni n shpi, krushqt do t nisen; nusja hin n shpi, I dekni del shpijet. Andej t vajtohet, kndej t kndohet. (Kjo thtohet per me diftue se as deka ket dit s’mund t’i ndal krushqt, se me kndue nuk kndohet.)

NYE I NANDBMBDHETT.
mimi, qi nepej e nepet per gra.

mimi, qi nepej per varza a gra, tash 50 vjet e andej, perbahej prej 50, 100, 200 mije 400 groshsh.
mimi i kanus s von perbahet prej 1500 groshve, aq sa ban gjaku i grues.

NYE I NJIZETT.
Trshigimi I grues Shqyptare.

Grueja shqyptare far trashigimit s’ka te prindja, as m plang, as n shpi, - kanuja e xen gruen si nji tepric n shpi.
Prindja s’mendon per paj as per kurrnji send per vajz t vet; qi e xen do t’i a baje kujdesin.
Prindja e djalit, qi e xun vajzen do t mendojn per gjith shka duhet per martes t saj.

KRYE I KATERT.
DARSMA
NYE I NJIZETEPAR.
Gatimi i darsmes n Kanun.

45. Per darsem do t gatohen:

a) Kau i darsmes do t qes 100 ok mish e vjam;
b) Nji barr miell kallamoqit;
c) 4 babune grun – miell grunit;
d) 12 ok sheqer;
e) 8 ok oriz;
f) 4 ok mjalt;
g) 10 ok djath
h) 2 ok tlyen;
i) 3 ok voj t but;
j) 70 ok raki.

V.O. heret n vend t rakis ishte vena.

46. N darsem t Kanus hijn:

a) 12 Krushq e 13 Krushka;
b) Thirca;
c) Strafuleca;
d) Sherbtor;
e) Kcimatare;
f) Deshart;
g) Kang vallesh;
h) Dhandrri e Nusja;
i) Dy dishmitar (Kumart e Kunors);
j) Kunora.

47. Detyra e t zot’t t Darsmes.

Kater jav para para darsmet i ati i dhandrrit a i zoti i shpis do t shkoj vet me krye me thirr krushqit.
Ma para thirren krushqit miq, mandej krushqit shok.

48. “Asht kanum, qi mikut t’i shkohet n darsem me dash.”

Desh do t ojn:
a) Nipa e sternipa, edhe n djep me ken e ama do t’a ket dashin per per doret e djepinm shpin;
b) I ungji i dhandrrit.

49.Rendi kur do t shkohet n darsem.

a) T’Ejten shkojn bijat e nipat;
b) T Premten mbrama shkojn Thirrca, Strufulleca, Magjatore, Ujatore, Deshtart, e Krushqit miq.
Deshtart, t mrrijmit n’oborr t dhandrrit, do t qesin ka’i pushk per krye.
c) T Shtunden nadje shkojn Krushqit shok.
T Shtunden, si t nisen Krushqit, do t therret gjengji i darsmes.

NYE I NJIZETEDYT
Prija e Krushqvet.

50. “Prirjen e kryshqve e lype e pvete e ve atij qi i perketse s’k burr, qi munde t prij”.
Asht e rrebt kjo kanu.
Prija e krushqve s’luhet as ndrrohet.
Me bame hetue i zoti i darsmes, e me me shenjue per krushk t par ate, t cilit s’i shkon prija e krushqis, pos qi bjen n gjobe, edhe krushkaparin, qi aj e shenjoji, kanuja s’i a xen.
Krushkapari s’mundet me ken:
a) Mik, por shoq i katundit t dhandrrit;
b) Nuk do t’jet prej vllaznije a fisit t dhandrit, por prej fisit tjeter.
Krushkaparin kanuja s’e shikon per duk, por t cilit I perket prija, e edhe fmi e shemtim per sy me ken, shpija e dhandrrit do ta pelqeje.

51. Vargu I krushqve m’udh.

Rreshti I krushqve kur t nisen me marr nusen, e tuj u kthye me te, mbas kanunit ashtu sht njek.
I. - Krushkapari, shoq, prin
II. - Krushku mik
III. – Krushku shoq
IV. – Krushku mik
V. – Krushku shoq
VI. – Krushku mik
VII. – Krushku shoq
VIII. – Krushku mik
IX. – Krushku shoq
X. – Krushku mik
XI. – Krushku shoq
XII. – Krushku shoq me dash per doret.
XIII. – Krushka tuj e resht dashin.
Ma i mbrami do t shoj i ati a i vllaj i dhandrrit me kal per doret.
Krushqit, tue u nis per nuse, do t qesin ka nji pushk per krye n’oborr t dhandrrit.

NYE I NJIZETETRETET

“Krushqit pa e me nuse, e percjells a me t deknin, s’mund t’i kalojn kuj per der, pos me ken shteku a udha e katunit a udha e madhe”.

52. Udhen e katundit e udhen e madhe, s’ka burr qi mund t’i a ndalue kuej, edhe me ken se i kalon para ders s ships.

Aty, ku kalon nieri, kalon edhe bagtija, kalon i gjalli, e kalohet me t dekunin.
M’u rrenim m’udh t madhe, zhyt e mbyt, aty do t kaloj shtektari e bagtija, nusja me krushq, e prcjellsa me t deknin.
Zameja e t zot’t lypet – pa ndryshim – per me i kalue rraz shpijet, e ky mundet me lirue shtekun, porse me fjal, t mos i jes aty udh, e t mos i bahet ndera dhun.
Me ba me u trimnue kush, a krushqit a percjellsat me t deknin, me i kalue per der, kanuja e ep me i kthye dal, per arsye qi shtekun e shpis e t pronvet t veta e ka per vedi e jo per udh t madhe.
Me qillue se shtyhen me besat (forkade), ka ndoll, qi jan ba shok t deknit, e nuses i a vu futa m krye.

NYE I NJIZETEKATERT.
“Krushku i vendit t’ia lshoj udhen krushkut mik”.

Krushqit m’udh, tue shkue per nuse s’mund t qesin pushk, e kanuaj ven lei mos me i ngue kush.
Shtektart, fardo kambet e nderjet t jen, qi ndeshen me krushq, do t shmangin udhen sa t kalojn krushqit.
Krushku i vendit do t’i a lshoj udhen krushkut mik; kjo asht kanu detyret e burrnijet, qi e kan pas malet t’ona q se mbahet n mend.
Mu ndesh me krushq miq n katund a n Flamur t’em, kanuja m ven detyrm’u shmang me krushqt e mi, sa t kalojn krushqt miq.
Mu ndesh dy lagje krushq n katund a n Flamur t huej, kanu detyret asht t shmangen sa njana sa tjetra lagje, e t ndahen me nder e pa fjal.

NYE I NJIZETEPEST.
“Krushku – krushk, Miku – mik”

53.Kanuja S’na ven lei mos me nga mikun m shpi t’on.
’’Krushku a’krushk“ e kanuja na len shtekun t lir me e nga, edhepse na xen caranin e votres. – Me nga krushkun s’i quhet kuej pr marre.
Qe arsyeja:
Krushqit vijn dhe biejn me vedi mish, meze, raki (ven) paret e s bujtmes e tjera; kah kanuja krushqit han buken e vet n shpi t’eme.

54. Krushqit do biejn me vedi:

1. – Dashin 12 oksh rrumull; po erdh mengut, i ati i nuses ka tager me ngushtue Krushkaparin qi t blej’i dash tjetr si e lyp kanuja;
2. – N dit krezhmijet do t bjejn 8 ok peshk t that;
3. – Djath 2 ok;
4. – Ven 8 ok;
5. – Raki 2 ok;
6. – 12 grosh pare t s’bujtmes; - kto pare jan per buk, qi u qet krushqve shpija e nuses ok e grosh;
7. – Djalit, qi u del krushqve prpara 5 grosh;
8. – Grues, qi e vesh nusen 5 grosh;
9. – 10 grosh ungjitt vajzs- vllaut t s’ams.

a) Krushqt vijn si grabitar e si nji tub cubash at nat, per me ra pre e me marr nierin si rob t xanun, e s’vijn si miq;
b) Edhe i zoti i shpis, pra, e ka shtekun il me i ngucat2, m’u ra prej tuj u ndal armt, e peng me te s’mund t qesin, se kanuja s’jau gjegj vajin.

55. Darsma n shpi t nuses.

N shpi, prej s cils del nusja, s’a’kanun me kndue, as me qit pushk.
Krushqt edhe n mrrijshin heret n katund t nuses, s’a’kanu m’u nis kah shpija, pa prendue dielli e pa u muzg.
Nji holli kaut larg’shpis s nuses, nji prej shoksh t katundit t nuses, i cili s’do t jet as gjak as fis me nusen, do t’u dal perpara krushqve.
Krushqt, tuj mrrijt n’oborr t nuses do t qesin ka nji pushk per krye, ashtu edhe kur t dalin m’u nis me nusen.
Krushkapari vetem flet, krushqt tjer s’akanu qi t flasin, pos n’u thirrt a n’u pvett kush me emen.
Krushqt me krushken do t hajn buk zbashkut m njitryez; s’a’kanu me i da dyzash.
Si t kryhet buka, do t lshojn dasmort dhantit per nusen mbi buk t pathyemem tryez.
Dhantia perbahet prejnji groshit per krye, s’a’kanu me dhan as ma teper as mengut.

KRYE I PEST.
KANUNI I DHANDRRIS.

NYE I NJIZETEGJASHTT.
“Me dek dhandrri, prindja e nuses jan n detyr me i a kthye gjysen e mimit shpis s dhandrrit”.

56. Tagri i shpis s dhandrrit e detyra e mikut.

Me dek dhandrri pa e marr nusen, mikut i jet n dor Sheji (unaza) e dhet grosh t kanus, se paret tjera do t’i a kthej prinds s dhandrrit deri n ma t mbramin dysh.
U martue dhandrri e ve nji nat e kaloi me nusen e diq, gjysen e mimit do t’i a kthej miku prinds s dhandrrit.
Me dek dhandrri n’at vjet qiu martue , gjysen se gjysen e mimit i a kthen miku i prinds s dhandrrit. Me dek dhandrri n krye t dy vjetve mbas marteset, dy pjes t mimit miku i ndal pr veti, t treten i a kthen prinds s dhandrrit.
Me dek dhandrri edhe vjetin e dyt, por tuj lan fmi n cara t votres, miku s’i a ka far detyret prinds s dhandrrit, per arsye qi bija i a la shpin t perzieme e mimin i a lau me fmi qi i a la n plang.
Me dek dhandrri n krye t tri vjetve, prinds s ktij s’i jet gja me marr te miku, pr arsye qi bija e ktij a bani rrogen n der.

NYE I NJIZETESHTATT.
Deka e nuses.

57. Tagri i prinds s nuses.

Me dek nusja n krye t tri vjetve mbas marteset, pa lan fmi n plang t burrit, prindja e ksaj kan tager me marr petkat e rrgjanet, porse arka me dry me nji pal petka do t jesin ke prindja e burrit.
Me dek gruja, tuj lan nj djal a vajz te burri, prindja e ksaj kan tager mbi rrgjanet e frytit, se tjera sende do t jesin n shpi t burrit.

NYE I NJIZETETETETT.
„Gruja s’bjen n gjak“ – „Grueja lshon m gjak prinden“

Njimend se mbas kanunit t’on „gjaku shkon per gisht“, porse kjo kanu s’e pershin gruen, per arsye, qi „Grueja s’bjen n gjak“ edhe me qillue se vret kend.
Me vra grueja burrin e vet a kedo, prindja e ksaj do t’apin arsye per at gjak.
Burri e blen mundin e t jetuemt e grues, por jo jeten e saj.
Me gjet gja gruen per faj t burrit, prindja e ksaj i lypin arsye m kanu.
Me rrah burri gruen, nuk bie n faj kah kanuja, e as prindja s’mund t’a kerkojn t rrahmen.
Me plyr burri gruen, e po bani vaj kjo ke prindt, burri do t’u ap arsye.
Me mbyt grueja burrin, e m’u ue i kunati me vra t kunaten, pse i a vrau t vllan, kjo s’asht e perligjme m kanun. – Gjaku i grues s’bahet krahas me gjak t burrit; pra, tepricen e gjakut t burrit do t’a perligjin prindja e grues.
Sikurse jan n detyr prindja me dhan arsye per do pun t lig qi t baj n der t burrit a kuejdo bija e tyne, ashtu mimin e gjakut t saj.

NYE I NJIZETENANDT.
„Grueja asht shakull per me bajt“.

Grueja njifet si nj calik per me bajt sa t jet n der t burrit, se prindja se hjekin dor prej sojet, e ndalin per vedi e mbi vedi t t pergjegjmen per te, por edhe me lyp arsye, me ba me gjet gja.

NYE I TRIDHETT.
Grueja e vej.

Grueja, qi mbet e vej e pa fmi, tuj u da me shpi t burrit, petkat, qi pat pru si nuse e arken me dry i merr me vedi.
Grueja e re, qi mbetet e vej, por me fmi, po desht me ndej n plang t burrit me fmi, do t dorzanitet me dy lagje dorzan: dy dorzan do t jen t katundit ku mbet e vej, se s’ka me3 pas kush pun me te, e se s’do t’i a korisin emnin prinds as burrit t dekun; dy tjer do t qes prindja a kushrinja e saj se s’do t’a dajn prej fmive, ve n lypt vet m’u da e m’u marte.
Grueja, qi mbet pa burr e pa fmi, e, pse e shtyme n vjet, i lutet prindes me e lann plang t burrit, s’guxon me e trazue kush prej vllaznis a fisit t burrit.
Grueja e vej e pa djelm per n past varza t martueme, ka tager me ndej e me jetue n plang t burrit. Mundet me shkue edhe ke prindt a ke ndonjana bij e martueme me gjallit, e toka e burrit do t’I qes bukn e gojs – tri barr drith per vjet deri n dek.
Po u marte grueja e vej, atbot rrnesn e vet e gjen te burri i dyt, se toka e burrit t par s’qet bim ma per t.

NYE I TRIDHETEPAR.
Theku i prem.
(Me lshue gruen)

Po s’u pru grueja si duhet te burri, kanuja i nep leje me i pre thekun a flokun e me lshue.
Kunora jet, e as burri as grueja nuk mund t martohen pr t gjallt.
Po u qortue grueja, mbas t lutmes s dashamirve, qillon qi burri e merr perseri.
Per dy pun e ka fishekun n shpin grueja e per nji pun i pritet theku e lshohet.
a) per kurvni;
b) per mik t prem.
Per kto dy pun t pabesijet i shoqi e vret t shoqen, e rrin pa ndore, pa bes e pa ken i ndjekun pr gjak, se prindja e nuses s vrame marrin mimin e gjakut, e ktij do t’i napin fishekun e do t’i qesin dorzant.
Per bracni a cubni burri e lshon gruen porse tjeter dhun s’ka tager me i ba grues.
Grueja, qi lshohet, tuj dal shpijet t burrit, kurrnji send s’ka tager me marr me vedi pos petkash, qi ka n shtat. I hupin petkat grues s lshueme, perse mimi, qi ka pas la burri per t, i jet ke prindt.
Me pas djal prej gjiut grueja e lshueme, i shoqi, edhe pse e din kathedret, asht n detyr me i a shenjue nji vend rreth plangut t vet, me i a dhan djalin e me mbajt me vesh e me math e me buk.

NYE I TRIDHETEDYT.
Grueja e pa-kunor.

Aj, qi t marr gruen pa kunor, jet i lidhun kah Feja edhe kah kanuja.
Grueja e pa-kunor far tagrit s’ka n shpi t burrit.
Kanuja i nep kto ndeshkime burrit, qi merr grue t pa kunor:
a) shpija i digjet e toka i jet djerr;
b) xirret prej vendit, e s’mund t’a shklas token e vet mje qi t’a largoj gruen e mbajtne pa kunor;
c) n past fmi me grue t pa kunor, njehen t pa-ligj e prandej s’mund t bahen kurr perkaes (trashigues).

KRYE I GJASHTT.
PRINDJA. (Baba – Nana – Djelmt)

NYE I TRIDHETETRET.
Baba – Burri.

58. Tagri I burrit mbi gruen.

Burri ka tager:
a) me kshillue e me qortue gruen;
b) b) me rrah e me lidh gruen e vet, kr t mbrrj me i a perbuz fjalen e urdhnit.

59. Tagri i babs mbi t bijt.

Baba k tager:

a) mbi jet e mbl gjallnim t t bijve
b) me rrah, me lidh, me burgos a edh me vr t birin e t bin, kanuja s'i lyp arsye, edh a xn se vret vendin: "Kush vret vedin shkon gjak‑hups,
c) me nijt t birin n rrog s her t duej, per arsye, qi "S t jt i ati gjll, i biri njehet si bulg ",
mbi fitimet e t birit, t rrogs a sid kojshin ;
d) me shit e me bl, me dhn e me mrr,
e) me karmue t birin shpijet pa pjes, kr mos t’i rrije nen sundim e ndigies; ‑ pors, si t des i ati, i biri vien ne trashigirn t'et.

60.Detyra e babs.

a) Baba sht me detyr mu rrek per t mir t t bijve si kah ndera si ka pasunija.*
b) m'u bl arm djelmve. si t bhen per'to:
c) mos me b testamende. si t ket t bijt:
d) trashigimin paraz m'u ln djelmvet

NYE I TRIDHETEKATERT.
Nana – Grueja.

61. Paperlimsija e grues.

a) Burri nuk k tager mbi jet t gures
b) Grueja far tagrit s'k as inbi t bijt as n shpi,
c) Me vr i biri t'men, bien n gjak me prindt e sms,
d) Me rrah, me plyr a me vr gruen e burrit dora e huej,nderen i a krkon burri, varren gjakun prindja.
e) Me rreh kunetija gruen e burrit, prindja e grues i a lypin nderen, n mos i raft s mbrapa i shoqi.
f) Me ken nna gergase (qi perzien e shpin), i biri e qet tmen prej shpijet p njes e p gj, ve se vjetin e par do t’i ap buken e gojs (tri barr drith) e tjetr s'i k.

NYE I TRIDHETEPEST.
Djelmt.

62. Detyra e perlinii i dielmvet

a) Bijt jau kan detyr prinds bindjen e ndigiesen,
b) do t rrjn nen sundim t t'et mje qi t des ky,
c) smund t siellin doren m 'ta, as m'u r ndesh fjals,
d) per do pn do t mrren vesht me t'an;
e) p lje t t'et s'mund t shkojn kund,
f) p zam t t'et s'mund t blejn as s'mund t shesin gj, e as far mrrdhmet s'mund t ken me kend,
g) smundne me h dorzn, pos per aq.. s u bjn armi e brzit,
h) s'munden me qit fan m rrug t madhe edh pse 'plak jets,
i) me pretue (me mrr pr), me viedh a me vr kend i biri, i ati do t pergiegjet per arsye qi “Fitimi e rreziku i t bijve i perpiesnohet t'et e vllazenve"
j) me vr i biri t’an, fisi a grn dorrasinn ase e xjerr vendit per gjith her;
k) me i u mbush menja ndonjnit nder dielm me u d prej t'et, del p pjes e p gj.

63. Tagri i Parbinis ( i dialit t par).

a) Djalit t par i perket sundimi i shpis mbas deks s t'et,
b) Vllau i par do t pvetet per gjithshka mbrenda e jashta shpijet,
c) Me kn der Flamurtari, djalit t pare t vllaut t par i perket Flamuri,
d) Me kn der Vojvodet, djalit t par t vllaut t par i perket pr,ja,
e) Me kn Plak katundit, djalit t vllaut te pare i perket strapleqnija.

Oroe: S t jt p u d shpija, i ungji i t bijve t vllaut t par nder zyre t katundit e t Flamurit, si t dahen, s'kan tager m'u perzie nder zyre t naltpermenduna, as i ungji as t bijt e tij, pse jn t t bijve t vllaut t par.

KRYE I SHTATT.
T DAMT.

64. N Kan t t damit pershhen.

1.Shpija, troje e vithna. 2.Toka: a)ar b)vneshta, c)livadhe, d)xna, ograja, e)prozhme zabele, 3.Vada (rendi i ujit), 4.Mullni‑, 5.Fitim e t prishuna, 6.Armt, 7.Rmet, hekurishta, almistra qsh, 8.Rraqe shpijet ‑ shtroja e mbloja , 9.gjja e gjall:lop, q, kual, dele e dhi, 10.Drithi e do bim aret, 11.Blett, 12. Djathi e tlyeni; 13.Vna e rakija, 14.Pleqt e t damit.

64. Shpija, troje e vithna.

1. Shpija me tok, qi t ket per rreth, i perket vllaut t mbram.
2. Prroje e vithna dahen per ‑Vll aq pjessh, s' zjarmijesh t dahen vllazent.

66. Toka.

1.Toka e t parve do t dahet me terkuz ‑ per vll.
2.Toka e blme prej djlemve mbas deks s prinds ‑ do t dahet per pushk.
3.Vllau i ndermjemt k tager me zgjedh tok k t duej.
4. Ara, vneshta, livadhi, xna ograja, prozhme e zabele do t dahen me terkuz per vll, s njani,tetri.
5. Kujnija, mali e bjeshka s'dahen,'do t'a ken zbashkut, si per dr si per kullos

67. Vada.

Rendi i ujit do t dahet me kerik mbas oket.

68. Mullni

Mullni, si toka, dahet per vll.

69. Fitime e t prishuna.

1.Fitimet e t prishunt jn t plangut: shpija i gzon e, p u d shpija,.do t lahen.
2. Fitime t posata kanuja s veon: "Shka t xn t dmt n shpi, jet mbrend."
3.Paja e grues nuk hn n pleqni t damit.
4. Dhantit, qi i mblidhen nuses n dit t martess, si te prindja, si te burri, kanuja t damit nuk i pershn, jn t grues.

70. Armt.

Armt do ti epen vllaut t par

71. Rme, hekurishta, alinistra qsh.

Rmet do t dahen per vll. si edh hekurishtat: spata, sheten. kosa, kmesa, kza, shar*ra, thadra, dalta, etj… ashj edh almistra qesh.

72. Rraqe shpijet.

a) Shtroja e rnbloja do t dahen per vll:
b) vozga, govixha, fuija, sheka, per vll:
c) lug, qtha, vjedra (mielca), mtj, tur*ren e drve, vegsha, vorba, kua, e shka t jen n drnit e dheut, i dn e zoja e shpis per mbas msim*it t pleqve, asht adh pulat.

73. Glja e gjall.

"Berret dahen per pushk". ‑ N t dam t berrevet, t lopvet. t qevet e t kualvet mrrin vetun ata, qi jn t zot me bajt arm.

74. Drithi.

1. Drithi dahet per goj". Burravet, gravet e fmivet do t’u epet buka e gojs n dit t t damit.
2. Fmija ‑ djal a vajze ‑ pa e mbush vjetin, s’kan tager n buk t gojs. Si t mbushin vjetin, do tu dahet pjesa e buks si tjervet.
3. Jo ve drithi, por edh do bim tjeter e arve a e kopshtijeve, do t dahet per goj.

75. Blett.
1. Zgjojt e bletve do t dahen per vll.
3. Mjalti dahet per goj.

76. Diathi e tlyeni.

Bylmeti e do melmes do t dahet per goj.

77. Vna e rakija.

Vna e rakija, me nji fjal, glithshka hahet e pihet, do t dahen per goj.

78. Pleqt e t damit.

1.Pleqt e t damit do t ien dy a kater, a si t'a lyp nevoia e shpis, qi dahet.
2. Pleqt e t damit kan tager me mrr ka nji berr per krye plakut.
3. Kpuct e pleqve t t damit do t'i apin zbashkut vllazent, qi dahen.
Oroe.

79. a) Plakut t shkret do ti epen t prishunat e drekve p u d shpija.
b) Vllaut t pamartuem do ti epen t prishunat e martess p u d shpija.
c) Granija s'hjn n pjes t t damit, pos per buk t gojs ‑ n t gjitha sendet, qi hahen e pihen.
d) Grazhdi ‑ sna e kashta ‑ dahen mbas gjjet.

8O. Po u mbush mendia vllazenve me u d per t gjallt e t'et, kta nuk kan tager me u perzie as n tok, as n pasuni, e do t shkoj seciIi n'at pies, qi t’u a shnjoj i ati.

81. Mbas deket t t'et, kanuja e t damit nuk i veon vllazent, por, s t jen, aq pessh do t'a dajn pasunin e t'et, si t tundshmen si edh t, patundshmen.

82. Me kn kater vllazen, e per n qit*shin Pleqt per m'u d, token e t parve do t'a dajn me terkuz per vll.

83. Me u d dy vllazen m nji krah e dy tjer me nji tjeter, token e t parve e dajn per gjyms, token e bleme prej sish per pushk.

84. Me dek njani vll prej dy te damve, p ln djal n voter, toka, qi i pat r n pjes, do t dahet trish, pos toksh t bleme mbra*pa e pos gjs s gjall t pertrme mbasi jn d.

85. Paragrafi 83 e 84 pershn edh vllazen dy nanash.

86. Vllazent e dm nii her me gr e kufi, po u perzen persri, e mbas do kohe u mbushet mendja me u sterd, tokt i dajn mbas kufinit t s dames s par. Per n pain bl tok t reja e pertr gj t gjalla permbasi u perzien, do t qesin ne pn 83.

87. Me kn dy a m shum vllazen, e me dek njani tuj ln djal mbrapa, kr t dahen, djali i vorfen dahet me t’ungjin si vll, mrr pjesen e t'et.

KRYE I TETT.
TRASHIGIMET.

NYE I TRIDHETEGJASHTT.
Tagari I trashigimit n Kanu.

99. Me mbajt n shpi varzat e plangut t shuem, me i a bajt kujdesin per kah vesha e mbatha.

100. Me martue varzat e vorfna.

101. Me prit n t pam e me i prcjell mbas kanunit.

102. Me u ba drekt bisave, po diqnen shpi t vet para a mbas maltese.

NYE I TRIDHETETETETT.
Vllau i shpifun.

103. Vlla i shpifun, mbas Kanunit, thirrej njaj, i cili len nans me burr t dyt.
104. Vllau i shpifun s’ka tager trashigimi as perkasie n plang t burritt par t nans.

KRYE I NANDT.
T LANUNAT.
Testamendet

NYE I TRIDHETENANDT.
Pecaktimi i testamendeve.

Oroe: Kanni i Leks nuk nief testa*mende, e, per n dasht kush me ln gj prej pasunish t veta per shpirt, duhet doemos pelqimi i kushrjve.

105. Percaktimi i t Lnunave (i Testamendeve).

Per te lnunat a t falmet a, si thot gola e kombit ton "me ln gisend per shpirt" mrret vesht me ln gja per kish, si ar a livadh, kopsht a vsht, prozhem a zabel, rendin e ujit, a edh lang e plang me t'eger e t but, do t kt:
a) mendt e shndoshta n krye,
b) t jt i lir kah e lnmja;
c) mos t jt i tutun prej kercnimit t ndokuej
d) t kt tager me ln.

NYE I KATERDHETT.
Mndyr t lanunash.

106. T lnunat jn dy mndyrsh: me barr e p barr.
a) T lnunat me barr (me detyr) jn ato kr lnsi i cakton kishs nji detyr, b.f. me thn nji a dy Mesh n vjet per shpirt t tij a t parvet t tij, per at pasuni, qi po ln.
b) T lnunat p barr jn ato, kr lnsi ln gjsend per kish p i caktue kurrfar detyre, e xhet si e falun.
c) Lnsi sht n detyr me mbledh kushrinin e vet e Pleqt e fisit me dishmitar, e, si lnsi si kta, do t vjn gisht n leter si e lyp kanni.

NYE I KATERDHEPAR.
Tagri i t dalunit fare.

107. Gjithkush sht i zoti i pasunis s vet, e aj, i cilli don me ln gjn e vet per kish, sht i lir e nuk mund t'a ndal kush.

108. Baba edh n mos past djelm, nuk mundet me u ln bijave as tok, as plng, as shpi.

109. Baba. per t gjall t vet, k tager me u fal bijavet t holla. Rraqe, akla, permbas deket t t'et s'k tager bija me lyp t falmet e t folmet e t'et.

NYE I KATERDHEDYT.
Tagri i kushrinis.

11O. Kushrinija e t dalunit fare kan tager me shperblye token e gjn e t dalunit fare, pors mimin e ksaj pasunije do t‘ia dorzojn Kishs, mbas mendes s t dalunit fare.

111. Me pas ln uh e detyr gjaqesh i daluni fare, do t lahen prel pasunish t shperblyeme prej kushrjsh, e tepricen do t’i a dor*zojn Kishs per shpirt t t dalunit fare.

112. Me dek n t papritun i daluni fare, kushrinija, kan tager mbi gi e pasuni t tij.

113. Edh n mos lasht gj me shkrim i daluni fare, kushrinila jn n detyr me mendue, per shpirt t tij, po s'e mueren n kujdes ket pn kushrinija, fisi e Pleqt e katundit, kr t'a dajn pasunin e tij, u caktojn se shka do t ln per Kish.

114. N past bija t martueme i dalu*ni fare, e per ne e shperbleshin pasunin e tij kushrinija, n detyr.jn me prit e me i perejel*l mbas kanunit.

