Kthehu   Kreu > D1 > 1200 p.e.s. - 28 p.e.s.: Shtetet Ilire
Tituj tė ngjashėm

 
Pėrdorimi i ēėshtjes
I vjetėr 26.11.2006, 04:24   1
kalimtar/e
 

Pyetje Epiri i lashtė - pėrbėrja kombėtare


Ne rradhe te pare doja tju uroja per forumin qe keni se ky eshte shkrimi im I pare ketu.

Pytja qe kam eshte rreth zbulimeve arkeologjike per fiset Epirotase. Sipas historianit Hammond, jane gjetur ne Dodona 8 tableta te kohes se Aleksander Molosit me mbishkrime ne Greqisht. Ato permendin disa emra njerzish, perfshir ketu edhe disa prostat dhe lidera te tjer Molos. Emrat e ketyre njerzve jan emra Grek ose Maqedonas, si Aristomachos Omphalas, prostat Molos, Menedamos Laruos, sekretar Molos, Agathon biri i Echephulos, Menedamos Omphalas, sekretar Molos, Kteson, Theudotos Koroneiatas, prostat Molos, Menedamos Larruos, sekretar Molos, Pheideta bir i Inon, Kleanor, Megas bir i Sinon, Amunandros bir i Eruxis, Dokimos bir i Eruxis, Amunandros bir i Inon. Nikanor bir i Alipon, Grupon, Theodotos, Aleximachos, Somutha, Galaithos, Xenus, Androkkas Dodonaios. Philipos Dodonaios. Philoxenos Dodonaios, Draipos Dodonaios, Agilaios Dodonaios, Krainus Phoinatos, Amunandros Dodonaios, Dokimos Larisaios, Peiandros Eleaios. Menandros Tiaios, Alexandros Tiaios, Demon bir i Thoxouchares, Philippos, Philon Onopernos, Philoxenos Onopernos, Kleomachos Atintan, Derkas, prostat Molos.

Hammond perdor keto 8 tabelave si evidence qe popujt e Epirit ishin Grek. Dhe me sa duket, evidenca nga kto 8 tabelat eshte pak e veshtire te mohoet.

Nga ana tjeter, emrat e mbreterve Molos para Aleksander Molosit, ishin te gjithe emra vendas dhe jo-Grek. Gjithashtu, historiani Nilson na njofton se ne Dodona jane gjetur rreth 50 emra Iliresh ne tableta, ndersa ne Butrintit jan gjetur rreth 40 emra Iliresh te gdhendur ne teater.

Pyetja qe kasha per ju, disa prej te cilve dukeni se keni studjuar dhe histori Ilire ne universitet, eshte si shpjegohen keto emra Greke ne krye te shtetit Molos gjat ksaj perjudhe? Eshte sepse Moloset ishin vertet “Grek”? Apo mbase onomastika Greke eshte adoptuar nga shtresat e larta Epirote? Apo ka te bej me faktin qe ne kete kohe Epiri u vu nen varrsine e Maqedonise, qytete Greke si Ambrakia u integruan ne shtetin Molos dhe keta prostat etj u vendosn ne pozite nga Maqedonsit?

Gjithashtu, cilat jane zbulimet arkeologjike te cilat vertetojne qe Epirotasit ishin nje popull Ilir dhe jo Grek? C’mund te thoni rreth emrave Ilire te gjetur ne Butrint, ose ne shfaqen emra Ilire ose vendase diku tjeter?

Te pakten sic na informojne historianet e lashte Grek, Epirotasti ishin nje popull barbar, por disa, sic e pershkruajn ata, ishin bilingual dhe e kishin mesuar Greqishten nga Ambrakas te ardhur. Por sot, disa historian te huaj jan te mendimit se Epirotasit ishin nje popull Grek, nje gje qe Greket e sotem e perdorin per qellimet e tyre.

Ju qe keni studjuar Iliret ne universitet ose qe keni njohuri…c’mendoni rreth ksaj?
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 26.11.2006, 13:56   2
kalimtar/e
 
Hartė e Epirit

Shtyp mbi foto pėr pėrmasat origjinale

Emri:	epiri.gif
Shikimet:	2995
Madhėsia:	19,6 KB
NNJ:	1972
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 26.11.2006, 15:39   3
Kandhaon
anėtar/e
 
Kandhaon
 
Anėtarėsuar: 8.2006
Vendndodhja: Nė breshta, mes bredhave,
Citim:
Epiri, njė histori e shkurtėr
Ejup Ramadani

Ndėrmjet shkencėtarėve ekzistojnė dy mendime tė kundėrta pėrsa i pėrket pėrkatėsisė etnike tė popullsisė sė Epirit: i pari i konsideron epirotėt si popullsi etnike ilire dhe i dyti qė i konsideron si grekė.

Epiri i vjetėr pėrfshinte krahinėn nga malet Akrokeraun (Vetėtimės) nė Himarė, nė veri deri te gjiri i Artės (Ambrakisė) nė jug, prej brigjeve tė detit Jon, nė perėndim deri te vargu i Pindit nė lindje.

Emri Epir qė nė gjuhėn greke do tė thotė tokė - sterė - kontinet, ėshtė emėr me tė cilin banorėt e ishujve i quanin viset pėrballė tyre, mirėpo ky emėr pėrdorej gjithnjė e mė pak nė mesjetė. Nė vend tė Epirit burimet pėrdorin termin Nikopojė, emėr i kryeqendrės sė themės sė Nikopojės ose me emrat e krahinave pėrreth: Thesalia, Etolia dhe Akarnania. Ndonjėherė ėshtė pėrdorur edhe emri "Vegenetia", emri mesjetar i Tesprotisė sė vjetėr ose i Ēamėrisė sė sotme.

Nė kohėn e vjetėr disa burime flasin pėr fiset kryesore qė banonin nė Epir, siē ishin kaonėt, molosėt, thesprotėt etj. Edhe nė luftėn e Peloponezit (432-404) kėta fise paraqiten si entitete politike mė vete dhe marrin pjesė si aleatė tė Spartės ose Athinės.

Gjatė sundimit tė mbretit Tharypa (430-390) molosėt krijuan njė bashkėsi politike qė njihet me emrin "Lidhja molose". Kah mesi i shekullit IV, mbreti Aleksandėr Molosi (342-331) i nėnshtroi edhe thesprotėt dhe u formua "Aleanca e epirotėve". Kjo bashkėsi kishte karakter federativ me tė drejta tė barabarta pėr tė gjithė, por nėn njė mbret nga dinastia e molosėve. Qė nga kjo periudhė ky emėr do tė shfaqet si njė nocion politik dhe gjeografik. Ky proces politik siguronte barazinė ndėrmjet fiseve pjesmarrėse nė federatė.

Zhvillimin mė tė madh Epiri e arriti nėn udhėheqjen e mbretit Pirro (307-271), pėrmes tė cilit u realizua bashkimi i plotė i shtetit i cili u bė njė fuqi ushtarako-politike qė u shtri edhe jashtė kufijėve natyrorė, si nė krahinat e Maqedonisė, Thesalisė, Ambrakisė dhe Akarnanisė.

Pas vdekjes sė Pirros Epiri u dobėsua mjaft. Vendin e mbretėrisė sė Ajakidėve e zuri Lidhja e Epirotėve, e cila pėrfaqėsonte njė sistem republikan, por nuk luajti ndonjė rol tė rėndėsishėm.

Mė 167 Epiri ra nėn sundimin romak, kurse mė 145 u pėrfshi nė Provincėn e Maqedonisė, qė bėnte pjesė nė sistemin administrativ shtetėror romak. Nė fund tė shekullit tė II Epiri ishte provincė nė vete, kurse nė fund tė shekullit tė III, me reformat administrative ushtarake tė perandorit romak Dioklecianit, u krijua provinca e Epirit tė Ri me krahinat ndėrmjet Vjosės dhe Matit, kurse trevat e tjera tė Epirit u quajtėn provinca tė Epirit tė Vjetėr. Tė dy kėto provinca bėnin pjesė nė Prefekturėn e Ilirikut.


PĖRKATĖSIA ETNIKE E EPIROTASVE

Ndėrmjet shkencėtarėve ekzistojnė dy mendime tė kundėrta pėrsa i pėrket pėrkatėsisė etnike tė popullsisė sė Epirit: i pari i konsideron epirotėt si popullsi etnike ilire dhe i dyti qė i konsideron si grekė.

Historiani i njohur francez Gustav Glotz pėr Greqinė thekson:
"Greqia e mirrėfilltė nuk ėshtė veēse njė pjesė, as mė e pasura dhe as mė e madhja e tokave qė u bėnė greke. Ėshtė njė vend i vogėl... Nė tė vėrtetė, tė vjetėrit nuk kanė qenė aspak dakord pėr kufijt e saj. Ata pėrfshinin kėtu Thesalinė pėr tė pėrjashtuar zakonisht Epirin dhe gjithmonė Maqedoninė. Greqia e vjetėr ėshtė pra, pak a shumė, tėrėsia e kantoneve qė gjinden nė jug tė njė linje, qė tėrheqin nga gjiri i Ambrakisė deri nė grykėn e Peneut".
Pėr kėtė problematike kemi burime tė vjetra edhe nga Herodoti, i cili nė librin e tij sjell dy fragmente: nė tė parin pėrmend njė molos me emrin Alkon, i cili ishte ftuar nga tirani i Sikyonit, Klthsteni, njeri i pasur qė donte tė martonte tė bijėn Agaristėn me njė djalė qė ishte mė i mirė midis grekėve. Kjo e dhėnė e Herodotit u ka dhėnė kurajo pėrkrahėsve tė teorisė sė origjinės greke tė epirotasve. Nė fragmentin tjetėr Herodoti e mohon praninė e njė molosi nė kėtė ceremoni.

Edhe nė luftėrat greko - persiane molosėt nuk bėjnė pjesė midis grekėve qė shkuan nė mbrojtje tė Sallaminės. Historiani tjetėr grek Thucididi nė hyrje tė veprės sė tij "Lufta e Peloponezit" (432-404) thekson:
"Nga pėrpjestimet dhe rėndėsia kjo luftė i kalonte luftrat e mėparshme dhe ishte kriza mė e madhe qė pėrfshiu jo vetėm grekėt, por edhe njė pjesė e botės barbare".
Ashtu sikurse Herodoti edhe Thucididi i quan "barbarė" tė gjithė popujt jogrekė. Ky i fundit na jep njė pasqyrė tė qartė tė gjeografisė etnike tė kėtij rajoni. Nė vitin 429, shkruan ai,
"...ambrakasit sė bashku me shumė barbarė tė tjerė marshuan kundėr Argosit tė Amfilohisė dhe gjithė Amfilohisė tjetėr; banorėt e tyre greqishten e kanė mėsuar nga ambrakasit e ardhur; amfilohėt e tjerė janė barbarė, nė kėtė ekspeditė nga barbarėt ishin: kaonėt, thesprotėt, molosėt, atintanėt, paruejtė dhe orestėt".
Shkencėtarėt thonė se kur kolonistėt grekė u vendosėn nė Korkyrė u detyruan tė ndeshen me qėndresėn e ilirėve - liburn, tė cilėt e zotėronin kėtė ishull.

Historiani grek i shekullit IV Efori ashtu si Herodoti dhe Tukididi thotė:
"nga ana e perėndimit Hellada fillon me Akarnaninė, sepse kjo ndeshet e para me fiset epirote".
Pra, sipas burimeve historike emri Epir haset kah mesi i shekullit IV nė hapėsirėn gjeografike buzė detit JON, ndėrmjet gjirit tė Ambrakisė dhe maleve Keraune, nė lindje deri te vargmalet e Pindit ku bėnin pjesė fiset si molosėt, kaonėt, thesprotėt etj.

Edhe shfaqja e kolonive helene nuk e ndryshoi karakterin etnik tė popullsisė vendase, e cila mbeti si edhe mė parė "barbare". Shteti i Epirit nė asnjė dokument nuk pėrmendet si shtet grek. Ai i takonte trungut etnik ilir.


FISET SHQIPTARE TĖ EPIRIT

Dyndjet sllave tė shekullit VI-VII sollėn ndryshime tė mėdha nė aspektin etnik nė Ballkan, qė nuk u vėrejtėn shumė nė Epir, pasiqė popullėsia vendase u ruajt nga pushtimi i tyre.

Pas pushtimit tė Konstantinopojės nga kryqėzatat, fisnikėt bizantinė u strehuan nė Epir, sidomos nė Janinė, ndėrmjet tyre edhe Mihail Engjėlli, i biri i qeveritarit tė dikurshėm tė Epirit, qė tentoi tė krijonte njė perandori tė vogėl bizantine.

Mė 1358 nė Epir u vendos pushteti i familjeve tė mėdha shqiptare si Gjin Bua Shpata Zenebishti dhe Losha. Kur nė pushtet, nė Epir, erdhi sunduesi italian Karl Toko, dėboi princėt shqiptarė, kurse pronat e tyre ua shpėrndau pėrkrahėsve tė tyre.

Mė 1346 Epiri ra nėn sundimin e sundimtarit serb Stefan Dushanit. Politikėn e shfronėsimit e ndoqėn edhe normanėt dhe anzhuinėt.

Nė fund tė shekullit XII nė kėtė territor pėrmendet familja e njohur e Shpatajve tė Epirit dhe e Zenebishėve. Historiani bizantin Kantakuzeni pėrmend fiset shqiptare qė banonin ndėrmjet Epirit dhe Thesalisė: Buavėt, Malakasėt dhe Mazrekėt.

Principatėn e Gjin Bua Shpatės burimet historike e quajnė "Despotati i shqiptarėve", qė u krijua nga mesi i shekullit XIV dhe qė pėrfshinte Epirin jugor.

Emėrtimi etnogjeografik "Shqipėri" gjithnjė e mė shpesh nga shekulli XIV filloi tė zėvendėsojė emėrtimet si Epir, Nikopojė, Etoli, Akarnani.

Dokumentet e tė njėjtit shekull pjesėn e kontinentit pėrballė ishujve tė Korfuzit e tė Leukadės, deri te gjiri i Ambrakisė nė derdhjen e lumit Akelos, e quajnė "Albania".

Dy princėt shqiptarė, Gjin Bua Shpata e Gjon Zenebishi qė sunduan nga Gjirokastra dhe Himara e deri nė Akarmani cilėsohen si "Sundimtar tė Shqipėrisė".

Duke filluar nga shekulli XVI autorėt evropianė e njihnin Epirin deri nė gjirin e Amrakisė si provincėn mė jugore tė Shqipėrisė ("Shqipėria e Poshtme"), emėrtim qė do tė ruhet deri nė shekullin XX.

Njė emėrtim tė tillė do ta bėjnė edhe Marin Barleti, Frang Bardhi etj. Nė njė dokument, Skenderbeu do tė theksojė se "ne jemi epirotė".


Kartografi i njohur i shekullit XVII I. Lavrenberg shkruan:
"Leandri dhe Eritrea na mėsojnė se Epiri sot quhet Shqipėri. Banorėt e tij, sipas Leonklavit, quhen shqiptarė, ndėrsa turqit i quajnė arnautllarė. Epirotėt ndahen nė fise tė ndryshme, por qė tė gjithė ndryshojnė prej grekėve, si nga gjaku ashtu edhe nga gjuha".
Kur flitet pėr karakterin etnik tė Epirit nė mesjetė nuk duhet nisur nga realiteti i sotėm i kėtij territori. Gjatė shekujve XVI-XX kėtu pėrmenden disa lėvizje tė popullatės qė kanė ndikuar nė etnografinė e vendit, si p.sh. depėrtimin e vllehėve prej maleve tė Pindit dhe tė Maqedonisė Jugperėndimore drejt ultėsirės nga fusha e Delvinės deri poshtė nė Akarnani, por kishte edhe prej atyre qė u vendosėn nė territorin Janinė - Artė dhe qė u greqizuan.

Regjistri osman i Sanxhakut tė Vlorės, nahija e Gjirokastrės, i vitit 1520 shėnon praninė e bashkėsisė vllehe nė fshatrat e Vodhinė e Llovinė dhe fshatrat qė sot flasin greqisht nė zonėn e Dropullit e tė Delvinės, qė banoheshin edhe nga popullsia shqiptare.

Sipas disa studiuesve, pas vitit 1520, nė Luginėn e Dropullit erdhėn nga Atika njė popullsi helene apo e helenizuar. Me depėrtimin e popullsisė greke nė Epir vepronin me forcė edhe politika e helenizimit, ku bartės kryesor ishin shkolla dhe kisha greke. Kjo zonė u godit mė shumė nga shpėrnguljet e shekujve XIV-XV qė ndikoi nė pėrbėrjen etnike tė Epirit.

Shpėrngulja e shqiptarėve tė Epirit drejt tokave greke nisi qė nė gjysmėn e parė tė shekullit XIV, pas shtypjes sė kryengritjeve shqiptare nga perandori bizantin Andronik III Paleolog.

Kėto shpėrngulje ndodhėn edhe pas rėnies sė principatave tė Shpatajve dhe tė Zenebishėve, por me intensitet mė tė madh vazhduan pas depėrtimit tė turqve. Shqiptarėt u vendosėn nė Atikė, Beoti, Livadha, Peloponez etj.

Megjithė shpėrnguljet e mėdha, Epiri sėrish mbeti trevė shqiptare. Edhe dokumentet veneciane tė vitit 1444 popullsinė e rretheve tė Pargės, Margėlliqit dhe tė Janinės i quajnė shqiptarė. Mė 1555 francezi Belon du Mans, pas vizitės qė ia bėri Epirit, konstatoi se popullsia e kėsaj treve ishte shqiptare.

Edhe admirali turk Piri - Reiz, nė librin e tij tė udhėtimeve thotė se popullsia e Pargės ishte shqiptare.

Dėshmi mė tė qartė pėr pėrbėrjen etnike tė Epirit paraqesin regjistrat osmanė si ai i Vlorės 1520, i Delvinės dhe i Janinės i vitit 1583. Sipas antroponimisė sė pastėr shqipe, shqiptarėt dominonin edhe nė zonat periferike tė Epirit.


Kėto dėshmi pranojnė se Epiri prej Mesjetės dhe deri nė kohėn e re ishte dhe mbeti territor shqiptar, pavarėsisht nga emigrimi dhe imigrimi i shqiptarėve, vllehėve dhe grekėve.


--
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 26.11.2006, 15:43   4
Kandhaon
anėtar/e
 
Kandhaon
 
Anėtarėsuar: 8.2006
Vendndodhja: Nė breshta, mes bredhave,
Citim:
Epiri dhe pėrkatėsia etnike e epirotėve
Isuf Bajrami, tetor 2003
Ju lutemi tė mos e pėrdorni kėtė shkrim pa lejen e autorit.
isuf_bajrami@yahoo.com


Epiri ėshtė toka klasike dhe vatra e njė populli tepėr tė lashtė. Qė nė muzgun e kohėrave nė gadishullin ballkanik endeshin pellazgėt tė mbuluar me njė vel misteri. Mitologjia thotė se ata ishin njerėzit e parė. Helenėt, tė cilėt nė mėnyrė tė padiskutueshme i konsideronin pellazgėt mė tė vjetėr se veten, pėr ta pėrdornin njė epitet tė pashlyeshėm “proselinoi” (parahansor), pra mė tė vjetėr se vet Hėna.

