Kthehu   Kreu > Ateistėt > Pyetje-pėrgjigje
Tituj tė ngjashėm

 
Pėrdorimi i ēėshtjes
I vjetėr 9.5.2011, 16:05   1
gurax
 

Si e fitoi njeriu inteligjencėn?


Kjo teme lindi nga diskutimet ne nje teme tjeter. Duke qene se trajton nje ceshtje interesante, mendova qe pergjigjen e rradhes ne temen origjinale ta shkruaj ketu, ne nje teme te dedikuar.


Citim:
Thėnė nga Eurostar1

A mund te shkruash disa rrjeshta ku te me shpjegosh evoluimin e njeriut ne nje krijese me koshjenc?
Pyetja se si eshte evoluar njeriu ne nje krijese me koshience, apo me vetedije, per mendimin tim ka te beje me pyetjen se si njriu eshte evoluar ne nje krijese inteligjente. Nese do te flasim vertet per vetedijen, duhet vene ne pah qe cdo kafshe eshte e vetedijshme, sepse eshte ne dijeni dhe kryen (ne menyre inteligjente apo instiktive kjo nuk ka shume rendesi) procese qe jane ne dobi te saj: ha, pi, fle, largohet nga rreziqet, synon te gjeje rehati, etj. Mungesa e vetedijes ne vetvete perkon me gjendjen e pavetedijes, apo gjendjen e komas.

Prej ketej, gjeja kryesore qe duhet te kemi parasysh kur flasim per inteligjencen njerezore, eshte qe duhet te jemi paraprakisht te qarte se cfare do te quajme inteligjence, cfare do te kuptohet me kete term. Duke qene se eshte nje nocion abstrakt dhe jo real, sic mund te jene psh nocionet: dera, lapsi, jeta, kemba, qyteti, etj, eshte thelbesore qe kjo te sqarohet ne menyre te qarte.

Eshte arritur nje standartizim, apo nje konsensus se fare do te quajme inteligjence. Kjo mund te perkufizohet pak a shume ne kete menyre:

Me inteligjence, do te kuptojme nje term pershkrues per aftesite e mendjes ne fusha te ndryshme, sic jane aftesia per te llogjikuar, per te zgjidhur probleme, per te menduar ne menyre abstrakte, per te kuptuar idete, per te perdorur gjuhen ne menyre te goditur, si dhe per te mesuar.
Nje faktor i perdorur shume shpesh ne matjen e inteligjences eshte Kuotienti i Inteligjences (Intelligence Quotient, IQ) qe eshte nje indeks i perbere nga kombinimi i perfundimeve te disa provave, ne fusha te ndryshme dhe me problematike te ndryshme, duke dhene ne kete menyre nga e gjithe kjo teresi testesh, nje rezultat te perbere.

Pjese e inteligjences jane aftesa e te kuptuarit te ambientit qe e rrethon (ku nuk hyn vetem shtepia, rruget, malet, etj, por dhe aktivitetet me te cilat merr dhe jep me kete ambient); aftesia e aplikimit te njohurive te fituara ne ambientin rrethues dhe manipulimi i ketij ambienti rrethues per interesat vetjake; aftesia per te mesuar nga eksperienca; aftesia per te arsyetuar dhe per te ndjekur hapat e nje arsyetimi logjik; aftesia per te analizuar dicka te panjohur dhe zberthimi i saj ne pjeset perberese; aftesia e te menduarit abstrakt dhe gjetja e analogjive te goditura; aftesia e asimilimit te informacionit te ri; aftesia per te gjetur menyrat me efikase te zgjdhjes se nje problematike te dhene; aftesia per te mesuar dhe te krijuarit e nje opinioni i bazuar ne arsyetim rigoroz; aftesia per te dalluar realen nga fantazite; aftesia per te trasmetuar nje njohuri te dhene nepermjet gjuhes duke marre te mireqene faktin qe ka mundesi qe bashkebiseduesi mund te mos kete njohuri ne ate qe po shpjegohet dhe shkallezimi hap pas hapi i njohurise se trasmetuar eshte i rendesishem ne kete proces. Teresia e te tere ketyre me lart mund te quhet qe perbejne ne menyre te kombinuar inteligjencen.

Nese vazhdojme linjen e mendimit sipas pistes qe pergatitem nga perkufizimi i inteligjences, studimet dhe analizat kane treguar qe diferenca midis inteligjences njerezore dhe proto-inteligjences se kafsheve e nje karakteri sasior dhe jo substancial, ndryshojne ne madhesi, por jo ne tip/lloj. Ekzistojne shume e shume studime dhe eksperimente per kete gje, duke filluar nga nje katalogjim shume i detajuar qe ka bere vete Charles Darwin ne veprat e tij "Mbi origjinen e specieve" (On the Origin of Species) dhe "Prejardhja e njeriut" (Descent of Man) [vepra te cilat une i disponoj dhe i kam lexuar te dyja], e duke vazhduar me studime dhe eksperimente moderrne dhe bashkekohore me kafshe dhe inskenime laboratorike te shumellojshme. Eshte e pamundur te flas ketu per te tera keto, por do te bej ne teresi nje permbledhje sa me koncize.