115. Po pat dielm, i jati nuk mundet me b testamend.

116. Po diq i ati n t papritun, tuj ln djalin frishte djepi, kushrinija do t'a mrr n kujdes pasunin e dialin mje qi t bhet 15 vje.

NYE I KATERDHETRET.
Rrogtari.

117. Zotnija k urdhnesen, rrogtari ndigjesen.

118. Rroga lahet mbas vendimit, qi t bhet ndermiet zotnis e rrogtarit.

119. Per ndo'i fj, qi t bj rrogtari zot*nija s'mund i a bj giob rrogen.

120. Po vodh a vrau kend rrogtari me buk e me fjal t zotnis, rrogtari bjen n faj e ne gjak, pors dmi sht i zotnis. e ky do t'a xjerr s keq rrogtarin.

121. Po ndodhi cubnija a vrasa ne katund t zotnis, do t'a largoj rrogtarin, porse do t'a percjell me rrog t motmotit per arsye qi faji kje i zotnis e jo i rrogtarit.

122. Po bni ndo'i mbrapshti rrogtari a n katund t zotnis a jashta ktij, pors n mende t vet e p dije t zotnis, dmin e gioben do t'a hjek rrogtari, e n dasht zotnija me e percjell, rrogen deri n'at dit do t’ia ap.

123. Me vr kend rrogtari n mende t vet, gjakun e on te shpija e vet.

124. Me vr kush rrogtarin, bjen ngjak me shpi t tij, por zotnis i pritet mik.

125. Me i u mbush mendja zotnis me e d rrogtarin, ve pse nuk i pelqen e p e glet n faj, rrogen e vietit do t’i a laj.

126. Me u dynd zotnija me plang pre nj krahine n nji tjeter, po s'e muer rrogtarin me vedi i a k detyr rrogen e vjetit, po s'u gjegj rrog*tari me i shkue mbrapa, i a k rrogen deri n'at dit.

127. Po i kcej rrogtarit me u d prej rroget para vadjet, ve pse i merzitun, zotnija do t’i ap rrogen mje m'at dit.

128. Po s'heci mbas andes s zotnis rrogtari, mund t'a daj, 'se me v goj keqas mb t e me v dor nuk mundet.

129. Me sh keqas a me rraf rrogtarin zotnija, e per n'u daft ky para vadjet, per t rrafme e per t shame do t’i ligjohet.

130. Brimen e qortimin e zotnis do t'i kaperdje rrogtari.

131. Me rraf rrogtarin dora e huej, ky lyp gjygj e zotnija buken e dhnueme.

132. N themel xhet shpija, po kje kull, mdhesk a ksoll, mjaft qi t kt carnin e votres e t qes tym.

133. do ndertes qi t gjindet n'oborr, sht e njitun me shpi, pse gjindet n hije t saj, po u tye., k glob e dy per nji.

134. S'i hhet kuej n shpi, per p i b z n'oborr.

135. Thirre e, s't'u pergjegj kush, a rr e prit, a nisu n pn Vande.

136. Po u shtyne e ile deren, shpija xhet e thyeme edh e pruejtun, e cilla k 500 grosh giob, e rraqet e hupuna dy per nji.

137. Kanum thot: kush Vi a thej shpin kuej, per nder t mrrun k 500 grosh glob. Flamurit (Bajrakut). e prej sendesh t vjed*huna dy per nji t zot't.

138. Vathi e gjs k 500 grosh giob e dy per nji t zot't.

139. Vathi i blet‑ve k 500 grosh giob e dy per nji t zot't.

140. erraniku i tamblit k 500 grosh giob e dy per nji t zot't.

141. Koshari i drithit k 500 grosh giob e dy per nji t zot't.

142. Me i a thye kuej shtegun e obor*rit, t'ars, t livadhit a t kopshtit, qi i k pra shpi*je, k 500 grosh giob, e t zott pnen t ndreqme. n kullos

143. Bari thirret aj. qi 1 prn tufs‑g.ls

144. Bariu‑rrogtr sht n detvre me i a v menden tufs t; mos t'i damtoliet as mos Vi bje dam kuej.

145. Po 1 bni dam kuej barlu me gj, i zoti i tufs e ln e jo bariu.

146. Me 1 tret ndo'l k‑amb berri bar*iut. do t'a bje me dije t zo'n e tufs. e. si 1 zoti si edh bariu do t perpiqen n hetim t tij.

147. Po i treti bahut ndo 1 berr p shj e p duk, i zo ti i tufs k tager me e cue barin deri n b, po i u l me b, s'i k‑ t*eter devu.

148. Po thej qafen a u kafshue prej hishe ndo'i berr. bariu 'n det‑vre me i a ue shjin

t zot't e tjeter detyr s'i k.

149. Po i a vodh kush ndo 'i berr bari*ut, detyra e ktij sht me e b me dije t zon e tufs, tuj 1 a kallxue vendin e kohen se k e kr u vodh‑, tjeter detyr s'i k.(I)

150. Po duel cub baru vet, gjn e vjedhun do Vi a kthe.j t zot't n mndyr t kanunit, edh e perejell n pn t vet. N mos e past krye vietin, rroga do fi epet mie n dit, n t cillen u gjet n faj.

151. Me vr bariu cubin tuj vjedh a tu] pretue tufen, gjakun e on te shpija e vet, e s per berr a tuf t pretueme, i zoti do t krepatohet.

152. Bariu sht n detyr me rueit gjn, e nuk do t pshtetet n t thurun a t p thu*run, sepse "gjja do roj, 'se hec, e toka nuk luen".

153. "Ndera e vathit sht n kum‑
bon".

154. Po u muer pr, per dhn a pre ndo 'i marazit e faqe bariut skjapi a dashi i kum*bons, e po s'u vrn n'at hov, 500 grosh giob i mir*ren pretarit e gjja dy per nji

155. Kryeglja sht e t zot't, me cof ndo 'l km, dmi sht 1 t zot't. Per vertetini do t'l ohet t zot't' shj*l prej atlj, qi e k per gjyms.

156. Po u dhn per giyms dhi a dele, pjella, kmenda e leshi dahen per gjyms nderi‑n'
et zotnis e bariut.
157. 1 zoti s'sht me detyr me men*due as per kryp as per ksoll, por bariu qi 1 mrr per gjyms.

158. Po u dha vii fmen e u rrit n der t bariut, si t pjell, pjella e par sht e ban*ut, qi e rriti, e bylmeti per glyms.

159. Po e prishi barlu bylmetin e gls, qi k per iz*,,‑ms. det~, r i a k‑ t zot't a pjesen e bylmetit a piellen.

160. Glla per g*j~,ms nepet e mirret gjithher n viesht.

161. Lopa per p'~‑rns i sjell t zot't 4 ok djath e 2 ok‑ ilven.

162. N dhet kren dhi, 1 zoti mrr 5 ok tlyen ‑ g‑,,ms ok‑e per k‑r~e. J.,

163. N dhet ~‑ren dele, 1 zoti mrr 5 ok tlyen ‑ gjyms ok‑e per kn‑e.

164. N d"ath s1 tager 1 zoti as n t dhive, as n t deleve.

165. Kryeglja sht e t zot't, e cilla as nuk shtohet, as nuk dnohet kurr.

166. Kryegjja kurr s'cof.

167. Lesht e kmenda e kryegjs sht e t zott.

168. Pjella sht krejt e bariut, mje qi t'i.

L I B R I I K A T E R T.

SHPI, GJA E PRONE.

KRYE I DHETT
NYE I KATERDHETEKATERT.

“Shpija e thyeme ka 500 grosh giob e dy per nji t zot’z”.

132. N themel xhet shpija, po kje kull, mdhesk a ksoll, mjaft qi t kt carnin e votres e t qes tym.

133. do ndertes qi t gjindet n'oborr, sht e njitun me shpi, pse gjindet n hije t saj, po u tye, k giob e dy per nji.

134. S'i hhet kuej n shpi, per p i b z n'oborr.

135. Thirre e, s't'u pergjegj kush, a rr e prit, a nisu n pn t’ande.

136. Po u shtyne e ile deren, shpija xhet e thyeme edh e pruejtun, e cilla k 500 grosh giob, e rraqet e hupuna dy per nji.

137. Kanuni thot: kush t’i a thej shpin kuej, per nder t mrrun k 500 grosh giob. Flamurit (Bajrakut). e prej sendesh t vjed*huna dy per nji t zot't.

138. Vathi e gjs k 500 grosh giob e dy per nji t zot't.

139. Vathi i bletve k 500 grosh giob e dy per nji t zot't.

140. erraniku i tamblit k 500 grosh giob e dy per nji t zot't.

141. Koshari i drithit k 500 grosh giob e dy per nji t zot't.

142. Me i a thye kuej shtegun e obor*rit, t'ars, t livadhit a t kopshtit, qi i k pra shpi*je, k 500 grosh giob, e t zott pnen t ndreqme.

KRYE I NJIMBDHTT.
GJAJA E GJALL.
NYE I KATERDHETEPEST.
Bariu.

“Shpija e thyeme ka 500 grosh giob e dy per nji t zot’z”.

143. Bari thirret aj. qi i prn tufs-gjs n kullos

144. Bariu‑rrogtr sht n detvre me i a v menden tufs t mos t'i damtohet as mos t’i bje dam kuej.

145. Po i bni dam kuej bariu me gj, i zoti i tufs e ln e jo bariu.

146. Me i tret ndo'i kamb berri bar*iut. do t'a bje me dije t zo'n e tufs, e, si i zoti si edh bariu do t perpiqen n hetim t tij.

147. Po i treti bariut ndo i berr p shj e p duk, i zoti i tufs k tager me e ue barin deri n b, po i u l me b, s'i k tjeter detyr.

148. Po thej qafen a u kafshue prej bishe ndo'i berr, bariu 'n detyr me i a ue shjin t zot't e tjeter detyr s'i k.

149. Po i a vodh kush ndo 'i berr bari*ut, detyra e ktij sht me e b me dije t zon e tufs, tuj i a kallxue vendin e kohen se k e kr u vodh, tjeter detyr s'i k.

150. Po duel cub baru vet, gjn e vjedhun do t ‘i a kthej t zot't n mndyr t kanunit, edh e perejell n pn t vet. N mos e past krye vietin, rroga do fi epet mje n dit, n t cillen u gjet n faj.

151. Me vr bariu cubin tuj vjedh a tuj pretue tufen, gjakun e on te shpija e vet, e s per berr a tuf t pretueme, i zoti do t krepatohet.

152. Bariu sht n detyr me rueit gjn, e nuk do t pshtetet n t thurun a t p thu*run, sepse "gjja do roj, 'se hec, e toka nuk luen".

NYE I KATERDHETEGJASHTT.
Skjapi a dashi i kumbons ( Ogii ).

153. "Ndera e vathit sht n kumbon".

154. Po u muer pr, per dhn a pre ndo 'i marazit e faqe bariut skjapi a dashi i kum*bons, e po s'u vrn n'at hov, 500 grosh giob i mir*ren pretarit e gjja dy per nji.

NYE I KATERDHESHTATT.
Gjaja per gjyms.

155. Kryegjja sht e t zot't, me cof ndo 'i km, dmi sht i t zot't. Per vertetini do t'l ohet t zot't' shji prej atij, qi e k per gjyms.

156. Po u dhn per giyms dhi a dele, pjella, kmenda e leshi dahen per gjyms ndermjet zotnis e bariut.

157. I zoti s'sht me detyr me men*due as per kryp as per ksoll, por bariu qi i mrr per gjyms.

158. Po u dha vii fmen e u rrit n der t bariut, si t pjell, pjella e par sht e bari*ut, qi e rriti, e bylmeti per glyms.

159. Po e prishi barlu bylmetin e gls, qi k per gjyms. detyr i a k t zot't a pjesen e bylmetit a piellen.

160. Gjja per gjyms nepet e mirret gjithher n viesht.

161. Lopa per pr gjyms i sjell t zot't 4 ok djath e 2 ok tlyen.

162. N dhet kren dhi, i zoti mrr 5 ok tlyen ‑ gjyms oke per krye.

163. N dhet kren dele, i zoti mrr 5 ok tlyen ‑ gjyms oke per krye.

164. N djath s’k tager i zoti as n t dhive, as n t deleve.

NYE I KATERDHETETETT.
Kryegjaja.

165. Kryegjja sht e t zot't, e cilla as nuk shtohet, as nuk dnohet kurr.

166. Kryegjja kurr s'cof.

167. Lesht e kmenda e kryegjs sht e t zott.

168. Pjella sht krejt e bariut, mje qi t'i rritje n der kryegjja.

169. Bylmeti dahet si t bhet nder*mjet tyne. ‑ Vende vende bylmeti nuk nepet aspak.

170. Po u damtue ndo'i kamb berri, dami sht i bariut, e do t'a pertrj per me e mbush numrin.

NYE I KATERDHETENANDT.
Gjaja me pergjegje.

171. "Gjja me pergjegje nuk mir*ret".

172. Po more gjn per giyms, detyra e pergjegjes nuk t lidh, dami sht i t zot't.

173. Po u shkaktue dami prej pkujde*sit t bariut, dami sht i tij e gin e damtueme do t'a pertrij.

NYE I PESDHETT.
Dosa per gjyms.

174. Po u muer derku fmen per gjyms e pors t'a daje dosa, edh e rriti aj, qi e mure, pjellen e saj do t'a daj per gjyms me t zo'n.

175. Dosa i jet bariut, qi e rriti, per t cillen do t'i ap zot't nji derk m teper.

176. Po s'u mbarrs dosa n'at vjet, bariu nuk mund t'a shes as s'mund t'a pres, por do t'a lj qi t pjell nji her.

177. Po u kervis dosa e puell e i shkuen dam dirqt p i d e ma, do t'a ruej bariu mje qi t mbarrset e t pjell s dyti, e dirqt dahen si n 174.

178. Dirqt dahen 'si t’i daj e ma e jo para.

179. Po u dha per gjyms dosa e rritun, pjella dahet per gjyms, e dosa i kthehet t zot't, per t cillen do t'i lhet bariut nji derk m teper.

NYE I PESDHETEPAR.
Steli i qnit.

180. Qni i hekurave k stelin e vet.

181. Steli sht tbna e rojsit t shpis e t vathit.

182. Po vrau kush qnin n stel t vet, i k 500 grosh t zot't t qnit.

183. Qni i hekurave lshohet mbas darksh t mdhaja, e rrin zgjidh mje qi t dal drita.

184. T shkrepunit dielli, qni i heku*rave do t gjindet n stel me hekura n qaf.

185. Po t’u turr qni n'udh t madhe, si t dal drita, e nuk mund i pshtove p e vr, edh e vrave, peng e plak nuk mund t lyp i zoti i qnit, per arsye qi "Udha e madhe nuk ln gj".

186. Po t'u turr qni n do koh t dits, i drodhe pushken edh e vrave, tuj i r a bal*lit a krahnorit, qni shkon hups.

187. Qni n dam vritet, por at‑bot ve kr t gjindet me "mish n goj" b.f. tuj t b dam ndo 'i kamb berri n tuf.

188. Qnit n mal, tuj shkue mbas tufs s vet, s'i pritet gjygji: po e vrave, ln qnin.

189. Prifti nuk mundet me mbajt qn hekurash te Qela (Kisha), per arsye qi Prifti do t gjindet gati nat e dit per do nevoj t popullit.

NYE I PESDHEDYT.
Kau m hu.

190. Po desht me mbajt qn hekurash Prifti, as nat as dit nuk mund t'a liroj prej hekurash.

191. Kau m h po e dimnoi bulku, k nji barr drith, po e dimnoi i zoti k nji barr e gjyms,.

192. Po u vodh kau m h, bulku e i zoti i kaut do t rreken n hetim t tij.

193. Kapucarin do t'a lajn zbashkut, s niani tjetri.

194. Po i vojt mendja t zot't, se bulku i a k damtue kn, ky do t’i lahet me b.

195. Po e kaptoi kan bisha a e x' giarpni n mal e bulku e gjet coft, do t’a oj t zot't Ikuren a ndo'i shj tjeter.

196. Po hupi kau pa shej e p duk, bulku do t’i ligjohet t zot't me b, se nuk k gisht n dam t kaut.

197. Po s'e ngau kan bulku, aj past e grazhdoft, porse t zot't i a ka hunin

198. Bulku do t’i oi t zot't bimen te dera.

NYE I PESEDHETETRET.
Bleta.

199. "Vathi i blets i thyern k 500 grosh giob e dy per nji t zot't."

200. Vathi i bletve, kah Kanja, i para*zohet shpis s thyeme, vathit t gjs, kosharit t drithit e arranikut t tamblit.

201. Kush t viedh nji zgjue bletet n vath, vathi xhet i thyern, pr k 500 grosh giob, e t zot't dy zgjoj per nji.

202. Po i r mohit, bn e k me 12 poronik, 6 t niehun e 6 t paniehun.

203. Zgjoni i blets me miza mbrend, mbas mimit t Kans, bn 50 grosh.

204. Oka e mjaltit bn 5 grosh, oka e dyllit 5 grosh.

205. Bleta e hikun, qi xn vend n pm a gardh t huej, sht e t zot't, qi i vhet permbra*pa, e i zoti i pms a i gardhit nuk mund t’i a ndal.

206. Bleta e hikun prej vathit t vet, po z' vend n pm a gardh t huej p e mrr mbra*pa kush, i zoti i pnis e i gardhit ka tager mos me i a dhn kuej e me e ndal per vedi.

207. Bleta, qi Ishoin, do t mirret mbrapa kamb me kaimb e do t ndiqet mje qi t zates kund, e, kdo qi t ndalet, e mbiedh i zoti.

208. Po Ishoi bIeta edh shkoi me zatet kund p e mrr mbrapa kush, ajo qi t'a gjj m i pari, e mbledh per vedi.

209. Po u ue kush atie von, edh i duel zot blets s hikun, p e pas mrr mbrapa, kanja nuk i a gjegj vajin e b per blet nuk i epet kuej, per arsye qi nuk mundet kush me thn se kjo blet sht e mja, po s'e pat marr mbrapa kamb me kamd kr i hiku, 'se "blet kjo, blet ajo".

210. Bleten e gjetun nder kopshtje t hueja a n rrethn t shpis s huej nuk mund t'a mbledh kush, sht e atij, n kopslit a rrethn t t cillit u gjet.

211. Bleta e gjetun n mal a nder prozhme t hueja, po kje larg shpijash, sht e atij, qi e gjet.

212. Bleta e gjetun nder shpella t shkambjve t vendit t huej, po kje larg shpijash, sht e atij, qi e gjet. per ndryshej sht e atij n rrethn t t cilit u gjet.

KRYE I DYMBDHTT.
PRONET.
NYE I PESDHETEKATERT.
Caktimi i pronvet.

213. Shkaf 'shpi, qi qet tym, do t kt pronet e veta.

214. Plangu i shpis k oborr e kopsht, k vsht e ar, k livadh e xna, k udh e shteg, k kufij si n mal, si n vrr, si n fush.

215. T gjItha tymet kart pjes n kujri.

216. Ara, vshta, kopshti e livadhi, xna, prozhme e zabele, jn t dame me kufij.

217. Kujrija, mali e bjeshka jn t perbashkta si per te ngulun t tbanave, si per land e almiste, si edh per dr.

218. Shpijat plangore munden me pas m se nji per tek (thuper), qi u kan mbet trashigim prej t dalunve faret.

219. Aj, qi t shkoj me ngl vath a tbn n bjeshk, me truell, kopsht a ndo'i cop ar, po desht me i il i il e jesin t tijat, e nuk mundet kush as me e ndal e as me e xjerr prej atij vendi.

220. Mrizat a lisat, qi ln kush per me mrizue gjn, nuk mund t’i a pres kush, pse jn t'atij, qi nguli m i pari n'at vend.

221. Me u dynd nji shpi e me u zhgul fare prej katundit t vet, po s'e shiti trollin e token, asht do t’i rrje e nuk k tager kush me ngul mb 'to.

222. Po shiti token me lang e me plang, vendi i tbns sht i tij, e mje qi t qindroj shpija e tij, nuk mund t'i pushtoj kush.

223. Se e cilla shpi e katundit n Flamur k tager me sht n pn aq tok n kujri sa' t pershje rreth e rreth me gr t hjedhun me dor t majt.

224. Aty, k t filloj me mif do Vulet kambkryq, do t mrr nji paperdhok n dor t majt, edh e hjedh n kater n kryq e rreth vedi aj vend sht i tij. Heret kan pas doke me hjedh latushen (spaten).

225. Token e ilne nji her a per kop*sht, a per ar, a per tban, edh ne e lasht djerr i zoti per qinda vje, tjeterkush i katundit as i fla*murit nuk mund t hj me e pnue. Djal mbas djalit jet e tija. qi e pat il i pari. (Malcija e Lezlies).

226. Aj, qi mos t’i biej mbrapa tbns s vet per 10 vjet. mbas 10 vietsh i del dore e i jet
aij, qi t'a xj i pari. (Oroshi)

NYE I PESDHETEPEST.
Me ba vlla knd n katund.

227. Me b vll kend n katund, don me thn me pelqye nji shpi t flamurit t huej, qi t mundet me ardh e me ngul n katudn t fla*murit tjeter.

228. Si t'a bj vll at shpi katundi, kushdo i ktij katundi mundet me i a shit token, porse nder kater kufijt.

229. N bjeshk, n vrr e n kujri, si t katundit si t flamurit gj s'i shitet e pjes zotni mi nuk mundet me pas kurr, s per kullos e per dr e almiste i nepet lirija e perdorimit per nder.

230. Zyrevet t perbash‑k‑ta t katundit do Vu pergjegjet.

231. Mort e darsem. peng e giob e uhn e miellit e k uhazisht me katund. Do t'ap giob, asht edh ne pjes t giobs ka tager.

NYE I PESDHETEGJASHTT.
Kujrija.
“kujrija shkon pr tym”

232. Kuirija sht vendi, qi e k per*bashknisht nji katund a nji flamur per kullos, per land, per dr, per gjoj e per tjera nevoj.

233. Kujrija nuk dahet, por, s shpi a tyme t jen n katund, kan tager n kujri t katun*dit, e s tyme t jen n flamur, kan tager n kuiri t Flamurit.

234. Visarin e kujris s'mund e shes nji p tjer, dmi e fitimi sht i t gjitha tymeve t katundit a t flamurit.

235. As ar, as vsht. as kopsht s'mund t il kush n kujri. p u pushue pna prej gjith katundit a prej tlamurit.

236. Kush vn ndo'i pme n kujri, aj, qi e vuni, k tager mbi land t saj e mund t'a pres kur t’i mbushet mendja, porse tjeterkush nuk mund t'i a ngul spaten.

237. Pma e landa e vme n kujri, sht e atij, qi e k v, porse kokrrat i han kush t mundet p muejt me i ndal aj qi e k v.

KRYE I TREMBDHTT.
KUFINI.
NYE I PESDHETESHTATT.
Kufijt e toks nuk luhen.

238. Kufini perbhet prej gursh t mdhaj e picigiat edh ngulen s nen, aq mbi dh. Per kufi mund t sherbej edhe ndo'i land e montueme.

"Guri i kufinit ka dishitar mbrapa".

239. Guri i kufinit k per rreth dish*mitar. Kta jn a gjasht a dymbdhet paperd*hok (gur t vogjel), t cillt vorrohen nen dh rreth e rreth prit t kufinit.

240. N t ngulun t kufijve, pos shpijave nder fjal, duhet t jen edh pleqt e katundit, pleqt e flamurit e sa m shum prej t rish e fmish e edh prej katundesh t rrethit, qi t mba*het n mend kufini.

241. Se e cilla tok. po kje ar a livadh, kopsht a vsht, prozhem a zabel, xn a ograj, a rrethi i shpis, katundi me katund a Flamuri me Flamur e shpija me shpi, kan t damet me kufi.

242. "Kufini i ngulun nji her, nuk luhet m".

243. Eshtent e vorrit e guri i kufinit faqe Kanunit jn paraz. Me lueit kufinin sht nji si me lueit me eshtent e t dekunve.

244. Aj, qi t hj me d kufij, a me drejtue ndo'i kufi t harrue, do t'a mrr n shpirt, do t ngarkoj n cup t krahit nji gr e nii bc dheu, e do t’u prije dy shpijave a dy katundeve, a dy Flamurve, tuj ngul kufinin e ri a tui kallxue shjet e kufijve t vjeter.

245. Me gr e dh n cup t krahit, plaku, qi prn n t dm t kufjve t vieter, do t perbehet para se t niset.

246. Mndyrt e bs mbas Kanunit jn njekto:
1) Per ket gr e dh (ase per ket pesh), me t cillat e ngarkova vedin, per shka kam pas ndie prej sa parsh, vset e kufijve jn kn sikurse do t ju diftoj tash, e m s m' mrr mend*ja e shpirti, s'do t’i randohem kurrnjanes lagje".
2) Ter ket pesh, kt e kt kan kn kufijt e hershem e ktu po i nguli edh un. bajsha n'at jet, n kjofsha tuj iu rrjt."
3) Ter ket pesh, e cilla m'u randoft n'at jet, njekt jn kn shjet e vjetra t kufijve, si m k pas kallxue tatgjyshi, kr ishe carnerdhok e bari dhizsh me 't. Aj e k pas mrr n'at jet, se kufijt jn kt e kt, e per mbas fjals s tij edh un po e mrr n shpirt."
4) "Mu randoft n ket e n'at jet kjo pesh, mos shkosha me shpirt kah kufijt e vjetr."

247. Si t'a mrrsh me pesh (si t'a mrrsh gurin e kufinit n krah), s'k burr, qi mund t'a luej.

248. Po i u dha plakut guri e plisi, i vni n krah e u v per me diftue kufijt, nuk mund t dal kush me e ndal, por i thohet: Prj pr, e mos pnojsh me t drejt, kjo pesh tu randoft n'at jet!

249. Si t'a ngul kufinin plaku, do t mbaj doren mbi 't edh thot ai qi e luejtt ket gr, atij i u randoft n'at jet"

250. Kush t'a luel kufinin me qellim qi me ngatrrue a shpin me shpi. a katundin me katund, a Flamurin me Flamur, i shtym prej s folmesh e s falmesh. po u hetue, pos giobes e faqes s zez, atij i randohen edh damet, qi do t shkaktohen prej ktij ngatrrimit.

251. Po u b ndo'i vras mbas ngatr*rimit t kufinit t luejtun. Ngatrresi do t laj per giob 100 desh e i k, e grhet katundisht.

NYE I PESDHETETETT.
“Kufini nuk ban lak.”

252. Per me shporr do pamarrvesht*je, kufini s'do t lakoj e s'do t shkoj dredha-dredha, por do t aj drejt.

NYE I PESDHENANDT.
“Kufini i fituem me gjak.”

253. Me u shty kush mbrenda kufinit t huej p diejt se sht vendi i huej, e kush s'i shkoi te dera as s'i bni z, per me i thn se k kalue ne e huejen, edh n past b ndo'i dam n land a n shkado diten e pengut, s'i vhet me l gj per dame t bme, ve se del vendit, mbasi duel i huej

254. Po u kapen per kufij vllazen, a kushrj, a fisi me fis, a katundi me katund, njiqind me u vr, vese fiken, se kufijt nuk luhen. Pengjet e Pleqt do t’i shgatrrojn.

255. Me ndoll vrasa mund n koh t t damit t kuffjve, a me qillue vrasa nder bari n mal, tui u shty nder vedi per kah kufiit e kulloss n mal a n bieshk, atbot kputet do pleqni per kah vendi i kufinit. "Aj m lypi pashtrakun, un i a ktheva hekurin e arkun". Aty k t’u ngulen muranat, jet vendi i kufinit.

256. Gurt e muranave lesin per kufij per gjithmon.

257. Me qillue se vriten dy vet flak per tlak e bukur larg prej shoqi‑shoqit, kufini i njans lagje jet ke murana e njanit. e i tjetres ke murana e tjetrit.

258. Vendi. qi sht nderrnjet dy muranave, jet i t dyja lagjeve.

259. Me ndoll se i vrami nuk rrxohet prej pushket, e i ep zmer vedit e shtyhet, k tuj u ue, k tuj u rrxue rrshanas kah kufini i huej, sado kthellt me h, aty k t rrxohet, e i lodhun prej varret, des, i varret murana, ajo muran jet per kufi, edhepse n vend t huej.

260. Vendi i jet atij katundi e Flamuri, t cillvet u perkitte i vrami, qi u shty, e s'k burr, qi guxon me luejt muranen, qi mbet per kufi, pse u muer me gjak e me rradake t lamun.

261. Ky tager sht vetem kr t vriten per kufij e jo per do vras.

NYE I GJASHTDHETT.
Kufini i fituem me “Gurapesh” a me rras t ngarkueme.

(Heret‑heret, kr sk kn pushka ndoshta, n t dm t kufive qitej n pn gurapeshi per kufije t'aferta, e per t lartat bhej gadi nji rras a gr s bindi me nji "kush i del!" d.m.th. me u ngarkue me t.).