Kjo figurė e skajshme ėshtė tepėr elokuente pėr lashtėsinė e popullit tonė. Fijet e misterit pellazg ndėrthurren nė kohėra, gjersa nė histori pėrmenden ilirėt.

Si njė popull kryesor, si njė “Hauptvolk”- siē e pat quajtur njė nga themeluesit e ilirologjisė L. G. Thunman, ilirėt morėn pjesė nė proceset themelore shoqėrore e kulturore, nė ngjarjet kryesore politike qė pėrshkruan botėn antike tė Mesdheut.

Qytetėrimi ilir do tė mbushte shtratin e historisė sė ardhme. Kontrasti me Romėn do t’i dallonte ilirėt si popull tribunal tė lirisė. Pėr tė nėnshtruar trojet ilire Romės iu desh tė harxhonte gati gjysmėn e kohės me anė tė sė cilės krijoi tėrė perandorinė e saj tė pėrbotėshme. Sulmet shkatėrrimtare tė keltėve, gotėve, visigotėve krijuan pshtjellime tė mėdha, por ilirėt mbetėn sėrish nė trojet e veta.

Ndersa vėrshimi shekullor i sllavėve qe i tmerrshėm pėrsa i pėrket forcės asimiluese. Procesi i romanizimit u kryqėzua me atė tė sllavizmit, por gjuha dhe vet populli autokton i trevave historike rezistoi dhe e ruajti individualitetin etnik.

Perandoria bizantine, Mbretėria bullgare e serbe qenė mbulesa politike tė sipėrme, nėn tė cilat shqiptarėt jetonin, vepronin e i shkyenin. Kėto mbulesa s’mund tė konsideroheshin si qefin definitiv qė mbėshtillnin njė popull kufomė. Shqiptarėt nė raport me ngjarjet dhe historinė nuk u diverguan e as humbėn. Ata konservuan vetvetėn si popull, por nuk u ngurtėzuan si njė relike muzeore, po me anė tė dinamizmit tė tyre, bėnė Metaforėn e Pavdekshme tė Rezistencės dhe mbijetesės.

Me emrin EPIR nė kohėt e lashta quheshin krahinat nė Jug tė Ilirisė, qė shtriheshin prej lumit Vjosa e deri te krahinat veriore tė Heladės sė vjetėr(1). Kufijtė e sipėrm nuk duhet ti marrim si tė prerė, pasi qė nė kohėt e ndryshme ata kanė lėvizur; kėshtu pėr shembull nė kohėn e sundimit tė Pirros ata janė zgjeruar shumė mė pėrtej territoreve tė pėrmendura.

Disa nga gjeografėt e shkrimtarėt e kohės sė lashtė quanin Epir edhe krahinat qė ndodheshin nė bregun e djathtė tė Vjosės dhe i shtynin kufijtė e kėtij shteti deri nė Skraparin e Mallakastrėn e sotme, duke pėrfshirė edhe qytetin e Apollonisė(2). Nga ana tjetėr disa fise kufitare ndėrmjet Maqedonisė dhe Epirit quheshin nga shkrimtarėt e vjetėr herė epirotė dhe herė maqedonė(3).

Tė gjitha mendimet e shfaqura pėr pėrkatėsinė etnike tė fiseve epirote nga dijetarėt e ndryshėm janė mbėshtetur kryesisht nė tė dhėnat e shkrimtarėve tė vjetėr, veēanėrisht te Tukiditi dhe shumė pak nė tė dhėnat arkeologjike. Mendimet kane qenė sa tė ndryshme aq edhe kontradiktore. Prandaj nuk duhet tė na befasoj fakti se tė njejtat tė dhėna tė pėrdorura nga disa pėr tė mohuar origjinėn greke tė fiseve epirote janė interpretuar nga tė tjerėt nė njė kuptim krejt tė kundėrt.

Tukiditi (4) me emrin “Epir” kuptonte tokat e Lokėrve dhe tė Akarnanisė, duke pėrfshirė kėshtu pothuajse gjysmėn e bregut qė shtrihej nė veri tė gjirit tė Korintit.

Helaniku (5) ”Apeiros” quante edhe Azinė e Vogėl, ndėrsa Tukiditi (6) dhe Isokrati (7) quanin kėshtu edhe njė pjesė tė mirė tė Azisė.

Straboni (8) thotė se: ”Homeri me fjalėn Epir nėnkuptonte vendet pėrballė ishujve, duke pėrfshirė Leukaden”.

Mė vonė banorėt e Korkyrės dhe tė ishujve pėrreth me emrin “Epeiros” quanin tokat pėrkundrej ishujve, qė shtriheshin gjatė bregut tė detit Jon, tė banuar nga fiset kaone e thesprote.

Fjala Epir rrjedh nga fjala e greqishtes sė vjetėr Apeiros, qė nė dialektin dorik do tė thotė “stere”, ose “kontinent” (tokė) (9). Ajo ka pasur kuptime tė ndryshme gjatė historisė sė kėsaj krahine. Kėshtu pra emri Epir nė fillim ka pasur kuptim gjeografik e jo etnik. Me emrin “Epir” autorėt e lashtė nė fillim e kanė quajtur njė territor tė gjerė, i cili mė vonė u ngushtua rreth krahinave pėrballė Korkyrės dhe ishujve pėrqark. Mė pas, nė shek.V p.e.s. ky emėr pėrfshiu edhe tė gjitha fiset e brendshme, duke u bėrė njė emėr i pėrbashkėt pėr krahinat qė formonin nė kėto brigje njė tėrėsi gjeografike, etnike e politike.

Emri Epir u pėrvetėsua jo vetėm nga gjeografėt, historianėt e shkrimtarėt antikė, por edhe nga vetė banorėt, tė cilėt e pėrdorėn kėtė shpesh here edhe nė dokumentet e tyre tė shkruara, nė mbishkrime e monedha. Pra nė gjuhėn shqipe fjala EPIR ėshtė sinonim i fjalės SIPĖR, pėr tė treguar banorėt qė jetonin nė anėn tjetėr tė bregut ku grekėt shkonin pėr tregti ose qė punonin me banorėt e kėsaj krahine.

Emri Epir ėshtė pėrdorur nė kohėt e vjetra pėr tė quajtur Toskėrinė dhe Gegėrinė ose mė saktė Shqipėrinė. Dihet se me emrin Epir nė kohėn e Perandorisė sė Lindjes u pėrgjithėsua Shqipėria. Toskėria u quajt Epiri i Vjetėr (10) dhe Gegėria u quajt Epiri i Ri (11).

Disa dijetare, duke u nisur nga elemente tė shkėputura kulture qė janė pėrhapur mė vonė nė Epir dhe nga gjuha greke e monumenteve epigrafike tė Epirit kanė shprehur mendimin se banorėt e kėsaj krahine ishin grek. Ky mendim ėshtė nė kundėrshtim me dėshmitė e historianėve dhe gjeografėve antikė dhe me rezultatet e studimeve tė sotme gjuhėsore dhe arkeologjike (12).

Herodoti thotė se:
”nė kohėn e tij nė Epir ishte akoma i gjallė kujtimi i banorėve tė dikurshėm pellazgė, tė cilėt kishin ardhur kėtu nga Thesalia kufitare”.
Kurse Straboni, duke u mbėshtetur te Efori, Hesiodi dhe Euripidi thotė se:
”vendbanimi i hershėm i pellazgėve ishte Arkadia dhe qė kėtej kėta shtegtuan nė Epir, ashtu si nė Thesali, Kretė, Lesbos dhe Troadė” (13).
Nė Epir jane gjetur me shumicė emra personash, fisesh dhe emra gjeografik me prejardhje ilire. Kėshtu p.sh.:
- emra personash: Dastidi, Anyla, Tarypi;
- emra fisesh: Kaonėt, Tesprotėt, Pasaibėt;
- emra gjeografik: mali Tamar, mali Asnau, lumi Thyam(14).

Edhe gjetjet arkeologjike, megjithėse tė pakta, pajtohen me traditėn e shkruar tė lashtė dhe me tė dhėna gjuhėsore.

Me pėrhapjen e kulturės dhe gjuhės greke, fytyra e Epirit tė lashtė ndryshoi deri diku nga pikėpamja kulturore, por kjo nuk solli ndryshime tė rėndėsishme nė pėrbėrjen etnike tė popullsisė.

Teopompi, thotė Straboni (15), pėrmend 14 fise epirote, por nga mbishkrimet ne njohim njė numėr mė tė madh.

Dijetari anglez Hamond (16) thotė se:
” ...nė Epir ka pasur rreth 60 fise, por vetėm disa nga kėto mund tė arrijnė njė zhvillim tė tillė sa tė zėnė njė vend nė histori”.
Fiset kryesore tė Epirit qė pėrmenden mė shumė pėr rėndėsinė e tyre ishin: Tesprotėt, Kaonėt, Molosėt, Atamanėt, Anfilokėt dhe Kasopėt (17).

Mendimin qė fiset epirote nuk ishin helenė mbėshtetet nė radhe tė parė nė faktin se shumė nga shkrimtarėt antikė kėto fise i quajnė me emrin e pėrgjithshėm “barbarė”.

Pikėrisht sipas kuptimit qė i dhanė fjalės “barbarė” dijetarėt u ndanė mė dysh. Tukiditi bėn njė dallim tė qartė ndėrmjet helenėve dhe fiseve kryesore epirote. Pėr t’u theksuar kėtu ėshtė sidomos libri i II ku flitet pėr pjesėmarrėsit e veprimeve luftarake tė vitit 429 p.e.s. Nė kėtė pjesė ai shkruan:
”Me Knemin, prej helenėve ishin Ambrakasit, Anaktorasit, Lukadasit dhe njėmijė hoplitė tė Peloponezit qė ai i kishte marrė me vete kur po vinte. Nga barbarėt ishin njėmijė Kaonė. Bashkė me Kaonėt merrnin pjesė nė ekspeditė edhe Tesprotėt, Molosėt, Atintanėt, Pervejt dhe Orestėt” (18).
Nė kėtė pjesė duket qartė se Ambrakionėt, Parauejt dhe Orestėt i konsideron barbarė, do me thėnė popuj johelenė.

Nė njė vend tjetėr, Tukiditi i quante barbarė persianėt, taulantėt, ilirėt, trakėt dhe maqedonėt (19). Po kėshtu barbarė i quajnė epirotėt edhe Straboni (20), Skymni (21), Polibi (22), Livi(23), Plini(24), etj.

Tukiditi me fjalėn “barbar” nuk ka pasur pėr qėllim tė tregoj popuj me nivel tė ulėt kulturor, nė kuptim pėrēmues, por e ka pėrdorur kėtė fjalė pėr tė vėnė nė dukje ndryshimin gjuhėsor ndėrmjet epirotėve dhe helenėve. Kėtė na e pohon vetė autori nė njė vend tjetėr ku flet pėr qytetin nė Anfiloki:
”Banorėt e kėtij qyteti, greqishten qė flasin sot e mėsuan nga ambrakasit e ardhur; anfilokėt e tė tjerė janė barbarė (25).
Nė qoftėse anfilokėt do tė ishin grekė, nuk kishte pėrse autori helen tė theksonte se ata e mėsuan greqishten nga ambrakasit, pasi qė nuk do tė kishin nevojė tė mėsonin gjuhėn qė ishte e tyre. Kjo e detyroi autorin helen t’i quajė ata barbarė, ashtu si i quante tė gjith popujt e tjerė qė nuk ishin grek.

Kundėrargumenti se me fjalėn barbar qė ka pėrdorur Tukiditi ka pasur me tė vėrtetė qėllim qė tė tregojė shkallėn e nivelit kulturor tė popujve nuk ėshtė bindės. Helenėt nė pėrgjithėsi nga mesi i shekullit V p.e.s. nuk e mbanin veten mė superiorė nga popujt e tjerė, si bie fjala persianėt dhe egjyptjanėt tė cilėt ata i quanin barbarė.

Mund tė pėrmendet edhe njė e dhėnė mė e vonė qė pa dyshim ėshtė nxjerrė nga burime mė tė hershme. Ky ėshtė shėnimi i Stefan Bizantinit (26), i cili i quan athamanėt ilirė.

Pėr kėt tezė qė i njeh epirotėt pėr ilir flet edhe vet shtjellimi i ngjarjeve politike nė Epir. Epiri mbetet pėr njė kohė tė gjatė i pėrjashtuar nga bashkėsia greke dhe nė luftėrat kundėr persianėve; me pėrjashtim tė ndonjė kolonije korintase, nuk mori pjesė asnjė fis nga Epiri. Kur Perikliu ftoi delegatėt e Greqisė nė konferencėn panhelenike tė Athinės, vetėm Ambrakia si koloni e Korintit u pranua nga qytetshtetet e Epirit (27).

Straboni, plaku i vjetėr i gjeografėve dhe i historianėve tė Greqisė sė Lashtė thotė se:
”...populli i kėtyre viseve ka patur njė afėrsi nga gjuha, morali dhe zakonet me popullsinė e Maqedonisė dhe tė Ilirisė”(28).
Ja edhe njė shembull tjetėr qė grekėrit pėrdorėn pėr ta bėrė Epirin grek. Duhet tė vemi re se turqit kur bėnė regjistrimin e popullsisė e lanė qytetin Delvinė dhe Grebenė me tė njejtin emėr, kurse grekėrit Delvinėn e quajtėn Dhelvinon dhe Grebenėn Grevenė. Turqit edhe Vjenės i thanė Vjenė nė trajtėn autentike.

Njė kontribut tė veēante pėr sqarimin e problemit tė pėrkatėsisė etnike ilire tė fiseve epirote sjellin edhe gėrmimet arkeologjike, qė janė bėrė nė Shqipėrinė e Jugut pikėrisht nė kodėrvarret e Vodhinės, tė Bodrishtės e Kakavisė nė Dropullin e Sipėrm, nė Mashkullorė tė rrethit tė Gjirokastrės, nė kalanė e Rripėsit tė rrethit tė Sarandės dhe sidomos gėrmimet nė qytetin e lashtė tė Jermės nė rrethin e Gjirokastrės.

Vend me rėndėsi zėnė gjetjet nė kodėrvarret e Dropullit tė Sipėrm (29). Duke studjuar mėnyrėn e ndėrtimit tė tumave dhe inventarin e materialeve tė tyre arrijmė nė pėrfundim se ato nuk ndryshojnė as nė format e jashtme e as nė pėrmasat nga materialet e ngjajshme tė krahinave tė tjera tė Shqipėrisė. Enėt rej balte (me dy vegje) tė zbuluara nė kėto tuma nga format e tyre janė tė ngjajshme me ato tė Vajzės (30) dhe tė Matit (31).Te kėto enė duket se ndėrtuesit e tumave tė Dropullit kishin tė njėjtėn kulturė materiale me banorėt e Vajzės, Matit dhe tė krahinave tė tjera ilire. Qysh nė fillimin e mijėvjeēarit tė parė p.e.s. nė bazė tė dhėnave mė lart tė cekura do tė thotė se ka pasur njė popullsi me origjinė ilire.

Njė rėndėsi tė dorės sė parė kan edhe materialet arkeologjike tė zbuluara nė vendbanimet e fortifikuara ilire tė Kaonisė. Mesapėt e Italisė sė Jugut, origjina e tyre ilire tashmė ėshtė pranuar, qė u hodhėn nė brigjet e Italisė nė periudhėn midis fundit tė mijėvjeēarit tė dytė e fillimit tė mijėvjeēarit tė parė p.e.s. sikurse tregon edhe emri i pare nuk janė gjė tjetėr veēse kaonė (32).

Me interes janė edhe rezultatet e gėrmimeve tė bėra nė Butrint, nė Finoē, nė Ēukėn e Ajtojt, nė Kalivo tė rrethit tė Sarandės dhe gėrmimet nė Jermė (33). Kėto gjetje dėshmojnė pėr njė veprimtari prodhuese mjaft tė gjerė.

Vendin e pare e zėnė qeramika, veglat metalike tė punės e materialet e ndėrtimit. Mė tė rralla janė stolitė, armėt e objektet artistike. Tė rėndomta janė kudo tjegullat e shtėpive. Nė gėrmime gjithashtu janė gjetur detaje arkitektonike, shtylla, etj.

Meriton tė studjohet qeramika e zbuluar nė territorin e banuar nga kaonėt. Studimi i kėsaj qeramike ndihmon tė nxirren pėrfundime me vlerė rreth formimit dhe zhvillimit tė kulturės ilire dhe gėrshetimit tė saj me kulturat fqinje.
vijon...
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 26.11.2006, 15:48   5
Kandhaon
anėtar/e
 
Kandhaon
 
Anėtarėsuar: 8.2006
Vendndodhja: Nė breshta, mes bredhave,
Citim:
Njė vėshtrim tė veēant tani po i bėj qeramikės sė zbuluar nė qytetin e Jermės nė rrethin e Gjirokastrės. Meqenėse kėtu ajo ėshtė gjetur nė njė sasi mė tė madhe, nė krahasim me qendrat e tjera dhe nga ana tjetėr, shtresat kulturore kėtu janė mė tė qarta se kudo tjetėr (34).

Megjithėse nė gėrmimet e kryera nė Jermė, koha kur kjo krahinė ka pėrqafuar njė seri elementesh kulturore nga krahinat fqinje helene, prapėseprapė edhe nė qeramikė, nė mėnyrėn e punimit tė saj, nė trajtėn e trungut tė enėve, nė vegjet dhe nė motivet e zbukurimit ruhen tė gjitha traditat mė tė lashta ilire. Po pėrmend kėtu formėn aq shumė tė pėrsėritur tė tasave, tė cilėt mund tė krahasohen fare mirė me ato qė janė zbuluar nė vendbanimet ilire tė Gajtanit (35) dhe tė Rosunjės (36).

Ilirėt e kėsaj qendre pėrdornin vegjet brinake nė disa variante, ashtu si dhe nė qendrat e tjera ilire (37) .Kėto vegje i gjejmė tė ngritura nė mėnyrė tė theksuar nė lartėsi ose shpesh herė edhe me njė ngritje tė vogėl nė formė tėmthi. Nė kėto enė gjejmė motive me gėrricje, me ngulitje, si zigzake, rombojke, vija paralele, gropėza, rrathė tė vegjėl me shirita nė relief, etj.

Tiparet e kulturės ilire i shohim edhe nė disa fibula dhe gjilpėra dyshe. Nė Finiq e Butrint janė zbuluar disa fibula tė cilat arkeologėt i kanė quajtur heshtorė. Fibula tė ngjajshme me kėto janė gjetur edhe nė trevat e tjera ilire. Kėshtuqė formojnė njė variantė karakteristike origjinale ilire, tė cilin e ndeshim vetėm nė pjesėn perėndimore tė Gadishullit ballkanik (38).