Elemente te ngjashem, per te mos thene te njejte, te sjelljes se njeriut dhe kafsheve nga me te ndryshmet, gjejme psh ne sjellje te tilla si kompasioni, mbajtja e zise, gezimet, perdorimi i shenjave dhe simboleve. Keto variojne nga kafsha ne kafshe dhe kafshet me te thjeshta i kane dhe me rudimentare.

Tek majmunet psh, keto te tera jane shume me te plota sesa ne kafshe te tjera, ndonese perseri goxha me pak te sofistikuara sesa tek njerezit. Menyra se si majmunet gezohen apo hidherohen, eshte pothuajse e njejte me te njerezve. Majmunet mbajne inat dhe hakmerren, po ashtu si dhe njerezit. Majmunet perdorin gjeste dhe tinguj per te trasmetuar ide dhe mesazhe nga me te ndryshmet, ne menyre te menduar llogjike dhe totalisht jo-instiktive. Jane ne gjendje te mendojne se si mund te perdoren objekte te ndryshme si vegla per te arritur nje objektiv te caktuar. Majmune te eger jane vezhguar qe jane gjendur ne dilema per te kaluar ne krahun tjeter te nje kenete dhe ne menyre shume inteligjente kane marre nje shkop te cilin e kane perdorur per te kontrolluar thellesine e ujit atje ku do te shkelnin dhe nese ka qene shume i thelle jane kthyer mrapsht dhe e kane provuar te njejten gje ne vend tjeter. Gjithashtu ne shume raste eshte inskenuar perpara nje tufe me majmune kercimi tribal perpara luftes i maoreve te Zelandes dhe Polinezise. Ne te tera rastet paperjashtim, majmunet kane rreaguar me inat dhe egrsi, kane thirrur me britma shume te percaktuara pjesetaret e tjere te shperndare te tufes, dhe jane grupuar gati per lufte.

Gjithashtu ka dhe shume e shume eksperimente qe deshmojne per zanafillat e regullave sociale brenda grupit dhe proto-ligjet per funksionimin sa me jo problematik te shoqerise. Ketu do te permend nje rast shume domethenes dhe qe eshte tashme klasik.
Nje grupi majmunesh ne nje park, brenda kafazit iu varen nje tufe me banane. Ne momentin qe nje nga majmunet ngjitej dhe i merrte per t'i ngrene, te tere majmunet i lagnin me zorre me uje te ftohte akull per nja 10-15 minuta rresht, dhe vinin nje tufe te re me banane. Kjo gje behej perhere. Erdhi nje moment qe majmunet, brenda grupit, filluan dhe rrihnin cilindo prej tyre qe tentonte te hipte dhe te merrte bananet. Pas disa muajsh nuk kishte me asnje majmun qe te tentonte te hipte tek bananet. Faza e dyte e eksperimentit ishte qe majmunet filluan te nderohen nje nga nje, pak nga pak, ne kete kafaz. Ne momentin qe i sapoardhuri nisej drejt bananeve, te tjeret ishin si te thuash duke e pritur te ndodhte nje gje e tille dhe i versuleshin dhe e rrihnin e benin lesh fare, pa i dhene mundesi qe te arrinte dhe t'i prekte bananet. Brenda nje periudhe prej disa muajsh te tjere, erdhi nje moment qe majmunet brenda kafazit ishin te tere te nderruar dhe nuk kishte asnje nga grupi fillestar qe lageshin me uje te ftohte. E megjithate, ne proto-kulturen e grupit, te tere rrihnin cdo individ qe tentonte te prekte bananet, ndonese asnjeri s'e kishte fare idene se pse e benin kete gje.

Lidhur me gjuhen, do te permend nje rast shume te vecante per majmunin Kanzi, nje majmun bonobo. Kanzi eshte cfare mund te quhet nje 'gjeni' per specien e vet dhe ka nje aftesi te jashtezakonshme per te mesuar gjuhet! Jo te folura, sepse laringu i majmuneve nuk mund te riprodhoje tingujt njerezore, por flitet per gjuhen e shkruar me ane te simboleve, ne nje forme te thjeshtuar te gjuheve kuneiforme apo hieroglifike, te ngjashme me gjuhet antike egjiptiane apo kineze e vjeter. Kanzi eshte ne gjendje te kerkoje dicka qe i duhet, te dalloje qe nuk iu dha ajo qe kishte kerkuar, te shprehe mirenjohje nese i behet dicka e mire, te kerkoje ndihme ne rast se i duhet, te shprehe nje opinion lidhur me pyetje te thjeshta qe i behen, si dhe eshte perpjekur te trasmetoje ne tufen e majmuneve ku ben pjese mesazhe te ndryshme qe studiuesit i kerkonin te perkthente. Gjate ketyre perpjekjeve, studiuesit vune re se Kanzi kishte "shpikur" nje gjuhe te veten, per cdo hieroglif ai leshonte tinguj te vecante, ndonese keta nuk mund te interpretoheshin nga pjesetaret e tjere te grupit. Sidoqofte, i njejti tingull ishte perhere korespondent me te njejtin hieroglif!