262. Dy flamuret e ngatrrueme do t gjjshin ka nji burr t fuqishem e t dmt e kufive do t’u lhej atyne.

263. Me guraesh: Aj, qi mbrrijte me hjedh gurin kah vendi i huej m larg, aj vnd i jitte flamurit t tij. M iltas: po e ferfllova gurin un m larg, t'a mirrshe at vend ty, po e ferfllove ti, m'a mirrshe vendin.

264. Me rras a gur t madh n shpin: tuj ngarkue rrasen a gurin, shtyheshin rnje qi jitshin nen t. Aj, qi shtyhej m larg, vendi i kufinit t flamurit t tij do t’jitte aty. (Si i Nen‑nder*fandori n Fusha t Lugjeve n Mal Shjt t bjeshkve t'Oroshit.)

NYE I GJASHTDHETEPAR.
Kufini i ngulun me “spat”.

265. Po m ngushtoi nevoja me xjerr ndo'i land a prej se s'km bjeshk, ase nuk mund t gjj aso lande, qi m lypet, rroki latushen (spat*en) e hj n bjeshk t huej. Mbas krizmes s spats, vn rojtart e bjeshks edh m gjjn tuj trupue arrnej t perhjedhun.

266. Po u shterngue me t shpejt darnori, e i punoi fuqija e krahve, edh i dha spats tuj e ngulun rnje m t n trup t'arrnnit, e po s'mund e xueren rojtart e bjeshks, kufini i fla*murit t ktij, qi e nguli spaten, jitte aty. (Si i k pas ndoll Gjok Bus s'Kainarit me Kushn.)

Oroe: Kufijt e fituem me gjak, me gura*pesh e me t ngulun t spats, do t njehen nder kanune Vigjsh, per arsye qi per t fituem t tyen k pnue fuqija per t shporr marren e korin. Do t kuptohen edh m kjartas, kr t fillojm me mtue doket e Maleve t'ona.

NYE I GJASHTDHETEDYT.
Udha e katundit.
“Udht jan drejt e toks”

267. "Udha e shtegu nderrnjet dy meg*jeve lyp pashin e vet".
a) Udha e lagjeve t katundit do tjt e gjn tet pllmb, kater pllmb niani, kater tjetri.
b) Per t ngulun t gardhit nderrnjet dy arnajve, do t lhen tet pllamb: s njni s tjetri.
c) Po s'kje udh katundi, por udha e dy kufijarve, kta, n lain rrug nderrnjet, do t ln ka nji pllamb per shoq, asht qi kufini t jes n mjedis, po s'ln rrug, gardhin do t'a thurrin zbashkut.
d) Po u rrethue vendi me ledh, aq larg kufinit t huei do t fillohet, s sht trashsija e led*hit.
e) N'u ndertoft shpija, do t ndertohet larg kufinit t huej s xn vend streha.
f) N'u ilt pusi, do t ilet aq larg, s mos t'a thith ujt e pusit t kufijarit, ase s sht e gjn gryka. "Ujt sht gjaku i toks."
g) Po u v ullni a fiku a do land e dobishme, do t vhet ps kamb larg kufinit t huej, po su bajt, do'v dhet kamb larg kufinit.
h) Po bni landa mbrenda kufinit, pors teper afer kufinit t tjetrit, po s'e shkmesi i zoti, kufijari k tager me e shkmes e me largue damin: "Jezullin e huej shkmese, mje k t mrrje kmesa".
i) Po desht kush me v ndo 'i land faretdo, dhet kamb do t'a largoj prei kufinit t huej.
j) Landa a pma, qi i bn dam ars s huej me hije, a do t'a zhgul i zoti, a do t'i a laj darnin e pervjeem t zot't t'ars (Malsija e Lezhs).
k) Kush t’i pres kuei a lande a pm rreth shpijet, ve prej mnijet, 500 grosh do t’i laj t zot't t lands a t pms s preme.

NYE I GJASHTDHETETRET.
Udha e madhe.

268. Udha e madhe do t'jt e gjn aq, s mund t kaloj kali me barr e qt me zgiedh.

269. Udha ndjek dellin, e s'ndalet as mund pritet.

270. E mira e perbashkt i paravhet dmit t veant.

271. Pna e largon udhen e madhe, pors s'mund e qes nuj, k mbytet bagtija, as n shkall (shkamb), k then qafen bagtija".

272. Po e largove udhen e katundit prej vendit t'and, nuk do t'a terthorzoish shum, edh mundim e s ndreqmes do t'a hjekish vet.

273. Po e ndreqe keq, n t gjet dami ty, e pa per vedi, po e gjet dami tjetrin, ty t zhgarkohet, e do t'epsh arsye permbas damit.

274. "Udha e Flamurit do t jt e gjn aq, s sht e gjat shtja e Flamurit".

NYE I GJASHTDHETEKATERT.
Udha e verbt.

275. Shtegu a kapercyelli a, mbas kanunit, udha e verbt, po kje n kater kufij t’ue, ndryje e token pnoje.

276. Po kje shtegu i kn gjthher, k kan kalue kambsort (shokt e katundit), pors tuj t'a shkaktue dmin nder amaj. kopshtje, nder vshta e nder pmaj, ne e mbyllsh. do t ilish nji tjeter., por jo teper n t rrethuern.

277. Po kie shtegu i lshuern per nder e me fjal, e t del dhn, k tager me e ndry, e, me i lshue fjal katundit t mos t bije m aty pari.

278. Po kje shtegu k kan kalue shok, krushq me nuse e percjellsa me t dekun, a kah Kisha a kah vorret, e kn aty rnotit, nuk mund e ndrysh.

279. Per t luejtun t do shtegut duhet, demos, pelqmi i katundit.

NYE I GJASHTDHETEPEST.
Pashtraku.

280.’’Pashtrakun epe vet, perndryshe t’a marrin edhe me perdhuni’’.

282. Po u x nji tuf e hueja n mal a n vrr t flamurit tjeter, i zoti i tufs do t laj pashtrakun.

283. Dmi i pashtrakut do t lahet me krye berri.

284. "Kumbona e ogiit nuk mund, t mirret pashtrak, sht ndera e tufs.

285. I zoti i mallit nuk k tager me prek tufen e as me mrr me dor t vet berrin, dora e t zott t tufs do t'i a ap vet berrin per dm.

286. I zoti i malit nuk k tager me zgiedh berrin, por do t mrr at berr, qi t’i ap dora e bariut.

287. Njiqind her n dit n hft tufa e huej n mal t huej, aq berre do t laj i zoti i tufs.

288. Po s'u gjegj bariu me l pash*trakun, e u ue i zoti i malit me dis shok edh i r pr tufs n mal t vet, atbot si katundi, si fla*muri perkrahen pretarit, e lypin arsye prej t zot't t tufs. Katundi e flamuri i bariut a do t'a ngushtojn me l pashtrakun, a do t hjekin dore prej si.
  Prgjigju duke cituar
I vjetr 13.9.2006, 22:49   2
L I B R I I P E S T.

PUNA.

NYE I KATERDHETEGJASHTT.
“Puna len shtegun”.

289. Puna e largon udhen e madhe, pors s'mnd e qes nd'uj, k mbytet bagtija, n shkall (shkamb), k then qafen bagtija" (Shif Nye LXIII, "Udha e madhe" 271.)

290. Po t kaloi mun neper vend t'and udha e madhe e t’u mbush mendja me e il at vend, udhen mnd t'a largojsh, pors nuk mnd e qesish neper prroje e rmore a buz ujnash, as me e njit shkrepave e shkambijve.

291. "Puna e luen shtegun". Po t’u rnbush mendja me punue at tok, neper t cillen sht shtegu i katundit, punoje, pors shtegut do t'i gjjsh vend.

292. Kanja s'don qi t’i bahet kuej dm toka, e prandej thot s "Shaterkazi e luen udhen", pors udha e shtegu do t perligien me nii vend tjeter.

NYE I KATERDHETESHTATT.
Bulbu.

293. Bulg thirret njaj, i cilli hin me punue token e njaj zotnije.

294. Zotnija do t kujdeset me ndertue nii ksoll, mdhesk a kull per bulg e per shpi*art e ti).

295. Per qe, si t baj me zotnin.

296. Po pat qet e vet bulgu, punon, token e s, per hu, si t vendohet me t zo'n e toks.

297. Po s'pat qet e vet bulgu, nuk mnd t'i mrr njeti, por t zotnija i toks.

298. Almiset, hekurishtat e t prefunt e tyne, jn n shpin t bulgut.

299. Me d e me resht ujt e vis, e me jau v menden dasave, detyra e bulgut sht.

300. Po theu ujt e vis n rend t huej e n mende t vet bulgu, dmin e ln bulgu.

301. Me i il qerme (hendiqe) toks, detyra sht e zotnis e jo e bulgut.

302. T thurmen e tokvet e k bulgu e jo zotnij a.

303. Lavrimin e tokvet, t mjellmen, t mifinen, t'ujtmen, t korrunt, t veshunt i k bulgu e jo zotnija.

304. Gjithshka t mbjell bulgu n tok t zotnis (do bm), do t'a daj me zotnin mbas vendimit, qi t ken b.

305. pm (fiq, arra, shega, molla dardha e kso tjerash) bulgu i shkund e i mbled*h e i dn pergjyms me zotnin.

306. Bulgu k tager me il nji cop kopsht n tok t zotnis e kt per vedi, s per lakna, qep, hudra e per perime tjera.

307. N vft edh duhn n'at kop*sht, e k per vedi.

308. N vft bulgu a duhn a kertol*la jashta kopshtit t caktuem, i k pergjyms me zotnin.

309. Ne e past bulgu gjn e zotnis pergjyms, kashta i rrn bulgut e me pleh do t plehnohen tokt. Mundin e pntoris e hjek bulgu.

310. N past livadhe t njituna me tok t buks, bulgu i kosit e snen e dn pergjyms me zotnin; pors t thurmen e t’ujtmen i k bulgu.

311. Kullosen e livadhevet e ndal bulgu, qi i ruejti, i thurri, i ujti e i kositi e zotnija nuk mnd t’i a ap tjeterkuej, pors edh gjaja e zotnis do t kullos nder'to.

312. Sanen e livadhevet bulgu e vn mullr, pors t bajtmen e k zotnija.

313. T korrmen, t qiruemen e t shimen e misrit e k bulgu, perpos ne e mbled*ht zotnija nder koteca rrm a kallz edh e grumbullon n'oborr t vet; atbot bulgu i a bn e per t qiruemen mendon zotnija.

314. Per t'ujtun t perimevet t kop*shtit, bulgu mrr ujt n rend t tokve t zotnis.

NYE I KATERDHETETETT.
Farkatari.

315. Farks (si edh Kishs, mullnit e perbjtores) s'i pritet kush mik".

316. Farka e k me rend, si edh mul*lni".

317. Farketari do t farkoj me at rend, qi i bjen kush hekurishtat.

318. Farketari nuk do t shikjoj dashamirisin, as nuk do t veoj t pasmin prej t papasmit, t largtin prej t ngiatit. Detyra etij sht me i a v menden rendit.

319. Mundi i farketarit lahet koshiq per pend t dheut.

320. Farketari sht n detyr me farkue, pors hekurin do t'i a bij s i cilli per vedi.

321. Rrshiqi, frysi, kullma e tjera vegla jn t farketarit. Eshken do t’i a bijn t zott e hekuravet.

322. Detyra e farketarit sht me mabat*h e me pref hekurishtat rrokull vjetit.

323. T zott e hekurishtavet kn diten e vet t caktueme k nji her n vjet; e n kt rend t farkimit i a kn detyr farketarit buken e dits e pntorin. ‑ Rrokull vjetit s'i kan detyr.

324. Farketari sht i lidhun me farkue per nji vjet e nuk mnd t kthej kend.

325. Po shtoi gj prej hekurit t vet farketari, t zott e hekurishtavet do t'i lajn t hol*lat per hekur, qi k prish perta.

326. Per farkim t vargojve, t kurthave, t hekuravet t qnit e t hekurshtave tjera, qi nuk hijn n bulki, po desht kush me i farkue, mundin e farketarit do t'a laj posae.

327. Rrogen e farkimit s'sht n detyr kush me i a ue farketarit t dera: do t dal vet me e mbledh.

328. Farketarin me shpi t tij nuk i kap detyra e ushtris.

329. Detyra e farketarit sht me farkue k nji spat krye dhet vetsh t katundit t vet, qi dalin n'ushtri.

330. Farketari, me giith t shpis s tii prej kurrnji zyres s katundit nuk sht i jashtem.

NYE I KATERDHETENANDT.
Mullini.

331. "Mullsi e perbjsi do t fljn n njnin brryll".

332. Mullsl do t rrj gadi nt e dit s per roj t barrve, s per t bluem, s edh mos t'u hup gi barrtorve.

333. Gjithshka t’u dorzoin mullsve barrtort, do t'a mrrin me pergjegj*e.

334. Po hupi gj, dmi sht i mullsit e jo i barrtorit, aq s u hupi mullsi, do fu laj.

335. "Mullni e farka e Un me rend."

336. Me at rend, qi t vjn barrtort, mullsi sht n detyr m'u blue barrt, p pas para sysh mik e dashamir.

337. Mullini i lshuem katundisht ditt e rendit i k t caktueme.

338. Po e pat t zon mullni, blmi shkon si t vjn barrtort, gjlthnji si t farka, t kroni e t trapi. T gjitha kto ndjekin rendin e t'ardhunit.

339. Po pate rendin e blmit t cak*tuem, nji dit a gjyms, shkove me blue edh e gjete xn, tager k me ndal gurin e me i a kputun blmin, me i a hjek millt e dritht e me blue vet.

340. Nuk pate rendin e blmit t cak*tuem, shkove n mull edh gjete njiqind barrtor, do t rrsh me prit, a shko n mull tjeter.

NYE I SHTATDHETT.
Vija e Mullinit.

341. Vija e muffinit, po kje e bleme me plang, nuk mnd t'a ul kush, s'mnd t'a luej e s'mnd t'a thaj kush.

342. Kjo vi, po kje e bleme me m e me plang, thirret plangore, pr, edh n thaft ara, gurt nuk mnd t'i thaj kush.

343. Po kje nji vi, si e mulljve si e arrnajave, e me ujt e ksaj vije ujten arnjet e bluejn mulljt, gurt e mullnit do tjesin n t tht e bmt do t ujten per arrsye qi "Po s'pate shka me korr, sl as shka bluen."

344. S per brm t mulljsve, pse u thajn gurt e mullijve, qi ata kn veanerisht, kan*ja nuk u a gjegj vajin edh i thot s "Per dugj e per mulli nuk giobiten shokt."

345. "Vija e mullnit lyp udhen e vet’’.

346. Udha do t jet e gjn tet kmb, s k mnd t kaloj kali me barr.

347. Kjo udh lypet, pse do t kaloj mullsi me dlir vin e per me reshtun ujt.

348. Per t reshtun t'ujit, gjiths mulls t jen, do t dalin zbaslikut n vi, aj, qi t mungoje pa lje t shokvet (t mullsvet), do t laj giob permbas s premes s mullsvet. N kt giob nuk mrr pies tieterkush pos mullsvet.

349. Po i diq kush ndo'i mullsit n shpi, kanja e liron per tet dit prej do pne, qi t'a kt katundi perbashknisht, e nuk mnd t'i shko*j kush t dera, per me i a lyp pntorin as per katund as per mull.

350. Nibas tet ditsh do t oj pn*torin, me kn edh i Ders s Giomarkut.

NYE I SHTATDHEPAR.
Vada.

351. "Vija e arnajeve nuk luhet as nuk ndalet."

352. Vija do t jt qit heret me njl far tregut e t lidhun ndermjet t shoqnis, at treg tash nuk mnd t'a luej kush.

353. Vendet, neper t cillat kalojn vij*najet, jn t shkeluna me Pleq e me giind: ajo e shkelme thirret e dme edh e kputme e sht b pleqni.

354. Pleqnija e r s'mundet me shkel t vjetren, seps "Plak mbi plak kanja s'bn."

355. Shka kn p me udh t part, nuk mnd e prishin t mbramt.

356. Edhps t kjahet kush per vi, vaji nuk i gjegjet, pse vija k pas kalue neper at vend para s k fillue vaji: pr edh n'u shkrft me pgje, s'k gjygj, qi mnd t'a ndal vin.

357. Vija k rrjedh, edh e k b vendin m, ma e bn vendin plang, pr aty do t rrj, do t hec e do t pnoj.

358. Prej plangut t vet nuk mnd t'a luej kush kend. Punen s'mnd t'i a ndal kush kuej, seps e k b themel: "themeli nuk zhgulet", a'n kan.

359. Vija si e arnjave si e mulljve, sht per t mir t shoqnis: doems do t kaloj nper nji vend. Ku ti be shesta. kanja na vn detyr me bajt si t leten si t randen.

360. "Per nji shp s'lhet mu th nji katund". "E mira e perbashkt i paravhet dmit t veant".

361. "Vija e katundit t kalon rrz votret".

362. Tuj kn s pnohet per t mir t perbashkt k t'i biei shesta vis, aty do t kalo*j, edh ps nuk k rend ujit n vi.

363. Ujt nuk din t dredhun termal e teposht: n'i raft kryet kah vendi i yt, s'mnd e ndalish.

364. Si t shestohet t kaluemt e vis, e t mbushet mendja me trajtue Shpin nder shje t vis, nuk mnd t’i luejsh. edh votra me t r aty, *rrz ksaj do t kaloj vija.

365. Po r vija neper truell t'and, ti nuk mnd e ndalish, pors shoqnia do t'a perligj dmin, qi t gjn, a tui t b pjestr n'ujt e vis, a me mim, a tuj t lshue nji vend tjeter.

366. Po t ngurroi mendja n kryenei, vija sndalet, e mira e bashkaris e lyp: po s'u ndreqe me shok, gjygji t'a mrr vendin e mundet edh me t’a b giob.

367. "Puna e on vin e ujit, por nuk mnd t'a ul".

368. Me ul vin e vads kanja s'e bn, pse ksihte me dal m posht s i sht kn lshue masa, e kishin me mbet n t that art e hueja.

369. Aj, qi t vhet me punue n'm a n plang t vis, a do t'a prish, a do t'a ul, a do t'a oj vin.

370. T prishmen e t’ulmen e vis kanu*ja s'e bn, pr do t ohet.

371. At, qi t perkas n plang t vis per t mir t shpis s vet, kanja s'e ndalon, pors do t shikjoj mos me i a sjell dmin kuej, qi mos t mj ujt, a mos t shkoj von e ardhmja e ujit prej dredhimesh.

372. Po e luejti kush plangun e vis per fitim t vet, n detyr sht me punue vet me e ue m t, p i dhn kush ndim e krah me pntori.

373. Dami e fitimi jn per shpi t tij.

374. Po i u mbush mendja kuej me e ue m nalt vin e ujit, por n truell t vet, per me trajtue a mull a valanlc, men e r t vis do t'a qes vet, pors ujt do t hec neper vi plangore.

375. Po e prishi kush vin e kuej desh*tas, pos qi do t'a ndreq, ai do t’u laj edh dmin rendarvet, a giobitet per mbas randsis s fajt.

376. "Vija e r s'mnd t'a thaj t vje*tren".

377. Vija e vieter e k xn plangun e vet, pr vija e r nuk mnd t'a thaj.

378. Kanja k v kt lei t mos shu*mohen vijnajet, s nuk kishte me u dal n skj padive e pegjve.

379. Nji vi k xn plang kush e din tash s faqe nierit, s'k prandej as plak as kan, qi mnd t'a thaj me vi t r.
380. "Vja e katundit k dasat e veta".

381. Aj, qi k rendin e ujit e qi i duhet me ujt a aren a livadhin a kopshtin etj., vet sht n detyr me dal e me xn dasat.

382. Dasat e vis xhen e hiqen me t rm a me t mrrun t diellit, a si t'a kt kush ujt: kreit a gjymsen e vis a nji kerik.

383. Me shterr vija qysh m'mt, a prej shinash, a prel s u shperthye vet, t gjith s pjestar t jen n vi, do t dalin me e ndreq e me e reshtun ujt.

384. Po u thye ujt n vend t ndon*janit, qi k kerikun n vi, do t'a ndreq vet.

385. Po u thye vija n vend t njanit, qi s'k pjes n vi, rendtarit Vujit i perket me dal e me e xn.

386. Po thej ujt e vis bagtija, i zoti i saj do Vi a laj dmin t dmtuemit.

NYE I SHTATDHEDYT.
Ujemi.

387. Ujemi i blmit, qi mrr mullsi per s t cillen barr, perbahet prej njij babnie.

388. Mullsi k tager n'ujem, si gjith i cilli pntuer n rrog t mundit. Pntori don rro*gen e vet, asht edh mullsi don ujemin e vet.

389. barrtori sht n detyr me l ulemin mbas s premes s kannit.

390. "Kishs, mullnit, farks e per*bjtores s'i pritet kush mik."

391. N mull bluhen glithfar kokr*rash edh msyn gjIthnduer nieri, seicilli per pn t vet e nevoj t vet.

392. Tuj shkue n mull, strajcen e buks e mrr seiciili me vedi e, s t rrj n mull, hn buken e vet.

393. Mullsi bluen jo per nder, por per me marre ujem per fitim t vet.

394. Mullsi mrr pergjegje per bar*rtor e per barr mi qi t ngarkoj barren e blueme e t’u thon "udha e mar".

395. Si t shtegtohet barrtori e, pors t largohet prei hijes s mullnit i duel kush para e, a e vret a a mrr kush kalin me gjith barr, mul*lsit as s'i pritet mik as s'i xhet kryet, perpos n'i raft ndore barrtori.

KRYE I KATRMBDHETT.

GJOJA
NYE I SHTATDHETETRET.
Prcaktimi i gjojs.

396. Kanj a nuk k caktue ndo'i koh per ndalim t gjojs, n do stin gioja sht e lir nder male tona.

397. Me ardh kush me gjuejt me langoj a me zagar nder rrethe shpijash t hueja, i zoti i vendit k tager me e ndal e mos me e ln me gjuejt.

398. Mbrenda kufinit t huej nuk mundet me h kush per gjoj; po muer kt guxim kush, gjoia i ndalet e kthehet n shpi p gj.

399. Po duel katundi katundisht me gjuejt, gilthshka t vrasin do t'a dajn rrethas.

400. Pesdht vet me kn tuj gjue*jt e nuk vrasin tjeter por ve nji leper, aq pjessh do t'a dajn.

401. Me dal 50 vet me gjuejt e me

kn gjymsa me arm e gjymsa tjeter p arm, paraz mrrin pjesen e gjojs, per arsye s me nji qellim duelen n mal. T parmatosunt u apin ndim t'armatosunvet, k me brm k me roj e k me rrethim t vendit.

402. Po e oi ndo'i gj zagari i gjue*tarvet, e kjo msyhet me kapercye udhen e madhe, udhtari, qi nolli atypari dredh armen edh e vret, nuk mnd t'a mrr.

403. Shpzi i vrm sht i t zot't t zagarit e, udhtarit, qi e vret, i lahet dmi i fishekut me fishek.

404. Aj, qi t'a pergjak a t'a vras shpzin, i a mrr "Shengjeten".

405. Shengjeta perbahet prej mushknish, e kaptinet per shpz, qi bahen.

406. Shengjeta e derrit (thiut t'eger) perbahet prej kaptinet, mushknish e prej njij shol*lit t Ikurs, qi dorrasi do t'a ket posae.

407. Aj, qi mrr shengjeten do t mrr edh shpatullen si t derrit si edh t kapro*Ilit e mbas kannit do t'i a oj Priftit t Fmullis.

408. Dorrasi, pos shengjetet, k pjes n mish e n Ikur t do shpzit t vrm, si t gjith gjuetart tjer.

409. Po duelen gjasht gjuetar me gjuejt edh vrasin nji derr, shengjeten e mrr dorrasi e misht e Ikuren e dajn zbashkut.

410. Po kjen permbi gjasht, dorrasi mrr shengjeten e krejt Ikuren e misht e dajn per krye gjuetari.

411. Po s'u hetue dorrasi, shengjeten e mrrin t gjitha pushkt e shtme, misht e Ikura dahen per krye gjuetari.

412. Mos qitt lkura e derrit aq par opanga s gjuetar t jen, do t'a presin e do t'a dajn copa‑copa.

413. Aj, qi e shiton shpzin, i lir sht me e mrr mbrapa neper do katund a flamur.

414. Me u vr shpzi i shituem prej gjuetarsh tjer, shengjeten e mrr aj qi e shitoi, misht e Ikuren e dajn t dyja lagjet e gjuetarve.

415. Shpzi i shituem, po s'u ndoq prej atii, qi e shitoi, sht i atij, qi t'a vras.

416. S'sht kan me e peshue n kandr misht e gis, por, si t'a coptojn aq pjessh s gjuetar t jen, e qesin short si t’i biej kuej, ase i a lajn njanit edh e dn si t’i vij per doresh.

417. Me ndoll gjuetart n mal tu gjuejt e, pors t qesin pushk, bertet prej malit kush: "A e vrt, or juni?" ‑ edh u turren e erdhen, tuj e gjet shpzin p u luejt prej vendit e t rrxuem prej pushke, ata bahen pjestart e gjojs, si t gjith tjert.

418. Po shpejtuen gjuetart edh e dynden shpzin prej atij vendi n tjeter, s'kn tager n'at gjoj.

419. Po dole me gjuejt, edh t’u shoqnue ndokush me pushk a edh p pushk, n vrafsh gj, do t’i apish pjes.

NYE I SHTATDHETEKATERT.
Shpezi i ndjekun mbas gjurmsh.

420. Gjat e ndjekuna mbas gjurmsh, po u gjeten t hime a n zgaver t lisit, a n shpel‑
I, aj, qi i ndoq e i gjet, do t'a rrethoje me gjurm tri heresh lisin a tre rreshta gjurmsh do t baj para shpell.

421. Aty, k t shifen gjurm, s per at her nuk mnd t hullet kush.

422. Njiqind dhelpna, shqerth a vjetulla t ndjekuna prej njij tjetri e t hime mbrenda gjurmsh, nuk k tager kush me u hll, tagri sht i gjurmve t para.

423. E vna per gjurm nji shpez e del tjetri edh m'a pret rrugen, p diejt s k kend permbrapa, edh e mshil n shpell a n zgaver t lisit, tui e rrethue tri hersh me gjurm, e mbas do kohe behem un, qi e pata v perpara, nuk karn tager m'at shpez, sht i atij, qi e mshili.

424. Po e vna per gjurm nji shpez edh e mshila a n shpell a n zgaver t lisit e u vna me pr lisin a e msyna shpellen per me e xjer*r, ky m del e hik, e marr mbrapa edh e ndjeki mj qi m futet n shpell a n zgaver t lisit t gjurmuern mbas kannit, nuk mnd t’i shkapercej gjurmt: do t'ulem aty me prit mj qi t vj i zoti i gjurmvet.

425. Si t vij i zoti i gjurmvet, mundin e s premes s lisit do t'a hjekin zbashku, e shpzt e xjerrun do t'i dajn.

426. Me b me i kcye mendja t zot't t gjurmvet t para e mos me ln tjetrin me mrr shpzin e vet, qi i hiku e u mshil aty, kanja i nep tager me mrr shpzin e hikun prej vathit t tij n vath t huej.

427. Shpezi i ndjekun prej njanit, hik edh ftet n shpell a n zgaver t lisit t xns a Vograjs s huej, ky nuk mnd t hj mbrenda xns a ograjs p lje t zot't. Po desht me xjerr shpzin, do t'a daj pergjyms me t zon e xns a t'ograjs.

428. Duel kush me gjuejt e i u v mbrapa zagari i huej, do gj qi t vras, i zoti i zagarit s'k pjes. N'e kapt me padi, pntorin e dits do t’i a laj t zot't t zagarit: 5 grosh.

NYE I SHTATDHETEPEST.
Gjoja e peshkut.

429. Gjoja e peshkut, si edh gjoja e gis, nuk k ndalim t caktuem prej kannit. N do stin t vjetit gjoja e peshkut sht e lir.

1. Gioia nder lume e prroie.

430. Per t gjat t rriedhs s do lumit, mbrenda kufinit t katundit t vet, mundet me gjuejt peshk kushdo i katundit e nuk mnd t'a ndal kush.

431. Mbrenda kufinit t nii katundi nuk mundet me ardh e me giuejt nji i katundit t huej.

432. Neper prroje, qi jn n nji lagje t katundit, nuk mnd t shkoj kush me gjuejt peshk vemas, por do t dal kuvendisht.

433. S peshk t xhet, do t dahet per tym t’asaj lagjje.

434. Po u uen ps‑gjasht vet prej nili shpije e prei njij tjetre nji nieri kalli i vetem, peskun e xnun do t'a dajn per shpi e jo per krye.

435. N prrue, qi sht rz shpis s njanit, p lje t zot't nuk mnd t shkoj kush me gjuejt aty peshk, por do t'a baj me dije t zo'n, e

ky, a shkon vet, a on nji xevends t vetin, a i ep lje atii, qi e hetoi peshkun, qi t gjuej lirisht.

436. Po u beh kush ‑ a mik a kushdo i katundit ‑ mun n koh t gjojs s peshkut, do z’i epet pjesa n gjoj. Kan sht mos me percjell as mikun as shoqin p gj.