Dua tė shqyrtoj njė stoli tjetėr, gjilpėrat dyshe.Tė tilla gjilpėra janė gjetur nė gėrmimet e Jermės dhe nė ato tė Ripėsit. Njėra prej tyre, ajo qė ėshtė gjetur nė qytetin e Jermės ėshtė e larė nė ari. Gjilpėra tė ngjajshme me kėto janė zbuluar nė kodėrvarret e Matit, nė qytezėn e Gajtanit, nė nekropolet e Durrėsit e tė Apolonisė.

Tė gjitha variantet janė karakteristike pėr periudhėn e parė tė hekurit (39). Ato vazhdonin tė prodhoheshin nė Iliri edhe nė periudhėn e dytė tė epokės sė hekurit dhe janė konsideruar nga studjuesit si prodhim zejtar vendės (40). Fakti qė gjilpėrėn dyshe e gjejmė tė vulosur nė njė peshore tė qytetit tė Jermės tregon se kjo stoli ka qenė shumė e pėrdorur tek ilirėt.


Njė fushe tjetėr qė na ndihmon pėr njė gjykim mė tė drejtė pėr problemin e pėrkatėsis etnike tė epirotėve ėshtė edhe onomastika. Kėtė ēėshtje e ka trajtuar arkeologu shqiptar H. Ceka (41). Pėrmes faktesh tė shumta ai arrin nė pėrfundim se epirotėt ishin tė njė etnosi me ilirėt (42).

Nė mbishkrimet e zbuluara nė Dodonė (43), Nilsoni thotė se dalin rreth 50 emra me origjinė ilire (44). Kurse nė mbishkrimet e zbuluara nė teatrin e Butrintit janė rreth 40 emra ilirė (45).

Si pershembull, Admet (4 herė), Amynta (2 herė), Annia, Apoita, Artemo, Artemoni (2 herė), Falakrion (4 herė), Nona, Genth dhe Falark (6 herė) (46). Kėtu po analizoj disa nga kėta emra qė i ndeshim si nė Epir ashtu edhe nė Iliri. Emri Admet, qė e kemi ndeshur 4 herė nė mbishkrimet e Butrintit mė kujton emrin ilir Adamat, qė e lexoj mbi monedhat e Shkodrės (47). Monedha tė prera aty kah mesi i shek.II p.e.s. (48), si dhe nė njė gurė varri tė zbuluar nė Durrės (49).Tė njėjtin emėr njeriu e ndeshim edhe nė krahinat lindore tė Epirit, nė Tesali e nė Maqedoni dhe ėshtė lexuar nė drahmat e Dyrrahut e mbi monumente sepulkrale tė Apolonisė (50). Emri Annia nė trojet shqiptare gjendet nė disa variante si Annai, Annaius (si emėr burri nė Dyrrah), Anna nė mbishkrimet e Dodonės dhe Anna nė Dalmati. Si H. Krahe (51) ashtu edhe zbuluesit e tjerė tė kėtyre mbishkrimeve kėtė emėr e quajnė ilir.

Njė emėr tjetėr shumė i pėrhapur nė Iliri ėshtė edhe emri Genth i zbuluar nė mbishkrimet e teatrit tė Butrintit. Ky mė kujton emrin e mbretit ilir tė Adrianėve, Genth, tė cilin e gjejmė nė monedhėn qė e ka prerė ai vet (52). Kėtė emėr e gjejmė edhe nė gurėt e varreve dhe nė monedhat e Dyrrahit (53).

Dy emra tė tjerė si Falakr dhe Falakrion, qė kemi ndeshur 10 herė nė mbishkrimet e Butrintit, H. Krahe (54), i pėrfshinte gjithashtu pa rezerva nė emra ilirė. Njė grumbull emrash ilirė kemi edhe tek burimet antike.

Nga emrat qė na kumton Tukiditi lidhur me prijėsin e kaonėve, tė tesprotėve, atiutanėve e parauejve, katėr janė ilirė (55).

Po tė jetė e saktė se fiset epirote kishin origjinė helene (greke), atėherė pse krerėt e mbretėrit e tyre tė mbanin emra ilirė??!! Nuk kanė tė bėjnė aspak me gjuhėn e vjetėr greke as emrat e krahinave epirote Adania (sipas Hesyhit kėshtu quhej dikur Mollosia), Atamania, Anfilokia, Prosaibia, Tesprotia, banorėt e sė cilės sipas dėshmisė sė Stefan Bizantinit (56), qenė thirrur edhe Aigestė.

Tė njejtin karakter kanė edhe emrat e lumenjve Aou, Aheron, Ahelou dhe Thyamis, prej tė cilit e ka marrur sot emrin Ēamėria (57) dhe emrat e maleve Tomar, Asnau, Aeropus, etj.

Dihet se ashtu si tė gjithė popujt e tjerė jogrekė tė Ballkanit edhe ilirėt kanė pėrdorur nė mbishkrimet e monedhat e tyre gjithnjė shkronja tė gjuhės greke e latine. Nė qoftėse sot mbi gjithė truallin e ilirėve ndeshim vetėm mbishkrime greke e latine, kjo nuk don tė thotė se ilirėt u helenizuan dhe mė vonė u romanizuan.

Nėqoftėse epirotėt do tė ishin grekė si do tė kishte arsye qė shkrimtari Helen Straboni (58) tė trajtojė njė pjesė tė epirotėve si bilingė, si popuj qė flisnin dy gjuhė. Pa dyshim, Straboni ka pasur parasysh qė njė nga kėto gjuhė qė pėrdornin epirotėt ka qenė ilirishtja dhe gjuha tjetėr ka qenė greqishtja, tė cilėn e pėrdornin nė mbishkrime.

Kėta banorė, pra epirotėt, nuk kanė pasur asnjė lidhje me grekėt dhe prandaj prej grekėrve janė quajtur barbarė e bilingė, pra jogrek. Tė gjitha kėto tregojnė se popullsia qė mė parė ėshtė quajtur epirote ka qenė ilire.

Gjeografi danez Malte Brun, autor i njėrės nga veprat gjeografike mė me autoritet tė shek.XIX qė pėrfundoi sė botuari pas vdekjes sė tij, nė analizėn e vet mbi gjeografinė e Strabonit thotė:

”Etolia dhe Akarnania konsideroheshin nga grekėrit gjysėm barbarė”.

Pėrsa i pėrket Epirit tė gjithė autorėt grekė tė lashtėsisė e pėrjashtojnė nga Greqia. Ai ėshtė pėrshkruar nga Straboni me Ilirinė dhe Maqedoninė. Fiset kryesore tė tij ishin Kaonia, Thesprotia, Molosia.

Straboni dhe Plutarku pohojnė se epirotėt flasin njė gjuhė tė veēantė dhe kjo gjuhė ėshtė e njėjtė me atė maqedonase.Me sa duket gjuha shqipe rrjedh prej saj (59).

Edhe Pukėvili kur flet pėr Akarnaninė dhe Etolinė thekson se:
”...kėto vende (nė kohėn e tij) quheshin Shqipėri dhe banorėt e saj quheshin shqiptar” (60).
Ch. Brouchneri gjeograf i mbretit tė Anglisė shkruan:
”Shqipėria ėshtė njė provincė e Turqisė Evropiane qė kufizohet nė veri me Bosnjėn dhe Dalmacinė, nė jug me Livadhianė, nė lindje me Thesalinė dhe Maqedoninė” (61).
Historiani Teodor Momsen nė veprėn e tij monumentale “Historia e Romės sė Lashtė” i quan
“...trimat epirotė, shqiptarė tė lashtėsisė” (62).
Lajbnici, filozofi mė i madh i kohės sė tij, eshte mbiquajtur Aristoteli i kohėve moderne, falė interesave tė gjithanshme dhe kontributeve tė mėdha qė dha nė fushat mė tė ndryshme tė dijes. Por ne shqiptarėt te Lajbnici shohim, ashtu si tek albanologu Erik Hemp ”...njė dijetar tė hershėm, tė vėrtetė, tė gjuhėsisė shqipe” (63), udhėrrėfyesin e studimeve nė fushėn e gjuhės sonė, qė ndonėse punoi njė shekull para lindjes sė gjuhėsisė krahasuese, me njė intuitė tė jashtėzakonshme arriti i pari nė njė teori ilire tė prejardhjes sė gjuhės shqipe.

Kontributi i Lajbnicit nė kėtė fushė pėrfshihet nė tri letra qė ai i ka dėrguar bibliotecistit mbretėror tė Berlinit, tanimė tė njohur nė botėn shkencore si:” Letrat shqiptare tė Lajbnicit” (64). Nė letrėn e parė tė datės 24 janar tė vitit 1705 ai shprehte mendimin se:
“...gjuha e ilirėve tė lashtė mund tė ekzistonte diku nė Epir” (65).
Pėr epirotėt dhe gjuhėn e tyre me origjinė ilire si Lajbnici shprehen edhe J. G. F. Herder (66) dhe J .E. Tunman, i cili thotė:
”Edhe nė Epir banonin vetėm popuj jogrekė, tė cilėt flisnin maqedonisht, qė ėshtė e njėjtė me gjuhėn ilire” (67).
Por mendim tė tillė kishin edhe F. Bop (68), J. R. F. Ksilander (69), J. G. F. Han (70) , J. F. Falmerajer (71), T. Mommsen (72), P. Kreēmer (73) qė thotė:
”Pėr tėrė grupin veriorė tė kėtyre fiseve, qė nga kufijtė e krahinės sė Epirit, qysh herėt tė paktėn qė nga koha e Herodotit (74) ėshtė pėrdorur emri i pėrbashkėt Ilirėt, ose siē quheshin nė kohėt mė tė lashta Hilirėt” (75).
Ky emėr vjen mbase nga jugu, nga Illyrii proprie dicti (Plin.III-144.Male II-3) dhe u pėrhap mė vonė nga grekėrit nė tė gjitha fiset e ngjajshme me ta qė njohėn gjatė pėrparimit tė tyre drejt veriut (76).

Ndėrsa Hansjėrg Frėmmer (77) nė librin e tij “Ilirėt”, qė ai e botoi nė vitin 1988, thotė:
”Ndarja mė tresh e Ilirisė ashtu si u bė pas fitores sė romakėve mbi mbretin Gent u pasqyrua dhe nė ndarjen e provincave: tė Dioklecian Konstantinit, Hinterlandi i Durrėsit dhe Apolonisė qė i pėrkiste pėr njė kohė mė tė gjatė Romės; dhe Epirus nova (Epiri i Ri) qe ishte pjesė e dioqezės sė Maqedonisė. Kurse territori tjetėr i sundimit tė mbretit Gent, rreth Shkodrės, e quajtur provinca Prevalitana, bėnte pjesė nė dioqezėn e Dakisė. Tė dyja kėto pjesė tė territorit tė lashtė ilir nė kohėn e Augustit bėnin pjesė nė provincat e senatit dhe pasi u nda perandoria u pėrfshinė nė pjesėn greke” (78).
Grekėrit nė historinė e tyre marrin pėr bazė tregimin mitologjik tė kohės sė Deukalionit (79) dhe tė Pirros (80). Kjo legjendė fillimin e saj e ka sė pari nė Babiloninė e vjetėr, si dhe nė gjithė vendet e Lindjes sė afėrme. Nė Pėrmbytjen e Botės Deukalioni dhe Pirroja shpėtuan me anė tė njė barke; mė vonė ata kur dalin nė tokė hedhin gurė. Ata qė i hedhte Deukalioni bėheshin burra, ndėrsa gurėt qė hidhte Pirroja shndėrroheshin nė gra.

Sipas historianėve grekė prej kėtyre gurėve rrjedhin grekėt e sotėm. Kjo ngjarje ka ndodhur nė Epir, prandaj sipas tyre Epiri u pėrket grekėve??!!.

Jo vetėm kaq por edhe vendet e Epirit, Korēa, Gjirokastra e deri nė lumin Shkumbin. Pseudohistorianėt grekė thjesht pėr tė pėrligjur pushtimet e Shqipėrisė sė Jugut prej kohėsh e kane ngritur kėtė problem nė forma tė ndryshme.

Ja njėra nga ato:

- Themeluesi i parė i qytetit tė Argjirokastrės ėshtė i biri i Filkosit nga mbretėrit e Greqisė. Trashėgimtaria e fundit e kėsaj dinastie ėshtė princesha Argjiro Monoviza (Argjirua me njė Gji), e cila gjatė vitit 1419 pėr tė mos iu dorėzuar pushtuesve osmanė u hodh nga kėshtjella. Qysh atėherė kjo qytezė - kėshtjellė mori emrin e kėsaj princeshe dhe u quajt Argjirokastra.

Nė fakt kjo “histori” ėshtė vetėm njė pėrrallė (legjendė), sepse nuk ka asnjė dokument qė tė kete ekzistuar njėfare princeshe me kėtė emėr. Por prej vet faktit qė princesha Argjiro u hodh nga kalaja tregon se kalaja ka ekzistuar!! Atėherė ēfar emėr kishte kjo kėshtjellė?

Nė studimet historike, nė relacione e kronika ngjarjesh, historianė dhe personalitete tė ndryshme politikė e shoqėror tė huaj kanė dhėnė gjate shekujve mendime, kanė cituar fakte e tė dhėna qė kanė tė bėjnė me emėrtimin e hershėm tė qytezė - kėshtjellės sė Gjirokastrės si dhe tė jetės nė kėtė vend.

Njė mbėshtetje tė pakundėrshtueshme e gjejmė tek Emile Isambert (81), ku vihet nė dukje se Gaultier de Cleubry (ish anėtar i shkollės sė Athinės) duke u mbėshtetur tek historiani i dėgjuar romak Tit Livi nė vitin 169 p.e.s., thekson:
”Gjirokastrėn e gjejmė me emrin Parrhicastra”,
qė don tė thotė “Kėshtjella e Pirros”. Grekėt e quanin ”Pirru - haraks”. Qė nė shqip don tė thote vija mbrojtėse e Pirros.

Ndėrsa Antigonea,qytet antik qė ndodhet pėrballė Gjirokastrės ėshtė themeluar nga Pirrua, tė cilit u vuri emrin e gruas sė tij Antigonea. Ajo ishte njėra prej vajzave tė Berenikės. Kėtė e kishte me Filipin, para se tė martohej me Ptolemeun (82).

Pirrua ka qenė njė mbret shumė i pasur. Sipas historianėve antikė Ambrakia (Arta e sotme), ka qenė kryeqyteti i Pirros. Ajo ishte e stolisur me 1015 shtatore (monumente).

Plini ne Shek. I, tregon se statujat e famshme tė nėntė muzeve i grabitėn romakėt nė Ambraki nė kryeqytetin e Pirro Mollosit (83). Ajo veē statujave tė shumta tė saj, qe e pajisur edhe me dy teatro ishte nga qytetet mė tė bukur tė asaj kohe, por tė gjitha kėto u grabitėn nga gjeneralėt romakė gjatė vitit 186 para erės sonė.

Pirrua i Epirit ishte i fisit ilirian Mollos (84), pra paraardhės i shqiptarėve. Plutarku nė veprėn e tij Jeta e Mbretit Mollos Pirro, i cili gjithashtu dy herė pėr disa vjet mbajti edhe titullin e mbretit tė Maqedonisė, njofton se ai nė njė betejė kundėr Demetrios Poliorketės nė vitin 287 p.e.s. mbante njė helmetė me njė tufė pendlash (Federbusch) e me dy brirė cjapi dhe maqedonasit menjėherė kaluan nė anėn e tij meqė e njohėn si mbretin e tyre tė drejtpėrdrejt e tė vėrtetė.
vijon...
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 26.11.2006, 15:50   6
Kandhaon
anėtar/e
 
Kandhaon
 
Anėtarėsuar: 8.2006
Vendndodhja: Nė breshta, mes bredhave,
Citim:
Nė monedhat e Tarentit qė u prenė nga ky qytet pėr Pirron gjatė fushatės sė tij kundėr Romės nė vitet 280-275 p.e.s. dalin si shenja tė mbretit Ajakid njė majė shtize, vetėtima e Zeusit tė Dodonės dhe helmeta me brirė.

Njė helmetė e tillė ėshtė simbol monedhash edhe i uzurpatorit Trifon, qė nė vitin 142-139 p.e.s. nė Siri duke kujtuar prejardhjen e tij mbretėrore maqedone u ngrit kundėr selekuidėve.

Mund tė sillen edhe shembuj tė tjerė pėr karakterin mbretėror tė kėsaj helmete me brirė, por kėtu nuk ėshtė nevoja.

Shekuj mė vonė atė e mbajti Skėnderbeu, sepse nga njėra anė ai si Aleksandėr Bej donte tė lidhej me traditėn e maqedonasit tė madh, qė ende sot nė Lindje quhet “Dhul-Quarnein” (Dybrirėsh) (85), e nga ana tjetėr se ai e ndiente veten si epirot dhe pasardhės i Pirros.

“Nė qoftė se kronikat nuk gėnjejnė, ne quhemi epirotė,...paraardhėsit tanė kanė bėrė beteja tė mėdha me romakėt dhe gjejmė se ata, ut plurium, mė shumė lavdi se sa turp kanė sjellė prej tyre...”,
shkruante Skėnderbeu nė vitin 1460 nė njė letėr qė i dėrgonte princit Ursini nė Itali.

Po pėr kėtė biografi i tij Marin Barleti, me prejardhje nga Shkodra, nė titullin e veprės sė tij qė doli nė vitin 1508-1510 e quajti “Epirotarum princeps”(princ i epirotėve) dhe e bėnė emrin e Skėnderbeut tė prejardhur nga Aleksandri i Madh, ndėrkohė qė botimi i pėrkthyer gjermanisht nga Johannes Pinicianus ėshtė titulluar “Princ i Epirotėve dhe i Shqipėrisė” (Herzog zu Epiro und Albanien), duke e lidhur nė kėtė mėnyrė tė kaluarėn e lashtė me tė sotmen. Kėshtu shprehet nė punimet e tij studjuesi i mirėnjohur gjerman P. R. Franke (86).

Pėr periudhėn e antikitetit tė kėsaj qyteze-kėshtjellė hedhin dritė tė mjaftueshme edhe gėrmimet arkeologjike qė u kryen nė kalanė e Gjirokastrės nė verėn e vitit 1983. Gėrmimet nė teritorin e brendshėm tė kalasė ishin tė frytshme, sepse u pėrfitua njė lėndė arkeologjike qė i takon shekujve IV ose III p.e.s.

Kjo ripohon plotėsisht emėrtimin e hershėm tė kėsaj qyteze-kėshtjellė me emrin Pirrokastra, sepse pikėrisht gjatė kėsaj kohe ka jetuar mbreti Pirro.