Vlen te theksohet se njerezit e sotem, H.Sapiens, nuk kane qene te vetmit qe gradualisht kane zhviluar inteligjence dhe elementet perberes te asaj qe quajme inteligjence. Kane qene disa specie te ndryshme, ku nder me te spikaturit ishin H.Neanderthalensis, te cilet ne shume drejtime mendohet se kane qene madje edhe me inteligjente sesa Sapiens. Jane gjetur varre Neanderthalensis ku ka lule dhe objekte, qe tregon per forma rudimentare rituali. (Elefantet dhe delfinet gjithashtu kthehen ne varrezat e pjesetareve familjes, elefantet kete gje e bejne pervit dhe shpenzojne 2-3 dite ne keto varreza). Gjithashtu ne disa fosile Neanderthalensis, eshte gjetur material ushqimor neper dhembe i cili per nga menyra e kompozicionit dhe perberjes, ka qene pertej asaj qe mund te arrihet nga mbllacitja dhe qe flet shume fort per teknologji gatimi. Gjithashtu eshte e ditur qe Neanderthalensis kane patur nje gjuhe minimalisht po aq te pasur sa dhe Sapiens ne te njejten periudhe. Te tera keto, ku me te shumta e ku me te pakta, karakterizonin te tera speciet e tjera te gjenusit Homo dhe ndoshta edhe te paraardhesme te tyre ne grupin Pan-.

Kohezgjatjet ne dispozicion per te arritur nga keto gjendje primitive deri ne ate qe njihet sot si inteligjence, jane te jashtezakonshme. Por vezhgimet dhe observimet, si te te shkuares ne formen e gjurmeve nga me te ndryshme, ashtu dhe ne specie nga me te ndryshmet qe jetojne sot, perhere e me shume forcojne idene e gradualitetit te zhvillimit te asaj qe ne quajme inteligjence, nje rrjedhoje e zhvillimit te nje organi tek gjenusi Homo, sic jane zhvilluar ne menyra te ngjashme organe te tjere ne specie te tjera: truri.
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 9.5.2011, 22:44   2
mesdimr
MBARĖVAJTJA
 
mesdimr
 
Anėtarėsuar: 6.2001
Ka lidhje me temėn dhe ky lajmi Evoluim nė gjahtarė. Dhe ky Exploring animals' emotional experiences.

Po si analogji e njėjtja gjė do tė mund tė pyetej dhe pėr tipare tė veēanta tė gjallesave tė tjera, si p.sh. ēfarė mund tė thuhet pėr elektricitetin e peshkut elektrik... ose pėr "gjethet" e kėtij tipit kėtu:

Shtyp mbi foto pėr pėrmasat origjinale

Emri:	leafy-sea-dragon.jpg
Shikimet:	58
Madhėsia:	107,7 KB
NNJ:	7617

Pra tė gjitha dalin nė pėrgjigjen se rrethanat, materiali biogjenetik dhe mutacioni i kėtij i ndikuar nga lloj-lloj faktorėsh kanė favorizuar tipare tė tilla nė gjallesa tė ndryshme qė i kanė siguruar mbijetesėn nė ekosistem. Format e tjera me tipare qė nuk kanė funksionuar nė kushtet ku janė ndodhur janė zhdukur.

Tek njeriu ashtu siē shihet pėrafėrsisht dhe tek lajmi me gjahtarėt sipėr, duket qė ėshtė zhvilluar inteligjenca nė shkallė mė tė madhe se nė gjallesat e tjera, sepse ky element i ka dhėnė epėrsi pėr mbijetesė nė ekosistem.
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 7.8.2011, 01:31   3
EuroStar1
 
Gurax pershendetje

Kami nje paralel kohore mes ( kafshes njeri ) dhe kafsheve te tjera dhe evoluimi i tyre ne krahasim me ne eshte pothuajse 0 ose me mire 0.

Dhe nje gje me ben kurioz : Pse nuk kemi evoluim nga ( Kafshe - Njeri ) ne ditet e sotme ?