437. Peshku, qi xhet me rret, plum, me perzivoj e kariqe, t zott e ktyne veglave mrrin k dy pjes t gjojs.

438. Peshku i xnun do t dahet me kokerr e aq pjessh a grumbujsh s gjuetar t jen, e madnei dahet me short, si t’i biej kuje.

2. Gioja'e peshkut me kosh a me kofen.

439. Kofna a koshi nuk mnd t vhen per ball t'arve t hueja, nen t cillat rrjedh lumi.

440. Po i u mbush mendja kuej me v kofnen a koshin per ball t tokve t hueja, do t merret vesht me t zo'n e toks e, per ne e lasht ky me v, si kofnen si koshin, do t gjuejn zbashku, ase her niani, her tjetri.

441. Si t vj kush kofnen a koshin, tjeterkush nuk mnd t'i vj permbi ta, edhpse n vend t vet.

442. Po muer guxim kush, tuj v kof*nen a koshin permbi jtetrin vetem prej mllefit, katundi k tager me u hjek kofhat t dyja lagjevet, e mos me i ln me gjuejt aspak.

443. Po pat kush per t lshue ndo'i lnd (tren) neper lum e i bani me dije t zott ekofnes a t koshit qi t’i hjekin mj qi t kaloj landa, po nuk i hqen e i shgatrroi landa, dmi sht i t zot’t t kofnes e t koshit; i zoti i lands s'u k ndo'i detyr.

3,. Gjoja e peshkut me rrjell.

444. Nder hurdha a rider vende fujit t ndjun, qi gjinden mbrenda kufinit t huei, nuk mundet kush me lshue rrjell per me mbyt peshk.

445. Po i dha ljen i zoti i hurdhs, gjojen e dajn pergjyms.

446. N gjoj t peshkut me rrjell, mrr pjes vetun aj, qi bjen ngarkicen e rrjellit.

4. Gjoja e peshkut me br.

447. Po u lshue bari neper hurdha, per t gjat t lumit, a neper prroje, peshku i mbytun sht i atyne, qi lshuen barin.

448. Per njizetekater or nuk mnd t hullet kush me gjuejt nder kto vende.

449. Peshkun e rnbytun me br, mnd t'a mrrin mbrapa t zott e barit per t giat t lumit, p muejt kush me i ndal, edhpse shtyhen per t giat t katundeve t Flamurit t huej.

450. Krye 24 (njizetekater) orsh, tagri i atyne, qi lshuen br, mbaron.

451. Si t jt lshue bari prej njanes lagje, lagja tjeter nuk mundet me lshue barin tjeter as mbi as nen ata, qi e lshuen perpara.

KRYE I PESMBDHETT.

TREGTIJA.

NYE I SHTATDHEGJASHTT.
Percaktimi i tregtis.

452. Kanni i tregtis a bln e shet p qyshke, d.m.th. me t kputun, a edh me qyshke, faqe dishmitarve, a edh me kapr.

453. Kapari sht njaj grosh (t hol*lash), qi epet para s t mirret n dor gjaja, qi ble*het.

454. "Kapari t'a bn gjn fanden, pors do t lajsh shka t jesish pertej".

455. Po dhae nji a njiqind grosh kapr, ti j i zoti i gjs s kaparueme.

456. "Kapari i mrrun nji her, nuk kthehet m".

457. Si t'epet kapari, njiqind bles me dal, shitsi nuk mnd t luej m.

458. Po u pendue blesi, edh njiqInd grosh kapr me pas dhaAn, i hupin.

459. Me b me u rrjt shitsi, tuj i a shit tjeterkuej gjn e kaparueme, pse i dha m teper ai ~jetri, tregu sht i pallgjshm.

460. Po hni puna nder Pleq e pgje, kanni e bn shitsin qi t'a stermrr' g.I*n e fi a ap atij, qi e pat kaparue.

461. Me b me i r moh shitsi, s nuk k mrr kapr, e dhnsi nuk k dishmitr, kanni e on n b: po bani b., kapari hup.

462. Gjaja e bleme me qyshke, po duel e met, i kthehet t zot't.

463. Gjaja, qi blehet me frig mos sht e vjedhun, po i duel zoti mbasi u bl, blesi i on t aj, qi i a shiti e mimin qi pat dhn per at gj, do t'i a kthej shitsi i gjs s vjedhun. Parimi i kannit sht: "Kudo qi t'a gjej gjn e vet i zoti, e mrr".

NYE I SHTATDHESHTATT.
Tregu i toks.

464. Para s t shitet ndo'i tok, a rendi i vads, a rendi i mullnit, do t'u ohet t dera kushrijve, vllaznis e fisit.

465. "Kufijari bln token e kufijarit, po s'e bleu kushrinija, vllaznija e fisi."

466. Po s'e bln t permendurit e as kufijari, i zoti sht i lir me i a shit cilitdo n katund.

467. Po s'e bleu as katundi, atbot j i lir me i a shit do blesit.
Oroe.

Gadi kurr nuk k ndoll nder Malsi t'ona, qi sht shit ndo'i tok a mull a rendi i vads jashta katundit. Po s'e xn kryet kushrinija, fisi e kufijari per me bl at tok a mull a rendin e ujit, katundi do t shitet e t pershitet e nuk bn qi ti blej i largti e tu hj nder hund.

468. Po u ue kush edh shiti token, mullinin a rendin e ujit, p jau leit kushrijve, vllaznis, fisit a kufijarit, tregu sht i paligjshm kah kanja.

469. T permendunt kn tager me b qi t shkmehet aj treg.

470. Blesi nuk mnd t baj fjal, tuj
e dijt s bleu jasht udhet, por do t'i mrr t hol*lat e veta.

471. Po th blesi, s i a k v kt oroe shitsit para s t'a blete token e edh e verte*toi kt pn me dor n b, shitsi permbas randsis s fajit do t giobitet, pors tregu i toks jt s jt i paligjshem e do t shkmehet.

472. Vllau i dm e kushrinija e ngiat e bln token 100 grosh m lir s vllaznija e fisi i largt. (Dukagjini, Shala, Shoshi etj. 500 grosh m lir a ep t'afermit s t largtit.)

473. Toka e shitun me qyshke: Un po t'a shes kt tok sot, por neser, t'u mbush mendja ty m'e stershitun, nuk mnd t'i a epsh tjeterkuej, per p m'a pr mue persri t dera.

474. Ky qyshk e lidh blesin e nuk mnd t’i a shes tjeterkuei, per p i a ue t dera shitst t par.

475. Po u shit toka p qyshke t per*menduna, blesi sht i lir me e shit ather kr ti mbushet mendja.

476. Toks s shitun e muffinit a ren*dit t’ujit kan sht m'u p rakin.

477. Rakin do t'a qes aj, qi bln.

NYE I SHTATDHETETT.
Tregu i armve e i kalit.

478. "Pushka e kali e kn kj mb kj ".

479. Po bleve armen, e t th shitsi: "E bajsh me nder!", e e vore n krrab me dor t’ande, t mbet n der, edh n'i a gjetsh ndo'i gand mbrapa.

480. Arma blehet gjithher e mbushun.

481. Po bleve kl, e lidhe n kj me dor t’ande, solle shpinen e gjete coft, dmi sht i yti, t zot't do ti epen t hollat.

482. Kali blehet gjithher me kapis*ter.

483. Po bleve nji k a lop etj. me shke: po duel kjo gj e kelbazt mj diten e Shen.

NYE I SHTATDHENANDT.
mime n kanu.

484. Mbas kannit:

1. Plangu a trolli i shpis bn 500 grosh.
2. Nj i cop tok, qi qet 100 grosh dobi..." 500 " "Njiqind grosh dobi psqind grosh tok".
3. Penda e dheut: per mbas toket, per detyr xhet n t rand.
4. Shortja e zabelit, rendi i mullnit e i ujit: si t jt vendi.
5. Ullini i mir…100
6. Lisi per lnd a per trn.... bn deri 23 "
7. barra e drithit "grosh e ok ".... bn 100’’
8. Rmet xhen n t rand: Kzani… 500 "
9. Kusija 15 okshe…100
10. Tepsija e mir... bn 50 grosh.
11. Oka e leshit t plam…5
12. Oka e kmends...3
13. Pashi i zhgnit t shkelun...20
14. Zgjoni i blets me miz....50
15. Oka e mjalts…5
16. Oka e dyllit..5
17. Oka e vns…1
18. Oka e rakis s rrushit …5
19. Oka e djathit ...5
20. Oka e tlyenit t pashkrim..10
21. Oka e tlyenit t shkrim…15
22. Oka e mishit ...3
23. Oka e mishit t thiut t that…10
24. Oka e kafes …9
25. Oka e sns ... bn 10 pare.
26. Nji par opanga... bjn 5 grosh.
27. Delja a dhija ... bn 50
28. Kingji a edhi... 20
29. Dashi a skjapi per ogi kumbone ...100
30. Vii s t lj ...50
31. Mzati ...200
32. Kau i hullis ...400
33. Lopa barrs ... bn 300 grosh.
34. Kali i barrs ... " 590 "
35. Mushku bn 1000 mj n 1500 "
36. Gomari ... bn 300 "
37. Thiu bn 50 mj n 100 "
38. Thiu i mbajtun bn 500 "
39. Huta (Martina)... " 500 "
40. Pistole t bardha (t ngrime) .... bjn 100 "

NYE I TETDHETETT.
Udhtari i paguem.

485. "bn rrug, mrr rrog. ‑ kali me qira k Ikuren mb tr".

486. Udhtar thirret aj, i cilli bn rrug per rrog per nji pn t huejen.

487. Udhtari nuk shkon me ndore t derguesit, sht ndorja e vetvedit.

488. Po e gjet gj n rrug udhtarin, nuk i pritet mik derguesit.

489. Udhtari si edh shkuesi bjn rrug per kpuc e me buk t vet, prandej s'jn ndorja e kuej.

490. Po duel udhtari fill prej shpis s vet, edh e vrau kush, nuk i pritet mik as shpis, qi e dergoi per pn e as shpis, s cills i dergohet.

491. Po duel udhtari prej shpis, qi e dergon a prej shpis, s cills i kje dergue, e po e gjet gj me buk t tyne, u pritet mik, si mbas Kannit.

NYE I TETDHETEPAR.
“Gja do gja”.

492. Kanja e hershme ‑ si edh e kohve t vona n shum ras nuk k pas njoft mime t hollash e detyrt laheshin me "gj do gj".

493. Kanja nuk bn qi t ngushto*het kush me i l me mim t hollash:

a) dmet,
b) gjoben,
c) gjaqet.

494. Po bani dm kush me gj n'ar, n kopsht, n vsht a n livadh, i zoti i gjs do t'a ndreq t damtuemin me bm per bm t damtueme.

495. Po r kush n giob t katundit a t Flamurit, globa lahet me gabti: me lop, qe e desh e jo me mim t hollash.

496. Po vrau kush kend, gjaku lahet me "gj do gj": me bagti, me tok e me arm. Sado qi n kto koh t vona per gjak do t late dorrasi t holla, por edh arm.

497. Gioba e vrass lahet me "gj do gj", si edh gioba e fajeve t randa faqe katundit a Flamurit, si per trathti, per mik t prm e tjera.

498. Ma e ulga giob mbrrin mi n nji dash e m e nalta nuk mnd t kaloj mbi njiqind desh.

L I B R I I G J A S H T T.

T DHANUNAT.

NYE I TETDHETEDYT.
Uhaja.

499. Kanja e malevet nuk njef uh me shtojca fitimesh (Fajde).

500. Kanja njef uh t fjesht: s t dha k me m dhn.

501. Per me shndosh pnen e uhas e per me largue do dyshim pabesije per uh t dh*nun, mnd t mirret pengu.

502. Pengu perbahet prej njij sendi, qi t kt mim a s uhaja e dhnun, a edh m teper.

503. Pengu, qi mirret per uh t dh*nun, mnd t xhet si "Peng hups".

504. Pengu i hupun xhet ather, kr aj, qi mrr uh, i lidhet uhasit a me pr uhn n dit t caktueme, a me ln pengun, qi t hup.

505. Uhaja e prme n dit t caktueme e shperblen pengun.

506. Po s'u pr uhaja n dit t cak*tueme e nuk erdh mrrsi me u p me uhasin, ky k tager me shit pengun e me xjerr uhn e vet.

507. Dita e caktueme viion mi n prendim t diellit e uhasi do t'a pres detyrsin mj n prendim t diellit, po s'erdh, pengu i shitet.

508. Shka t’i dal teper uhas s dhn*sit prej pengut t shitun, do t’i a dorzoj t zot't t pengut.

Oroe.

Mbas parimeve t permenduna e mbas kallximt t burrave t lasht, Shqyptart e hershm t Malevet Vona nuk kn pas diejt as me dhn as me mrr uhat me shtojca fitimesh, ky ves i mbrapsht frt von do t kt hi.

NYE I TETDHETETRET.
Vadja.

509. Vadja e uhave sht nji koh e caktueme, n t cillen detyrsi do t'i a oi t zot't uhn e mrrun.

510. Uhaj a mnd t'epet me bes e burrni, me dorzni a edh vetem tuj e shndrrue me peng. Mbi pgje shif. Liber IV, Nye LXXXII, "Uhaja", 56.

KRYE I GJASHTMBDHETT.
E FOLMJA, E FALMJA

NYE I TETDHETEKATERT.
E Folmja.

‘’E folmja sht n fund t kulets".

511. E folmia sht prmtimi i njij sendi, qi i bn kush kuej per nji mnd, qi do t hjek.

512. E folmja premtohet: per nji ple*qni, per nji udhtim a shtegtim, per pajtlm t gjakut, per shkuesi a per mjek.

513. E folmja perbahet prej njij mimi, qi mnd t mbrrij mj n 500 grosh.

514. E folmja premtohet edh p eper mend caktimin e mimit me t holla, b.fj. Ke nji par opanga t holla, per n m'a marosh kt a at pn. Opangat e holla kn mim 10,20 mj 25 grosh. Opangat e trasha prej 50, 100 mj n 500 grosh. Oka e kafes prei 50 mj n 500 grosh. Oka e kafes kokerr xhet e caktueme per 9 grosh.

515. Po s'e ndreqi pnen plaku, udhtari, shkuesi etj., t folmet nuk epen, as kanja s'i a gjegj vajin per pn t pakryeme.

516. Si t'a ndreq pnen, shka t’i kt fol kush kuej, do t’i ap, seps "E folmja sht n fund t kulets".

NYE I TETDHETEPEST.
E Falmja.
“Fala, s’t fala. Kanuja s’e kap”.

517. Po i thae kuej, s don me i a fal kt a at send, e rnbrapa e hngre fjalen t'ande, me ‘’fala, s't'a fala", kanja nuk t nget me peng e me plak.

518. Je i lir me mbajt burrnin fande, j i lir me u shburrnue.

519. Kanja thot: Ftyren e vrugnueme n da laje, n da zezoje edh m.

L I B R I I S H T A T T.

FJALA E GOJS.

NYE I TETDHETEGJASHTT.
Fjala.
"Fiala mort sbn ". ‑ "Shtriga n giak nuk bien". ‑ "Goia s’qet kend n giak".

520. Gjuha sht tulit e gjithshka bluen.

521. Fjala e gojs s'me hn n vesh t tjetrit, e i treti e perdoron per rrnim t kuej, un rri e tallem.

522. Fjala e me n shkaktoft vras t pergjegjme un rri e zgerdhihern, nuk mnd t m kap kush per pn t liga, qi shkaktoi goja e me.

523. Aj, qi shkon tuj mjell e tuj hap fjal t kqija e gergasa her per njnin her per tjetrin, me goj t kannit thirret "Argat i keq". ‑"As e thrret kush n pn, as i nep kush rrog.

524. A fola a s'fola, goja nuk vlos gj. ‑ Fjalt e sterkqive kanja s'i mrr para sysh.

Oroe:
Shenjimin e fuqin e fjals s folun n hov t vrass e shka don me thn ‘’Fjala peng", me koh do t zhvillohen.

NYE I TETDHETESHTATT.
Mohi.

525. Mohues thirret aj, i cilli nuk i vhet zhgarkimit as shpifjes, kje per ndo'i dm, per vjedhni a per ndo'i vras, etj.

526. T germushunat e kercnimet prej njij hamendje kanja s'i bn. ‑ Mohuesit nuk mnd t’i hypet n qaf qi t laj, pas e pas, per do zhgarkim e shpifje.

527. Mohuesi vetem atbot bjen n faj, kr ky mos t duej me ardh n'arsye.

528. Zhgarkuesi e shpifsi e bjen n'arsye mohuesin me Pleq e me peng.

NYE I TETDHETETETT.
Beja.

"Perte bn nuk shlyhet mllefi".
"B, e s'k pertej".
"Beja ln gjaqe".
"Gjan e djerrun e gjaqet e hupna i vn per udh
beja".
"A bn, a gjn".

529. Beja sht nji sjellje besimtare, per mjet s cills nieri, tuj dasht me dal s keq prej njij zhgarkimi t dhnshem, do t perkas me dor nji shj besimi, tuj e grish mnin e Perendis n dishmi t s vertets.

530. Kjo dor beje sht e pelqyeme prej kannit t Malevet t Shqypnis si per t dlirun prej zhgarkimesh, si edh per t lidhun bese.

531. Ben ngojsh kanja as s'e pelqen, as s'e tumir, e per t dlirun prej zhgarkimesh lypet doems qi t bahet beja mb nji shj besimi e t perkitet me dor.

532. Bej a e Shqyptarit k dy pn para sysh: a) thrret Perendin n dishmi t s vertets, b) i nnshtrohet randimit t ndeshkimevet t perjet*shme e giobs s kohshme kah kanja.

NYE I TETDHETENANDT.
Beja mb “Gur” e beja mb Kryq e mb’Ungjill.

533. Beja e Malevet t Shqypnis sht dy mndyrsh: a)beja mb "gr", me Kan (3), b)beja mb Kryq a mb'Ungjill.

534. Beja mb "gr" kah kanja sht nder m t randat e m t mndershmet b, qi njef Shqyptari i Malevet.

535. Kan sht qi, po desht me u dlir prei njij zhgarkimi mohuesi, do t baj b a mb '’gr", a mb Kryq e Ungjill.

536. Betar a Poronik njehen dis "dor bejet", qi do t perkasin Ungiillin, e dis tjer lehen per me ndigiue bn n Kish. (Dukagjini).

537. Bt mb "gr" bahen:

a) per me u dlir prej njij zhgarkimi;
b) per me u lidh me bes kundra hieksive e trath*tive t vendit,
c) per me ndj gati me u b ball kercnimeve e rreziqeve t perbashkta.

NYE I NANDDHETT.
Kush do t’a baj ben.

538. "bn e hup, thot kanja e jo bn e mrr".

539. Bn do t'a baj aj, i cilli i bjen moh zhgarkimit.

540. "Mohi k bn," ‑ "Mohuesit i bjen beja".

541. Zhgarkuesit s'i epet beja e nuk i bjen beja, edhpse ndoshta e k p me sy batkeqin a tuj vjedh a tuj vr.

542. Arsyeja e kannit sht t mos t'i epet beja atij, qi kjahet, pse, k s'i a priton zhgarkimit, s'kishte me i a pritue as bs, ve t'i dal me mrr.

543. T parit i lhet t shof bn e t dytit t baj bn.

544. Kanni thot: "Beja nuk mrr" e "Mrrsit s'i bjen beja

545. Porse, tuj kn s, mbas parimit t kannit: "Cubi sht me b mb krah", si per me i a shndosh zmren t zot't t gjs s hupun, si per me i a mbledh pjt t pandehunit, kanja k ln qi t’i njifet beja me Pornoik.

546. S'i epet as s'i gjegjet beja atij, q don me l vendin p Poronik, seps "Uku e lpn misht e vet, por t huejin e hn".

547. Parimi i kannit sht: "Vdin me e l me b e s'i gjegjesh kuej".

NYE I NANDDHETEPAR.
“Beja merr gjan e vet”.

548. Pak ras jn, nder t cillat kanja e k p me udh me ln qi t "mrr beja‘’.

549. Per gj n shj t hupun prej atij, n dor t cillit u gjet e qi mnd t dishmojn edh tjert, s sht e atij, qi e lyp.

550. Edh n'i raft moh aj, t cillit u giet n dor gjaja me shj, kanja s'i a xn e beja s'i epet.

551. Po s'u gjegj me i a dhn gjin t zot't, zoti do t baj bn s sht gjaja e tij e gjaja do t’i epet.

552. Po kjau kush ndo'i detyr a uh mb t dekunin, per t cillat s'din a don me i hup prndja e t dekunit, tuj i r moh, parimi i kannt sht "Mohin per t dekun kanja s'e xn".

553. Edh n kt ras "Beja mrr", d.m.th. s zhgarkuesi do t baj b.

554. Per do ankes, qi t bahet mbi t dekun, bej a do t bahet mbi vorr t tij.

555. N dit t dme si zhgarkuesl si prndja e t dekunit do t gjinden t vorri i t deku*nit, mbi t cillin kjahet uhaja a detyra.

556. Zhgarkuesi do t mrr gur e dh prej vorrit t t dekunit, do ti vj mb cup t krahit e do t siellet tri heresh rreth vorrit t t dekunit, tuj fol kto fjal t caktueme per kso bsh:
"Un... kaq e kaq uh a detyr kjj mbi kt t dekun e, n kjosha tuj i u zhgarkue, e bajsha n kt e n'at jet me gr edh gjithkah kah k shkel kamba e til s kje gjall."

557. Si t baj kt b zhgarkuesi, uhn a detyren, qi kjn mb t dekunin, do t'a lajn prndja e tij.

NYE I NANDDHETEDYT.
“Beja per der”.
558. Kanja e k ln shtegun t lir qi t'epet beja edh per der.

559. N b per der do t betohet i zoti i shpis n'emen t vet e n'emen t giindes s shpis.

560. Me b per der i zoti i gis s hupun nuk k tager me v n b edh giinden shpis, 'si t’i baj bn i zoti i shpis n'emen t tyne.

561. Prej do beje granija e fmija jn t jashtem prej kannit.

562. Aj, qi ep b per der, k tager me ln per b me Porot at shpi, mb t cillen i kjn zmra m frt.

563. Po e veoi nji shpi i zoti i gis s hupun, per me i dhn b me Porot, do t veoj edh s shpi tjera n katund, qi kn me i u dasht per poronik, s n dy b nuk mnd t oj kend.

564. Edh n b, qi epet per der, do t bahet beja per vedi, per gjinden e shpis e per "Sedije".

NYE I NANDDHETETRET.
“Beja n krye t djemvet”.

565. Beja, qi bahet n krye t djelmvet, njehet nder b t randa, edh sht e ligjshme kah kanja.

566. Po i u lyp kuej beja n krye t djelmvet, do t'a baj e do t'i a shndosh zmren zhgarkuesit.

567. Si t'a dajn diten e bs, zhgarkue si do t shkoj t shpija e t pandehunit, e ky, s djelm mashkuj t kt nen kulm, i mbledh tub, u afron krenat, i pshtet duert mbi krenat e tyne e an bn: "Pasha kryet e djelmvet, nuk t'a kam b at rreng, per t cillin m j bedit e as nuk diej s kush t'a k b!"

568. Pert ksaj beje shgarkuesi nuk k tager me rrek t pandehunin me b tjera.

NYE I NANDDHETEKATERT.
“Beja me “Sedije”.

569. "Maja e bs, sht "sedija" (s'e dija).

570. "Beia t'a nief edh "sediien".

571. "Beia s'k skj, por s'rebn per*bishtnime".

572. Sedija sht nji mjet, qi kanja e k v per parim, per me i a rrudh pjt katundit, qi mos t bahet kush hjeks i gjs s shoqnis a t kue*j do.

573. Sedija lypet p ndryhsim n do b.

574. Edheps s'vodh as vrau aj., qi bn b, por ndoshta k ndie a edh din s vodh a vrau i vllaj a kushrni a kush tjeter.

575. Kur t bahet beja, do t thot: "as vet, as kush i shpis s'me e s’diej s kush t vodh a t vrau".

576. Prandej k v Poroten kanja, qi, tuj shkue n b gjith aj nieri, mos njani, tjetri e i treti mnd t diej ndo'i send k prej t ndiemit a prej t pmit t njij shji, e s nuk do t'a shesin shpirtin, tuj e l me b t rrjshme nji nieri.

577. Si t bahet beja me "sedlje", s'k tager kush me i u bedit m per at viedhni a gjak t hupun as t pandehunit e as Porots. Do t shkoj njeti me b hetime per gj a gjak t hupun. "B mbi b kanj a s'bn ".

578. Po s'muejt kush me b bn me "sedije", s'do t shkoj n b, tuj mendue se gjin*det n peshim para Perendis e s beja e rrejshme, pose qi k rrfen kah shpirti, ajo k ndeshkimin e faqen e zez permbrapa, po u hetue.

579. Do t flas me ndonjanin prej Pleqsh, qi t'a ndal Poroten, t mos shkoj n b, do t’u kallxoj bakeqin, qi t'a vj per udh t zo'n e gjs a t gjakut t hupun.

580. I zoti i gjs a i gjakut, permbas hetimevet t pertejme, do t’u lyp arsye si mbas kannt.

581. Po s'i u v, i zoti gjs a i gjakut k tager me e v n b, a, po i duel Kapucari, do t’i pergjegjet detyrs edh kapucaris.

582. "A bn me "sedije", a gjn a cubin".

583. Debejen n b s'e bn kanja, po s'u gjegj kush me b b me "sedije", kanja e mban per fjtuer, pr, a bn me "sedije", a me l gjn, a me kallxue bakeqin, ne mos past ky gisht n'at vjedhni a vras.

584. Parimi i kannit s'luen: "Maja e bs sht sedija", e "Sedija xjerr gjn".

585. "Shka t mirret me b, i jt atij, qi e muer". "Permbas bejet t'i vj kumbon (berrit), permbas bejet t'a ngas n'ar (kn)".

586. Jan fjalt e kannit, jo pse i pelqen, por pse s'k si me i a njit grrmin, 'si t lahet me b.

587. Kanja jt dal n kto ras e prandej k mbet flala: "Mos t ndesht Zoti n brrjshmin!"

588. Per t shmangun t do dyshimit t bs s rrjshme Pleqt e gjygjit do t ilin syt, tuj zgiedh njerz t ndershem per Poronik t njehun, mb t cillt varet beja e drejt.

NYE I NANDDHETEPEST.
Gioba e bes s rrejshme.

589. Po duel ndo 'i burr zmrak, edh i prin t zot't n gj t vet permbas bs s rrjshme, ajo do t'a laj gjn t dyfishueme e gioben e bs s rrjshme, e mbi kta kanja i a njet vlen e shnjerzimit brz mbas brzit mj n shtat faqe.

590. Po duel kapucar mbas bejet, Pleqt do t'a shqyrtojn mir e do t'a rnojn p t ngutun.

591. Si t dal kapucari i mir, i drejt e me shje t sigurta, cubit a giaksit i brumbullakzohen ne der Pleqt, Katundi, Poronikt e Kapucari, edh i zbatojn kannin atij brrjshmit.

592. ‑ Ndeshknie mbi brrjshmin jn:

a) do ti laj t zott t gjs dy per nji;
b) do t laj kpuct e Kapucarit;
c) ’’ ’’ ’’ ’’100 desh e nii k, po kje beja m 241 Poronik, e 500 grosh Ders s Gjomarkut. ‑ Po kje beja nen 24 Poronik, gioben e mrr katundi;
d) do t shkoj t Kisha me u zgidh prej bs s rrjshme me gjith Poronik;
e) do t laj k 500 grosh per krye Poroniku, pse u prini n b t rrjshme, tuj dhnue Kishen. ‑ Kto t holla cubi do t'i laj mbi eltr per Kish.

L I B R I I T E T T.

NDERA.
KRY I SHTATMBDHETT.
NDERA VEHTJAKE.

593. Kanni i Malevet t Shqypnis nuk e veon nierin prej nierit. "Shpirt per shpirt, s duken e fal Zoti".

594. I miri e i keqi kn nji mim: Kanni i mban per burra: "Del i miri prej t keqit e i keqi prej t mirit". "N kandr t vet s i cilli peshon katerqind derhm".

595. N'i prekt kush kuej n nder, peng a plak per nder t mrrun s'k, Kanja thot: n da, fale, po deshte, laje ballin e vrugnuem.

596. Nderen seicilli e k per vedi e nuk mnd t’i perzihet kush kuej as me e rrethue me pgje e me pleq. Dy gisht nder n Iule t ballit na i njiti Zoti i Madh.

597. "Ndera e mrrun giob nuk k". ‑Ndera e mrrun s'falet kurr.

598. "Ndera e mrrun nuk shperblehet me gj, por a me t derdhun t gjakut, a me t falun fisnikisht (permbas ndermjetsis s dashamirve t mir).