Si pasojė, kjo kohė e vonė e antikitetit shpjegon edhe faktin qė nė kėtė kėshtjellė nuk gjen ndėrtime muresh prej gurėsh ciklopike ose pellazgjike. Ky qytet nuk ka patur nevojė pėr gurė tė tillė, pėrderisa nė periferinė e tij gjenden me sasi tė mėdha shtresash gurė radhorė tė rezistueshėm, tė sheshtė me dimensione tė ndryshme trashėsie, qė rrallė gjenden nė viset e tjera tė Shqipėrisė.

Emile Isambert, duke u mbėshtetur tek historiani i vjetėr romak Tit Livi nė veprėn e tij i kundėrvihet dy herė anglezit Leek. i cili del me hamendje se:” Gjirokastra ėshtė Argia e dikurshme”(87). Sepse nė fakt Argia ndodhet afėr Ballshit. Aty rrjedh edhe njė lum i vogėl, i cili quhet Lumi i Argias e qė derdhet nė Vjosė.

Tė njėjtin qėndrim si Emil Isambert mban edhe Dr. Milan Shufflaj (88) nė veprėn e tij “Serbėt dhe Shqiptarėt”. Ai flet pėr gjurmėt e familjes sė dėgjuar tė Arianitasve.
”Pėrmes mjaft dokumenteve del se kjo familje ka qėndruar nė afėrsi tė fshatit tė sotėm Aranitas, ku kalon edhe njė lum i vogėl i quajtur Argias” (89).
Kjo gjendet edhe nė greqisht e shkruar. Te vepra e Emile Isambert pohohet edhe njė herė se Gjirokastra ėshtė Pirrokastra e dikurshme, siē e shkruanin mė vonė grekėt. Nė mesjetė Pyrrho-Castra e humb rėndėsinė e saj. Historia e saj pėrzihet me pjesėn tjetėr tė Epirit.

Emėrtimi i ri Gjirokastėr u ndie nga fundi i shek. XIV. Dihet historikisht qė pas vitit 1375 nė kėtė qendėr banimi shtrihej principata e Gjin Bue Shpatės. Pas vitit 1385 sundimtari i saj ishte Gjin Zenebishi. Duke u nisur nga tradita e njohur e pagėzimit tė qytezave-kėshtjellė me emrat e sundimtarėve tė dėgjuar, pėr nder tė udhėheqėsve tė lartpėrmendur kjo qytezė-kėshtjellė u quajt me emrin Gjinokastėr. U quajt kėshtu sepse tė dy prijsat e saj mbanin emrin e pastėr shqiptar Gjin. Me fjalė tė tjera u quajt Qyteza-kėshtjellė e Gjinit (90).

Me kalimin e kohės Gjinokastra u kthye nė Gjiro-Kastra si rrjedhim i veprimit tė dukurisė gjuhėsore tė rotacizmit qė tingulli ( n ) shndėrrohet nė (r). Vė nė dukje emėrtimin e hershėm grek Argjiro-Kastra tė huajtė qė duan t’u japin nga njė kuptim emrave tė qyteteve Gjirokastrėn e quajtėn Chateau d’Argent (Kėshtjellė e Argjentė) duke u nisur nga pamja qė japin gurėt e bardhė radhorė me tė cilėt ėshtė ndėrtuar ky qytet. Aty jo vetėm muret por edhe kulmet janė mbuluar me rrasa guri tė holla dhe tė bardha qė ndrijnė natėn si argjent nga hėna dhe ditėn nga dielli. Me emrin Argjirokastra kėtė qytet e quajnė vetėm tė huajt (91).

Sikurse qė u pa mė lartė pėr tė ashtuquajturėn Princesha Argjiro-Monoviza nuk ekziston ne asnjė dokument. Ėshtė vetėm njė legjendė. Ndėrsa pėr Gjin Bue Shpatėn dhe Gjin Zenebishin ka dokumente tė mjaftueshme. Dinastia e Argjirės ėshtė vetėm manovėr greke pėr tė mbuluar pikėsynimet e tyre grabitqare kundėr kėsaj krahine tė stėrlashtė shqiptare.

Edison L. Clark (92) nė veprėn e tij flet qartė pėr origjinėn,gjuhėn,shtrirjen e shqiptarėve.Ai thotė:
”Shqiptarėt, arnautėt siē i quajnė ata turqit, ose shqiptarėt banorėt e shkėmbinjėve, siē e quajnė ata veten banojnė nė teritorin qė pėrfshinė Epirin e Vjetėr dhe vendin e ilirėve nė Maqedoninė Perėndimore duke u shtrirė nga Mali i Zi deri nė gjrin e Artės (Ambrakisė)sė Jugut” (93).
Ai vazhdon:
”Epirotėt e vjetėr dallohen nga helenėt ashtu si shqiptarėt nga grekėt e sotėm. Epirotėt dhe Ilirėt ishin fise fqinje, por tė njė gjaku qė flisnin dialekte tė ndryshme tė sė njėjtės gjuhė” (94).
Edison e qartėson dhe e bėn tė ditur se Shqipėria shtrihej nga Tivari i sotėm e deri nė Prevezė (95).

Si shpjegohet qė pėrfaqėsuesit grekė nė Kongresin e Berlinit nuk kėrkuan tė gjithė Epirin por kėmbėngulėn vetėm pėr Janinėn dhe zonat pėrreth?! Nė njė kohė qė Greqia i kishte 40 vite qė kishte themeluar shtetin e saj edhe me gjakun e djemėve mė tė mirė tė Shqipėrisė. Si ka mundėsi qė diplomacia greke t’i linte jashtė shtetit Grek tokat qė kishte lindur mitologjinė nga ku shpjegoheshin perėnditė. Si mbetėn tė kėnaqur e tė ngopur njėkohėsisht me aq pak tokė kur dihej pretendimi dhe oreksi i shovinizmit grek?! Kėto e kanė shpjegimin e vet!


Mendja e errėt e shovinizmit grek kishte kohė qė po projektonte skėterrėn pėr fatin e epirotėve. Nuk kishte se si t’i kėrkonin qarqet shoviniste greke Abdyl Frashėrit vetėm truallin e Epirit, por pėr tė kapėrcyer kėtė pengesė tė pakapėrcyeshme, ata bėjnė njė propozim jonormal: atė tė bashkimit tė gjithė Shqipėrisė me mbretėrinė greke.

Ky propozim ishte i paramenduar me qėllim tė caktuar. Pėrpara qarqeve politike shqiptare viheshin dy alternative, ose tė pranohet propozimi i palės greke ose nė tė kundėrtėn tė mos krijohej aleanca qė ishte aq e nevojshme pėr shqiptarėt nė atė vorbull kontraditash.

Jo rastėsisht Harillas Trikupi, ministėr i jashtėm i Greqisė dhe pėrfaqėsues i tėrbuar i qarqeve shoviniste greke, shfaqet nėn maskėn e aleatit tė popullit shqiptar pėr luftė kundėr Turqisė. Ai nė muajin korrik 1877 e dėrgoi fshehurazi nė Janinė misionarin e tij Mavromatin pėr tė hyrė nė marrėveshje me pėrfaqėsuesin shqiptar Abdyl Frashėrin pėr bashkimin e Shqipėrisė me mbretėrinė greke dhe pėr heqjen dorė tė shqiptarėve nga Epiri.

Sipas dy raporteve sekrete, njėri i datės 15 dhe tjetri i datės 19 korrik 1877 tė shpallur nė Athinė nė revistėn vjetore “Neos Kuvaras” tė vitit 1962, Mavromati i raporton Harillas Trikupit:
”Marrėveshjet tona me pėrfaqėsuesin e shqiptarėve janė ndėrprerė meqenėse Abdyl Frashėri ngul kėmbė pėr sovranitetin shqiptar dhe nuk pranon qė Epiri t’i jepet mbretėrisė greke pasi ėshtė tokė autoktone shqiptare”(96).
Mė poshtė misionari Mavromatis nė vazhdim tė raportit tė dytė shton:
”Ėshtė e nevojshme tė zgjerohen edhe veprimet e llojit tjetėr; tė zbarkojmė njė repart ushtarak nė Himarė nė qoftėse negociatat tona do tė dėshtojnė. Dalja e ushtrisė sonė nė Himarė do tė shkaktojė nė Epir konfuzion dhe tronditje. Duke bėrė qė batalionet e rregullta tė ushtrisė turke tė pėrbėra krejt prej shqiptarėve qė ndodhen nė Epir do tė dezertojnė pėr tė kaluar drejt veriut (nė drejtim tė Himarės) pėr tė mbrojtur vatrat e tyre dhe duke i shpėrndarė shqiptarėt nė drejtim tė veriut Epiri do tė mbetet i lirė, pa shqiptarė tė armatosur dhe si pasojė ne atėherė do t’i kemi duart e lira pėr tė vepruar aty dhe do tua heqim frikėn qė kanė njerėzit tanė nė Epir”(97).
Nė kėtė raport misionari Mavromatis i shfaq keqardhje Harillas Trikupit qė tė krishterėt e Epirit nuk pranuan kėrkesėn greke pėr tė luftuar kundėr atdheut tė tyre dhe tė bėhen vegėl e shovinizmit grek.

Qė tė siguronin pėrkrahjen e diplomacisė sė Fuqive tė Mėdha ndaj kėrkesave tė tyre, ata filluan njė fushatė tė shfrenuar nė shtypin Evropian.

Dhunuesit e Epirit nė mjaft gazeta evropiane kishin botuar artikujt e tyre si L’Epire et la questiongrecque, Memoire sur l’Epire en general et particuelierement sur l’eparchie de Janina par unė Epirote,...!!

Nė kėto rrethana pėrfaqėsuesi i popullit shqiptar Abdyl Frashėri i drejton redaksisė sė gazetės “Moniteur Universale” tė Parisit artikullin e meposhtem i cili u botua nė kėtė gazetė nė maj tė vitit 1879.
“Zoti redaktor.

Artikullit tė botuar nė gazetėn “Republika Franceze” nuk i dhamė asnjė pėrgjigjje, sepse njė sjellje tė tillė fare pak e pritnim prej njė gazete qė simpatizon luftėn e kombėsive. Franca qan gjithmonė humbjen e krahinave tė saj. Banorėt e Alsasės dhe tė Lorenės rėnkojnė kur kujtojnė privimin e kombėsisė sė tyre. Pėrse njė gazetė franceze i quan qesharak shqiptarėt tė cilėt pėrpiqen tė evitojnė rrezikun e njė fatkeqėsie tė tillė.

Nuk jemi savantė dhe as pretendojmė pėr tė, por historinė e atdheut tonė e kemi studiuar dhe e dimė mė mirė se kushdo tjetėr. Banorėt e Epirit i quajnė Pellazgė. Herodoti, Tukiditi dhe Straboni dalin me pėrfundime se ky vend nuk ka pjesė tė Greqisė.

Sipas Strabonit, Greqia nga Veriu kufizohet prej Akarnanisė dhe gjirit tė Ambrakisė. Pasi gjeografia e lashtė greke nuk u vjen nė ndihmė grekėrve tė sotėm, po pyesim ata qė kanė mendime tė kundėrta: se cila pjesė e Epirit ėshtė greke? Ai qė pranon argumentet e sillogėve grekė do tė besojė se Greqisė nuk i pėrket vetėm Shqipėria, por edhe Maqedonia, Thrakia, Rumania, Azia e Vogėl, etj. Sipas vendeve tė Greqisė sė Madhe edhe Marseja e juaj i takon asaj!

Epiri ka 650 mijė banorė. Sa janė vallė grekė qė ndodhen nė tė dhe ku banojnė? Nė Korēė? Nė Berat? Nė Gjirokastėr? Apo nė Ēamėri?

Ai qė kalon nėpėr kėto vende takon vetėm epirotė shqiptarė, jo epirotė grekė. Do tė sakrifikoheshin pra 650 mijė shqiptarė pėr tė ngijtur lakmitė e sillogėve grekė dhe lėvizjet artificiale tė tyre! Sjellja e tanishme e Greqisė dėshmon se ajo ka ndėrmend tė imitojė Rusinė. Por kjo (Rusia) i pėrkrah pretendimet e saj me anė tė forcės, e cila pėr fat tė mirė i mungon Greqisė.

Sikur tė ishin grekėt aq tė fortė sa tregohen, nė fakt janė vetėm miq tė zhurmės, Evropa nuk do tė kishte kurrė qetėsi. Parimi i ngjashmėrisė nė gjuhė do ta shpinte Greqinė shumė larg, dhe nė radhė tė parė do tė na jepej neve e drejta tė kėrkojmė nga grekėt 200 mijė shqiptarėt qė banojnė nė njė lagje tė veēuar tė Athinės tė quajtur PLAKĖ dhe krejt ishujt Hidra dhe Speca.

Epiri ėshtė dhe do tė mbetet gjithmonė shqiptar, ashtu si e krijoi natyra dhe historia. Mėkat qė qeveria greke shpenzon pėr sillogėt shuma tė majme, tė cilat mund tė pėrdoren nė mėnyrė mė tė arsyeshme. Ajo pėrpiqet tė zgjasi njė ngatėrresė e cila s’ka pėr tė mashtruar asnjė evropian.

Po tė ngulė kėmbė greqia nė aspiratat e lakmitė e saj tė pangopura, tė cilat i kundėrvihen drejtėsisė dhe tė drejtės sė kombeve, shqiptarėt kanė vullnet tė pa tundur qė tė mbrojnė atdheun e tyre deri nė fund dhe jane betuar tė mos lėshojnė asnjė pėllėmbė toke dhe tė vdesin pėr tė po tė jetė nevoja. Kėtu manifestojmė mendimin e tė gjithė bashkatdhetarėve tanė.

Evropa nuk do tė marrė pėrgjegjėsinė e luftėrave shkatėrrimtare qė do tė inaugurohen pėr aneksimin e shėmtuar tė tokave tona nga Greqia”(97).
Mbas krizės lindore e deri nė Luftėn Ballkanike, qarqet shoviniste greke e pėrqėndruan gjithė vėmendjen e tyre nė popullimin e shpejtė tė trevave jugore tė Epirit dhe kryesisht nė drejtim tė qytetit.

Tė ndryshėm nga sllavėt serbo-malazez qė si edukatė speciale pėr tė coptuar trojet shqiptare kishin zhdukjen fizike dhe dėbimin e dhunshėm tė popullsisė autoktone, ekspertėt e problemit Epirot u treguan mė tė “sjellshėm” nė kėtė fazė tė parė. Pėr ata gjthēka duhej tė realizohej brenda gjendjes normale tė jetės dhe komunikimit tė vazhdueshėm reciprok. Pra gjithēka duhej tė zgjidhej pa dhunė, pa programe spastrimesh masive, asgjėsimi fizik, dėbimi kolektiv nga toka, porse me njė popullim tė vazhdueshėm dhe tė pandėrprerė, me njė menjanim tė qetė ku befasia tė lozte rolin primar nė reagimin e menjėhershėm tė popullsisė shqiptare.

Zėvendėsimi i popullsisė autoktone shqiptare duhej tė shihej jo vetėm nga Evropa, por nė radhė tė pare nga popullsia e “pakulturuar” e Epirit si njė fat i “madh” pėr tė hyrė nė rrjedhėn e qytetėrimit. Nė kuadrin e “miqėsisė” sė lashtė shqiptarėt nuk kishin pse t’i shikonin “vėllezėrit e tyre tė sinqertė” me frikė e dyshim.


Nga ana tjetėr finokėt grekė nuk do t’u linin raste shqiptarėve tė dyshonin nė “dashurinė”dhe “sinqeritetin”e tyre, se zbatonin pikė pėr pikė strategjinė e tyre tė hollė duke populluar fillimisht qytetet e pastaj zonat pėrreth. Nė fillim ua kėrkonte detyra tė qėndronin si punues tė tokės dhe mė vonė tė pretendonin si zotėrues tė patjetėrsueshėm tė saj.

E rėndėsishme ishte pėr ta qė tė kapnin pikat kyēe nė administratėn shtetėrore dhe tė nesėrmen kuptohej edhe nga qarqet politike greke qė sundimi osman nuk do tė zgjaste shumė edhe nė Shqipėri.

Shtrirja dhe zgjerimi i mėtejshėm i institucioneve fetare fanariote do t’i shėrbente atyre pėr tė bėrė presion tė gjithanshėm mbi popullsinė ortodokse tė Epirit, pėr ta futur brenda strukturės shpirtėrore tė ortodoksizmit grek mė lehtė.

Ata do tė shfrytėzonin me njė mjeshtėri tė rrallė lidhjet tregtare midis dy trevave pėr ta bėrė sa mė tė pranishme popullsinė greke nė jetėn e pėrditshme shqiptare. Tė favorizuar nga formimi i shtetit tė tyre dhe tė vlerėsuar nga Evropa e asaj kohe, ata do tė pėrdornin tė gjitha mjetet e propagandės pėr t’u fryrė burive pa rreshtur nė dyertė e qarqeve evropiane mbi fatkeqėsinė e Epirit qė kishte ngelur brenda strukturės sė kalbur otomane.

Tė palodhur pėr tė zbatuar deri nė njė programin e tyre shovinist, qarqet vorio-epirote, tashmė tė lidhura edhe me ideatorėt e “naēertanės”e tė pėrkrahur nga mėma e tyre e pėrgjumur Rusia, prisnin edhe njėherė rastin e volitshėm pėr ta fshirė nga faqja e dheut Shqipėrinė. Skemat ishin pėrgaditur me kohė. Rusia kėrkonte shembjen e perandorisė sė sėmurė osmane. Nga kjo shpėrbėrje Greqia dhe Serbia kishin pretendime tė takoheshin nė Shkumbin. Prandaj edhe nė ato kohė kaq tė turbullta pėr Shqipėrinė, ditė-lindja dhe ditė-vdekja e saj ishin kaq pranė.

Asnjėra palė nga fuqitė ballkanike nuk e pranonin Shqipėrinė si aleate tė barabartė pėr tė fituar gjėnė mė tė shtrenjtė qė kėrkonė njė popull lirinė dhe pavarėsinė e tij.

Greqia edhe kėtė radhė jo vetėm qė nuk do tė pranonte aleancė me shqiptarėt, por edhe do tė bėhej mė vonė njė ndėr bllokuesit kontinental pėr Qeverinė e sapoformuar tė Vlorės.

Askush nuk e vė nė dyshim rolin famėkeq tė Konferencės sė Londrės mė 1913-tė ndaj pasojave tragjike qė i solli Shqipėrisė. Por a do tė coptohej nė tri pjesė Shqipėria nė qoftėse Greqia, qarqet politike tė saj nuk do tė ngrinin pretendimin e tyre teritorial ndaj trevės sė Ēamėrisė?!

Nė kėtė kohė, kur Shqipėria kishte fituar pėrfundimisht mėvetėsinė e saj, shovinizmi grek, si gjithmonė i “urtė” dhe “dashamirės”ndaj popullit Shqiptar dhe nė bazė tė po atij skenari me shumė pretendime, bėri hapin e saj gllabėrues dhe tradhėtinė ndaj kombit shqiptar. Nė kėtė radhė pasojat e politikės “fine”greke ishin katastrofale. Gati gjysma e Epirit, treva e Ēamėrisė iu shkėput nė mėnyrė mė absurde Shqipėrisė dhe iu dha Greqisė.