599. I korituni k deren il perkah ndera: peng s'shtron, pleq smrr, gjygj slyp; giob s'mrr. ‑ Burri i frt mrr gioben vet.

600. Aj, t cillit i u muer ndera, xhet i dekun kah kanj a.

691. Ndera i mirret burrit:

a) Me i thn kush s rren facle burrave t mbledhun n kuvend,
b) Me e pshty, me i u mat, me e shty a me i r kush;
c) Me i prish ndermjetsin a besen,
d) Me i a dhnue gruen a me i a hikun,
e) Me i a marrue armt e krahit a t brzit;
f) Me i a dhnue buken, tui i a ng mikun a pntorin;
g) Me i a thye Shpin, vathin, kotecin a erranikun n'oborr;
h) Me i a ndal uhn a detyren,
i) Me i a luejt rrasen e vegshit n voter,
j) Me njye kashaten parpara mikut ‑ mirret ndera mikut.
k) Me korit trevezen nder sy t mikut, kr i zoti i shpis e kruen ulteren a Shpin e lpn kupen.

KRY I TETMBDHETT.
NDERA SHOQNORE.
NYE I NANDEDHETEGJASHTT.
Miku.

602. "Shpija e Shqyptarit sht e Zotit e e mikut".

603. Miku nuk mnd t hj n shpi, p b za n'oborr.

604. Si t baj za miku, i zoti i shpis a kush i shpis i pergjegjet e i del perpara.

605. Falet me mik, armen i a mrr, e i prn n shpi.

606. Armen i a var n krrab, edh e on n krye t vendit k votra.

607. Perpushet zjarmi, lypen edh dr. "Miku don dr".

608. Mikut do t'i bahet nder: "Buk e kryp e zerner".

609. Buka e krypa e zmra, zjarmi e trungu e do firi per shtroj do t gjindet gadi per mik n do koh t nats e t dits.

610. Mikut t lodhun do ti vhet rreth me t pritun me nder. Mikut i lahen kambt.

611. Per do mik duhet buka si hn vet.

612. Per mik t mir duhet kafja, rak*iia e buka e shtrueme me ndo'i send m teper.

613. Per mik zemret duhet duhni, kafja e ambel, rakija e buk e mish. ‑ "Mikut t zmres i lshohet shpija".

614. Ruj hi n shpi, mikut do t’i mbajsh armen".

615. E mbaitmja e arms sht:

a) shj burrnije e nderje, edh pse knaqesh s t'erdh miku,
b) sht shj roje, seps tui i thn: "Mir s erdhe", ajo do t rrij p droje, e s giin*desh gadi me i dal zot per do rrezik,
c) sht shj urtije per vedi, pse, 'si ti mrrish armen, edh n past ndoi mende t keqe miku, nuk k shka t bn si t'a armato*sish.

616. "Mikut i lshohet kryet e vendit".

617. Mikut i lshohet kryet e vendit, Po kje n shpi si edh po kje n kuvend burrash, pors n kuvend nuk k z.

618. Mikut i lshohet kryet e vendit si per nder, si edh qi t jt m n t pm e n shj si edh t mos t perzihet nder robt e shpis.

619. Si t hj miku n shpi, t k l detyren.

620. Po t hni miku n shpi, gjak me t pas, do t’i thuejsh: "Mir s erdhe!"

621. "Miku do t perciellet deri k t lyp me e percjell".

622. "Miku, edhpse xn kryet e ven*dit n shpi a kdo, kurr s'prn, por do t’i prijsh".

623. Miku perciellet edh me nji fini, po kje djal a vajz, gjithnji si nji burr a grue.

624. Si t'a perciellish mikun deri k desht vet me shkue, e solle shpinen me shkue n pn t'aride, krisi pushka n'at hov e edh e vrau, ty nuk t pritet mik.

625. Mbas mikut do t hupish pn*tort, e me buk t'aride, t mos fikesh e t mos koritesh.

626. "Si t'i prsh mikut, do dhn fi baj kuej ky, lypet mb ty".

627. Mikut mos i prij, a, 'si t’i prijsh, do t hapish syt qi mos t'i baj kuej ndo'i dhn a pn t lig.

628. Kanja urdhnon qi t perciellet miku s mos t'a gje ndo'i pn e lig, s edh mos ti baj kuej ndo'i dm me buk t'ande.

629. Po bani ndo'i pn t keqe miku n buk tande, arsyeja lypet prej teje.

630. I dhnuemi e i dmtuemi s'sht n detyr me ndiek at, qi e dhnoi e qi e damtoi, por i kerset n der atij, qi e mbajti n shpi e i dha buk.

631. "Buka e ln dmin".

632. Kan sht pr, qi t'i prihet mikut, seps xhet s nuk din rrug e nuk din a do t ndeshet n mik a n'anmik.

633. Do t’i prjsh, pse j rojsi i mikut, si me i a largue rrezikun, si edh me e ndal prej pnet t keqe.

634. "Buka t nderon, pors t qet edh n pn". (Buka m'u gjet dreq pat thn dikush).

635. Po t'a dhnoi buken miku, do t'epsh arsye n kan per shpi e vath t thyem, per tuf t mrrun e pretime tjera.

636. Do t lajsh dmet e bame prej mikut t'and a tuj v kumbonen e tufs s'at n tr, a me t hjekun t kaut t hullis, a me t shitun t rendit t ujit.

637. Nderen e dhnen do t'a dajsh me mikun e t damtuemin do t'a ndreqish.

638. Ti do t lajsh e, po muejte me xjerr gj t miku, e k per vedi, perndryshej t past mbet ngiat: Pa e dha thot kanni.

639. Sikurse j n detyr me lyp mikun e prm asht j n detyr me dhn arsye, n preft kend miku n buk fande.

NYE I NANDEDHETESHTATT.
T premt e mikut.
„ndora nuk lshohet“.

640. "Miku mik, shoqi shoq".

641. "Ve nji gac me t'a lyp kush t dera per me kall ubukun, i a dhae, e e ngau kush, t pritet mik".

642. Po t r ndore kush, edh tuj t'a xn vetem mnin: "Jam miku i njatij" e edhpa t pas kn kurr t dera, po e ngau kush, t jt mik n der e ftyra t'u vrugnue.

643. Po t'a vni kush mikun n loj a t'a shau, ti do t'a mkmbish nderen e mikut me rrezik t jets s'at.

644. Po i u pr kuej miku, kanja i k ln dy udh: a t fiket, a t koritet.

645. Atij, qi i u pr miku, do send do ti epet me dor t mjt e per rien giu mj qi t'a paguej mikun.

646. Dora e mjt me kan quhet e pandershme, e cilla mrr e nuk ep, me miq nuk falet. Ve i pabesi me t pabesin falen me 't.

647. Me kan t hershme gjygji e kar*mote m hu t pabesin, e s'e lte n kuvend burrash.

648. I pabesi, qi pret kend vet a shet kend n bes, grihet katundisht e shkon gjak*hups.

649. Me goj t kannit: baba, vllau e deri kushrinija e dalun fare falet, pors miku nuk falet (pos me t hm ndermjet t dashamirvet t zmres).

650. Per mik t prm rrall s epet besa; ndermjetsija epet s t mrrin e t'apin, n hft puna n t ndrequn.

651. Katundi shoqi‑sho'it i presin mik:

a) kr nji shoq shmanget t nji shoq e, tuj dal prej shpije t ktij, e vret a shoqi tjeter a kushdo,
b) Edheps shoq a kushr me t vramin mik‑prm, detyr sht me lyp shoqin‑mikun e vrm,
c) Po s'e lypi mikun e vrm, edhpse shoq, sk pse del n kuvend burrash, pse jt i koritun e i marruern pergjithmon e jets.

652. Me ndesh n'udh t madhe dy shok, e, 'si t bjn do rrug, kerset pushka edh vritet njani sish, ktij tjetrit nuk i pritet mik.

Oroe:

Njimend, s s'i pritet mik, pors jt i koritun mos me qit mb dorrasin. 0 Shqyptari edhpse bjen n gjak p gjak, tuj e pague me vras mikun e preme, aj s'e mrr ndore at pn, fiket me lang e plang, pors marre s'bn.

NYE I NANDEDHETETETT.
T sjellnut e t zot’t t shpis me miq n shpi.

653. Miku xn kryet e vendit n trevez (sofer), mandej i hn ndorja.

654. Framurtarit mik i tokon kryet e dashit e mikut shpatulla.

655. Po sndolli flamurtari, por Kreu i njij Flamuri, shpatulla i tokon ktij e mikut kryet e dashit.

656. Miku do t hjek rakin e ma i pari do t’u biej duerve n trevez.

657. Me ndoll n trevez kush i Gjomarkaj e nji mik i largt, Flamurtari e dn pergjyms me t Gjomarkain kryet e dashit e shpatulla i jt mikut.

658. Famurtari do t'a thej me grusht kryet e dashit e mikut, s'i t'a kt Ipi shpatullen, do t'i a thej sumbullen.

659. Me ardh per mik i Ohrnjani (i Thkellas) a n Mirdit a n Malsi t Lezhes e me ndoll aty edh kush i Gjomarkaj, kryet e vendit e xn i Ohrnjani, mandej i Gjomarkaj‑ (Ket pn s'e bn kush prej nderjet.)

Oroe:
Kto sjellje duken si loj, pors kn shkaktue vras t pergjegjme shi n trevez.

660. Kafen e mrr miku, mandej i zoti i shpis.

661. Duert n treveze i ln i zoti i shpis, mandej miku.

662. Goten e rakis e pin i zoti i shpis e t dyten miku,

663. Kashaten e nyjen miku, mandej i zoti i shpis.

664. Aj zot shpije, qi e njyete kashat*en perpara mikut, late 500 grosh giob.

665. Aj zot shpije, qi koritte trevezen e vet nder sy t‑mikut, late 500 grosh giob,

666. Pushka e shtme per mik t prm nuk k giob.

NYE I NANDDHETENANDTT.
Ndermjetsija.

667. Ndermjetsi, si lajmtari, nuk bn faj as nuk xhet.

668. Ndermjets thirret aj, i cilli hn per me d fjalt e kqij a, me shmang rragen, prej t cillave mnd t shkaktohet vrasa a ndo 'i rrnim tj eter.

669. Nderrnjets mnd t jt burr a grue, djal a vajz a edh Prifti.

670. Ndermjets mnd t hj per shpi me shpi, per katund me katund, per flamur me fla*mur.

671. Me i u pr ndermjetsija njij shpis s veant, vet e kerkon mikun.

672. Me i u pr ndermjetsija njij kak*tundi, katundisht u lyp mikun.

673. Me i u pr ndermietsija njij fla*muri, flamuri mbar e lyp mikun.

674. Me i u pr ndermjetsija Priftit, mikun e lyp Famullija, n t cillen gjindet, a s flamuri e lyp, po hni ndermjet n'emen t flamu*rit.

675. Prifti, per me d t keq, hn nder*mjet jo n'emen t vet, por a n'emen t Famullis a n'emen t flamurit; por vetm atbot, kr mos ti pnoj fuqija e fjals ftare.

676. Po s'u inuer para sysh fuqija e fjals fetare, atbot Prifti hn ndermiet si do qyte*tas, por, tuj mos bajt zyria e tij shpat e litr, po i u b n'asgja ndermjetsija si e do qytetasit, katun*di a flamuri do t'a mkambin nderen e tij tuj e lyp mikun e prm.

677. Me kn t vram njiqind vet n njnin krah e n tietrin kurrnji, s'i t hj kush ndermjet, pushka do t prj, zjarmi do t shuhet.

678. Me b me u qit posht flala e ndermjetsit, ajo lagje, qi t flloj pusken, i a pret mikun ndermjetsit. (Po s'prni pushka e fjala e ger*gasa permbas ndermjetsis, perzihet lamshi per mner, kryqzohet pushka, e grihen aty per aty.)

679. Fjalt e dokshme t ndermjetsis jn: "Leni flalt, or juni, jam ndermjet une! ‑Prani pushken, burra, un jam nderrnjet mj k t mirremi vesht. ‑ Prani pushken, s katundi..., fla*muri... sht ndermjet!"

680. Ndermjetsi u mrr pgjet t dyja lagjeve, tui u d diten s kr e k do t mblidhen n kuvend, per me u mrr vesht.

681. Po nuk muejt me i ndreq nder*mjetsi, pgjet e t dy lagieve u lshon n dor bur*rave t’urt, e ky atbot lirohet e del prej nderrnjet*sije.

682. Ndermjetsija mbaron gjithher a me t rame diellit a me t mrrun t diellit (me t lem a me prendim t diellit).

NYE I NJIQIDTT.
Dorzanija.

683. Dorzn thirret aj, i cilli i Iidhet kuej per t pergjegiun t njij detyre, t cillen, po s'e lau n vade t caktueme detyrsi, ky bahet dord*hns.

684. Uhasi, 'si t kt dorzn, s'k nevoj me i shkue n der detyrsit, dorzni do t pergjegjet per t: "Dorzn, dordhn", thot kanni.

685. Edh n dekt detyrsi, uhasit s'i prishte gj, per detyr, qi aj i pat ktij, do t pergjegjet dorzni: "N'dekt detyrsi, rrnoft dorzani," thot kanni.

686. Me b me u pendue dorzni e me dasht me dal dorznije, kanja nuk e ln, seps: ,, Dorzani nuk hn per me mbajt n mend, por per me l".

687. Dorzani hn me mirvet, e prandej nuk k tager me lyp kpuc as t detyrsi as t uhasi: "Dorzn e bestr nuk hn kush me t holla".

688. Detyrsi, kr lyp kend per dorzn e, per n'i hft ky, faqe burrave i thot: "Un po t hi dorzn, por shikjo, s, po s'e pate nder mend me i b gadi t hollat n vade t caktueme, m kallxo qysh tashti e t bahem gadi me l per ty. T'a dijsh, s shnierzim nuk duroj!

689. Po nuk i u pergjegj detyrsi dorznit, edh e ln t lidh qi t laj ky prej vedit detyren e tij, dorzni do t’i a ap pengun uhasit.

690. Uhasi k tager me i a dorzue kue*jdo at peng, per me xierr detyren e vet.

691. Dorzani k tager me b vj n katund kundra detyrsit t keq, e katundi do t'a ngushto detyrsin qi t'a shperblej pengun e dorznit e t’i a dorzoj t zot't.

692. Po s'i bani gadi t hollat detyrsi vetem prei dhunet e kasnecijet, katundi e giobit permbas randsis s fajit pr pres t bame.

693. Po i bani gadi te hollat detyrsi ne vade te caktueme, para s t'i a dorzoj te zot’t do t'a baj me dije dorzanin.

694. Po kje s detyrsi nuk muejt me i b gadi t hollat n vade t caktueme vetem prej skamit, dorzni do t rrj gadi me l per't, e ket me e prit, s "Dora e that s'k urat" e s'k pse e qet n katund, pse vajin nuk i a veshtron: t'a kishte mat vedin para s t'i hite dorzan.

KRY I NANDMBDHETT.
GJAKU E GJINIJA, VLLAZNIMI E KUMBARIJA N KANU T MALEVET.

NYE I NJIQIDEPAR.
Gjaku e gjinija e breza Shqyptarsh.

695. Vargu i brzavet t gjakut e t gji*nis, shkon n t pasosun per Shqyptarin e malevet.

696. Mahet vll e fis me t gjith ata, prej s cillsh t part e tij jn d heret a von.

697. Katerqind zjarmesh me u d Shqyptari, aj as mrr as ep, d.m.th. nuk bn krushqi.

NYE I NJIQIDEDYT.
Lisi i gjakut, lisi i tamblit, nip trungut e nip bijet.

698. Brzat rrjedhin a prej gjakut a prej gjinis.

699. Brzat e gjakut rrjedhin prej net t babs; brzat e gjinis rrjedhin prej net t nns.

700. Rrjedhja e brzavet prej net t babs thirret "Lisi i gjakut".

701. Rrjedhja e brzavet prej net t nns thirret "Lisi i tamblit"..

702. "Nip trungu" a "mes trungu" thirret aj varg mashkujsh a fmnash, qi rrjedhun prej plangut t babs.

703. Nip a mes bijash thirret aj varg mashkuish a fmnash, qi rrjedhin prej bijave t martueme.

NYE I NJIQIDETRET.
Vllaznimi.

704. Vllaznimi, qi bahet tui p gjak, e ndalon krushqin pergiithmon ndermjet t vllaznuemve, shpis s tyne e zjarmit t tyne.

NYE I NJIQIDEKATERT.
Kumbarija (Shengjonija).

705. Shka sht gjaku e gjinija per kah krushqija, asht sht edh kumbarija.

706. Kumbarija e Shqyptarit t malevet sht tri nduersh:

a) kumbarija e Pagzimit,
b) kumbarija e Kunors,
c) kumbarija e Flokvet.

NYE I NJIQIDEPEST.
Kumbarija e Pakzimit.

707. Kumbarija e Pagzimit e ndalon krushqin brz mbas brzit jo ve nder t pagzuemin, prnden e t pagzuemit e nder ata, qi e peshojn n der t Kishs, por edh nder s rob t kt shpija e njans e t tjetres lagje e t zjarmit t tyne mbar.

NYE I NJIQIDEGJASHTT.
Kumbarija e kunors.

708. Kumbarija e Kunors e ndalon krushqin nder robt e shpis s kumbarve e t shpis s dhndrrit e, qi t plangsohet kumbarija e Kunors nder dy vllazni e t pershij edh zjarmet e tyne, kjo pn shkon me kumbari t Pagzimit.

NYE I NJIQIDESHTATT.
Kumbarija e Flokvet.

709. Kumbarija e ndrikullija, qi bahet n t rruem e n t mrrun t flokvet hn n Ildhje kannore, qi s'e luan gj.

710. Kumbarija e flokvet e ndalon krushqin brz mbas brzit ndermjet shpis, vllaznis e zjarmit t kumbars e t ndrikulls.

711. Ndrikullija sht si nusija: si shkon nusja k prndt n koh t caktueme prej kannit, asht skon edh ndrikulla n koh t cak*tueme t kumbara.

712. Koha e ndrikullis e caktueme prej kannit sht nji muej para s Lidhunash.

713. Ndrikullija nuk mnd t shtyhet mbi ps dit: Ditt e ndejs s ndrikulls t kum*bara do t jen giithher cub e jo kurr par, tri a ps.

NYE I NJIQIDETETT.
Sjelljet kanunore n t marrun t flokvet.

714. Nun a kumbar thirret aj, qi mrr flokt.

715. Ndrikull a nun thirret e ma e dialit a e vajzs, t cillvet u mirren flokt.

716. Famull a famullesh thirret djali a valza, t cillvet u mirren flokt.

717. Nuni e ndrikulla jn si vll e moter e nuk veohen prej gjindes s shpis.

718. Po e mbushi vjetin djali e vajza, nuk u mirren flokt.

719. Me dek fmija p i u mrre flokt, nuk do t shtihet n dh, do t thirret kum*bara i shenjuern; po kje larg kumbara, do ti mrr flokt nji tjeter, i cilli nuk do t jt prej vllaznijet e fisit t fmis.

720. Per t mrrun t flokvet t dialit duhet t jt burr, e grue per vajz.

721. Prindja e djalit e t vajzs, t cil*Ivet tu mirren flokt, do t bin gadi buken s m mir qi t munden, per me nderue kumbaren.

722. Kumbara do t vj me nji prej dashamirsh t vet.

723. Thirren nja tre‑kater shok per me mrr pjes n gzim t shpis.

724. Si t kn p kaf, goditet vendi,

k do t’ulet Nuni e do t gjinden aty veglat per t mrrun t flokvet.

725. Lypet karriga, k do fulet Nuni, kupa me uj, n te cilin Nuni do t lshoj nji asper t rrgjant, msalla, qi do te shtrohet per t pritun t flokvet, gershn a brsk rrues per t qethun a per t rruem t famullit a t famulleshs.

726. Si t’ulet n karrig Nuoi, ni djal i fisit i a pshtet Nunit n prhen famullin a famulleshen.

727. Nuni do t’ marr flokt me kt rend: a) nji ub n ball, b) n tambzja k pji ube, c)mbas kreje nji ub.

728. Si t mirren fjokt, Nuni i bjen ballit t famullit a t famulleshs me gersbp tri her, tu thn: "Me shndet e jet t gjat!" e puth famullin a famulleshen e, tuj e hjeke prhnit i a ep s'ams ‑ Ndrkulls, ‑ e cila edh mrr kupen me asper t rrgjant.

729. Nuni i ep NdrikuIIes 50-150 grosh e jo m teper.

730. ubat e flokvet i mrr e ma edh i ruen n'ark,

731. Ndrikulla do t’i ap Kumbars: gjurdi, brek e mangore, e gjindes se shpis se kum*bars ‑ s t jen ‑ do t’u oj kuej msalle, kj ride a kollik.

732. Pa i u mrr flokt finis, gershna nuk do t’i a perkas kryet, po i u rriten teper flokt, i percullohen me flak t'uns s pishs.

733. Si t’i mirren flokt finis,Kumbara bun at nt n shpi t famullit a t famulleshs, ne e nesret ohet e mrr me vedi ndrikullen e famullin edh i on n shpi t vet, k rrin tri a ps dit, si mbas kannit.

734. As mort as darsem e as t kremet s'luten p ndrikull e kumbar, p famull e famullesh.
  Prgjigju duke cituar
I vjetr 14.9.2006, 23:58   3
LIBRI I NANDT.

DAMET.
NYE I NJIQINDENANDT.
Prcaktimi i damevet.

735. " Dami k mim, por jo giob".

736. Dami lahet permbas mimit t pleqve a t dy shokve.

737. Po u gjet grueja tuj vjedh dr n mal t huej, me dor s'perkitet, pors kmesa e terkuza (teja) i mirret, drt e bame jesin aty.

738. Kmesa e tela e mrrun xhen per shperblim t dmit e tjeter detyr sk.

739. " Dami ka mim por jo pushk".

740. Per do dm i lahet dmi t dmtuemit, po kje per ar e livadh, per kopsht a vsht.

741. Sndeshkohet kush me giob per dm t gjs.

742. Po u gjet n dm kau a lopa, kali, mushku 'a gomari, delia a dhija, nuk mnd t vriten, por do t mohet dmi i bam prej 'tyne.

743. Po vrau kush n dm kn, lopen, kalin, mushkun, gomarin, dhin e delen, ln gjn.

744. Gjaja e gjetun n dm, a kapet e i ohet t zot't t dera, tui i thn s e gjete n dm e t vj me e p, ase e vn perpara edh e on t shpija e jote edh e ndryn n burg e, si t pleqno*het dmi, i a kthen gjn.

745. "Nji dh thn nji vrri". ‑ Dhija sht frym e keqe; shka t perkas me goj, e thn.

746. Po u glet dhija tuj b dm n vsht, s cgj hardhije t ket verbue, kanja k pr kto dme:
a) Cungu i hardhis i verbuem prej dhije nuk bn rrush per tri vjet;
b) nji cung hardhije bn rrush s per dy ok ven e per nji ok raki n vjet,
c) hardhija e verbueme prej dhije pr k gjasht ok ven e tri ok raki per dm.

747. S per dm t'ars, mimi i kannit sht: "Njiqind kallz kallamoqi: nji babne drith". (Per njiqind kallz a bm t damtueme, do t laj i zoti i bagtis nji babne drith.)

NYE I NJIQINDEDHETT.
Thiu n dam.

748. "Thiu n dm k pushk. ‑ Po e gjete thin n dm, bjeri pushk".

749. Po u gjet thiu n dm p verza (kulr‑krrabza) n qaf, vritet.

750. Me nji t shtme a me nji t sjellme, gjith s thi t vriten, dmi sht i t zot't t thive.

751. Pushka e dyt a edh e sjellmja e dyt ln thin.

752. Porsa t'a vras kush tin n dm, do ti lshoj za t zot't qi t shkoj me e mrr, pse misht i a hn aj.

753. Po e vrave thin n dm e nuk e bane me dije t zo'n n'at hov, qi t skhoj me e mrr, e mbet thiu aty, s t filloj me u prish do t lahet thiu.

754. Si t vritet thiu n dm, dmin e bam e ln me krye e i dmtuemi nuk k shka lyp m, pse vaji nuk i gjegjet n kan.

755. Po hni n dm thiu me verza, k dmin e jo pushken. Po e vrave, ln thin.

NYE I NJIQINDENNJIMBDHETT.
Kurtha e ngrefun a laku n kopsht.

756. "N kopsht t'm a ngrefa kur*then a lakun, nuk mnd t m ndal kush".

757. N kopsht t thurun mir, po ngrefi kush kurthen a lakun, nuk sht n detyr me i u pergjegj dmit.

758. Po e ngrefi kush kurthen n kop*sht t shthurun e r n 't berri, ln berrin.

759. N katund e rreth 'tij, po e ngrefi kush kurthen, ‑ mj k kapen gjaj per kullos ‑ e r n't ndo'i kmb berri, i zoti i kurths ln berrin.

760. Kurtha shtrohet (ngrifet) me t marrmet t diellit, e shkrefet a mblidhet a mblohet mir me t rame t diellit.

761. Gjaja e dme e e mbetun n mal nten, por r n kurth, rreziku sht i t zot't t gjs, i zoti i kurths nuk ln gj.

762. Po u l shtruet kurtha diten, do gj, qi t biej m 't, i zoti i kurths do t'i pergjeg*jet dmit.

763. Po rn n kurth nten qeni e mica, shkojn hups, seps kerkojn dhn.

764. Kurtha e ngrefun n mal, pors neper shtigje kah kalon gjaja, n raft ndoi kmb berri n 't, bariu k tager me coptue kurthen, e i zoti i saj nuk mnd t’i lyp arsye.

765. Po e ngref kush kurthen n rrethn t shpijave t hueja e r n 't gjaja e t zot't t vendit e mbet a me kmb t thyeme a edh cofi n kurth, i zoti i kurths do t laj dy per nji.


L I B R I I D H E T T .
KANUNI KUNDRA MBRAPSHITVET.

KRYE I NJIZETT.
HJEKSIJA.

766. Hjeks thirret aj, i cilli me nder*mjetsi t mbrapsht e per nen dh i ep ndim tjetrit per me b ndo'i rrnim a ndoi faqe t zez tjeter n katund t vet.

767. Hjeksi i shokve:

a) per t hikun t grave bjen n gjak e500 grosh do t’i ap katundit per giob;
b) per vras bjen n gjak e 500 grosh giob katundit;
c) per cubni e per do send, qi t vidhet n katund me buk, me prije e me msim t hjeksit,si t hetohet, do t laj gjn mbas kannit.

KRYE I NJIZETEPAR.
VJEDHNIJA.
NYE I NJIQINDEDYMBDHETT.
Prcaktimi i vjedhnis.

768. N viedhni pershihen:

a) Cubi; e sht aj, i cilli vjedh me dor t vet nji kafsh t huejen.
b) Simahort, qi jn ata, t cillt i bahen ndim e krah cubit n nji vjedhni a n do mbrap*shti, e diten e mbrame, po u hetue vjedhnija, do t lajn gjn e huej si mbas kannit e mbas pjess, qi kn mrr.
c) Buka sht niaj plang, k cubat me gj t vjedhun hn buk, ase marrin me vedi buk, edh perciellen me gj t vjedhun. "Cubi e bukd*hnsi jn nji".
d) Kjori; e sht aj, i cilli e strofullon gjn e vjedhun. ‑ "Paras cubi, paras kjori".
e) Edh n mos marrt pjes n viedhni kjori, ai bahet fajtuer si vet cubi, pse bahet strofull cubash e vjedhnish.
f) Gjurma sht ferkemi, qi bn gjaja, permbas s cills udhton i zoti i gjs s viedhun, tuj e ue gjurmen: a mbrenda kufinit t njij katundi a t njij lagjie, a mbrenda rrethit t nji) shpije, t njij oborri a t njij vathi. ‑ "Gjurma e vme, giaja gje*tun".
g) Fmi, brraca e biramela.
h) Grabitori, e sht aj, i cilli ballas e me perdhni i a mrr kuej nji gj per ndo'i detyr.

769. Po i u duer gjurma n mal t zot't t gjs s vjedhun, nuk mnd t kap as katundin e aferm, as flamurin, pors, n'i kjaft zmra mb'at katund, t'a mundoj qi t’i lahet me b.

770. Gjurma e prme mbrenda katundit, po s'mnd e hetoi cubn, i zoti i gjs e lyp mb katund, e katundi do t'i pergjegjet.

771. Gjurma e prme mbrenda njij lagjje t katundit po s'u hetue cubi, ajo lagje do t’i a laj gjn t zot't.

772. Gjurma e prme mbrenda rrethit t shpis, t'oborrit, a t vathit, ajo shpi do t’i a laj gjn t zot't.

773. Gjurma e prme mbrenda rrethit t shpis, t oborrit, a t vathit, ajo shpi do t'i a laj gjn t zot't.

774. do dm, viedhni e bracni t bame prej fmsh, bracash e biramelash, po u het*uen, shpija, s clls i perkasin, do t'a lajn.

775. Parimi i kannit sht: "Shka t bjn t mtujt (mcat), burrnimi i shpis do t'a lajn".

776. Fmit, bracat e biramelat, edh ne u gjeshin me bracni n dor, dora e huej nuk mnd t’i perkas (nuk mnd t’i rraf),por do t bahen me dije prndja, e kta do t pergjegjen per'ta.

NYE I NJIQINDETREMBDHETT.
Grabitja.

777. Udha e Zotit s'ln gj".

778. Kanja s'bn qi t trazohet kush n shteg t vet. Udha e amdhe s'i a k ndo'i detyr kuej.

779. Po i pat kush ndo'i detyr kuej e nuk i ep arsye, vajin do t'a baj n katund uhasi, e ky do t biej n mend detyrsin.

780. Po u ue kush edh thei udhen e madhe, tui i a ndal shtegtarit a kalin, a mushkun, magjarin a ndo'i kmb berri, ‑ po su vran aty‑per*aty ‑ grabitari bjen n giob t katundit mbas randsis s faiit e gjn e grabitun do t’i a kthej t zot't.

781. Po u ue kush, e vetem prei hamendjet, edh i grabiti kuei a kl, a mushk, a mgjar, e s mbrami i del i padetyr i grabitun, grabitari bjen n giob t katundit per t thyem t’udhs s madhe e t zot't do ti a kthej gjn e mimin e ditve t hupna.

NYE I NJIQINDEKATERMBDHETT.
Preja (Premtimi).

782. " Preja mirret me pr",

783. Me r pr, me pretue, me mrr pr don me thn me mrr a me pershi nji tuf gjaje n mal, n vrri a edh n vath.

784. Preja t shumen e hers shkakto*het kr mos t giegjet me i ardh n'arsye lagja lag*jes.

785. Prela nuk shndrrohet ndryshei, por a me pr tjeter, a me pushk.

786. Prela ndoll a katund me katund, a flamur me flamur, a edh nder shpija t veanta.

787. Preja shkaktohet a per kufije mali a bjeshke, a per kullos. a per ndonji dhn tjeter, me t cillen fyhet nji katund, nji flamur, a edh nii shpi e veant.

788. Preja. qi bahet n mal, k gjn t zot't, p tjeter.

789. Preja, qi bahet n vath, k gjn t zot't e 600 grosh giob per nder t vathit.

790. Preja e p‑rrug k gjn t zot't e 500 grosh gibo. Permbas ndermjetsis s dashamirvet e t burravet t dheut gioba falet.

791. Po u pretue nji tuf e huej n rrug, n mal e nj bjeshk per kufi, atbot si katundi si flamuri i perkrahen pretarit.

792. Pres s p‑rrug, bani e i u perkrah katundi e flamuri, ndermietsija u mrrin pgje e do t peshohen prej Pleqsh si mbas kannit.

793. Si mbas randsis s fjit do t’i lahet gioba e gjaja t zot't.

794. Po i u perkrah pretarit katundi e flamuri, i pretuemi k tager me, i r pr kuej t mundet n'at katund a flamur, per me mkamb nderen e vet e me shperblye gjn e vet.

795. I pretuemi nuk mnd t'a pretoj as katundin as flamurin, 'si t'a leis pretarin e t'a laj shpi me shpi. ‑ Kanni thot: "A gjn t zot't, a rrugen t lir".

796. Gjaja e pretueme n mal a n bieshk nuk k dy‑per‑njahen, por gjn t zot't,

797. "Kumbona e tufs nuk mnd t mirret pr",

798. Po u muer pr kumbona e ogiit n mal a n vath, kjo k nderen s tufa mrr e s vathi prtari do t laj 500 grosh giob per nder, edhpse nuk muer kurrnji kmb berri.

799. Ogii, hnori e vergani e qeni i hekuravet, nuk mnd t mirren pr as per detyr.

800. "Preja per detyr nuk mirret". Po ndolli kjo pn, katundi e flamuri e leIsin pre*tarin, po su gjegj me kthye gjn.

801. Po e prishi gjn e pretueme pre*tari, diten e lahes do t’i a kthej t zot't krye per krye edh tuj e zgiedh n tuf t tij.

NYE I NJIQINDEPESMBDHETT.
Faji i kobshem.

802. Kush vjedh Shpin e strajcen e mikut, kanja i k caktue per giob "faqen e zez" e sht i hjedhun prej kuvendit e gjyqit.

803. Po e vodh mikun e njij shpis dora e tjeterkuej e i shpis tjeter i lypet miku i prm e shpija e thyeme.

NYE I NJIQINDEGJASHTMBDHETT.
Dypernjahja.

804. Nder t gjitha vendet, k mbahet kanja, do gj e vjedhun k dypernjahen: "Dy per nji, mjaft qi t hecin me kmb".

805. Dypernjahja do t'epet jo ve per bagti t trasha, por edh per bagti t'ima, e per send t vjedhun.

806. Dypemjahja do t shperblehet edh per nji t djegun t dhnshem t shpis, t ksolls, t tbanit, t mullarit t sns a t kashts, t gjethit edh t gardht.

807. Kopshti, veshta e ara e vjedhun kan dypernjahen.

808. Gjeli (knduesi‑kadoci) i vjedhun a i vrm, k gjygjin e prm: 500 grosh t zot't, per arsye qi: "Knduesi sht herori (sahati) i t vorfnit".

809. Thiu i mbajtun, i vjedhun a i vrm (pos s n'u gjet n dm) k 500 grosh, per arsye qi: "Thiu i ushqyem sht mbaja e njij shpis".

810. Dy kafsht e permenduna nuk e kn dypernjahen e as gjelin gjel, as thin thi, por 500 grosh pare t thata.

811. Per vegla bulkijet, bi. fj. per um t vjedhun e t hetuem cubi do t’i laj t zot’t aq puntor s dit i shkuen hups, e umini um.

NYE I NJIQINDESHTATMBDHETT.
Tagri i t zot’t t gjas s vjedhun.

812. "Ku t'a gjej gjn e vet i zoti, e mrr."

813. Mbas ktij parimi i zoti i gjs s vjedhun nuk sht n detyr t rrafgohet, seps, kdo qi t'a hetoj e t'a gjej gjn e vet, aj k tager me e mrr.

814. Po u vodh gjaja nper mjet t buks, buka do t'a laj.

815. Po u vodh gjaja nper mjet t kjorit, kjori do ta laj.

816. Po u ndoq per gjurm, aty k t jes gjurma, i zoti i gjs ngul e do t'i epet arsyeja m kmb e m dor.

817. Po bleu kush nji gi t vjedhun, edh p diejt s sht e vjedhun, i zoti i gjs k tager me e mrr e shitsi (cubi) do t’i a ktheje ble*sit deri n t mbramin dysh t mimit, qi muer per at gj t shitun, e t zot't t gjs dypernjahen.

818. Pose s per vjedhin t bame ne Kish e n Qele, cubi nuk k giob as faqe katun*dit as faqe flamurit.

819. Po u vodh gjaja n vath, cubi do te laj dypernjahen e 500 grosh giob per vath te thyem.

820. Po u vodh gjaja ne mal, cubi do te laj dypernjahen.

821. Po u vodh gjaja ne shpi, cubi do te laje dypemjahen e 500 grosh per shpi te thyeme.

KRYE I NJIZETEDYT.
VRASA.
NYE I NJIQINDETETMBDHETT.
Prita.

822. Prita sht nji sjellje, me t cillen malet e fushat e Shqypnis u vin pusijt glaksorvet a kuejdo, qi t kt menden me vr. (Me dal n, prit; me ndj ne prit, me v priten, me r n prit).

823. "S keqes i pergiegjet aj, qi prin ase rrethas".

824. Mbrenda flamurit t vet nuk mnd t mrr kush shok, per me i dal kuej n prit, e, po duel kush, edh vran kend t flamurit, t gjith biejn n gjak.

825. Jashta flamurit t vet, po duel kush n prit per me vr kend t flamurit t huei, prisi bien n gjak e jo simpahort. "Aj, qi prn, e mrr gjakun mbi vedi".

826. "Kush e ep fishekun, gjakun e bn t ve'n".

827. U ue kush edh mblodh shoke e dashamire edh i duel n prit kue), tuj u thn: t gjiths pushke, qi t shprazen, jn t mijat, po u vr kush, gjakun e mrr mbi vedi prisi.

828. "Pushka c on giakun t shpija". ‑ "Pushka t lshon n gjak".

829. Po e uhajt kush pushken e kuej e p dieje t zot't t pushks shkoi ky e i duel n prit kuej edh vrau nierin, thjeksi bjen n gjak e jo i zoti i pushks.

830. Po i muer kush pushken e kuej, tuj i kallxue t zot't, s k nder mend me dal n prit e me vr nierin, edh e vrau, i zoti i pushks bjen n gjak, seps : Pushka e on gjakun t shpi*ja

831. "Simahori i pa'‑gjak bjen n gjak".

832. Po duel nji edh mblodh shok e dasharnir e i duel n prit kuej, p i pas ky as glak as varr, edh e vrau, prisi me gjith simaher biejn n gjak.

833. Po duel kush n prit per me vr gjaksin e vet, me gjiths shok e dashamir t jt, e mrr gjakun e vet e nuk biejn n gjak.

834. Po duel n prit nji tub burrash, krisi pushka prej net t prittarvet, pors nuk vran kend, e n'ai hov krisi pushka edh prej net t'atyne, qi rn n prit, n'ai t perziem vritet nji prej atyne, qi rn n prit, por nuk u vr prej pushket t prit*tarvet, kta biejn n gjak mbas kannit, seps e fil*luen pushken.

835. Prita do t filloj pushken mb burra e jo mb gra, fini, mb shpi e mb bagti.

836. Po qiti pushk prita mb gra, fini, shpi a mb bagti, punon kundra kannit e, po nuk e muer n kujdes kt dhn Flamuri i prittarvet, qi t’i ndeshkoj mbas kannit, atbot do t hj push*ka shpi m shpi, mandej fis me fis, katund me katund e s mbramit flamur me flarnur.

837. Aj, qi dn me dal n prit, do t

mrr buk me vedi si edh per simahor.

838. Po hin kund, pa xn' vend prite e pin kaf, a hngern buk, a mueren me vedi buken n ndonji shpi t huej, shkuen n prit edh vran nierin, shpija e t vramit e kerkon per gjak Shpin, qi u dha buk.

839. "Pushka e buka e dhnun me dieje t vrass, i sjellin gjakun atij, qi e ep".

840. Po u ue kush me i dal n prit shoqit t vet e per simahor mbledh shoqnin, po vran kend, si prisi si shokt simahor biejn n gjak me at shpi, po kje s duelen faqe.

841. Po u ue kush prej Mirdite me i a v priten ndokuej n Thkell a n Malsi t Lezhes a njeti e per simahor mrr shok e dikend prej flarnurve t permendun, aj, qi u prni, bjen ne gjak.

842. Po i th kush kuej qi t’i dal n prit ndokuej e t'a vras, tuj i folun besen, s n dit t pajtimit t'atij gjaku do t laj mimin e gjakut, e aj permbas bess s dhnun, shkoi edh vrau shi at, qi i th aj, e s mbramit e ln n qull e nuk i u pergjegj,me t holla, dorrasi jt n gjak, e atij, qi e shtini, i digjet shpija per pres, qi i bani e 100 desh e nji k giob.

NYE I NJIQINDENANDMBDHETT.
Dorrasi.

843. Dorras thirret aj, i cilli vret kend me dor t’vet.

844. Dorrasi, pors t'a vras nierin, do t oj fjal s e vrau aj e mos t hutojn mendsh prindja e t vramit.

845. Dorrasi do t oj me lyp bes.

846. Dorrasi, po muejt vet me e sjll mar te vramin, mire; perndryshej mbe kedo, qi t ndeshet, do t’i thot qi t shkoj me e sjell mar e armen me i a pshtet t kryet.

847. Dorrasi nuk guxon m mrr armen e t vramit, po bani kt faqe t zez, aj bjen n dy gjaqe.

848. Dorrasi i prnds s vet grihet prej fisit a katundisht.

849. Dorrasie k t luejtmen nten aty, k t'a ile drita, do t struket.

NYE I NJIQINDENJIZETT.
Simahori.

850. Simahuer sht aj, i cilli i ep dor dorrasit, tuj i ndihmue a n vras a n viedhni a n t kryem t do mbrapshtije tjeter.

NYE I NJIQINDENJIZETEPAR.
Bestari.

851. Bestar jn ata, qi hijn t prndja e kushrinija e t vramit, per me xjerr bes per dorrasin e per shpi t tij, jn mproj*tart e dorrasit e t shpis s tij, qi mos t’i gjej gj n vade t bess.

852. "Dorzn e bestr nuk‑ hn kush me pare".

853. Tuj kn nji nevoj uhazishte, kanja nuk don qi t mrrin opanga ata, qi hijn dorzn e as ata, qi xjerrin bes per ndokend.

NYE I NJIQINDENJIZETEDYT.
Besa.

854. Besa sht nji vade lirije e siguri*mi, qi shpija e t vramit i ep dorrasit e shpijarvet t tij, tuj mos i ndjek per gjak perkohssht e mj n vade t caktueme.

855. Me ue gjind per bes sht kan, me dhn bes sht detyr e burrni.

856. Shpija e t vramit, po i dha bes dorrasit, ky edhpse e vrau, do t shkoj n mort e n gjm me percjell t vramin deri n vorrim e me ndj per drek. ‑ Kio bes ngjat 24 or.

857. Po s'shkoi dorrasi ne gjm e ne drek permbas bess s dhnun, nuk i xhet per shburrnim shpis s t vramit, edh n mos i dhasht bes, tuj kn s dorrasi i a shtoi dhunn mbi dhn.

858. Permbasi t hj i vrami n dh, katundi k tager, mbas kannit, me i a xjerr besen dorrasit e shpijarve t tij.

859. Besa e katundit sht tridhet dit*shem.

860. Po ngurroi shpija e t vramit e s'u gjegj me i dhn bese katundit, dorrasi me gjith shpijar e kushrni te dame zjarmit do t rrij mshil.

861. Kurrkush tjeter nuk mnd t bije me i a xjerre besen dorrasit e shpija e t vramit nuk mnd t'i ape kuej bese, per p ndreqe katundin e vet.

862. Si t'a ndreq katundin e vet shpi*ja e t vramit, atbot u ilet udha miqvet e dashamirvet per me lyp bes per dorrasin.

863. Po e ili besen e fisit shpija e t vramit, gjith s fiseve t jen n katund t tij do t’u ap bes as m pak as m teper.

864. Po u ue nji mik edh i shkoi shpis s t vramit per bes e kjo e percjell me "Mos m'eia m" e nuk i dha bes, s'k pse i shkon m.

865. Po u ue nji mik tjeter edh i shkon per bes shpis s t vramit, e kjo e percjell me "Per tash s't'ap bes, 's nuk e shof gjasen", m t paren bes, qi dn me dhn, ktij do t’i a ap, tuj ln m'anesh miq e dashamir zemret.

866. Po pat bes shpija e dorrasit, t rrijn me mend e me nierzi n pn t vet, t ruhen si burrnimi si edh granija e mos t’i shkaktojn dme as trazime, per n kioshin ngiatas me shpi t t vramit e mos t shesin kreni.

867. Po u pr keqas shpija e dorrasit ndaj Shpin e t vramit, katundi bashk me dorzn t'a qortoj e, n'e lypt nevoia, t ndeshkohet me giob e t'u kputet besa.

868. Kan burrnijet por edh detyret

sht t mos perbuzet kush n Shpin e t vramit, edhpse e mjer e e thame krahsh.

869. Mos t trimnohet kush me i pri gjaksit e me luejt me 't neper katund t shpis t t vramt, kanja thot: "Giaksin rueje e mos e per*ciell faqe shoqit t shpis s t vramit". "Gjaksi e k t luejtmen nten, e aty, k t'a il drita, t struket". ‑ "Si t biej n glak nieri, t hikmen e t mshefmen i k per deytr".

870. "I dmi zjarmit jashta 24 orvet nuk ruhet m giaksit".

871. Kushrinija e dme me zjarm prej dorrasit mbrenda 24 orve t vrass do t ruhen, seps, po i vrau shpija e t vramit, e mrr gjakun e vet.

872. Po pshtuen p u vr mbas 24 orsh, do t dorzaniten me shpi t t vramit e do t jen t lir n pun t vet.

873. Po vran kend prej kushrinis s dme shpija e t vramit mbasi t kalojn 24 ort, ajo nuk mrr gjak, por bjen n giak.

NYE I NJIQINDENJIZETETRET.
Besa e gjas e e obanit.

874. Besa e gjs e e obnil sht ajo, qi dy a m flamure vjn nder vedi me pelqim t niani tjetrit.

875. Tuj v kt bes, flamurtart me Kren e djelmni, i caktoin udhen udhtarit, lajmtar*it, si edh bariut me gj.

876. Udhtari e lajmtari i njij flamuri, qi k pn n flamur t huej, nuk mundet me i kalue caqet t kufizueme prej dy flamurve n t lidhun t bess s gjs e t obnit.

877. Udhtari e lajmtari, pos s nuk mnd t shmangin udhen, ata as mnd t hiin n shpi tjeter, 'si t vjn kamben n flamur t huej, por do t shkoin fill e t shpija e Flamurtarit t vendit.

878. Po pat per t krye pnen e vet udhtari, a pnen e flamurit lajmtari, ata nuk mnd t dalin neper flamur t huej vetem, por do t jen t percjellun a prej Flamurtarit t vendit a prej ndonjij nierit, qi tu ap vet Flamurtari.

879. Si tuj shkue, si tuj dredhue urd*htari e lajmtari do t'udhtoin per udh t madhe e p shkapercye caqet e dme prej flamurve me bes t gjs e t obnit.

880. Po e gjet gi udhtarin, lajmtarin a barin, p dal prej flamurit t huej, a tuj kullot gjn nder cop t dme, ata priten n bes te gjas e t obnit.

881. Presa n bes t gjas e t obnit k kto ndeshkime e giob:

a) dorrasi do t’i laj shpis s t vramit 22 qese per gjak,
b) flamuri i dorrasit i djeg tri kulla dorrasit, po s'pat tri kulla t veta dorrasi, do t digien: kulla e dorrasit e dy kulla tjera t kushri*ive t ngiat t dorrasit, po s'pat kushrij t ngiat, edhnjiqind brzash n kjoshin, do t’u digjen kul*lat.

882. Flamuri i dorrasit e sodum pasunin e dorrasit me bme e me dh, me gj e me gjithshka t kt.

883. Po e shmangu udhen udhtari a lajmtari, a i kaloi caqet bariu me gj, ne i vraft kush, s'i priten miq bess s gis e t obnit, por atij, prej shpis s t cillit duelen, e me shpi t tyne bjen n gjak dorrasi si mbas kannit.

884. Po preku kush tufen e gjs n mal e rider caqet e shenjueme, cubi bjen n ndeshkime e giob t permenduna, pse e preu n bes t gjs e t obnit.

885. Dorznt e bess s gjs e t obnit, jn Flamurtart, Krent e Djelimnija e Flamurve t lidhun n kt bes.

Oroe:
Mbas tregimeve, qi diftohenprej popullit t Malevet t Shqypnis (mbi t cillat tash falsim n rreshtim t tregimeve t ndryshme), dn kjartas s "Besa e gjs e e obnit" sht shum e vjeter, e s do t jt kn mbajt para s k fillue me vjell flak grykholla (pushka).
Vende‑vende edh sot mbahet besa e gjs e e obnit; si bj.fj.nder Malet e Gjakovs: Nikai, Mertuer, Gash, Krasniqe e njeti. Nder Malet e Dukagjinit: Shal, Shosh, Kir, Gjaj, Plan e Toplan; nder Malet e Puks, t Mirdits, t Thkells, t Malsis s Lezhes e kah Kurbini, edhpse sot nuk mbahet m kjo dor bese, permbas tregimevet, qi na kn diftue Pleqt e ktyne vendeve, heret edh kto krahina i k pase pershi besa e gjs e e obnit.

NYE I NJIQINDENJIZETEKATERT.
Gjaku.

886. N kan t Malevet t Shqypnis gjiths djelm t lein, njehen t mir e nuk veohen njani prei tjetrit.

887. mimi i jets s nierit sht nji, si per t mirin si edh per t keqin.

888. Seicilli mbahet i mir edh i thot vedit: "Jam burr" e i thon: "A j burr!"

889. Me kn veim gjaqesh, kanja nuk kishte dieit me i a gjet vangun pns prej ple*qnish e pgjesh n peshim t t mirit e t keqit, tuj kn s seicilli mbahet rrumbull katerqind derhm n'ok t vet.

890. Me pas ln shtegun e veimit t gjaqevet, t keqin per duk e per fisniki‑firukun* kishin me e vr edh p pn, ishin shtue vrast, 'si mos t kishte dal kush me lyp arsye per vras t t keqit e t firukut.

891. Prandei "Gjaqet i l Leka si nja*nja: del i miri prej t keqit e i keqi prej t mirit". ‑Shpirt per shpirt, 's duken e fal Zoti".

892. Kush t vras nierin pr, kje burre a grue, djal a cuc a edh frishte djepi, i mir a sherntim per duk, krye, plak a sterplak, i pas a i p‑pas, fisnik a firuk, ndeshkimi sht nji doret: per vras t mashkullit 6 qese, 100 desh e gjys kau giob.

893. Kush t shitoj nierin, miml, i permendun ne 892 pergjysmohet si per mashkull si per femen.

894. "E shituemia shkon mbas kerikut, a si t'i a prej mjeku" (mimin e mjekim*it si t'a prej mjeku).

895. Pajtimi i gjakut a i varrs, qi bahet me kren e djelm, nuk k tjeter per pos 6 qese per gjak e 3 qese per varr. Pajtmi i giakut a i varrs, qi bahet me ndermjetsi t dashamirvet, permbi 6 a 3 qese lypin edh t prishunat e mjekimevet.

896. T ramt n gjak, po u b vrasa n katund, dorrasi me mashkullim t shpis edh fer*ishte djepi n kjoft do t bahen e do t dalin prej katundit e do t shkojn nder miq, per me i u shmang rrezikut t vrass.

897. Me grani t dorrasit sl pn shpija e t vramit, seps "Grueja e Prifti nuk biejn n gjak".

NYE I NJIQINDENJIZETEPEST.
“Gjaku shkon per gisht”.

898. N kan t veter t Malevet t Shqypnis vetem dorrasi bijte n gjak, ase aj, i cilli thiqte, shkrepte e shprazte pushken a do arm kundra nierit.

899. Shpija e t, vramit nuk mujte me ndjek as me vr tjeterkend prej vllazensh, nipash a kushrijsh t gjaksorit, pos gishtit ‑ dorrasit ‑.

900. Kanja e vonshme pershin mashkullimin e shpis s dorrasit mj n ferishte djepi, kushrinin e nipat e ngiat, edhpse t dam, por per 24 or, n val t gjakut , e mbas 24 orsh do t’u qitte dorzn shpija e t vramit

NYE I NJIQINDENJIZEGJASHTT.
“Gjaku per gjak me mbet”.

901. Kur t vras shoqi shoqin dy vett, qi u fjalisen, e biejn t dy dekun, jesin krye i per krey, ase gjak per giak.

902. Shpijat e t vramvet nuk mnd t shtyhen n fjal, as nuk mnd t lypin shperblime lagjja lagies. ‑ Do t dorzaniten mbas kannit.

903. Po mbet niani i vrm e tjetri i shituem, atbot i shituemi do t'i a kthej tepricen e mimit t gjakut t vramit.

904. Po m'a vrau kush tm vll un u ova edh e gjuejta nji t shpis s dorrasit, tuj e shitue nji her e mj n njizet her, s mbramit drodha pushken edh e vrava t vllan e ktij a mun dorrasin e t'm vll, t gjitha varrt do t pleqno*hen e do t lahen, e i vrami jt krye per krye me t’m vll t vrm.

905. Po vrava at, qi pa shitue njizet her, varrt hupin, e jesin gjak per gjak me t vramin.

906. Po qita mb kend edh vetem e gervishta n krye, i kam 3 qese per varr.

907. Po i rash kambs i kam 750 grosh.

908. E shituemja n brz e perpjet k 3 qese, n brz e teposht k 750 grosh.

NYE I NJIQINDENJIZETESHTATT.
“Gjaku per faj nuk jet”.

909. do faj, qi fi baj Shqyptari Shqyptarit, tager k me e mundue me pleq e me pgje, pors nuk mnd t'a vras, 's "Gjaku per fj nuk jt".

910. Po m shau kush, e un e vrava, i a kam giakun.

911. Po erdh kush me m'i dhn zjarr shpis, a ksolls, a tbanit, un e prita edh e vrava, karn gjakun,

912. Po erdh kush me t vjedh, edh e shef tuj t'a zhberthye deren, e vrave, i k gjakun.

913. Erdh kush me t'a dlir vathin, e shef tuj t'a v tufen e gjas perpara, rrane me xjer*r gjn tande e atij s'i lodhet mendja me t'a lshue, po e vrave, bjen n gjak.

914. T’u mbat kush a t r, ti e vrave, bjen ne gjak.

915. T hypi kush n qaf, edhpse jn dy duer per nji krye, po e vrave, i k gjakun.

Oroe:
914 e 915 peshohen mbas rand*sis s fajit.

NYE I NJIQINDENJIZETETETT.
“Gjaku s’bahet giob”.

916. "Gjaku gjak, gioba giob, thot kanja".

917. Gjaku s'hup kurr.

918. N do faj me i r shpis s dorr asit shpija e t vramit, do t gjygjohen e do t ple*qnohen edh me pgje, ne e lypt nevoja; prose faji jt gjithher faj, e shpija e t vramit do t'a perligj Shpin e dorrast, 'si t'a shofin me udh pleqt.

919. N do giob me r shpija e t vramit, gioben e ln giob, pors giakun s'mnd ti ia hupin a giob s'mnd ti a bjn edhpse shpi e lig edh e lnun.

NYE I NJIQINDENJIZETENANDT.
Gjaku per pun t lig.

920. " Ata, qi kn shtat e dhn bashk, po u vran t dy n pn t keqe, shkojn gjak‑hups".

921. Parimi "Gjaku per faj s'jt", n dhunim t gravet e bjerr fuqin e vet.

922. "Mikun e prm, armt e gruen e dhunueme, kanja s'i perket."

923. I marruemi e e marruernja vetem atbot shkoin giak‑hups, kr t vriten n pn e n mndyr t keqe e me nji pushk.

924. Prindja e t marruemve nuk mnd t'i kerkojn per gjak por do t’i apin dorrasit fishekun e prishun me "T lumt dora"!

925. Do t qesin dorzn, s gjaqet e t marruemve nuk do t’i kerkojn perjet.

926. Po i kjau zmra prndes s t vramve, s dorrasi nuk i k vr n pn t dhun*shme, gjygii i shenjon bn mbas kannit.

927. Po e l Porota mbrend, dorrasi jt n dy gjaqe e n giob mbas kannit.

928. Po pshtoi njana lagje p u vr edh hiku, dorrasi, qi i gjet n pn t keqe, nuk mnd t'a vras mbrapa, 's bjen n giak, e lagje s vrame gjakun do t'i a laj.

929. Po duelen me marre grue e vajz a cuc, e po pshtuen p u vr ‑ hiken ‑ n dh t largt, ata i leit Flamuri per jet.

930. Po u hetue aj, qi i koriti edh i vn rrethin si ktij si edh t marruemeve, fisi, katundi e Flamuri i grin t dy, tuj jau b gjakun giob.

931. Grueja e vj a cuc, qi delshn me marre, do t digjeshin per s gjalli n grumbull t plehit. ‑ Ase i vejshin ndermjet dy turrave drush t ndezuna e a i bajshin me kallxue simahorin, a i leishin t shkrihen per mnder ndermjet dy zjarmesh. ‑ Me kn s mbrrijshin me i a xjerr fjalen s cilli e koriti, atbot i vejshin rrethin edh simahorit, edh i grijshin bashk.

NYE I NJIQINDETRIDHETT.
Vrasa pa hiri.

932. Vrasa p hiri nuk e k t ndjek*men me pushk. ‑ Dorrasi ln giakun e dorzanitet.

933. N'at gjak t xet dorrasi do te largohet e te rrj msheft mj qi t mirret vesht puna mire.

934. Hin gjindja e urt e, 'si t verte*tohen s pernjimend kie p hiri vrasa, qi u b, dorrasi ln mimin e gjakut edh dorzanitet.

935. Me vr kush ‑ edh p hiri ‑gruen me shtat xn, pos 3 qesevet t gjakut t grues, i a presin edh barrs 3 qese.

936. Po u perpush dorrasi per 3 qese te barres, kanja e ep me il t vramen, per me p pale a pat djal a vajz.

937. Po pat djal, dorrasi do t laj 3 qese per gjak t grues e 6 qese per gjak t dialit: po pat vajz, pos 3 qesevet t grues s vrame, do t laj edh 3 qese t vajzs.

938. Vrasa p hiri nuk k giob.

NYE I NJIQINDETRIDHETEPAR.
Vras me dorzani.

939. Me b me u ngatrrue nder vedi shpija e dorerasit e shpija e t vramit mbas gjakut t pajtuem, dorzanvet u duhet me h n flak e nuk do t bjn qi t’u dhunohet mni e dorzanija.

940. Po krisi pushka ndermjet tyne, Dorznt do t kerkojn mikun e prm prej lagjes, qi nisi pushken. "Gjaku shkon per gjak".

NYE I NJIQINDETRIDHETEDYT.
Pushka ndjek gjaksin.