Si mund tė kenė Qeveritė e Shtetit Shqiptar iluzione ndaj politikės zyrtare greke nė lidhje me Shqipėrinė dhe trojet Shqiptare kur edhe sot nė Shqipėri dhe Greqi funksionon e madje ėshtė rritur nė pėrmasa tė pazakonta nė luftėn antishqiptare Komiteti shovinist i Vorio-Epirit?!

___________________
1. Straboni.VII,5;Plin,N.H.IV,1:App.Illyr 1.
2. Etol. III,13,44; Strab.VII,325,327 dhe H.Ceka, Perputhje onomastike iliro-epirote,nė “Studime Historike”nr.2,1965,fq.85
3. H. Ceka, art.i cituar,fq.84
4. Tukid.I,5,1.
5. Shih te Steph.Byz.De Vrbibus et populis
6. Tukid. I,16.
7. Isokrati Harpokration dhe Suida
8. Strab.1,10
9. H.P.Sh.fq.46,F.E.Sh.fq.241,F.Gj.S.Sh.fq.431
10. F.E.Sh.fq.242
11. Po aty,fq.241-242
12. H.P.Sh.fq.46
13. Po aty,fq.43
14. Po aty,fq.43
15. Strab.VII,5
16. N.G.L.Hammond:fq.290 dhe E.Leppore;vep e cit.Tukidit.
17. Te Nilsson,po aty.
18. Tukid.I,14,3;18,2;I,24IV,126,II,96,97
19. Po aty.
20. Strab.VII,321
21. Scymn. Europa 450
22. Polyb, XVIII,58
23. Liv. XXII,34
24. Plin. III,45
25. Tukid. po aty.
26. Steph. Byz.; De urbibus et populis,shiko emrin Athamania.
27. N. Nilson,vep.e cituar fq.137,D.Mustilli,art.i cituar fq.137
28. Strab.VII,321
29. F. Prendi.Mbi rezultatet e kėrkimeve nė fshatin Vodhinė tė rrethit tė Gjirokastrės,nė Bul.i shkencave shoqėrore nr.I viti 1956,fq.181
30. F. Prendi.Tumat nė fushėn e fshatit Vajzė-Vlorė,nė Bul.Shk.Shoq.nr.2viti 1957,fq.106
31. S. Islami, H. Ceka, F. Prendi, S. Anamali, Zbulime tė kulturės ilire nė luginėn e Matit, nė Bul. Shke. Shoq. nr.1viti 1955, fq.134, S. Islami dhe H. Ceka, Tė reja mbi lashtėsinė ilire nė territorin e Shqipėrisė, nė Konf. I., tė Stud. Alb.Tiranė,1962, fq. 452.
32. H. Ceka, Diskutim mbi Kumtesėn e Dhimosten Budinės nė Konf.II, tė Stud. Alb.
33. Nga burimet e shkruara, pėrmendet qyteti i lashtė i Antigonesė. Deri tani ky emėr i ishte veshur herė kalasė sė Tepelenės, herė kalasė sė Leklit afėr grykės sė Kėlcyrės. Kjo ėshtė bėrė nė bazė tė komentimit tė burimeve tė shkruara qė tėrthorazi bėjnė fjalė pėr kėtė qytet. Mirėpo gėrmimet arkeologjike tė vitit 1965 tė ndėrmarra nė qytetin e lashtė tė Jermės nė rrethin e Gjirokastrės nxorrėn nė dritė njė material mbishkrimor:13 copė libreza votimi prej bronxi, nė njėren faqe tė tė cilave lexohet emri (Antogonea). Kjo pėrmbysi identifikimin e Lekėl-Antigone.Vetė zbulimi i kėtij emri nė kėtė qytet dhe numri i shumtė i librezave na shtyn tė pranojmė si mė tė mundshme qė ky emėr tė lidhet me rrėnojat e Jermės.
34. Dh. Budina.Rezultatet e gėrmimeve nė qytetin Ilir tė Jermės,nė Materiale tė Sesionit Arkeologjik,viti1966,fq.146
35. B. Jubani,Keramika ilire e qytezės sė Gajtanit,nė Stud.hist.nr.2,viti 1966,fq.63
36. N. Jubani,H.Ceka,Gėrmime nė qytezėn ilire tė Rosunjės rrethi i Tropojės.
37. S. Islami,Premjet monetare tė Shkodrės,Lisit dhe Genthit, nė Studhist.nr.3viti 1966,fq.27
38. F. Prendi,artik.i cituar fq.125.Korkuti,artik.i cituar fq.166
39. S. Islami,H.Ceka,F.Prendi,S.Anamali,artik.i cituar fq.131
40. F. Prendi,artik.i cituar fq.26
41. Etol.III,13,44;Strab.VII,327 dhe H.Ceka, Pėrputhje onomastike iliro-epirote, nė Stud.His. nr.2 viti 1965,fq.85
42. H. Ceka,artik.i cituar fq.85
43. M. Nilsson,vep.e cituar
44. Po aty
45. K. Bozhori, Dh. Budina, Disa mbishkrime tė pabotuara tė theatrit tė Butrintit, nė Stud.hist. nr.2 viti 1966, fq.176-189 ,nė zbėrthimin e emrave ka patur mirėsinė tė ndihmon edhe V.Toēi
46. Po aty
47. Po aty.
48. S. Islami, Premjet monetare tė Shkodrės, Lisit dhe Genthit, nė Stu.hist.nr.3 viti 1966 fq.27
49. V. Toēi, Mbishkrime e relieve nga nekropoli i Dyrrahit, nė Bul.shk.shoq.nr.2 viti 1962, fq.128
50. H. Ceka, artik.i cituar fq.87
51. H. Krahe ”Lexikon altillyrischer Personnennamen”Heidelberg,1929,Vangjel Toēi, artik i cituar fq.128 dhe literatura e citueme prej tij, H. Ceka, artik.i cituar fq.87
52. S. Islami, artik.i cituar fq. 20
53. H. Ceka, Elementi ilir nė qytetet Dyrrahium dhe Apollonia,nė bul.e shken.shoq.nr.3/4,1959 fq.136,V.Toēi,artik.i cituar fq.128
54. H. Krahe,vep.e cituar,V.Toēi, artik.i cituar, fq.129
55. Tukiditi, II,50,5,6.
56. Steph.Byz., De urbibus et populis, (shiko fjalėn Algestaio).
57. E. Ēabej, Problemi i autoktonisė sė shqiptarėve nė dritėn e emrave tė vendeve,nė Bul.e shke.shoq.nr.2,1958,fq.61
58. Strab.VII,328
59. Malte Brun, Precis de la geographie universale,1810-1829,Paris
60. Pouqueville,Udhėtime nė More, nė Konstandinopojė, nė Shqipėri dhe nė vende tjera tė Perandorisė Osmane gjatė viteve 1798,1799-1800 dhe 1801, Paris 1805
61. Ch.Brouchneri,Fjalor gjeografik,Venedik,1770 62.Teodor Momsen,Historia e Romės sė Lashtė
62. E.P.Hamp,OnLeibniz’s Third Albanian Letter,Zeitschrift fur Balkanologie,Je XVI/1, 1981,fq.34-36
63. M.Reiter,Leibnizen’s Albanelbriefe, Zeitschrift fur BalkanologieJg.XVI,1980,fq. 82-93
64. C.V.Lajbnic, Albanerbrife, Hanovėr, 24 janar 1705
65. J.G.Herdez,I deen zur Geschichte derMenschheit,Leipzig,1868,vol.III,fq.99
66. J.E.Tunman,Kėrkime rreth historisė sė popujve tė Evropės Lindore, Leipzig, 1774
67. Franc Bop,Uber das Albanesisch in seinen verwandtschaftlichen Beziehungen,1855
68. J. Riter Fon Ksilander,Gjuha e albanezėve ose e shqiptarėve, Frankfurt am Main,1835
69. J.G.Fon Han, Albanesische Studien,Wien,1854
70. J.F.Falmerajer, Elementi shqiptar nė Greqi,Munchen,1857
71. T.Mommsen ,Historia e Romes,Leipzig,1932.”Historia e Romės sė lashtė, Roma-Torino 1904, vėll.II, Libri i IV, kreu V, fq.142
72. Paul Kreqmer,Einleitung in die Geschichte der griechischen Sprache,(Hyrje nė historinė e gjuhės greke), Gottingen,1896 74.P.Kretschmer, po aty.
73. P. Kretschmer,Fiset Ilire,po aty.
74. P. Kretschmer,Sprachliche Vorgeschichte des Balkans, (Parahistoria gjuhėsore e Ballkanit), Revue Internationale des e’tudes balkaniquee,vol. II, viti 1935 fq.41-48
75. Hansjėrg Frėmmer, Die Illyrer,Karlsruhe,1988
76. H. Frėmmer,po aty(Vitet e errėta)565-850
77. Deukalioni,Fjalor i Mitologjisė,fq.57
78. Po aty.
79. Emile Isambert,Inteneraire deskriptiv historique et archeologique,1861,fq.867-869
80. Burime tė zgjedhura pėr historinė e Shqipėrisė,vėll.I, Ilirėt dhe iliria te autorėt antikė, fq.218-219;Plutarchi I-Vittae Parallelae 4,7.
81. 83.Av.M.Kokolari,Nuk mbulohet dielli me shoshė,”Bashkimi i shqiptarėve”nr.6,fq.4, dt.15 shtator 1993,Tiranė
82. Po aty.
83. J.G.Fon Han,”Reise von Belgrad nach Salonik”,1858, -Peter Robert Franke,”Alt-Epirus und das Kėnigtum der Molosser”,Erlangen,1954, (Epiri i lashtė dhe mbretėria e molosėve),Mynchen-Bon,1949-‘54
84. P.R.Franke,”Albanien im Altertum”,Antike Welt,Sondernumner,1983
85. U.M.Leek,”Travels in Northern Greece”,1835
86. Dr. Milan Shuflai, ”Serbėt dhe shqiptarėt”, fq.180
87. Emile Isambert,vėll.i cituar fq.859-867
88. Av.M.Kokolari,vep e cituar, Dr. Ali Hadri,HPSH.Prishtinė,1966,fq.42-43
89. Dr.Ali Hadri,po aty.
90. Edison L.Clark,”Racat e Turqisė Evropiane,historia e tyre,gjendja dhe prospektet”, New York,Brodway,1878,fq.751
91. Edison L.Clark,po aty
92. Po aty
93. Sh. Delvina,”Rreth origjinės sė suljotėve”,Bujku,nr.1424,fq.10, maj 1996 Prishtinė
94. Neos Kuvaras, Athens 1962
95. Po aty
96. ”Moniteur Universale”,Paris maj 1879
97. Abdyl Frashėri,”Popullsia greke nė Epirin e Ri dhe tė Vjetėr”,fq.100



http://www.edsh.org/diskutime/viewthread.php?tid=2347
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 26.11.2006, 16:44   7
kalimtar/e
 
Kapedan, mirėseerdhe. Pėrkatėsia e epirotėve nuk do tė vihej fare nė diskutim nėse perėndimorėt nuk do tė kishin aq simpati pėr grekėt se sa pėr ne. Akademia e Shkencave e Shqipėrisė mban njė qėndrim pėr kėtė, por fatkeqėsisht grekėt "bėrtasin" mė fort!

Sidoqoftė, argumentat e sjella nga Boroniri nuk fshihen lehtė. E nėse ato nuk mjaftojnė, kėto ditė mund tė sjellim diēka, p.sh. nga Hasan Ceka, "Epiri nė kohėn e lashtė, vėrejtje gjeografike dhe etnike".
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 27.11.2006, 18:35   8
kalimtar/e
 
Falemnderit shume per pergjigjet. Pajtohem me ato qe jan shkruar ketu...po per mendimin tim do duhet dicka me "kokrete" qe ti kunderpergjigjet pretendimeve Greke dhe atyre perendimore.

Shkrimi i Hasan Cekes do ishte me shume vlere po te kishe mundesi ta skanoje Vlug

Une e pranoj, ashtu si dhe historianet e lashte, qe Epirotasit ishin nje popull jo-Helen. Por ama shume historian perendimor sot pretendojne qe ata ishin Helen...ose disa pranojne origjinen e tyre jo-Helene por thone se me kalimin e kohes ata u "Helenizuan" dhe u kthyen ne Helen.

Te them te drejten duket dhe si mundesi kjo e fundit. Straboni ne Gjeografine e tij shkruan se Epirotasit ishin te udhehequr nga "te huaj"...sic thote ai...dhe permend Pirron si bir i Neoptolemit, bir i Akilit qe ishte nga Thesalia. Me kte kuptohet qart qe Epirotasit ishin jo-Helen...por gjithashtu kuptohet nga shkrimi i Strabos qe Pirroja konsideroheshe si "Helen" nga ky historian.

Gjithashtu emrat te gjetur ne Dodona ne ato 8 mbishkrime...emra te prostatve Molos ose Kaon ose Thesport...deshmojne se ata ishin "Helenizuar" disa. Disa prej emrave dallohen qart qe nuk jan vendas...per shembull mbiemrat si Larisaios, qe tregojne se ata njerez ishin nga qyteti i Larises ne Greqi (qytet qe ne ate kohe ishte Helen). Disa te tjere mund te jen Maqedonas te vendosur ne pozita te larta gjat "pushtimit" Maqedonas. Por ama eshte pak e veshtire te shpjegosh...ne menyre "shekncore"...emrat e tjere pa parnuar faktin qe ata ishin te "Helenizuar".

Pra eshte e rendesishme te shpjegonim nivel e "Helenizmit" te shtresave udheqse Epirotase. Ishte vetem ndryshimi i emrave? Apo kta njerez vertet kishin fillaur te flisnin Greqisht si gjuhe ditore te tyre? Ishte Pirroja vertet nje mbret "barbar", pra Ilir...apo ishte kthyer dhe ai ne nje mbret "Helen"?

Une pajtohem me mendimin qe Spartanet apo Akarnia etj ishin vende "barbare"...ashtu sic na i shpjegojne dhe vet historianet e lashte. Por ato vende u "helenizuan" me kalimin e kohes dhe u ben Helen. C'fakte kemi qe e njejta gje nuk ndodhi ne Epir?

Te njejten paralel ne mund te bejme me ngjarje te mevonshme...si per shembull Arvanitasit ne Greqi, qe padyshim jan Shqiptar me prejardhje dhe origjin...por shumica jan "helenizuar" dhe sot pretendojne te jen Grek. Dhe a mund ti vihet faji Grekve te sotem qe i quajn Arvanitasit e sotem si "Grek", kur vet ata pretendojne te jen ashtu?

E njejta gje mund te ket ndodhur dhe ne Epir ne shekullin e IV p.e.s..te pakten me sa mund te shohim tek emrat e shtresave udheheqse te Epirit. Te pakten me Epir une dua te them vetem ato fise qe jetonin nga Llogaraja e sotme e posht, pa perfshire ketu Amantet, Bylinet, Dasaretet etj...per te cilet kemi mjaft evidence qe ata mbajten identitetin e tyre Ilir, gje qe dallohet nga zbulimet arkeologjike si tiparet e armve ose qeramikes, gjithashtu dhe nga emrat e shtresave udheheqse te tyre qe gjithnje mbeten emra Ilir.

A ekziston e njeta evidenc per Kaonet, Moloset dhe Thesprotet...ashtu si ne Ilirine e mesiperme? A shohim mbas shekullit IV p.e.s emra Ilir ose jo-Grek ne shtresat udhehese? A shohim tipare Ilire ne zbulimet arkeologjike te mbas shek IV ne armature ose qeramike?

Mbase shkrimi i Hasan Cekes mund te zbardhi disa kto pyetje. Ne librin e tij, Iliret, Neritan Ceka pohon se shtresat udheheqse te disa fiseve te Epirit kishin mare onomastiken Greke me kalimin e kohes. Po do ishte e rendesishme te kuptonim se kur ndodhi kjo, ne c'nivel, dhe sa i thelle ishte "helenizmi" i Epirotasve? Ishte ne te njejten nivel sa Spartanet, Akarnianet ose dhe vet Maqedonsit...qe u zhnderruan ne Helen "te mirfillte" me kalimin e kohes...apo u rruajt identiteti dhe gjiha Ilire ne tokat Epirotase?

Kjo pyetje ka rendesi edhe per te shpjeguar ngajrejt e mevonshme. Historiani Anglez Hammond, me prirje gjithmon pro-Greke, shkruan se Shqiptaret qe shohim sot ne Shqiperine e Jugut dhe ata te Camerise, jan te ardhur te kohes se mesjetes. Teorija e tij me duket teper absurde...megjithate mungon nje evidenc konrete per ta mposhtur.

Une e kuptoj shume mire lojen politike prapa ktyre pretendimeve Greke dhe fatkeqsisht dhe perendimore. Por dhe ne Shqiptaret duhet te nzjerrim nje evidence kokrete per tju kundravene.

Se me gjithe teorite tona…duket gjithashtu se te pakten ne shtrest udheheqse (por jo popullore) Epirotase, duke filluar nga shek IV, ka patur nje far “Helenizmi”, dhe ky helenizim mund te ket qen i thelle. Apo jam i gabuar?

Falemdnerit shume per pergjigjet dhe pres mendimet tuaja.
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 27.11.2006, 22:33   9
Kandhaon
anėtar/e
 
Kandhaon
 
Anėtarėsuar: 8.2006
Vendndodhja: Nė breshta, mes bredhave,
Citim:
Gjithashtu emrat te gjetur ne Dodona ne ato 8 mbishkrime...emra te prostatve Molos ose Kaon ose Thesport...deshmojne se ata ishin "Helenizuar" disa. Disa prej emrave dallohen qart qe nuk jan vendas...per shembull mbiemrat si Larisaios, qe tregojne se ata njerez ishin nga qyteti i Larises ne Greqi (qytet qe ne ate kohe ishte Helen). Disa te tjere mund te jen Maqedonas te vendosur ne pozita te larta gjat "pushtimit" Maqedonas. Por ama eshte pak e veshtire te shpjegosh...ne menyre "shekncore"...emrat e tjere pa parnuar faktin qe ata ishin te "Helenizuar".
Vetėm emri nuk tregon asgjė. Me kėtė logjikė tė huajt madje pikėrisht ata historianė qė mund t'i kenė emrat Abraham, Adam, Noe, Xhon, Krist, Moisi etj qė tė gjithė i bķka tė jenė hebrenj qė aq shumė i urrejnė, e jo anglezė amerikanė, apo etj.