941. Pushka e nisun k giob". ‑"Pushka e par k giob".

942. ‘’E shkrepmja k giob".

943. Po u fjalisen dy vet e njani e dredh pushken mb tietrin e e shkrep, por s'i ndez, po s'u vran n'at val, i pari, qi shkrepi pushken, bjen n ndeshkim t giobs.

944. Po e shkrepi i pari pushken e nuk i ndezi, i dyti i ndej gati edh e vrau, ky bjen n gjak, por jo n ndeshkim t giobs, s "Pushka e mbrame nuk jt me t paren".

945. Me shkrep pushka p hiri, i zoti i pushks bien n gjak, po vrau a shitoi kend.

946. Po hni kush n shpi t kuej e, pors t'a vjerr pushken n krrab, i kputet rrypi, shkrep pushka edh vret ndonji t shpis a kedo, i zoti i pushks bien n gjak.

947. Po e l miku pushken t ngreft edh shkrepi e vrau kend, i zoti i pushks bien n gjak.

948. Po e ver miku pushken'n krrab e kjo u thye e r pushka n tok, shkrepi edh vrau kend, i zoti i krrabs bien n gjak.

949. Kuji e krraba jn v per t vjer*run t pushkvet, pr i zoti i krrabs a i kujit do t'u vete menden e mos t'i lete t’u brejshin prej krijet.

950. Po u vr kush e mbet dekun n ni i krah e n tjetrin u shituen dy vet, jesin gjak per gjak‑ nji gjak, dy varr.

951. Po vrau kush gruen me shtat xn. kanja e ep qi t ilet e po, pat djal, dorrasi, pos giakut t grues, do t laj 6 qese per giak t djalit; po pat cuc, do t laj 3 qese per fmi e 3 qese per t'men.

952. Pushka e shtme per mik t prm t lshon n gjak, por jo n giob.

953. Pushka e shtme per grue a cuc t dhunueme s'k as gjak as giob.

954. Pushka e shtme per arm t mar*runa, bien n gjak, por jo n giob.

955. Pushka, qi vret p hiri, k gjakun gjak, por s'k giob as t ndjekmen.

956. Pushka e shkrepun mb kedo k giob.

957. Per do vras: 6 qese per gjak, 100 desh e 1 k giob Flamurit e 500 grosh ders s Giomarkut t'Oroshit (per Mirdit).

NYE I NJIQINDETRIDHETETRET.
Kush vret vendin, shkon gjak-hups.

958. Po vrau kush vedin, gjaku i shkon hups.

959. Shpija e vetvrasti bjen n glob, 's giobit vedin me t bjerrun t njij njerit e me t prishunat e drekvet.

960. Po vrau i vllai t vilan, gjakhups shkon, pors gioben e Flamurit do t'a bjn si mbas kannit.

961. Po vrau i biri t'an, s'e ndjek kush, pors i biri, dorrasi, grihet a prej fisit a edh katundisht.

962. Me vr i biri tmen, bjen n gjak me prndt e s'ams.

963. Me vr i shoqi t shoqen, bjen n giak me prndt e grues.

964. Me vr e shoqja t shoin, prnd*ja e ksaj biejn n gjak. (Ka ndoll qi prindja e k gri t bin, qi bate kt shemtim).

NYE I NJIQINDETRIDHETEKATERT.
Shkuesija e gjakut.

965. Shkues i giakut thirret aj, i cilli perpiqet t shpija e t vramit, per me e pajtue dorrasin.

966. Shkuesi i gjakut, po i duel n krye pns, k tager n kpuce.

967. Kpuct a opangat e shkuesit per*bahen prej 500 groshsh.

968. Kpuct e shkuesit t gjakut i ln shpija e dorerasit.

NYE I NJIQINDETRIDHETEPEST.
Pajtimi i gjakut.

969. Paitimi i gjakut bahet dy mndyrsh: a) me t him t dashamirvet t shpis s t vramit e te Famullitarit b) me t dalun t Krenvet, t Ders s Gjomarkut e djelmvet t Flamurit. ‑ N kt ras per do vras Dera e Giomarkut t'Oroshit mirrte 500 grosh.

970. N t dyja kto ras dorzant e kannit jn t domosdoshem.

971. I zoti i gjakut, pos mimit t caktuem per gjak, k tager me lyp nji hut (mar*tine) n krah t cillitdo, qi t'a ngul synin e dorrasi sht n detyr me i a pr aty.

972. Pa u ndreq puna e gjakut, p hi Dorznt e duhshem, p u caktue vadet e t hollavet t gjakut, trevezat e buks nuk shtrohen e buka nuk hahet.

NYE I NJIQINDETRIDHETEGJASHTT.
Dorzant e gjakut.
“Dorzan e bastar nuk hin kush me pare”.

973. Dorznt e gjakut i zgjedh shpi*ja e dorrasit.

974. Dorznt e gjakut jn ata, qi hijn per me mbajt larg do t persritun mnijet e ziar*mit, qi kishte me muejt me u ndez ndermjet shpis s t vramit e dorrasit.

975. Dorznt e gjakut, 'si t hijn nji her, nuk dalin m.

976. Dorznt e gjakut kn tager me i mbajt n fre ata, per t cillt kn h, e, po nuk vjeften kshillet e qortimet miqasore, kn tager me u a rrudhun pjt edh me kercnim, po luejten.

NYE I NJIQINDETRIDHETESHTATT.
Dorzant e t hollave t gjakut.

977. Dorznt e t hollavet t giakut i zgjedh shpija e t vramit.

978. Vadet e t hollavet t gjakut i caktojn Pleqt e burrat e urt, qi ndollen aty.

979. Vadja e caktueme e t hollavet t gjakut as shtyhet, as luhet.

980. Me b me dal mendsh dorrasi e me nis me lueit me Dorznt e t hollavet t gjakut e me i sjell me sot‑nesr, do t’i a oj t zot't t gjakut t hollat n vade t caktueme e detyrsin e qesin n katund, i cilli do t'a ngushtoj lasin e keq me i u pergiegj detyrs e, po e lyp arsyeja, mnd t'a giobisin.

981. T hollat e gjakut do t'i epen shpis s t vramit nper dor t dorzanvet e jo kurr drejt‑per‑drejt prej dorrasit.

NYE I NJIQINDETRIDHETETETT.
Buka e gjakut.

982. Buka e giakut sht ajo, kr ndermjetsit e pajtimit t gjakut me dis prej gjini*jet, shoksh e dashamirsh t zot't t glakut t’i shkoin n der dorrasit per pajtim t giakut e t hajn buken e gjakut t paituem.

NYE I NJIQINDETRIDHETENANDT.
Kryqi n der.

983. Kan sht, 'si t vhet per fije pajtimi i gjakut e, 'si t bahet buka, t hijn Dorznt si t gjakut si edh t t hollavet e t bahet kryqi n der t dorrasit prej t zot't t gjakut.

984. Kryqi n der sht shji i gjakut t pajtuem.

985. Kryqi xieret n gr t prakut t'eper t ders s shpis a nder pregjet e krahvet t ders.

986. Kryqin n der do t'a xjerrin dora e t zot't t glakut.

987. Hekurin ‑ sqeparin ‑, me t cillin u xuer kryqi, kan sht me e hjedh mbi pullaz t shpis s dorrasit.

NYE I NJIQINDEKATERDHETT.
Vllaznimi (Me pi gjak).

988. Si t’u pajtohen zemrat shpijavet t dorrasit e shpis s t vrarnit. Pijn giakun e shoqi‑shoqit.

989. Marrin dv gota t vogla, i mbushin pergiymsash me uj a me raki, ohet ndoqii prej dashamirsh e u Iidh dy gishta t vog*jel, i shpojn me gjylpan, tuj bn me lshue ka' nji pik vemas nder dy gota.

990. Mbasi t'a perziejn gjakun ase, mbasi t'a tundin mir, i shndrrojn gotat, me me duer kryqzue, i a kojn shoqi‑shoqit, tui e p giakun e njani‑tjetrit. ‑ Nder njiml pergzime qesin pushk e bahen si vllazen te ri njij nnet e babet.

L I B R I I N J I M B D H E T T .
KANUNI I PLEQNIS.

NYE I NJIQINDEKATERDHETEPAR.
Tagri e detyra e Pleqvet.

991. Plaku i pengut nuk mnd t’i lyp t falmet e t premet e kans, p e ndreq pnen.

992. Pleqt jn a t part e vllaznive a Krent e fiseve, zyra e t cillvet sht e pshtetun n themel t tagrit kannar.

993. Pa kta nuk mnd t bahet ndo'i kann i ri e as kurrnji gjygj a pleqni, qi do t per*shij a nji vllazni, a nji fis, a edh nji katund e Flamur.

994. Pleq thirren edh burrat m za per urti e qi jn regj nder gjygje e pleqni.

995. Per pn t veanta e per t kapme t posata, edh t permendunt mnd t mirren per pleq pgjesh e gjygii i bam prej 'tyne sht i njoftun prej kannit, mjaft qi t pleqnojn mbas ktij.

996. Pleqt e Kans kn tager me shmang do rrag e kercnim damesh e vraset, k me urti, k me fuqi bashk me katund e nder kerc*nime t randa frt do t lypin krahin e Krenvet e t djelmvet t Flamurit, per t pruin ne mend t dalunin mendsh.

997. Pleqt kn tager me mbledh katudnin, kr mos t due kush me i ndj gjygjit t folun mbas kannit e p krahambajtje.

998. Per pleqni t vogla do t mirren Pleqt n katund permbas v1laznijet e fisit.

999. Pleqt e mrrun per me b ndo'i pleqni, aty e n'at hov, qi t’u apin zabuken t fjal*isunt, tager kn me b gjygj e me e ue deri n mbarim.

1000. Jo ve Pleqt ase Krent e Kannit kn kt tager, por edh Pleqt e ashtjevet t veanta, 'si t’i ket zgiedh kush per pleq, kn tagrin e permendun.

1001. Si t’u epet Pleqvet n dor pengu i pelqimit, edh ne u pendojshin t fjalisurit, nuk mnd t'u a stermarrin pengun, as nuk mnd t’i ndrrojn ata Pleq.

1002. Parimi kannit sht: "Plak mbi Plak, gjygi mbi gjygj e b mbi b kanja nuk bn

1003. Pnt e randa, qi e vrugnojn nderen e katundit a t Flamurit, do t peshohen prej Pleqvet t katundit e prej Krenvet t Flamurit.

1004. Pleqt e Krent e Flamurit nuk mnd t kpusin kurrnji gjygi e nuk mnd t gio*bisin kend n katund, p i pas me vedi Pleqt e Strapleqt e katundit, n t cillin gjindet fajtori.

1005. Po ndolli s duel mendsh nji katund mrr me gjith Pleq e Vogjli, atbot ngre*hen Krent e Flamurit me Pleq e Strapleq vllaznish e fisesh e me gjith Vogjli ede e bien ne mend katundin e dalun dore.

1006. Po u ue ndoi katund per me u ngref luft Krenvet, Pleqvet. Strapleqvet e Vgjlis s Flamurit, rien t cillin gjindet, atbot do t bahet me dieje Dera e Gjomarkut, n z t s cills do t ohen edh Flamurt tjer e nen prije t ksaj Dere do t msyhet katundi i dalun dore. edh e bien n mend me ndeshkime giobsh, nie t xjerrun prej vendit, a edh me grime katundisht, n past b kush ndo'i fj per t grim.

1007. Sjelljet e ndeshkimet e permen*duna i veshen edh nji i Flamuri. kr t dal dore,me ndryshim qi Flamuri mar nuk mnd t xieret prej vendit, pors leitet prei Flamursh tjer mj qi t shtroj pengun.

1008. Kannet. qi vn nji katund me Pleq e Vogjli per vedi bj.fi. per hjeksi, pabesni, per vras a cubni, as Flamuri e as Dera e Glomarkut nuk mnd t’u a luej, mjaft qi mos t trillohen pn te reja, qi t jen kundra vendimevet jetike t kannit t Malevet.

1009. Nder gjygje e pleqni, qi i perkasin katundit mrr a njij Flamuri, Pleq t veant nuk kn tager me mrr neper dor. ‑ Kto do t peshohen pre.) Pleqvet e Krenvet t kans s Katundit e t Flamurit.

1010. Po r n faj nji Plak katundi, do t'a lshoj pengun n dor t Vogjlis.

1011. Po s'u gjegj me shtrue pengun, Vogjlija thrret Krent e Flamurit e zbashkut e bien n'arsye.

1012. Po r n fj kush i ders s Gjomarkut, gjygjin do t’i a bjn Krent e Vogjlija e t glith Flamurvet.

1013. Po r n fj ndonji prej Flamurtarsh, do t peshohet prej Krenvet e Vogjlis; e Kreu i Flamurit n faj do t peshohet prej Flamurtarit, Krenvet tjer t Flamurit e prej Vogjllje.

1014. Edheps Plak, a Krye, a i Ders s Giomarkut, pengun do t'a lshoj n dor t Pleqvet e t Vogjlis, po bani kush vj mb 't.

1015. Pleqt do t bjn gjygj p kra*hambajtie e p u thye prej nendoresh a t folmesh prej njanit a tietrit.

1016. Po u hetue ndo'i Plak s e bani gjygjin me krahambajtje e kundra kannit, ve pse i thyem prei mendoreve t'ans kundershlare, pos faqes s zez, s'e mrr kush m per Plak.

NYE I NJIQINDEKATERDHETEDYT.
Pegjet.

1017. "Pengu i lshuem nuk mirret m".

1018. Pengu sht nii shj i landt, qi epet n dor t Pleqvet gjygjtar me tager qi t bjii gjygj mbi ankimet e dy kundershtarvet.

1019. Pengu thirret "Pengu i pelqimit a i zabuks".qi don me thn s, tuj e dhn pen*gun n dor t Pleqvet gjygjtar, kta gjinden gati me i ndj gjygjit e pleqnis.

1020. Pleqnlja e gjygji bam p pgje,faqe kannit s'k vjeftje.

1021. Para s t fillohet gjygji, pgjet do t jen n dor t Pleqvet, e t kapunt n padi, pose qi nuk mnd t luejn m, ata lidhen edh me l opangat, ase Pleqnin e preme prej kannit.

1022. Per peng xhet arma, fisheku, ortari a edh kutija e duhnlt, mj qi t biejn pg*jet, qi t’i parasohen vjeftjes, per t cillen kapen.

1023. Nder pleqni ankimesh, zhgarkimesh a shplfjesh flala e gojs nuk pelqehet per peng, duhet shji.

1024. Fjala peng jt vetem atbot, kr t'i flas kush kuej kaq e kaq, per n'i a ndreqt nj i pn.

1025. Po i a ndreqi pnen, t folmen i a k dptyr burrit t hue.

1026. Po ngulen Pleqt e pegjevet njani ne mende t vet e tjetri n t ve'n, do t’u siellen Pleqve tjer, pors per t prishuna nuk mnd t’u randohen t fjalisunvet (t zotvet t pegievet).

1027. Opangat e Pleqvet do t’i lajn t zott e pgjeve, s njani aq tjetri.

1028. Opangat e Pleqvet lahen jo mbas andjes s Pleqvet, por mbas randsis s ple*qnis: "Mbas pengut shkoji opangat". ‑ "Mbas gja*jet shkojn opangat".

1029. Pleqnija e njij paradites k ps grosh. ‑ (heret nuk baheshin pleqnit mbas*dite.)

1030. Per pleqni t dme me "gr", t kapunt do t lajshin k 10 grosh per pleqni.

1031. Para s t’i a hijn gjygjit Pleqt, do t bjn kt b: Per kt t mir t Perendis (mb nji shj Besimi) e si e bajsha mue m ndimoft, gjygjin nuk do t'a baj me dredhi e me krahambajt*je e, mj k t m'a mrr mendja e shpirti, nuk do Vi baj lak kannit e gjygjit t drejt!

1032. Jashta katundit nuk k tager kush me gjet Pleq.

1033. Po duel kush me lyp Pleq n Flamur, nen t cillin gjindet, do t mrr per Plak nji prej Krensh e jo prej VogjIijet.

NYE I NJIQINDEKATERDHETETRET.
Shtim Pleqsh.

1034. "Gjygi mbi gjyg’’ e Plak mbi Plak kanja nuk bn ".

1035 "N mos t pelqeft gjygji, tek a'Sh.Pali". ‑ "N mos t pelqeft gjygji, tek a'Gryka e Oroshit". ‑ Dera e Gjomarkut themeli i kans".

1036. Po i a dorzove pengun Plakut, e ky t'a bani gjygjin, s'k pse lyp m Plak e gjygj.

1037. Po s't'a mbushi menden gjygji i Pleqvet, qi ti i zgodhe e i pelqeve, tager sk me e stermarrun pengun t'and as me zgiedh Pleq tjer.

1038. Po u vojt mendja t zotve t pgjeve, s u sht b gjygji pa' rrug e me kraham*bajtje, kn tager mos me i ndj pleqnis.

1039. Pleqt e par nuk lshojn pgjet, pors kta jn n detyr me dlir vedin, tui jau lshue pgjet e veta n dor Pleqvet t dyt t zgled*hun prej sish, e mbasi t jau shtrojn gjygjin e bam, do t peshohet prei Pleqvet t dyt.

1040. Po e bn t keq gjygjin e Pleqvet t par, kta t dytt u mrrin pgjet t fjal*isunvet e, pos qi jesin pa' opanga, kta do t lajn opangat e Pleqvet t dyt.

1041. Pleqt mnd t stohen mj n tri lagje: po s'e kputen gjygjin, atbot do t hijn nder kren deri n Der t Gjomarkut, qi sht therneli kans. Pertej ksaj Dere s'ka.

1042. Po duel i mir gjygji i Pleqvet t pare, pgjet e para do t lajn dy lagje opangash: Pleqvet t par e t dytvet.

1043. Po ndollen gjygje a pleqni t randa, zhvillimi do t lypet n der t Gjomarkut.

NYE I NJIQINDEKATERDHETEKATERT.
Porota.

1044. Porot a Poronik me goj t kannit thirren ata nierz t cillt shenjohen me gisht prej gjygjit, per me b b e nie xjerr s keq ndokend.

1045. Poronik do t.jen asish:

a) qi mos t jen gjet n b t rrjshme,
b) qi mos t kn ndo'i mllef as kundra lagjes, qi bn b, as kundra asaj qi veshtron bn,
c) qi mos t jen gjind Iloftar. qi vierrin shpirtin n krrab per nji mull buk.
d) *qi, nmose me hamende m nd t diejn ndo'i pn, a mnd t'a hetojn m lehtas:
e) s'do t jen gra, 's kanja s'i xn.
f) qi mos t jen t betuem e mnisa.

1046. Peregjithsisht beja p Porot s'bahet.

1047. Parimi i kannit sht: "Beja k Poroten, Porota k mundin nder hetime e t lidhmen".

1048. Prifti s'ohet n b; por, me qil*lue s i lypet beja, si per me l vedin, si edh per Poronik, ky xhet per 24 vet.

1049. Nji krye i Flamurit, po u thirr n nji b 24 vetsh, 12 i a nief gjygji e per 12 t pan*jefun sht vet.

1050. Aj, qi u prn Poronikvet n b,nuk njifet per Poronik. Parimi i kans sht: "Njiqind Poronik por i zoti s'njifet".

1051. Porota nuk shkon n b, p i u lidh i zoti i bs".

1052. Aj, qi prn bs, do t’i lidhet Porots, qi, po duel beja e rrjshme, t laj gioben e Kishs per dhunim t bs se rrjshme, gioben e Flamurit a t katundit, si mbas numrit t Poronikvet e dypernjahen t zot't.

1053. Gjygji do t niefin per Poronik gjind prej vllaznijet e prej katundit t'atij, qi do t’i prij bs.

1054. I zoti i bs do t’u shkoj Poronikvet t niefun per der, per me i b me dieje se gjygji i k nief per betar.

1055. Poronikt e panjehun, qi i gjen vet i zoti i bs, ne gjygj e para Pleqvet do t’i kallx*oj emen per emen, si i kallxuen atij t njefunt.

1056. Edh Paronikvet t paniefun do t’u shkoj per der i zoti i bs per me u kallxue, s i k zgjedh per betar.

1057. Gjymsen e Poronikvet i njef gjygji, e gjymsen tjeter i gjen i zoti i bs.

1058. Pleqt, mbasi t'a njefin Poroten, do t’i thon t zot't t bs qi, per ne past dyshim prej ndonjanit nder Poronik t niefun, s kishte me e ln Iidh prei ndo’i reset a mllefit, t kallxo*j aty.

1059. I zoti i bs, si t diftoj arsye t themelta per ninin a tjetrin nder Poronik t nje*fun, Pleqt e gjygjit jn n detyr me i ndrrue.

1060. Ndrrim Poroniksh mnd t bahet mj n tre vet, por jo m.

1061. Dita e bs i caktohet Porots, e i zoti i bs sht n detyr me e mbledh.

1062. Porota, para s t shkoj n b, do t perpiqet me b hetime k t mundet, me e shqyrtue t zon e bs, qi mos t shkoj n b t rrjshme.

1063. Porota k tager me b hetimet e veta e, po kje eshtja e padis teper e rigatrrueshme, k tager me e shty bn mj n gjasht muej, tuj vijue nder hetime.

1064. Per ngatrrime t randa frt e qi kapin hapt, Porota k tager me e shty bn, edh me vjet.

1065. Si t kt b hetimet e veta' Porota e, si t’i kt hull fjalt haj per me e lirue me b t shpifunin, haj me e ln lidh, s'k pse shtry*dhet, a njanen a tjetren do t'i a kallxoj t zot't t bs.

1066. Edh nji nder Poronik, 'si mos t ndigjoj me e b bn, i zoti i bs jt lidh.

1067. Kan sht, qi nji Poronik a edh m, qi nuk don me b b, do t’i a shndosh zmren t zot't t bs, edh me b, ne e lypt, s nuk e lajn lidh prej ndo'i mllefit a mnijet, por vetern prej' drojet e dyshimit t mos shkoin n b t rrjshme.

1068." Po hngri buk Porota, bn e k t bame".

1069. Po u mblodh Porota, edh hn*gri buken e bs, i zoti i bs del i pafai; Porotes s'i jt tjeter ve me shkue n b.

1070. Po e l buken p hnger Porota,

i zoti i bs jt n faj.
1071. Po s'u gjegj zhgarkuesi me ardh n dit t caktuerne, per me p bn, i shpifu*ni mundet me fjet n qetsi, s me buk t hngerme prej Porotet, ajo duel i pafaj.

1072. Porota do t’i thot zhgarkuesit a t vj me p bn, a t qes kapucarin.

1073. Zhgarkuesi, edh ne u perpusht ndo'i dit, s mbarmit, a do t shkoj me p bn, a do t qes kapucarin.

1074. Porota, per ne u mbledht me b bn jashta dits s caktueme, s'k tjeter buk, por shkon n b e derdhet n pnt t vet seicilli.

1075. N dit, qi do t bahet beja, do t pranojn edh Pleqt e gjygjit t bam.

1076. Beja do t bahet me kt rend:

a) prn n b i zoti, per me i a shndosh zmren Porots,
b) mbas ktij do t bjn b ata, qi e kn m afer me giak;
c) mandej bjn b Paronikt e njefun prei gjygjit.
d) s mbramit Poronikt e paniefun.

1077. Fjalt e bs do t shqyptohen p ndrrim e sikurs i k nief e rreshtue gjygji i Pleqvet.

1078. T giith s Poronik t jen, do t bjn b, tui e pshtetun doren mb shj t besim*it, perpos n falt a n jashtoft kend per nder vet i zoti gjs.

Oroe:
Dukagjini, Malsija e Gjakovs e s krahina tjera Poroten e njefin dis per "dor bejet" n Kish, e dis tjera e lajn per "me ndigiue bn".

NYE I NJIQINDEKATERDHETEPEST.
Kapucari.

1079. Kapucar thirret aj, i cilli difton fajin e ndokuej, si bj.fj. ndo'i viedhni t mshefne, a ndo'i vras t hupne permbas hetimeve, qi bn .

1080. Kapucari peregjithsisht nuk del faqe, a ndoll s del edh iltas.

1081. Kapucari do t ket kpuct e veta permbas t folmevet t zot't t gjs se vjedhun a t gjakut t hupun.

1082. I zoti i gjs s viedhun a i gjakut t hupun, para s t’i flas kpuc kapucarit, do t shkoj n katund t pandehunit do t mrr dy shok t tij e bashk me 'ta. do t’i shkoj t dera, per me lyp arsye prej tij.

1083. Si mos t'i vhet kurrsesi i pan*dehuni, i zoti i gjs do t'i kallxoj s do t flas kapucarin n shpin t tij.

1084. Po i th i pandehuni, s sht i lir t flas kapucari s t duei po duel n fj, kpuct e foluna kapucarit do t'i laj ky.

1085. Po i foli kush kpuct kapucarit p e b me dieje t pandehunin, edh n dalt fajtuer ky, kpuct e foluna prei t zot't t gjs pergjymsash do t'i lajn.

1086. Kpuct e kapucarit jn me dor n b, qi mos t randohet i pandehuni me teprime t foluna, edh n dalt n fj.

1087. Kanni i pergjitht sht, qi kpuct e kapucarit nuk mnd t kalojn mimin e gjs s hupun.

1088. Gruen s'e xn kanja per kapu*car.

1089. Kapucarija e hershme me dor n b kishte 50 mi n 500 grosh.

1090. Kapucari i gjetun n rrn do t late gjn e huej ne vend t cubit. (Dukagjini)

NYE I NJIQINDEKATERDHETEGJASHTT.
Pagesa e Kapuctarit.

1091. Kapucarlt i nepen kpuc:

Per gjak t hupun 1500 grosh
vath, shpi et 1 t ihyem 500
mushk 1000
kl 500
ogi 500
k hullijet 400
thi t mbajtun 500
lop t barrs 150
gomar 150
mzat 100
dele e dh 25 grosh
vi t njom 25
thi 23
edhe e kingj 10

1092. "Kapucari hjek bn". Po duel kapucar nji burr i’ndershem, beja nuk i epet t pandehunit, do t'ap arsye.

1093. "Kapucari xjerr gjn e hupun". Si t tumiret kapucari prej Prittarvet, i pandehum jt n faj, e do t’i a kthej gjn t zot't si mbas kannit.

NYE I NJIQINDEKATERDHETSHTATT.
Prittart e Kapuctarit.

1094. Prittar ' jn ata, zyra e t cill*vet sht me b hetimet e dhunshme, tuj e rrethue kapucarin me t pvetuna t shpeshta, tuj a v menden, mos po bn lak nder diftime e mos t’i zhgarkohet kuej.

1095. Prittart do t jen nierz t ndershem, t’urt e veshtak, e t rregjun nder shqyrtime e hetime.

1096. Prittart do t jen prej asish, qi gjygji i k nief per Poronik.

1097. Si s'a'kan, qi kapucari t dal iltas, asht k tager kapucari me lyp me emen dis prej Poroniksh, t cillvet u xn bes m frt s nuk e qesin.

1098. Parase t fillojn me b hetme, Prittart do t'a vjn n b kapucarin, qi do t kallxoj drejt, p krahambajtje e p mllef.

1099. Mje n tri lagje Prittarsh mnd t'a shqyrtojn kapucarin.

1100. Gjiths her t flasin Prittart me kapucarin, msheftas do t flasin.

1101. Po th kapucari, s ajo gj e vjedhun sht shitun, Prittart do t dergojn gjin den per hetime.

1102. Po th kapucari, s gjaja e vjed*hun sht pr, Prittart do t lypin nji shj prej tij, bj.fj. nji cop lkur, brynat, a ndonji gjymtyr tjeter.

1103. Si t tumiren diftesat e kapucar*it prej Prittarvet, mohimet e cubit a t gjaksit, edhpse t rrjshme, nuk mnd t’i ndalin kush deri t beja: por Porota k tager me i ndal doren e mos me e ln me shkue n b t rrjshme.

1104. Po duel kapucari i dyshuem faqe Prittarvet, tuj kn ky n t drejt, e duel edh e kapi per krahi cubin a gjaksorin, kpuct i k t preme 500 grosh mi n 1500 grosh.

1105. Prittart do t bjn b mos me qit kapucarin per t gjall, pos s n dasht me dal vet

NYE I NJIQINDEKATERDHETETETT.
Burrat e Malevet t Shqypnis n kuvend.

1106. Kuvendi sht nji bashkim fisit a fisesh me Kren, Pleq, Sterpleq e Vogjli a Djelmni t dheut, qi kan qellim me rrah ndonji ashtje a me lidh ndonji bes.

1107. Kuvendet bahet pjesnisht a edh pergjithsisht.

1108. Kuvende t pjesshme jn ato t katundeve, n t cillat mrrin pjes Pleq, Sterpleq e Vogjlija e njij katundi.

1109. T pjesshme thirren edh ato kuvende, n t cillat bashkohen t gjith Pleqt e Sterpelqt e Vogjlija e Fiseve t ndryshme qi sundohen prej njij Kreut.