Citim:
Te njejten paralel ne mund te bejme me ngjarje te mevonshme...si per shembull Arvanitasit ne Greqi, qe padyshim jan Shqiptar me prejardhje dhe origjin...por shumica jan "helenizuar" dhe sot pretendojne te jen Grek. Dhe a mund ti vihet faji Grekve te sotem qe i quajn Arvanitasit e sotem si "Grek", kur vet ata pretendojne te jen ashtu?
Paralelen nuk mund ta bėsh mes arvanitėve dhe epirotėve, pėr shkak se ēėshtja e arvanitėve ėshtė pothuajse e njėjtė me atė tė pellazgėve qė pėrmenden nė shkrimet e lashta qė kishin ndėrtuar muret e Athinės etj. Dhe mė pastaj nuk pėrmenden askund kėta pellazgė. E njėjta gjė po ndodh me arvanitėt.

Ndėrsa ēėshtja e epirotėve ėshtė diēka mė vete. Mund tė jetė diēka e ngjashme me ēėshtjen e elitės sė sotme nė Shqipėri qė ka filluar tė greqizohet qysh moti, njėsoj sikur elita e lashtė e Epirit.

Citim:
Teorija e tij me duket teper absurde...megjithate mungon nje evidenc konrete per ta mposhtur.
Pėrderisa tė huajt shkruajnė pa asnjė fakt nuk ma merr mendja qė duhet tė shqetėsohemi. Ėshtė detyra e tij qė tė gjejė evidencat apo faktet nė kėtė rast. Megjithėse nuk pėrmendet asnjė shpėrngulje e arbėreshėve apo shqiptarėve nga veriu nė jug. Pėrkundrazi ka mjaft familje me mbiemrin Toska nė veri qė e vėrtetojnė tė kundėrtėn pra ardhjen e toskėve nė nė veri.

Thėnė shkurt me njė fjalė ne si popull nuk jemi duke bėrė asgjė, pėr t'i bėrė tė njohur botės tė vėrtetat tona historike. Kjo barrė u bie atyre qė njohin gjuhė tė huaja, qė kanė kontakte me tė huaj, kryesisht me intelektualė, etj.
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 27.11.2006, 22:47   10
kalimtar/e
 
Kapedan, sot apo nesėr ke gati shkrimin e H. Cekės.

Pėr ēėshtjen nė fjalė, unė vetė studioj histori, dhe tė kėshilloj qė tė kesh parasysh se kur studiues tė huaj shkruajnė pėr ne, nuk do tė thotė se kanė gjithnjė tė drejtė. Kurse pėr autorėt antikė: kur ata shkruajnė pėr Epirin e figura tė njohura, dije se njė pjesė tė mirė tė ngjarjeve i kanė me tė dėgjuar...


__________
P.S. Personalisht mė duket temė shterpė.
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 28.11.2006, 02:51   11
Kandhaon
anėtar/e
 
Kandhaon
 
Anėtarėsuar: 8.2006
Vendndodhja: Nė breshta, mes bredhave,
Citim:
Personalisht mė duket temė shterpė.
Tema nuk besoj se ėshtė shterpė. Kėtu mund tė lexojnė shqiptarė tė moshave tė ndryshme. Duhet tė kihet parasysh qė nė shkolla na kanė treguar se Epiri ishte ilir dhe ēdo gjė tjetėr pėr Epirin, por nuk na kishin treguar asnjė fakt nė lidhje me kėtė, pra thjesht nuk na kanė pėrgatitur sa duhet.

Unė mendoj se kėtu duhet tė mbledhen sa mė shumė fakte rreth tė vėrtetės tonė, dhe kurrė tė mos thuhet se ka mjaft fakte. Tė gjithė kemi parė sa larg shkojnė grekėt me fantazinė e tyre. Pse tė mos e bėjmė ne duke e u mbėshtetur nė tė vėrtetėn e jo nė fantazi sikur ata?

Gj t m
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 28.11.2006, 21:47   12
kalimtar/e
 
Citim:
Pėr ēėshtjen nė fjalė, unė vetė studioj histori, dhe tė kėshilloj qė tė kur studiues tė huaj shkruajnė pėr ne, nuk do tė thotė qė kanė gjithmonė tė drejtė. Kurse pėr autorė antikė kur ata shkruajnė pėr Epirin e figura tė njohura dije se njė pjesė tė mirė tė ngjarjeve i kanė me tė dėgjuar (mė kupton).
Unė jam dakord qė ato qė shkruajnė tė huajt pėr ne nuk jan gjithnjė tė drejta... bilé zakonisht ėshtė e kundėrta. Por fatkeqsisht, nė botėn "e huaj", mendimet e historianėve si Hammond, etj. respektohen mė shumė se mendimet e historianve shqiptarė si Ceka... edhe nqs teoritė e Hamondit janė zakonisht absurde dhe pa asnjė vėrtetim. Dhe mė duket se dhe nė Shqipėri ka filluar disi orientimi drejt fantazive greke e "tė huaja". Arsyeja pėr kėtė ėshtė pikėrisht ajo qė thot Boroniri... nuk jemi pėrgatitur aq sa duhet.

Unė e hapa ktė temė pikėrisht pėr tė mbledhur mė shumė "municion" kundėr atyre "ekspertėve" tė huaj. Pėrgjigjet tuaja deri tani kan qenė shumė informative dhe ju falėnderoj.

Por mbeten vetėm disa pika tė tjera qė mbase ju mund tė mė informoni. Duke lexuar "Gjeografinė" e Strabonit, gjeta kėtė tė dhėnė:

Citim:
These people, I say, were not ruled by men of native stock... of the Epeirotes, the Molossi became subject to Pyrrhus, the son of Neoptolemus the son of Achilles, and to his descendants, who were Thessalians.
Pėr ata qė nuk dinė anglisht, ai thotė qė nga epirotėt, molosėt ishin tė udhėhequr nga njerėz tė huaj, si Pirroja, bir i Neoptolemit, bir i Akilit dhe pasardhėsit e tij, qė ishin nga Thesalia.

Me ktė fjali Straboni thotė qė familja ajakide mbretėrore ishte "e huaj". Do tė thotė vetėm qė nuk ishin molosė, apo qė ishin "helenė"?

Gjithashtu, nė Butrint ka shumė mbishkrime. Njėri prej tyre ka emrat e rreth 60 koinoneve epirote. A di ndonjėri cilat janė emrat e ktyre koinoneve? Sic na njofton Ceka, nė Butrint ka dhe mbishkrime me rreth 40 emra ilirė. Nė ē'kontekst janė kto emra, pra, kujt i pėrkasin? I bėj kto pyetje se mbase ju qė studioni histori mund t'i dini.
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 28.11.2006, 22:05   13
kalimtar/e
 
Meqėnėse jam shprehur pėr kėtė temė (mbase mė duket pėrsėritėse sepse e kam bėrė pėr njė vit rresht), besoj se mund tė flasim nė parim...

Ata studiues tė huaj, shkruajnė pėr vendin tonė pa qenė asnjėherė kėtu, pa ditur gjuhėn tonė e zakonet... prandaj edhe kur e marrin informacionin e marrin mbrapsh (nga tė duan, po nė pėrgjithėsi janė tė gjithė tė dashuruar pas grekėve).

Njė modė nė antikitet: Origjina.

Origjina ishte nga mė tė rėndėsishmet... dhe tė pretendoje se rridhje nga Akili ishte shenjė prestigji. Familja mbretėrore molose e kopjoi kėtė (shyqyr qė nuk kopjoi dhe... disa praktika seksuale).

Dhe tani kam njė pyetje pėr ty. Pse e quan, a pse e pranon qė Akili ėshtė grek/helen.. pse nuk e vė nė dyshim etninė e tij? (Por vėre nė dyshim e mos u nxito ta quash ilir apo trojan, se kėshtu e tepron si fqinjėt tanė.)

E pranon pse e ka thėnė njė filan autor antik. Dije se shkrimi i tij i ka ndėrruar disa duar...

E vėrteta ėshtė nė tokė... e kur arkeologėt shqiptarė gėrmonin, tipa si Hamondi bridhnin nėpėr male e mbanin shėnime se si i shpėtonin qenve tė stanit. Kėta "studiues" vijnė kėtu si studentė e kthehen me titullin doktor, por mos ta teprojmė mė me kėto.

Pra Kapedan, mund tė tė jap disa tituj qė t'i lexosh dhe eja tė flasim pėr gjėra tė tjera...

Ndryshuar sė fundmi nga sub674843 : 28.11.2006 nė 22:14.

  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 28.11.2006, 22:45   14
kalimtar/e
 

Shkrim i cituar Epiri nė kohėn e lashtė


Citim:
Vėrejtje gjeografike dhe etnike

Krahinat mė jugore tė Ilirisė, qė shtriheshin nė jug tė lumit Vjosė dhe kufizoheshin me krahinat veriore tė Greqisė sė vjetėr, njiheshin nė kohė tė lashta me emrin Epir. Kjo fjalė rrjedh nga greqishtja e vjetėr apeiros (nė dialektin dorik, i cili flitej nga kolonistėt helenė tė qyteteve tona bregdetare), qė do tė thotė tokė, stere.

Pėr detarėt, qė vozisnin nė brigjet e detit Jon dhe veēanėrisht nga banorėt grekė tė ishujve pėrballė (Korfuz, Lefkas, Qefalloni etj.) brigjet ilire tė detit Jon nuk ishin veēse stere, tokė nė kuptimin e kėtyre ishullarėve tė rrethuarnga deti dhe kėshtu emri Epir mori me kohė kuptimin e njė shprehjeje gjeografike, ku pėrmblidhej krejt rripi i bregdetit, qė shtrihej pėrballė ishujve tė sipėrpėrmendur.

Nė vazhdim tė kohės kjo shprehje u pėrgjithėsua dhe iu dha edhe tė gjitha viseve tė brendshme, duke u shndėrruar nė njė emėr pėrmbledhės, qė pėrfshinte krejt krahinat, qė formonin me kėto brigje njė tėrėsi gjeografike, etnike dhe politike. Emri Epir u pėrvetėsua mandej jo vetėm nga gjeografėt, historianėt e shkrimtarėt helenė e romakė, por edhe nga vetė banorėt, qė e pėrdornin kėtė emėr shpesh herė edhe nė dokumentet e tyre tė shkruara si nė mbishkrime, monedha etj.

Nga krahinat e tjera tė Ilirisė sė Jugut Epirin e ndanin kryesisht lumi i Vjosės, dhe afėr bregut tė detit, malet e Kudhėsit e tė Llogarasė. Pėr nga lindja kufijtė natyrorė tė Epirit i formonin malet e larta e tė parrugė tė Pindit dhe tė Gramozit; nga perėndimi deti; kurse nga jugu krahinat greke tė Akarnanisė dhe tė Etolisė.

Kufijtė e sipėrm nuk duhen marrė si tė pėrpiktė, as nuk duhen krahasuar me kufijtė e sotėm qė ekzistojnė ndėrmjet shteteve tė ndryshme. Kufijtė e Epirit shtriheshin nė kohė tė caktuara, sidomos kur shteti i Epirit arriti kulmin e fuqisė sė tij ekonomike e politike, si p.sh. nė kohėn e Pirros, shumė mė pėrtej territoreve tė pėrmendura.

Disa nga gjeografėt e shkrimtarėt e kohės sė lashtė quanin prandaj si Epir edhe disa krahina, qė ndodheshin nė bregun e djathtė tė Vjosės dhe i shtrinin kufijtė e kėtij shteti deri nė Skraparin e Mallakastrėn e sotme dhe pėrfshinin bile edhe vetė qytetin e Apolonisė. Jo vetėm kaq. Nė ndarjen administrative tė kohės sė hershme bizantine futeshin nė Epir edhe Durrėsi me rrethet e tij. Disa fise kufitare ndėrmjet Maqedonisė dhe Epirit quhen nga shkrimtarėt e vjetėr herė fise epirote dhe herė fise maqedone.

Burimet e shkruara nė shek. IV p. Kr. na flasin pėr 14 fise epirote, por ne njohim sot nga gėrmimet arkeologjike, sidomos nga mbishkrimet e gjetura nė kėto gėrmime apo tė zbuluara rastėsisht, njė numėr shumė mė tė madh fisesh. Vetėm disa tė paktė nga kėto fise mundėn tė arrijnė njė zhvillim tė tillė sa qė tė zenė njė vend nė histori.

Fiset kryesore tė Epirit, ishin thesprotėt, kaonėt, molosėt, athamanėt, parorajt, amfilohėt dhe kasopėt. Kėtyre mund t'i shtonim me dhjetėra fise tė tjerė mė tė vegla, si p.sh. fisin e prasaibėve, qė banonte pėrreth Butrintit, omfalėt, qė ishin njė nėnfis i kaonėve, arktanėt, tė cilėt nė fillim tė shek. IV p.Kr. ishin njė ndėr fiset mė nė zė tė Epirit etj., por kėto, pėr arsye se qenė nėnshtruar apo tė lidhur nė federatė ose nuk ishin veēse nėnfise tė fiseve mė tė mėdha, qė pėrmendėm mė sipėr, nuk luajnė veēse njė rol tė dorės sė dytė nė shtjellimin e ngjarjeve tė Epirit.

Fise epirote ronin edhe jashtė kufijve lindorė e jugorė tė Epirit, bile edhe nė bregun e pėrtejmė tė Adriatikut. Kėshtu penestėt e Thesalisė ishin epirotė nga origjina. Fise tė tjera epirote si agrejt dhe apodhotėt kanė qenė ekonomikisht dhe politikisht mė tepėr tė' lidhur me shtetet kufitare greke, kryesisht me Etolinė, sesa me Epirin; megjithėkėtė nė burimet e shkruara ėshtė bėrė gjithmonė njė dallim i qartė ndėrmjet tyre dhe helenėve.

Nga pikėpamja etnike, d.m.th. pėrsa i pėrket gjuhės dhe nė pėrgjithėsi zakoneve, pjesa mė e madhe e Akarnanisė ka pas qenė dikur mė afėr me Epirin sesa me Greqinė, ndėrsa nė vazhdim tė kohės antike kjo krahinė u helenizua mandej plotėsisht. Mesapėt e fiset e tjera ilire tė Italisė sė Jugut mė nė fund ishin gjithashtu epirotė dhe kishin lidhje gjaku, gjuhe e gjinije me kaonėt e bregdetit tė Himarės (njėri nga nėnfiset e mesapėve vazhdonte tė pėrkujtonte kėtė lidhje me fisin e bregdetit tė Himarės dhe quhej fisi i kaonėve).

Duke u nisur nga pėrngjasimet e emrave gjeografikė dhe tė personave nė tė dy brigjet, ka qenė menduar me tė drejtė se kjo shpėrngulje e pjesshme ilire pėr nė bregun perėndimor tė Adriatikut tė poshtėm ka qenė kryer nėpėr det, nga brigjet e Vlorės dhe tė Himarės. Ky supozim gjeti vėrtetim nga zbulimet arkeologjike tė kryera nga arkeologėt tanė nė rrethet e afėrme tė Vlorės, pikėrisht nė katundin Vajzė.

Shumė sende, qė u gjetėn nė disa varreza nė formė tumash, veēanėrisht enėt prej balte, janė pothuajse krejt njėlloj si poēet e baltės qė kanė qenė zbuluar nė viset e Italisė sė Jugut tė banuara nga popullsi ilire. Gjetjet arkeologjike, na ndihmojnė tė caktojmė datėn e shtegtimit ilir pėr nė brigjet e pėrtejme tė Adriatikut tė poshtėm aty nga fillimi i periudhės sė hekurit, rreth viteve 1200-1000 p.Kr.

Njė valė e dytė shpėrnguljesh tė fiseve ilire-epirote pėrtej Adriatikut ėshtė vėrtetuar nga arkeologėt italianė pėrmes gjetjeve tė qeramikės sė pikturuar devollite tė shek. VIII p.Kr. nė gėrmimet nė Otranto. Kėto fise tė shkėputura epirote mundėn t'i rezistojnė pėr njė kohė tė gjatė jo vetėm helenizimit, por edhe presionit asimilues romak. Nga radhėt e mesapėve dolėn edhe njerėz tė shquar si poeti Enni, qė shkroi poezitė e para nė gjuhėn latine.

Edhe ishujt e mėdhenj tė detit Jon, nė radhė tė parė Korkyra (Korfuzi i sotėm), para se tė kolonizoheshin nga helenėt, d.m.th. para shek. VIII p.Kr., kanė qenė banuar nga ilirėt. Burimet historike thonė, se nė kohėn kur qytetarė tė Korintit zbritėn nė brigjet e Korkyrės, pėr tė themeluar koloninė e tyre tė parė dhe mė tė vjetėr nė tokat e Epirit, gjetėn atje liburnėt, emėr me tė cilin njihet njėri nga fiset mė tė shquara ilire dhe njė nga popujt detarė mė tė mirė e mė tė guximshėm tė kohės antike.

Ē'gjuhė flisnin banorėt e krahinave tė Epirit? Ishin kėta ilirė apo grekė? Kjo ka qenė njė nga pyetjet dhe problemet, qė i kanė kushtuar vėmendje e studime tė posaēme shumė nga historianėt dhe gjuhėtarėt me emėr tė kohėve tona. Qė epirotėt nuk formonin njė popullsi mė vete, por hynin nė njėrin nga tė dy grupet etnike tė pėrmendura, pėr kėtė qenė e janė tė njė mendimi pothuaj tė gjithė historianėt e gjuhėtarėt, qė janė marrė me historinė e kėtij populli. Nga ana tjetėr deri mė sot shkencėtarėt nuk kanė mundur tė gjejnė njė gjuhė tė pėrbashkėt pėr sa i pėrket ēėshtjes, nėse epirotėt ishin tė njė gjuhe e gjaku me ilirėt apo me helenėt.

Ndėrsa shumica e historianėve dhe e gjuhėtarėve, duke u nisur kryesisht nga burimet e shkruara historike tė kohės antike, nė radhė tė parė tė vetė autorėve me origjinė greke, pranojnė se banorėt e Epirit kishin prejardhje ilire, disa prej tyre edhe kėta jo me mė pak autoritet, i japin tė njėjtave burime kuptimin e kundėrt dhe duan t'i nxjerrin epirotėt si grekė.

Historiani i famshėm helen Tukididi, qė roi e shkroi nė shek. V p.Kr., bėn njė dallim tė qartė ndėrmjet helenėve dhe fiseve kryesore epirote: kaonėve, thesprotėve, molosėve e athamanėve dhe i quan kėto tė fundit barbare. Duke qenė se grekėt me kėtė shprehje kuptonin tė gjithė ata popuj qė bėnin bėr-bėr (kėshtu e shpjegojnė gjuhėtarėt kuptimin e dikurshėm, etimologjinė e kėsaj fjale) dmth. nuk dinin tė flisnin greqisht, por kuvendonin nė njė gjuhė tė pakuptueshme pėr ta, kjo dėshmi e historianit mė tė madh grek tė kohės antike duhet tė ishte e mjaftueshme pėr t'i futur epirotėt nė radhėn e ilirėve, nė mos pėr t'i dalluar 'etnikisht nga helenėt.

Mirėpo gjithnjė nė kohėn antike fjala barbar e ndryshoi kuptimin e dikurshėm dhe u jepej edhe atyre popujve apo fiseve, qė ndodheshin nė njė shkallė tė ulėt kulture. Pikėrisht nė kėtė kuptimin e dytė mbėshteten kundėrshtarėt e tė parėve, duke dashur tė shohin tek epirotėt fise helene, qė kishin mbetur prapa nė zhvillimin e tyre ekonomik, shoqėror e kulturor.

Qė Tukididi shprehjen barbar nė rastin tonė e pėrdor pėr tė vėnė nė dukje ndryshimin gjuhėsor ndėrmjet epirotėve e helenėve dhe nuk e ka fjalėn aspak tek prapambetja kulturore, qė dallonte krahinat e ndryshme tė Greqisė, kėtė na e pohon po vetė autori nė njė vend tjetėr tė veprės sė tij, ku duke iu referuar qytetit epirot Argos thotė fjalė pėr fjalė: "Ky qytet ishte mė i madhi i Amfilokisė dhe banorėt mė tė pasurit. Mbas disa kohėsh qytetarėt, tė shtrėnguar nga fatkeqėsitė, thirrėn tė banonin me ta fqinjėt e Amfilokisė, ambrakasit1 dhe gjuhėn greke, qė flasin sot, ata e kanė mėsuar prej tyre. Amfilokasit e tjerė janė barbarė".

Njė bashkėkohės i Tukididit, gjeografi Efori nga Kama, kur flet pėr Greqinė, si kufirin mė verior tė saj shėnon Akarnaninė; me fjalė tė tjera megjithėse nuk e thotė shprehimisht, edhe ky i konsideron epirotėt jogrekė. Njė dėshmitar tjetėr, qė pohon gjithashtu tėrthorazi se epirotėt nuk ishin grekė ėshtė Polibi. Ky historian i shek. II p.Kr., qė ishte gjithashtu me prejardhje greke, thotė pėr etolasit, njė popullsi helene qė banonte nė juglindje tė Epirit, nė lindje tė Akarnanisė, se shumica e tyre nuk ishin grekė.

Historianėt e kohės sonė, qė mbrojnė pikėpamjen se epirotėt ishin helenė, janė pėrpjekur tė hedhin poshtė kėtė pohim tė Polibit duke thėnė, se ky i urrente me tė madhe etolasit dhe prandaj nuk mund tė jetė i drejtė e ipaanshėm nė gjykimin e tij. Nė mėrinė qė ushqente pėr etolasit, Polibi mund ta ketė tepruar kur thotė se shumica e tyre nuk ishin grekė; megjithėkėtė ėshtė fakt i pranuar se nga fiset, qė merrnin nė atė kohė pjesė nė Lidhjen e Etolėve, agrejt e apodotėt, nuk ishin grekė, si dhe amfilokėt, kanė qenė epirotė.

Nė librin mbi jetėn e Pirros Plutarku na tregon se nė Epir Akili nė gjuhėn e vendit quhej aspetos. Kėtu nuk ėshtė fjala pėr njė formė dialektore tė emrit tė heroit tė madh tė Trojės, por nė kumtimin e historianit grek ne kemi njė dėshmi tjetėr jo mė pak tė rėndėsishme, qė vėrteton, se greqishtja e vjetėr dhe gjuha qė flitej nė Epir ishin dy gjuhė krejt tė ndryshme, qė nuk kishin asgjė tė pėrbasbkėt me njėra tjetrėn. Pėr mė tepėr ka tė ngjarė, qė aspet tė mos jetė emri i vėrtetė i Akilit, por njė mbiemėr, qė bėn aluzion nė njėrėn nga vetitė mė kryesore tė heroit tė Trojės dhe tė ketė lidhje me fjalėn shqipe i shpejtė. Dihet se shtėpia mbretėrore e molosėve, qė u vu mė vonė nė krye tė krejt Epirit, mburrej tė kishte pėr stėrgjysh Ajakun, gjyshin e Akilit.

Njė dėshmitar tjetėr jo mė me pak rėndėsi ėshtė edhe gjeografi grek Straboni, i cili thotė pėr epirotėt se flisnin dy gjuhė. Straboni nuk na thotė, se cilėt ishin kėto dy gjuhė, megjithė kėtė kuptohet lehtė se ėshtė fjala pėr ilirishten e greqishten. Nė viset kufitare, ndėrmjet dy grupeve etnike ėshtė njė fenomen i zakonshėm qė tė fliten dy gjuhė, por qė nė krejt territorin e Epirit tė jenė folur dy gjuhė tregon se nė kohėn e Strabonit2 helenizimi - e kundėrta nuk kishte pse tė ndodhte pėr arsye se epirotėt nga pikėpamja e zhvillimit kulturor ndodheshin nė njė shkallė shumė mė tė ulėt se helenėt - nuk ishte kufizuar nė viset bregdetare e pėrreth kolonive, por kishte bėrė pėrparime edhe nė drejtim tė tokave tė brendshme epirote, nė radhė tė parė, natyrisht, nė qytetet. Pikėrisht kėto qytete ka ndėrmend Straboni, kur thotė se epirotėt flisnin dy gjuhė.

Mė nė fund po pėrmendim edhe njė tė dhėnė tė vonė antike, por pa dyshim tė nxjerrė nga burime tė hershme: shėnimin e Stefan Bizantinit, qė i quan athamanėt ilirė. Ky burim, kujtoj unė, nuk mund tė kalohet nė heshtje e tė mos vlerėsohet si argument pėrforcues i tezės, qė po mbrojmė, sidomos po tė kemi parasysh se pikėrisht nga ky fis malėsor epirot na ėshtė ruajtur ndonjė fjalė, e cila nuk ka tė bėjė aspak me greqishten, por pėrkundrazi gjen shpjegimin e vet nė gjuhėn tonė tė sotme.

Edhe zakoni i athamanėve pėr t'iua ngarkuar grave punimet bujqėsore pėrputhet jo vetėm me zakone tė pėrngjashme tė ilirėve tė tjerė, por ka qenė trashėguar deri nė ditėt tona edhe nga shumė krahina tė vendit tonė, nė njė formė mė tė spikatur veēanėrisht nė krahinat jugore, nė treva pra gjeografikisht epirote.

Por ne nuk na mungon edhe njė dėshmitar tjetėr shumė mė i besueshėm, qė nuk e ka zakon tė flasė njė gjuhė me dy kuptime; ky dėshmitar i pagabueshėm ėshtė gjuha e popullit, e cila pėr fat tė keq nuk na ėshtė ruajtur veēse nė shprehjet e saj gjeografike si dhe tek emrat e personave dhe vetėm nė tre a katėr fjalė.

Kundėrshtarėt e tezės se epirotėt ishin ilirė, janė munduar me tė gjitha mjetet tė shihnin edhe tek kėta emra thjeshtė epirotė ndonjė gjurmė tė zbehtė rrėnje greke, por kėto tentativa kanė dėshtuar ose kanė mbetur tė izoluara dhe prandaj nuk kanė mundur tė gjejnė pėrkrahjen e dėshiruar. Kėshtu p.sh., nuk kanė asnjė lidhje me gjuhėn helene, por vėrtetojnė tė kundėrtėn, njė pjesė e mirė e emrave gjeografikė dhe tė njerėzve, qė njohim nga shkrimtarėt e kohės antike apo nga mbishkrime tė zbuluara nė vise tė banuara prej epirotėve.

Ndėr emrat e personave janė nė radhė tė parė ata tė mbretėrve dhe tė parisė, tė pėrmendur nė dokumentet mė tė lashta tė shek. V e IV p.Kr., qė dallohen nė mėnyrė tė theksuar nga emrat grekė: Admeti, Tharypi, Aryba, Oroidi, Sabylinthi etj. Po kėshtu qėndron puna edhe me njė varg emrash tė tjerė personash, qė i njohim po nga burimet e shkruara dhe mbishkrimet: Mardhyli, Draipi, Dastidi, Sabyroni, Anyla, Matydika etj. Natyrisht nuk kanė tė bėjnė me gjuhėn e vjetėr greke as emrat e fiseve: kaonė, thesprotė, molosė, prasaibė, athamanė etj.; emrat e maleve Tomar, Asnau, Meropi; emrat e lumenjve Aoos, Thyam3, etj.

Qė krahas emrave thjesht epirotė dokumentet historike e mbishkrimore na zenė nė gojė, nganjėherė bile mė me shumicė, edhe tė tillė grekė, kjo nuk ka asnjė rėndėsi dhe thotė po aq sa thonė edhe emrat tanė tė sotėm, tė cilėt megjithėqė nė pjesė mė tė madhe kanė prejardhje tė huaj (arabe, greke etj.) mbahen kryekėput nga njerėz kombėsie shqiptare. Pėrdorimi i gjerė i emrave grekė hyri nė Epir (nė fillim kryesisht nė shtresat sunduese, tė cilave u pėlqente tė mburreshin me emra tė huaj), si pasojė e marrėdhėnieve, qė u zhvilluan ndėrmjet dy popujve fqinjė.

Po nė kėtė pėrfundim tė shpien edhe studimet arkeologjike, qė u kryen vitet e fundit nė disa tuma tė fushės sė Dropullit tė Sipėrm, qė i pėrkasin periudhės sė parė tė hekurit. Gjatė gėrmimeve dolėn nė dritė disa poēe balte, qė i pėrngjasin nė formė enėve prej balte tė zbuluara nė vise tė tjera tė Ilirisė. Sipas gjuhės sė arkeologjisė kjo do tė thotė se popullsia qė banonte asokohe nė kėtė pjesė tė Epirit, kishte tė njėjtėn origjinė si edhe banorėt e krahinės sė Matit, ku u gjetėn poēe tė sė njėjtės formė e vjetėrsi.

Kėtu banonte pra e njėjta popullsi jogreke, pėr tė cilėn flasin mė vonė burimet e shkruara historike, qė pėrmendėm mė sipėr.

Pėr origjinėn ilire tė popullsisė sė Epirit flet mė nė fund edhe pozita, qė zinte femra nė shoqėrinė epirote; gratė ashtu si tek fiset e tjera ilire, gėzonin edhe nė Epir disa tė drejta qė e vinin pothuajse nė njė shkallė me mashkullin, siē ishte e drejta e trashėgimisė, dhe arrinin tė hipnin deri nė fronin mbretėror; dhe kjo nuk ka ngjarė vetėm njė herė.

Njė trajtim tė tillė tė femrės nuk e njeh historia e grekėve tė vjetėr, ku gratė, me pėrjashtim tė hetereve (grave tė pėrdala) mbaheshin tė ndrydhura nė katėr muret e shtėpisė dhe nuk merrnin pjesė as nė jetėn shoqėrore, as nė atė kulturore.

Faktet e shumta qė numėruam mė sipėr e qė vėrtetojnė nė mėnyrė tė qartė se epirotėt nuk ishin helenė, por tė gjakut e gjuhės ilire, nuk kanė mundur deri mė sot t'i hedhin poshtė as edhe t'i shfuqizojnė nė mėnyrė bindėse partizanėt, qė mbrojnė pikėpamjen e kundėrt. Argumenti kryesor, me tė cilin pėrpiqen tė mbrojnė tezėn e tyre, mbetet gjithnjė kėmbėngulja se me shprehjen "barbar'

Tukididi nuk ka pasur ndėrmend tė tregojė origjinėn johelene tė epirotėve, por ndjek njė qėllim tė vetėm, tė vejė nė dukje se fiset e Epirit, nė krahasim me popullsinė e Greqisė tjetėr, ndodheshin nė njė shkallė shumė mė tė ulėt zhvillimi shoqėror e kulturor.

Jo mė shumė bindės ėshtė edhe pretendimi i kėtyre dijetarėve se dėshmia e sipėrpėrmendur e Polibit nuk u dashka marrė parasysh, pėr arsye se ky historian grek ushqente njė urrejtje tė madhe pėr etolasit dhe prandaj nuk dashka tė drejtėn.

Argumentet e tjera, qė paraqiten pėr tė mbajtur nė kėmbė tezėn se epirotėt ishin grekė e jo ilirė, janė edhe mė pak bindėse, prandaj as qė e vlen barra t'i analizojmė kėtu edhe njė herė njė pėr njė. Njė ndėr kėto argumente, qė nuk kanė gjetur miratim tė pėrgjithshėm nga ana e gjuhėtarėve, ėshtė dialekti i pėrdorur nė dokumentet e shkruara tė zbuluara nė tokat epirote, tė cilėn kėta dijetarė e konsiderojnė njė dialekt helen mė vete, qė paska qenė folur gjoja nė krahinat veriperėndimore tė Greqisė4.

Nė tė vėrtetė gjuha e pėrdorur nė mbishkrimet epirote nuk ka asnjė dallim tė veēantė nga ajo e Dyrrahut (Durrėsit), Apolonisė, Buthrotit (Butrintit), Korkyrės (Korfuzit) dhe Ambrakisė, tė cilat, sikurse dihet, kanė qenė koloni tė themeluara nga Korinti. Si tė tilla ato kanė folur dhe shkruar nė gjuhėn e qytetit mėmė, pra nė dialektin dorik. Duke qenė se njė pjesė e kolonive tė sipėrpėrmendura ishin vendosur nė bregdetin e Epirit, ishte e natyrshme, qė pikėrisht dialekti dorik tė pėrhapej si gjuhė zyrtare edhe nė Epir.

Do tė pyeste ndokush me tė drejtė se pėrse vallė, kur epirotėt paskėshin qenė ilirė, dokumentet e tyre tė shkruara, tė skalitura mbi gur apo pllaka metalike, janė hartuar atėherė nė gjuhė greke dhe shumica dėrrmuese e emrave tė personave, qė lexojmė nė kėto mbishkrime janė emra thjesht grekė?

Dihet nga tė gjithė se jo vetėm ilirėt, por edhe popujt e tjerė jogrekė tė Ballkanit, thrakėt, maqedonėt e dakėt, nuk kanė pasur njė shkrim tė tyre dhe as qė e kanė lėvruar gjuhėn e tyre me ndonjė alfabet tjetėr tė huaj. Nė marrėdhėniet e tyre zyrtare dhe nė ato tė pakta dokumenteve tė shkruara, qė na kanė lėnė, kėta popuj ishin tė detyruar tė pėrdornin vetėm gjuhėn greke dhe mė vonė atė romake.

Mbretėrit ilirė Monuni, Mytili, Genthi dhe Balla, ashtu si mbretėt epirotė Aleksandėr Molosi dhe Pirroja pėrdornin mbi monedhat e prera prej tyre greqishten e vjetėr dhe e quajnė veten mbi kėto monedha "basileus" (fjala greke pėr mbret). Po ashtu edhe monedhat e fisit ilir tė daorsėve, qė banonte nė Hercegovinėn Jugore, nuk dallojnė pėr sa i pėrket, shkrimit greqisht, qė mbajnė pėrsipėr, nga ato tė fisit epirot tė moloseve. Megjithatė asnjėrit nuk i ka shkuar ndėrmend deri mė sot tė quaj grekė as fisin e daorsėve, as dhe mbretėrit ilirė, qė pėrmendėm sipėr.

E njėjta gjė ndodh pothuajse edhe me emrat e personave. Marrėdhėniet gjithnjė mė tė ngushta ekonomike e politike tė vendosura nė vazhdim tė kohės antike ndėrmjet Epirit e botės greke, e cila ishte shumė mė pėrpara pėrsa i pėrket zhvillimit shoqėror e kulturor, sollėn me vete, qė emrat me origjinė greke tė fitojnė gjithnjė e mė tepėr tokė nė dėm tė emrave vendas. Ishin mbretėrit, shtresat sunduese e tregtarėt ata qė pėrqafuan tė parėt kėtė gjuhė dhe emrat e huaj. Tek molosėt, sikurse do tė shohim mė poshtė, gjuha e kultura greke filloi tė hyjė qysh nė shek. V p.Kr., tek thesprotėt edhe mė
parė.

Nga sa u tha mė sipėr del pra se pėrdorimi i gjuhės dhe i emrave grekė nuk thotė asnjė dhe prandaj nuk mund tė pėrdoret si argument pėr tė vėrtetuar etnicitetin grek tė epirotėve.

Burimet antike flasin edhe pėr njė popullsi masive greke, qė banonte brenda tokave tė Epirit. Ne nuk kemi asnjė arsye tė vėmė nė dyshim kėtė dėshmi, qė e kanė pėrforcuar edhe gėrmimet e studimet arkeologjike. Pėrveē-kolonistėve helenė tė vendosur nė disa pika tė bregdetit tė Epirit, ndėr tė cilat qytetet e Ambrakisė dhe tė Butrintit zinin vendin e parė, kishte njė popullsi tė dendur greke edhe nė fushėn e Janinės (fusha antike e Helopisė), pėrreth faltores sė famshme tė Dodonės. Kjo popullsi e shkėputur greke ka qenė vendosur kėtu qysh nė kohėra shumė tė lashta, qysh nė kohėn para Homerit.

Gjatė gjithė kohės antike kėto koloni dhe popullsia helene pėrreth Dodonės jo vetėm qė nuk u shkrinė me epirotėt, pėrkundrazi ato u bėnė qendra prej nga u pėrhap helenizimi dhe mbi disa vise tė jugut deri atėherė me popullsi thjeshtė ilire.

Si pėrmbledhje mund tė thuhet pra, me plot bindje, se epirotėt jo vetėm nuk kishin prejardhje greke, por as procesi i helenizimit tė tyre nuk shkoi tek ata kurrė aq larg dhe u kufizua kryesisht nė pėrdorimin e gjuhės greke nė dokumentėt mbishkrimore, si dhe nė pasurimin e kulturės vendase me elemente tė kulturės mė tė pėrparuar greke. Njė pėrjashtim bėjnė nė kėtė mes krahinat pėrreth kolonive helene tė bregdetit, fushės sė Helopisė dhe viset kufitare me krahinat e Greqisė sė Veriut, tė cilat veē kulturės morėn me kohė edhe gjuhėn greke......


1. Ambrakia ishte njė qytet i bregdetit tė Epirit, i banuar nga kolonistė helenė me prejardhje nga Korinti.
2. Straboni ka jetuar e shkruar nė kohėn e Augustit, d.m.th. nė fillimin e erės sonė.
3. Lumi Thyam nga i cili rrjedh emri i sotėm ēam, Ēamėri, kalonte pikėrisht nėpėrmes krahinės antike tė Thesprotisė dhe i pėrgjigjet lumit tė sotėm Kallam tė Ēamėrisė.
4.Termi greqishtja veriperėndimore ėshtė njė shprehi gjeografike, me tė cilėn kuptohej kryesisht Epiri. Shprehja nė fjalė u krijua dhe u pėrdor nga dijetarėt, qė mbronin tezėn se Epiri ishte pjesė e Greqisė.


Hasan Ceka, "Nė kėrkim tė historisė ilire".
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 29.11.2006, 18:02   15
kalimtar/e
 
Falemnderit shumė pėr artikullin. Me tė vėrtetė interesant... e me sqaroi shumicėn e dyshimeve qė kisha.
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 17.12.2006, 20:36   16
Kandhaon
anėtar/e
 
Kandhaon
 
Anėtarėsuar: 8.2006
Vendndodhja: Nė breshta, mes bredhave,
Akili kishte djalė Pirron e parė, Pirroja i parė kishte djalė Molosin.