1110. Kuvende t pergjithshme jn ato, n t cillat bashkohen Pleq, Sterpleq, Vogjli me Kren e me Der t Gjomarkut.

1111. Nder kuvende, gjygje e peshime mrrin pjes:

a) Dera e Gjomarkut t'Oroshit,
b) Krent e fisevet,
c) Pleqt e fisevet e t katundevet,
d) Sterpleqt e fiseve e t katundevet;
e) Djelmnija e Vogjlija e t gjitha fisevet;
f) Kasneca fisesh,
g) Giobtar.

NYE I NJIQINDEKATERDHETENANDT.
Vende kuvendesh.

1112. bashkime kuvendesh mbahen a nder oborre Kishsh, a nder rrenime t vietra faltoresh, a n zemer t vendit.

1. Mirdita n Sh.Pal a n Gryk t'Oroshit.
2. Lura tu Kisha n katund t vjeter.
3. Thkella tu Kroni i Fikut n Perlatai.
4. Matia n Lis.
5. Malsija e Lezhes (Zhuba) n Molung, k Dardha Kerbuc.
6. Dibra ?
7. MaIsija e Krues n bend.
8. Malslja e Tirans n Martanesh.
9. Malslja e Elbasanit?
10. Laberila (Arbrija)?
11. Arbnija n Larushk.
12. Kurbini n Djerr t Selits, n La *Sebaste.
13. Luma n Bicaj.
14. Hasi ?
15. Malslja e Gjakovs tu Vorret e Shals.
16. Dukagjini n Koder t Shen Gjergjit (Shosh).
17. Puka tu Qyteti i Puks.
18. Postripa n Qytet tu Xhamija (Drishte).
19. Mbishkodra tu Kisha e Brigjes* Rapsh.
20. Kelmendi n Qaf t Berdelecit.
21. Capa (Zadrima) n Daj.
Nikaj n Merteur tu Kisha e Nikajvet. Merteur e Krasniqe tu Blni i kuvendit (Selmaj).

1113. Burrat e bashkuern n kuvend rrijn n gjyms rrethit: asht qi t mnd t shofin shoqi shoqin e po u thirr kush. t kt shteg per me u duk nder Kren e Pleq.

1114. Burrat e dheut n kuvend rriin t'armatisun.

1415. S te jen n kuvend burrat e dheut, s'k tager kush i huej me u perzie nder 'ta.

1116. Nder gjygje e peshime Krent e Pleqt rrijn n vedi e Vogjlija n vedi.

1117. Krent e Pleqt rrijn n kuvend mbas prijet e tagrit.

1118. N kuvend, s t flas niani, t'jert do t ndigiojn e t heshtin.

1119. ashtjet e vogla e t kapmet, qi k katundi shoq me shoq, Pleqt e katundit bashk me Sterpleq e Vogjli kan tager me i zhgarkue.

1120. ashtjet e randa, qi i perkasin njij fisi mbar, do t peshohen e do t pleqnohen prej Krenvet t fisit bashk me Pleq, Sterpleq e Vogjli.

1121. ashtjet, qi i perkasin njij krahine mrr ‑ ase shtetit, ‑ do t peshohen nder kuvende t pergjithshme: "burr per shpi".

1122. Fiala e rand nuk bahet n kuvend.

1123. Kanja s'bn qi t shahet kush n kuvend, po bani kush kt pn, do t giobitet mj n 5 desh.

1124. Po i th kush kuej, se rrn ne kuvend, do t giobitet mj n 500 grosh.

1125. Po i a shkrepi kush kuej armen n kuvend, shpija i digjet e siellsi i arms grihet kuvendisht e shkon gjakhups.

NYE I NJIQINDEPESDHETT.
Dera e Gjon Markut.

1126. Dera e Gjomarkut sht themeli i kans.

1127. Xen kryet e vendit n do vend e kuvend.

1128. Nuk mnd t leitet.

1129. Nuk mnd t sodumet.

1130. Nuk mnd t xieret prej vendit.

1131. Pertei ksaj Dere s’k vazhdim ashtjesh.

1132. Ka tager me mledh kren e Vogjli n ras t kuvendevet t pergjithshme.

1133. S her t'a lyp nevoja k tager me derdh kasneca per t grishun t dheut "burr per shpi" e me i mbledh n Sh.Pal.

1134. N do gjygj a pleqni k tagrin e fjals s kputne.

1135. Ka tager me sodum e me xjer*r prei vendit.

1136. Ka tager me dnue per dek: "kortart jn t fisevet, kryet sht t Gjomarkut".

1137. Ka tager me i a hjek prijen a parin atii, qi t xhet n hjeksi e tradhti t vendit. ‑Porse nuk mnd t’i epet kuei jashta vllaznijet, tu kn trashigim planguer‑tagruer.

1138. Ka tager pjese n do giob.

1139. Ka tager mbi 500 grosh per do vras.

1140. Para s t dal me kren e Vogjli t fsevet, per zbatim t kannevet ndeshkimore, do t'a shtroj pengun, e po u gjet n ndonji fj, do t pergjegjet si mbas kannit.

1141. Do t’i vhet giobs si do nen*shtetas.

1142. Kur del per paitim t dheut, k tager mb "Razogj" (dy hae buk).

1143. Po u lyp per Poronik cillido i ksaj Dere, xhet per 12 t panjehun.

1144. Kur t dal n'ushtri, k tager prije e urdhnimi.

1145. Per faje, qi j'ne per une zjarmi, edh kt Der e perket lima (s me b shj).

NYE I NJIQINDEPESDHETEPAR.
Krent e fisevet.

1146. Krent jn t part e fiisevet.

1147. Krent jn me plang.

1148. S i cilli krye k tager mbi fis t vet: "Kortart jn t fisevet, kryet sht t Giornarkut".

1149. Nder gjygje e pleqni mbrenda i rrethit t njj kreut, nuk mnd t’i perzihen krent e fisevet tjera.

1150. Kreu i fiisit, bashk me Pleq e Vogjli t vllaznive k tager me mbajt kuvende me lidh bes, me b gjygie, me giobit e me leit.

1151. Kreu i fisit nuk mnd t paditet nder kren t fisevet tjera e nuk mnd t'a ngushto*j kush per gjygie e pleqni t bame.

1152. Kreu i fisit nuk mnd t baj vendime a pleqni mbi vendime t kannit.

1153. Po bani kush vj mb kren, kta do t peshohen pre j PIeqvet e Vogjlis s ven*dit, a edh prej Deret t Giomarkut.

1154. Kreu i njij fisi s'k tager me djeg, me sodum, me gri, me xierr prej vendit. Lypet Dera e Glomarkut me kren e Vogili t fisevet tjera.

1155. Per t giobitun e t leitun t njij kreu, mjaftojn Pleqt. Sterpleqt e Vogiliia e fisit.

1156. Me u ue kush prej VogjIijet e me vr ndonji prej krensh a Gjiomarkajsh, bjen n gjak si per vras t do njerit.

1157. Kreu i fisit, si do njerl prej Vogjlljet, mnd t giobtet, mnd t digjet, mnd t leitet, mund t sodumet, mnd t grihet mnd t xieret prej vendit.

1158. Kah pronet e pasunija, kje n fush, n bjeshk e n vrri, do t shikjohet tagri planguer i s t cillit.

1159. As dera e Glomarkut, as krent e fisevet e as Pleqt e katundevet s'munden me pas ndonji tager mbi gj e pasuni t tjervet.

1160. Vogjlija e fisevet s'i k detyr as kreut e as Ders s Gjomarkut t dhet e telozen.

Oroe:
Krent (Flamurtart) e Malsis s Glakovs: Nikaj, Mertuer, Gash e Krasniqe., kn tager mbi nii rend t'ujit (vad) prej kujrijet, pos atij, qi kn si do shpi.

NYE I NJIQINDEPESDHETEDYT.
Pleqt e katundevet.

1161. S i cilli katund k Pleqt e fisit.

1162. Pleqt e katundit kn tager me mbledh katundin n kuvend.

1163. Pleqt e katundit nuk kan tager me giobit as me let kend, p pelqim t Sterpleqvet e t Vogjlis.

1164. Pleqt e katundit nuk perjashto*hen prej zyrevet t katundit, as prej angarijet e prej punve t perbashkta.

1165. Pleqt e katundit nuk perjashto*hen prej ushtrijet.

1166. Me r n faj Plaku i katundit, do t’u a shtroj pengun Sterpleqvet e Vogjlis.

1167. Po i u randue katundi me Pleq ndonjij fisi, Plaku i t randuemit k tager me e mprojt edh me kren t fisevet tjera.

NYE I NJIQINDEPESDHETETRET.
Sterpleqt.

1168. Sterpleqt mbajn anen e Vogjlis.

1169. Sterpleqt kn tager me ue zanin, kr t shofin s po randohet Vogjlija me gjygje e pleqni kundra kannt.

1170. Sterpleqi bashk me Vogjli a Djelmni fisesh jn giobtar.

NYE I NJIQINDEPESDHETEKATERT.
Giobtart.

1171. Giobtar thirren ata, t cillt ne*men t kuvendit mbar reshten n vath t gjs s t giobitunit, per t mrr aq kren desh a qe si mbas t premes s gjygjit t krenvet, t Pleqvet, e t Vogjlis.

1172. I zoti i vathit nuk guxon me i ndal giobtart qi mos t’i hijn n vath.

1173. Po bani kt pn, burrat e kuvendit dynden t gjith edh i brumbullaksohen n der.

1174. Po bani s bani flal i zoti i gjs, kn tager me i a shtue gioben.

1175. Giobtart zgiedhin vet desh e qe per giob e i zoti i gjs nuk mnd t’i ndalin.

NYE I NJIQINDEPESDHETEPEST.
Zani i vogjlis nder gjygje.

1176. Po s'i pelqej Vogjlija t dmet e krenvet e t Pleqvet, kn tager mos me u ndej n 'to.

1177. Krent e Pleqt do t vhen rishtas n peshim t punvet.

1178. Po e tumiren gjygiin e krenvet e t Pleqvet Vogjlija, kan sht qi t bertasin njij zani: "kamba e huej, kaptinat t’ona".

NYE I NJIQINDEPESDHETEGJASHTT.
Leqija.

1179. Me leit, me goj t kannit, don me thn: me d, me ln mbas dore e me shkep njij shpi, tuj i a hiekun do tager, hir e nder, si kah katundi, si kah Flamuri.

1180. Katundi k tager me leit, por jo me xjerr prej vendit.

1081. Kapucari do t kt kpuct e veta permbas t folmevet t zot’t t gjs se vjedhun a t giakut t hupun.

1182. Me djeg, me sodum e me gri s'k tager as katundi p flamur e as flamuri p katund.

1183. Rast per me leit kend jn:

a) Kur mos t duei kush me u lidh me bes me katund a flamur,
b) kr t shes kush katundin e vet me hieksi e trathti,
c) kr t’i pervaret kush njij gjygjit a vendimti t folun kuvendisht prej katundit a fla*murit;
d) kr t baj kush ndo'i faj t dhnshem n katund, n flamur a jasht ktyne e mos t’i shtro*het gjygjit,
e) per dhn t barne jashta katundit a flamurit, po s'u gjegj fajtori me shtrue pengun n katund e n flamur t vet, kta hjekin dor prej 'tij, tuj u a ln shtegun t lir gjithnjatyne, qi kjahen mb't t bjn shka t duen me 't.

1184. Po nguli katundi edh i a ndali doren flamurit n t djegun a n t sodumun t njij faqeziut, qi vrugnoi katundin a Flamurin me ndo' dhn teper t shemtuerne, flamuri k tager, a me leit at katund, a me mbledh flamurt tjer, per me e pr n mend.

1185. Po e l ve me t leitun, as merr e as nep me 't, mi qi t'i shtrohet gjygjit e giobs.

1186. Si t’i a shtroj pengun flamuri katundi i pervarun, flamuri e giobit mbas peshim*it t fjit.

,1187. Shpin e fjtorit e djegin, esodu*min me bm e me dh, e shkaktarin e fjit t dhn*shem e grijn kuvendisht me gjakhups e robt i a xjerrin prej vendit.

1188. Po kje mbrapshti teper e dhun*shme e sherntueshme, pos t diegunit, t sodumit, t grimunit e t xjerrunit prej vendit, flamuri edh Shpin i a pret.

1189. E premja e shpis sht, kr ti zhgulin gurt e kater skepeve t shpis per rrz, themelit. ‑ Kjo bahet, mbasi t digjet shpija.

1190. E premja e shpis n kan shen*jon, s gjindj a e asaj shpij e j n t xj errun prej ven*dit me lang e plang e pergjithmon, e perkrah fla*muri xhen t dalun fare.

1191. Pasunija e tundshme u bahet giob e e patundshmja do t jes zmojle (djerr), per kullos t flamurit.

1192. Me t leitun nuk mundet kush i katundit me marre e me dhn; e, po muer e dha kush, jt i leitun edh aj e bjen n'ato ndeshkime si i leituni.

1193. Trajta e t leitunit sht njikjo: "Me d kend per mort e per gjell". ‑ "Me leit kend per mort e per darsem e per uhn e miel*lit".

NYE I NJIQINDEPESDHETESHTATT.
Zjarmi, t sodumt e t grimunt.

1194. Digjet, sodumet, grihet katundisht xieret prej vendit me lang e plang:

a) aj, i cilli i shpifet n pn t rand a vn dor a vret Priftin;
b) kush vret mikun n bes, grihet, gio*bitet, digjet e xieret prej vendit:
c) kush vret per fis, digjet, giobitet e xieret prej vendit
d) kush vret mbas pajtimit t gjakut, dig*jet, giobitet e xieret prej vendit,
e) kush vret "Vra e hup". digjet, giobitet e xieret prej vendit;
f) kush vret gjaksin n bes t vet.. grihet,digjet, giobitet e xieret vendit,
g) kush vret t kushrinin, per me u b i zoti pasunis s tij, grihet, digjet, giobitet e xieret prej vendit,
h) kush t’i laj mbrend fajtort e Flamurit, digjet, giobitet e xjeret,*
i) aj fis, qi nuk prin mb fajtort, giobitet e leitet.

1195. Po r kush n ndonji kso fajesh, grihet katundisht, giobitet, digjet, pernt i prehen, kopshti e veshta i sodumen e xieret prej vendit me lang e plang.

1196. Per Prift t vrm gjaksi xieret prej vendit per gjithher e per faje tiera, qi i per*mendem, xieret per 5‑15 vjet.

1197. Unen e zjarmit e spaten nuk mnd t’i qes kush n pn (as katundi, as Flamuri e as Dera e Gjomarkut) per pos doret t zot't t shpis, qi r n faj.

1198. Dora e fajtorit do t baj shj n t djegun e n t sodumun, tuj i shqyptue flalt e dokshme: "I mrrsha t ligat katundit e Flamurit".

1199. Po s'u gjegj ky me b shj me zjarm e askush tjeter i shpis s fajtorit. Plaktu i fisit do t’i thot ndokuej, qi e k fajtorin m ngiat e detyra e ktij sht me mrr unen e spaten e me i pri katundit e Flamurit n rrnim, permbas t cilit katundi e Flamuri mar do t vj dor n'at rrnirn.

Oroe

E djegmja e shpis per do vras nuk k kn: kjo pn k hi n veprim von. ‑ Qeverija tyrke e qiti ne veprim e kasnecija e sa shpijave t forta, me t zi qi e priti kt pn. ‑ E kerkuemja e giakut prej shpis s dorrasit mar nuk k kn; kt e dishmon edh fjala e kannit "Giaku per gisht": por, per me mrr gjakun m letas, e pershin mashkullimin e shpis mar deri t damt zjarmit n'ato 24 or. Vende‑vende qiten n pn edh "LEIN" e gjakut, tuj pershi vllaznin mar. Per do vras shpija e dorrasit do t late giob, do t'u epte buk djelmve e Flamurit e n Mirdit do t late dorrasi 500 grosh Ders s Gjomarkut.
Lakmimi i pares i dis krenve e djelmve t Flamurit n shoqni t Pleqvet i shtuem edh i rriten dis pn, s per me mbush kuleten e mullen.

NYE I NJIQINDEPESDHETETETT.
Lajmtari.

1200. "Laimtari nuk bn faj, nuk xhet.

1201. Lajrntar thirret aj, i cilli on ne vend porosin e derguesit.

1202. Lajrntari dergohet:

a) pre' n shpije t veant t tietra;
b) prei nj ii katundi t tjetri,
c) prej niij flamuri t tjetri.

1203. Laimtari bn flalen e niij shpi*je, t njii katundi a t nij flamuri.

1204. Lajmtari nuk e mrr pergjegjen mbi vedi as t lagja, qi e dargon, as t lagia, s cil*ls i dergohet; sht bajsi i fjalvet t porosituna.

1205. Lajrntari do t jt i lir n'udh t vet.

1206. Lajmtarit nuk i xhet per faj flala e folun, seps flet n'emen t'atij, qi e dergon.

1207. Lajmtari sht miku i derguesit e, po e gjet gj s t jt n kt zyre, i pritet mik der*guesit.

1208. Me u pr lajmtari i njij shpije, pretari bien n gjak me shpi, qi e dergon.

1209. Me u pr lajmtari i njij katundi, pretari bjen n gjak me katund.

1210. Me u pr lajmtari i njij flamuri, pretari bien n gjak me flamur, qi e dergon.

1211. Me u pr lajmtari permbas fjals s njij flamurit tjeter, bien n glak flamuri me fla*mur.

1212. Me e pr laimtarin nji 1 katundit t tij, pretari grihet katundisht.

NYE I NJIQINDEPESDHETENANDT.
Kasneci.

1213. Kasnec a i lajm thirret aj, i cilli hap e lajmon urdhnat e Kretu t fisit a per der, a prej njij patalokut t caktuem prej Kreut, prej Pleqsis e prej Vogjlijet.

1214. Zyra e kasnecis sht plangore e trashiguese.

1215. Kasneci i fisit do t’i a derdh zanin e ftimit mrr fisit prej Patalokut t caktuem.

1216. Kasnecat e katundevet do t shkojn per der, kr t lypen "burr per shpi".

1217. N do rrezik a kercnim kasneci do t gjindet gati me i dhn "kushtrim" fisit.

1218. Kasneci me gjith shpi sht i perjashtem prej ushtrijet.

1219. Kasneci 'nuk mnd t’u mnjanohet punvet e zyrevet t perbashkta t katun*dit t vet.

1220. Edh n ndollt Kasneci i xnun nder zyre t fisit a t katundit, gjindja e shpis s tij do t dalin n pn t katundit.

L I B R I I D Y M B D H E T T .
SHLIRIME E PERJASHTIME.

KRYE I NJIZETTETRET.
Pjestart e perjashtimevet.

KRYE I NJIZETTEKATERT.
Deka.

1221. Kanni i Malevet t Shqypnis shliron e perjashton: I. Kishen:

a) prej do teloznet,
b) prej dhetimit t tokvet e t gjs sgjall;
c) prej giobet e do ndeshkimit,
d) prej do angarije kah katundi e flamuri,
e) e bn pjestar n do giob,
f) ndoren e ndermjetsin i a ruen.

1222. ‑ Il. Priftin, i cilli:

a) sht jashtem prej ushtrije,
b) po u lyp n b, vehtja e tij xhet per 24 Poronik,
c) po vrau kend, s'ndiqet per giak, prndja e tij biejn n gjak,
d) s'ndjek kend per gjak t prnds.

1223. ‑ III. Krent e Flamurit:

P u lyp per Poronik nii nder Pleq t mdhaj, vehtja e tij xhet per 12 Poronik t paniefun.

1224. ‑ IV. Kasnecat: Jashtohen prei ushtrije.

1225. ‑ V. Farketart: Jashtolien prej ushtrje.

1226. ‑ VI. T vorfnin ‑ djal t vetem, qi i k mbet mbi krye shpija e e ma ‑: sht i jashtem pre ushtrije.

1227. ‑ VII. Gruen: mos‑pelqimi i saj kah kanj:

a) per Plak,
b) per Kapucar,
c) per Poronik, as beja s'i gjegjet,
d) s’k za as vend n kuvend,
e) s'k trashgim as t prndja as t burri,
f) nuk ndiqet per gjak;
h) ndermjetsija s'i dhunohet.

1228. ‑ VIII. Virgjinat (femnat, qi veshen si burr): S'veohen prei grash tjera, pos qi jn t liar me ndj nder burra, pors p tager zanit e kuvendit.

1229. ‑ IX. Deken: Ata, qi kn deken n shpi, jashtoehn prej do pne si kah katundi si kah flamuri, si edh kah t reshunt e ujit t mullijvet. Ket tager e kn prej kannit per nji jav dit rresht. ‑ Si t mbushet java, do tu pergjegien detyrvet si kah katundi si kah Flamuri, edh n kjoft krye a Dera e Giomarkut.

1230. Kanni i Malevet nuk bn qi t’i shkaktohet kuej trazim mbi trazim.

1231. Kur t'i des kush njij shpije n katund, per nji jav dit rresht ‑ mbas deket ‑ nuk mnd t’i bzaj kush t dera per kurrnji pn, qi t'a ket vendi me e b katundisht.

1232. Jaslitohet me gjith giinden e shpis prej do angarije si kah katundi, si kah fla*muri, si edh prej vijash t'arve e t mullinit.

1233. Po desht kush me prit per "krye shndosh" perte javen, t pres: pors krye tet ditsh kanja i a don pritorin me kn edh i Ders s Gjomarkut.

1234. Si t des kush, do t dergohen lajmtart, per me thirr ne mort.

1235. Tu b gjm burrnimi, grrisht*en edh tundin krahnorin.

1236. Grat vaitoin, por nuk grrisht*en.

1237. Porsa t vjn kamben n katund t t dekunit miqt, do t vjn n krye jakzat e gjur*dijavet.

1238. Kan sht me b gjm mb t dekunin tri hersh. tuj persritun fjalen "I mjeri un!" nand hersh.

1239. Burrnimi nuk bertasin mb gra, por po i biri mb t'men e i vllai nb t motren.

1240. Kur t niset kush per me shktie n mort, nuk thot "Lamtumir", as i thot kush "Udha e mar".

1241. Tuj kalue rrz vorresh, pn*torvet, qi ilin vorrin, nuk u thohet "puna e mbar!"

1242. N kjoshin miq, u shndoshin kryet, kjen shok, u thon: "a u lodht, or juni?"

1243. Si shokt e katundit t t deku*nit, si miqsija, 'si t pijn kafen, kupzen e pshtesin n tok, tuj thn: "Zoti ju dhasht gajret!" ‑ '’Per t mir" nuk thohet.

1244. T treten dit mbas deket, kush*do qi t vj,l per "Krye shndosh" si mbas kafjet, si edh mbas buket thot: "Zoti ju dhasht gajret! Per t mir mbas sodit!" ‑ Nuk thohet: "Ju shtroft per t mir!"

1245. Gjmatart rreshtohen, tuj perba gjyms rrethit me ftyr kah i dekuni.

1246. "Perejellsat me t dekmin nuk mnd t’i kaloin kuej per der, pos n kjoft udha e madhe a udh katundi".

1247. Tuj dredhue prej vorresh, s'do t ndalet kush n'udh, por do t shkoi fill n shpi t t dekunit.

1248. Si t mbrrijn n'oborr, u dalin perpara shokt e shpis s t dekunit, u mbajn armt, u qesin uj duervet p hi n shpi e u prijn k treveza, per me hnger Drek.

1249. Pa krye s hngermit t gjith, nuk do t ngrehet kush prej buke.

1250. Si t ohen prej buke, do t dalin jasht t gjith e lain duert para ders s shpis n shek, e cilla do t gjindet plot me uj.

1251. Miqt, qi grishten ftyre n dek t mikut nuk do t’i lain faqet e pergjakuna as n shpi, as n katund t t dekunit e as per udh, por ,si t mbrrijn n shpi t vet.

1252. Zija per t dekun t shpis (per burrnim, por jo per gra.) do t mbahet nji vjet.

1253. Per fmi nuk mbahet zija.

1254. Zija hiqet a per ndo’i t kreme, qi lutet me miq, a per ndo'i dit t motmotit.

1255. N drek do t gatuej buk grueja e vj.

1256. Grueja me burr nuk mnd t gatuej n drek, as me qit uj duervet, as me qit raki e as buk me thye.

1257. Po ju desht grues me burr t gjall me gatue n drek, n darsem nuk mnd t gatuej.

1258. Grueja e vj nuk mnd t gat*uej n darsem, as nuk mnd t qes uj duervet, as raki, as me thye buk, as me vesh e me i u afrue nuses.

1259. Me ardh n shpi t prndes n pasi bija e martueme e me dek aty n'at koh, drekt do t’i baj prndja. T prishunat e drekvet do t’i baj shpija e prnds e jo e burrit.

1260. Po u dha ndo'i ndim shpija e mikut, kjo xhet nder n kan, por jo detyr.

1261. Me u ue prndja e me bajt trupin e dekun t s bs s vet n shpi t burrit, katundi e giobit per at siellje shnjerzimi.

1262. N, rrios past me s me shti n dh t bin e vet prndja, vllaznija e fisi do t’i apin uh.

1263. T prishunat e uhat e drekvet do t lahen n krye t mojit, 'si t hj i dekuni n dh, e nuk mund t shtyhen pertej.

FUND
  Prgjigju duke cituar
I vjetr 8.3.2013, 22:38   4
rrqebull
antar/e
 
rrqebull
 
Antarsuar: 2.2012
Citim:
The English version of the Kanun of Lek Dukagjini, published in 1989, divides the code into twelve books. These are: (1) The Church, (2) The Family, (3) Marriage, (4) House, Livestock and Property, (5) Work, (6) Transfer of Property, (7) The Spoken Word, (8) Honour, (9), Damages, (10) The Law Regarding Crimes, (11) Judicial Law, and (12) Exemptions and Exceptions.
The German version of the Kanun of Lek Dukagjini that I published in 2001, and which is broadly similar in structure, also divides the code into twelve books, though slightly differently. These are: (1) The Church, (2) The Family, (3) Marriage, (4) Weddings, (5) Inheritance, (6) House, Livestock and Property, (7) Trade, (8) Honour, (9) Damages, (10) The Kanun regarding Crimes, (11) The Council of Elders, and (12) Exemptions and Exceptions.

In both versions, the Kanun of Lek Dukagjini begins with the privileged position of the Catholic Church and of priests. I have here the distinct impression that Father Gjeovi, a member of the Franciscan Order, added a few more privileges than were probably present in the oral versions he collected. The stipulations seem to have been doctored a bit, to say the least. Indeed I would say that the Kanun of Lek Dukagjini was heavily manipulated and is thus somewhat artificial in parts. Gjeovi's provisions about the Catholic Church and the important role of the Catholic clergy were probably of his own invention. More genuine, in my opinion, is the more detailed Kanun of Scanderbeg that was codified by Frano Illia and published much later, in 1993.

Northern Albanian Culture and the Kanun, Robert Elsie 2012
Prkthimi i pjess s verdhuar:
N t dyja botimet[angle dhe gjermane], Kanuni i Lek Dukagjinit fillon me privilegjimin e Kishs katolike dhe priftrinjve t saj. N lidhe me kt kam prshtypjen e qart q At Gjeovi, nj pjestar i Urdhrit Franeskan, shtoi disa privilegje m shum se sa ato q mund t gjendeshin n motrzimet gojore q ai grumbulloi. Marrveshjet duket se jan sajuar disi, pr t thn m t paktn. N t vrtet do thosha q Kanuni i Lek Dukagjinit sht tejet i manipuluar dhe si rrjedhim pjesrisht artificial. Nenet e Gjeovit pr Kishn katolike dhe roli i rndsishm q i caktohet klerit katolik jan me shum mundsi shpifje t tija.

Ndryshuar s fundmi nga rrqebull : 8.3.2013 n 22:45.

  Prgjigju duke cituar
Merr pjes n diskutim





Ora n Shqipri sht 16:07.

Pajtim RSS
Vargmal 2001 - 2018
Dijeni Prektora Pyetje Kreu

Redaksia: kontakt@vargmal.org
Drejtbotimi: Lnda e hasur ktu mund t prdoret n do mjet prcjells, me kusht q t prmendet se sht marr nga faqja vargmal.org ose q t jepet vendndodhja e sakt e plot brenda ksaj faqeje. Nse lnda e hasur n kt faqe dshirohet t prdoret pr arsye q tejkalojn drejtprdorimin dhe drejtbotimin, krkohet leje e posame pas marrveshjeje me mbarvajtsit dhe/ose krijuesit.
Drejtprdorimi: Ve t tjerash, n kt faqe paraqitet lnd me t drejta krijuesi, prdorimi i s cils nuk sht miratuar gjithnj gjegjsisht prej mbajtsit t t drejtave. Megjithat lnda shtjellohet n prpjekjen ton pr njohjen, kuptimin, bashkfjalimin e arsimimin rreth shtjeve q kan t bjn me mjedisin, botkuptimin, shkencn, shoqrin njerzore n prgjithsi dhe shoqrin shqiptare n veanti. Mendojm se ky prbn prdorim t drejt sipas ligjit nr. 9380, dt. 28.4.2005, nenet 9, 26, 27. N lidhje me ka pararendi, paraqitja kryhet pa prfitim tregtar ndaj atyre q kan shprehur interes paraprak pr marrje njohurish pr arsye krkimore, arsimore a prdorimi vetjak n prputhje ligjin.