Molosi ėshtė stėrgjyshi i pėrbashkėt i tė gjithė molosėve dhe familjes mbretėrore tė ajakidėve.

Molosi duhet tė ketė pasur shumė djem, dhe sipas kanunit Djali i parė ėshtė bėrė kre i fisit dhe ka vazhduar kėshtu brez pas brezi duke u tarshėguar pėr djalė tė madh (e drejta salike) dhe ka themeluar familjen e ajakidėve, ndėrsa nga djemtė e tjerė duhet tė kenė prejardhjen tė gjithė molosėt tjerė.
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 29.12.2006, 08:12   17
kalimtar/e
 
Ėshtė e ēuditshme se si tė ashtu-quajturit "ekspertė" tė huaj nuk i vėnė vesh shkrimeve tė historianve tė lashtė mbi Epirin. Duke lexuar shkrimet e Strabonit... zbulova diēka shumė interesante qė vėrteton akoma mė shumė identitetin ilir tė fiseve epiriote.

"Ekspertėt" modernė si Hammond etj... "zbuluan" ekzistencėn e disa fiseve epirote si pelagonėt, orestėt dhe tripolitėt. Duke u bazuar nė emrat e kėtyre fiseve, ata arritėn nė pėrfundimin se ishin fise "greke"... Emrat e fiseve ishin greke apo jo

E para qė mė ra nė sy kur lexova kėto pretendime tė kėtyre "historianve"... ėshtė fakti qė emri Pelagoni... nuk ėshtė aspak me prejardhje greke. Sipas mitologjisė sė Homerit, Pelegoni ishte mbret i peonve qė ndodheshin kundėr Trojės nė Iliadė. Peonėt... ashtu siē pohon Straboni dhe tė gjithė historianėt e lashtė... ishin njė grup fisesh ilire... grupim pikėrisht i fiseve tė breukėve, andizetėve, ditionėve, peirustėve (mbase pirustėt qė pėrmenden mė vonė nga romakėt?), mazaeive dhe daestidėve (mbret i tė cilėve, Straboni na njofton, ishte Batoja).

Pra... prejardhja e emrit Pelagoni... qė pėrdoret akoma sot nė Greqi... s'ėshtė aspak greke. Ėshtė emėr ilir, i njė mbreti ilir nga kohrat homerike. Kjo nuk vihet aspak nė dyshim nga gjeografi i lashtė Straboni... kur ai pohon se Pelagonia ishte tokė peone.

Fiset e Pelagonisė dhe e ashtu-quajtura Tripoli... konsideroheshin si fise epirote nė lashtėsi... dhe disa herė si fise maqedone. Ē'ėshtė me rėndėsi pėr ne... ėshtė qė Straboni i konsideron gjithashtu si fise peone... pra ilire!

Straboni na informon:

Citim:
"Disa i konsiderojnė peonėt si refugjatė nga Frygia, ndėrsa disa si vendas. Thuhet gjithashtu se Paonia pėrhapet deri nė Pelagoni dhe Pieri; se Pelagonia quheshe Orestia mė pėrpara, se Asteropaeus, njė nga udhėheqsit qė kreu ekspeditėn nga Peonia nė Trojė quheshe "biri i Pelegonit", dhe qė vet Peonėt quheshin pelagonė."
Pra, nė ktė fjali kemi disa rrėfime interesante. Sė pari, Straboni lidh mitologjinė homerike tė mbretit Pelegon dhe birit tė tij Asteropaeus me peonėt ilirė qė gjendeshin midis fiseve dardane dhe atyre maqedone. Sė dyti, ai na tregon pėr mitologjinė e kohės... qė pretendonte se kta peonė ilirė kishin ardhur nga rrethinat e Trojės (pra Frygia). Sė treti, dhe mė me rėndėsi, pėrmend Pelagoninė dhe Orestinė... dy prej fiseve qė njiheshin nė atė kohė si epirote... dhe thot se tė dyja ishin emra tė tė njėtit rajon... nje rajon peon dhe se vetė peonėt nijheshin nė tė kaluarėn me kėto emra.

Ky ėshtė njė rrėfim me shumė rėndėsi... sepse orestėt dhe pelagonėt ishin fise me rėndėsi tė lartė midis epirotėve dhe qė gjenden tė pėrmendur si fise dhe si mbiemra njerzish kudo nėpėr Epir. Orestėt vetė pretendohen tė jenė formuar nga Oresti... njė njeri tjetėr i mitologjisė homerike... gjė qė ashtu si Pelegoni... mbahen nga "ekspertėt" e huaj si provė qė kemi tė bėjm me fise greke.

Dhe ktu kemi Strabonin qė i lidh orestėt dhe pelagonėt direkt me peonėt ilirė... si njė popull.

---

Mė tej, nė pėrshkrimin e Epirit... na njofton se:

Citim:
"Pelagonia nė tė kaluarėn quheshe gjithashtu Tripolitis, njėra prej tė cilave ishte Azorus"
Pra kemi njė pohim tjetėr pėr njė fis epirot...Tripolitėt. Ky ėshtė njė emėr i "zbuluar" nga "ekspertėt" si Hammond qė arritėn nė pėrfundimin se ky ishte emėr i njė fisi epirot, dhe qė ky fis padyshim ishte fis grek... fjala Tripolis do tė thotė "tre qytete" nė greqisht.

Mirpo... ekzistenca e tripolitėve si fis epirot njiheshe nga shkrimet e Strabonit. Ky emėr... pa dyshim... ėshtė emėr i huaj pėr banorėt e atij rajoni... ėshtė emėr grek i vėnė mbi rajon... qė mbase pėrdoreshe dhe nga vetė banorėt nė tė njėjtėn mėnyrė si dhe emri Epir u vu nė pėrdorim nga epirotėt me kalimin e kohės. Straboni ama pohon se Tripoliti ėshtė Pelagonia... qė nė kapitullin e mėparshėm ai thotė ėshtė tokė peone ashtu si Orestia.

---

Peonėt ishin fis ilir...pėr ktė nuk ka dyshim nga historianėt e sotėm. Disa thonė se mbase nė fiset kufitare ishin tė pėrzjerė me thrakė... dhe kjo ėshtė mė se e mundur. Dihet gjithashtu se peonėt shtriheshin nga kufiri me Dardaninė (rreth Shkupit tė sotėm)... deri shumė poshtė nė jug... matanė liqenit tė Prespės e mė tej. Atje ndodhet rajoni i sotėm i Greqisė i quajtur Pelagoni. Kjo ka qenė gjithashtu Pelagonia e lashtė... tokė peone (pra ilire)... dhe nga pėrshkrimet e Strabonit ėshtė gjithashtu vendndodhja e Orestisė, Tripolitit dhe Pelagonisė... tre fise qė pėrmblidhen nė tė kaluarėn dhe sot ndėrmjet fiseve epirote.

Si ka mundėsi atėherė qė disa "ekspertė" si Hammond nuk e kan vėnė re ktė pėrshkrim tė Strabonit? Apo nuk e kan vėnė re qėllimisht sepse nuk mbėshtet teoritė absurde tė tyre... qė pretendojnė se Pelagonia ėshtė greke sepse ka "emėr grek" (megjithėse Straboni dhe Homeri e bėjnė tė qartė qė kemi tė bėjm me emrin e njė mbreti peon... pra ILIR!)

Kta janė peonėt e mėdhenj!... qė ishin gjithashtu aleatė tė fortė tė Aleksandrit tė Maqedonise dhe pėrbėnin njė pjesė tė madhe tė ushtrise sė tij!




Mburojat e ngjashme me ato ilire dhe maqedone

---

Diēka tjetėr qė bie menjėherė nė sy nė pėrshkrimet e Epirit nga Straboni... ėshtė fakti qė gjithnjė ai i pėrshkruan nė mėnyrė shumė tė qartė si jo-grekė. Nuk lė vend pėr moskuptim tė pėrshkrimit... megjithse "ekspertėt" modernė si Hammond kanė bėrė ē'mos pėr t'i evituar kėto pėrshrkrime ose pėr t'i ndryshuar kuptimin.

Straboni na thotė:

Citim:
"Hekateu dhe Mileti thonė pėr Peloponesin qė nė kohėn para grekėve ishte i populluar nga barbarė. Bilé, mund tė thuhet qė nė kohėt e lashta e tėrė Greqia ishte e banuar nga barbarė; Pelopsi solli njerėz nga Frygia nė Peloponesin qė mori emrin prej tij; Danaus solli njerėz nga Egjypti; ndėrsa dryopėt, kaukonet,pelasgėt dhe lelegėt dhe njerėz tė tjerė si ta jetonin ne pjesėt e tjera. Atika ishte e populluar nga thrakėt qė erdhėn me Eumolpin, Daulis nga Tereus, Kadmea nga foinikėt qė erdhėn me Kadmin, dhe Boetia vetė nga haonėt, temikėt dhe hyantėt. Gjithashtu, origjina barbare e disave dallohet nga emrat qė kan sot; Kekrops, Kodrus, Aiklus, Kothus, Drymas dhe Krinakus. Edhe sot, pėrreth grekėve, vazhdojnė tė jetojnė thraket, ilirėt dhe epirotėt"
Ky ėshtė njė pėrshkrim i drejtpėrdrejtė nga Straboni. Thrakėt, ilirėt dhe epirotėt janė fise barbare qė sot jetojnė rreth grekėve... dhe qė nė tė kaluarėn para grekėve e tėrė "Greqia" ka qenė populluar nga barbarėt.

Si mund tė kuptohet ndryshe ky pėrshkrim i Strabonit? Unė mendoj se nuk ka asnjė kuptim tjetėr... dhe thot nė mėnyrė shumė tė qartė qė epirotet ishin fis jo-grek dhe "barbar"... nė tė njėjtėn kategori si ilirėt dhe thrakėt (qė vetė kanė qenė shumė tė lidhur dhe padyshim flisnin njė gjuhė shumė tė ngjashme).

Straboni vazhdon:

Citim:
"...shumica e vendit qė padyshim ėshtė greke, sot ėshtė nėn kontrollin e barbarve - Maqedonia dhe njė pjesė e Thesalisė nga thrakėt, dhe pjesėt e sipėrme tė Akarnanisė dhe Aetolisė nga thesprotėt, kasiopėt, amfilokėt, molosėt dhe athamanėt - fise epirote"
Pra, ktu Straboni flet pėr pėrhapjen e territoreve nėn kontrollin e "barbarve"... nė atė kohė ilirėt, thrakėt dhe epirotėt kishin nėn kontroll toka greke... dhe ktu kuptohet shumė qartė qė kemi tė bėjmė me fise jo-greke dhe barbare. Pjesėt e sipėrme tė Akarnanisė dhe Aetolisė u vunė nėn pushtimin epirot qė nė kohėn e Aleksandėr Molosit, gati dy shekuj para kohės sė Strabonit.

Gjithashtu vetė Straboni na informon se epirotėt konsideroheshin nė atė kohė si pasardhėsit e pelasgėve... sepse Dodona ishte themeluar nga pelasgėt dhe Zeusi quheshe "Zeusi i Dodonės pelasge"

---

Ē'mendoni pėr kėto... janė "teoritė" e mia qė i "zbulova" duke lexuar Strabonin dhe nuk i kam lexuar diku tjetėr

---

Kisha gjithashtu njė kėrkesė. Nė shkrimin e Hasan Cekės pėrmendet Stefani i Bizantit qė i ka quajtur athamanėt si fis ilir. Ky do ishte njė pėrshkrim i ngjashėm me atė tė Strabonit qė i pėrshkruan orestėt, pelagonėt dhe tripolitėt si fise peone (ilire)... dhe ėshtė me rėndėsi tė madhe.

Jam munduar tė gjej shkrimet e Stefanit tė Bizantit... po pa sukses. A ka mundėsi dikush tė gjejė paragrafin ku gjendet ky pėrshkrim i athamanve si fis ilir?

Falemnderit pėr ndihmėn... dhe Gėzuar Vitin e Ri!
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 29.12.2006, 17:15   18
kalimtar/e
 
Atamantėt, fis epirot. Polyb. IV 16,10; XX 10,5; XXI 25,1 e 6. Cicer. Pison. 40. Liv. XXVII 30,5; XXIX 12,12; XXXI 28,1; 20,7; XXXII 13,15; 14.4; XXXIII 3,10; 12,2; XXXVI 7,9; 14,2 e 3,5,7; XXXVIII 1,2; 9,4; XXXIX 24,17; Diod. XVIII 11,1. Strab. VII 321. 326; IX 427, 430, 434; X 449, 450. Dion. Hal. Exc. XX 1,3 e 4; 3,6. Ptolem. IV 13,9. Athen. III 80 p 114 B. Steph. s.v Atamania. Zonar. IX 15.*


*
Ilirėt dhe Iliria nė autorėt antikė. Akademia e Shkencave, Toena, Tiranė 2002.

Ndryshuar sė fundmi nga sub674843 : 29.12.2006 nė 17:19. Arsyeja: +

  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 29.12.2006, 17:37   19
Kandhaon
anėtar/e
 
Kandhaon
 
Anėtarėsuar: 8.2006
Vendndodhja: Nė breshta, mes bredhave,
Citim:
Ky eshte nje rrefish me shume rendesi...sepse Orestet dhe Pelagonet ishin fise me rendesi te larte midis Epirotave dhe qe gjenden te permendur si fise dhe si mbiemra njerzve kudo neper Epir. Orestet vet pretendohen te jen formuar nga Oresti...nje njeri tjeter i mitologjise Homerike...
Kjo ka tė bėjė diēka me tė vėrtetėn, nė foton e parė ėshtė maska e artė qė u quajt e Agamemnonit mbase ka qenė e tij ose e ndonjė anėtari tjetėr tė asaj familje ku pėrkiste dhe Oresti i bir i Agamemnonit, ndėrsa nė foton e dytė dhe tė tretė janė gjetur maska tė ngjashme nga Trebenishta afėr Ohrit nė afėrsi tė sė cilės kanė jetuar dhe Orestėt, dhe nė pėrgjithėsi i ashtuquajturi qytetnim i Trebenishtes shtrihej nė zonėn malore tė Epirit. Maskat pėrdoreshin pėr t'iu vėnė tė vdekurve nė fytyrė nė tė dyja rastet dhe pikėrisht ashtu janė gjetur nė varreza.

Emri:  agamemnon_mask.jpg
Shikimet: 4187
Madhėsia:  14,7 KB

Emri:  trebenishta.jpg
Shikimet: 3625
Madhėsia:  28,1 KB

Emri:  trebenishta (1).gif
Shikimet: 3807
Madhėsia:  77,0 KB

Hipoteza: Oresti ka ikur nga vendlindja dhe ėshtė vendosur nė ato zona ku mė vonė jetojnė pasardhėsit e tij qė quheshin Orestėt dhe vazhdojnė ta ruajnė qytetnimin e lashtė Akeas.

Realiteti: Asnjė fakt nuk ekziston qė t'i bėjė Akejt, me pėrkatėsi greke.
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 30.12.2006, 01:57   20
kalimtar/e
 
Vėrtetėsia e prejardhjes nga Oresti apo jo ėshtė me pak rėndėsi. Ato janė legjenda pėr njerėz qė mbase s'kanė ekzistuar fare... dhe tė gjithė donin tė kishin lidhje me figura mitologjike e heroike. Athamanėt pėr shembull pretendonin tė ishin themeluar nga Athamani, amfilokėt nga Amfiloki, molosėt nga familja e Akilit, omfalėt nga Omfali, orestėt nga Oresti, pelagonėt nga Pelegoni... vetė ilirėt gjithashtu pretendonin lidhje tė tilla me figura mitologjike e heroike (figura qė do tė ishin quajtur "greke" nga historianėt e sotėm po tė mos ishin pėrdorur nga fiset ilire)... Dardanėt pėr shembull nga Dardani (tjetėr figurė homerike), ilirėt nga vetė Hylli, taulantėt nga Kadmi dhe Harmonia etj.

Po nga pikpamja etnografike kto legjenda janė pa asnjė kuptim... pavarsisht nga origjina helene, trojane apo barbare e heronjve (sepse ėshtė dhe diēka qė nuk mund tė pėrcaktohet).

Faktet qė duhen pėrdorur janė ato historike... dhe kemi me bollėk rrėfimet historike pėr fiset epirote. Straboni... siē thash mė parė...i lidh direkt si njė popull fiset e Orestit, Pelagonisė dhe Tripolit... me peonėt... njė nga grupimet mė tė rėndsishme ilire. Ky pėr mendimin tim ėshtė vėrtetim i mjaftushėm pėr identitetin ilir tė kėtyre fiseve!

---

Vlug... falemnderit pėr ndihmėn. Por a ka mundėsi njė citim tė materialit se unė s'kam ku e gjej librin.

Ndryshuar sė fundmi nga fronti polar : 30.12.2006 nė 11:48. Arsyeja: R.E.N.D.

  Pėrgjigju duke cituar
Merr pjesė nė diskutim





Ora nė Shqipėri ėshtė 13:10.

Pajtim RSS
Vargmal © 2001 - 2019
Dijeni · Prektora · Pyetje · Kreu

Redaksia: kontakt@vargmal.org
Drejtbotimi: Lėnda e hasur kėtu mund tė pėrdoret nė ēdo mjet pėrcjellės, me kusht qė tė pėrmendet se ėshtė marrė nga faqja vargmal.org ose qė tė jepet vendndodhja e saktė e plotė brenda kėsaj faqeje. Nėse lėnda e hasur nė kėtė faqe dėshirohet tė pėrdoret pėr arsye qė tejkalojnė drejtpėrdorimin dhe drejtbotimin, kėrkohet leje e posaēme pas marrėveshjeje me mbarėvajtėsit dhe/ose krijuesit.
Drejtpėrdorimi: Veē tė tjerash, nė kėtė faqe paraqitet lėndė me tė drejta krijuesi, pėrdorimi i sė cilės nuk ėshtė miratuar gjithnjė gjegjėsisht prej mbajtėsit tė tė drejtave. Megjithatė lėnda shtjellohet nė pėrpjekjen tonė pėr njohjen, kuptimin, bashkėfjalimin e arsimimin rreth ēėshtjeve qė kanė tė bėjnė me mjedisin, botėkuptimin, shkencėn, shoqėrinė njerėzore nė pėrgjithėsi dhe shoqėrinė shqiptare nė veēanti. Mendojmė se ky pėrbėn pėrdorim tė drejtė sipas ligjit nr. 9380, dt. 28.4.2005, nenet 9, 26, 27. Nė lidhje me ēka pararendi, paraqitja kryhet pa pėrfitim tregtar ndaj atyre qė kanė shprehur interes paraprak pėr marrje njohurish pėr arsye kėrkimore, arsimore a pėrdorimi vetjak nė pėrputhje ligjin.