Pershendetje dhe me falni qe nuk jam aktiv kohet e fundit por kam qen shum i zene me udhetime nga Jeruzalemi ne Meke dhe Vatikan.
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 7.8.2011, 13:26   4
mesdimr
MBARĖVAJTJA
 
mesdimr
 
Anėtarėsuar: 6.2001
Citim:
Dhe nje gje me ben kurioz : Pse nuk kemi evoluim nga ( Kafshe - Njeri ) ne ditet e sotme ?
Sė pari njeriu ėshtė kafshė si gjithė tė tjerat, thjesht ka organe tė caktuara mė tė zhvilluara (f.v. trurin), siē tė tjerat kanė veēori apo organe tė tjera mė tė zhvilluara, pasoja kėto tė evolucionit, kėshtu qė dhe ēėshtja e zeros s'ka kuptim. Shumėllojshmėria e llojeve nuk ėshtė argument kundėr evolucionit, por pro. Kėtu mė duket se ka njė keqkuptim, nuk thotė kund evolucioni se njeriu ėshtė kafsha mė e pėrsosur, apo se drejtimi i evolucionit ėshtė qė kafshėt e tjera tė bėhen si njeriu... Evolucioni thotė thjesht se nė njė mjedis tė caktuar mbizotėrojnė gjallesat qė shfaqin mutacione (kėtu veēori) qė u lehtėsojnė jetesėn nė atė mjedis. Pra ti mund tė jesh luan, po provo tė jetosh 5000 metra nėn det me mushkėri luani.

Sė dyti pararendėsi evolutiv i njeriut ėshtė shndėrruar tashmė nė llojet qė mund tė shndėrrohej dhe, nė kushtet e sotme (mjedis, burime, grabitqarė tė ndryshėm nga para miliona vjetėsh), nėse do tė kishte ende material biologjik tė atij pararendėsi vėrdallė mbase mund tė merrte dhe drejtim tjetėr evolutiv duke iu pėrshtatur rrethanave tė sotme dhe jo atyre para miliona vitesh. Faktorėt qė ndikojnė nė mbizotėrimin e tipareve tė caktuara janė tė panumėrta. Fakti se pse nuk ka homo erectus sot, ėshtė se gjithė stoku i homo erectus-ve ka evoluar nė sapiens dhe degė tė tjera. Toka ka njė fillim nuk ėshtė e pėrjetshme, kėshtu qė dhe jeta nė Tokė ka njė zhvillim tė degėzuar. Nėse pėr disa organizma ka qenė e lehtė tė evoluojnė kur nuk ka pasur grabitqarė apo kushte armiqėsore, sot mund tė ketė shumė grabitqarė apo kushte armiqėsore qė nuk lejojnė mė qė tė zhvillohen degėzimet nga fillimi (apo nė ēast tjetėr arbitrar qė zgjedh vėzhguesi) siē zhvilloheshin asokohe.

Sė treti evolucioni i tillė nga njė lloj (vrojtuar dhe shėnuar pėr njė ēast tė dhėnė kohor) nė lloj tė ri (vrojtuar nė njė ēast tjetėr tė dhėnė kohor miliona vite mė vonė) ėshtė gradual dhe ndodh pėrgjatė mijėra e miliona viteve. Pra si njeri nuk mund ta pėrjetosh gjatė jetės tėnde. Qė ėshtė gradual do tė thotė pikėrisht se ndryshimi ndodh aq ngadalė pėrgjatė fizikut tė llojit saqė nga njėri mutacion nė tjetrin, nga njėra veēori e ndryshuar nė tjetrėn nuk mund tė flasėsh pėr dallim si lloj, nuk mund tė ndash me thikė nė njė ēast tė caktuar ku tė thuash p.sh. se nė orėn 4:56 filan gjallesė ėshtė filan lloj, dhe nė 4:57 do tė jetė fistek lloj, jo. Ky ėshtė keqkuptim qė ndodh shpesh. Por mund tė flasėsh pėr lloje tė ndryshme nė shkallė mijėra e miliona vitesh, kur lloji i vrojtuar nė ēastin 1 ndryshon aq shumė nga ēasti 2 saqė kėto nuk mund mė tė riprodhohen mes veti (pėr tė dhėnė pasardhės me veti riprodhuese funksionale).

Ndryshimet qė ndodhin gjatė gjithė kėsaj periudhe, sipas teorisė sė evolucionit, janė ndryshime akumulative (kjo ėshtė pikė thelbėsore qė shumė njerėz nuk e kuptojnė dhe bėjnė pyetje tė tipit "Pse nuk bėhet peshku gjirafė").

Si simulim: Ne jemi nė ēastin 1. Nėse nesėr nė ēastin 2 Toka privohet nga drita dhe detyrohemi tė jetojmė nė errėsirė, njerėzit qė shfaqin mutacione qė u lehtėsojnė orientimin nė errėsirė do tė fillojnė tė mbizotėrojnė mbi tė tjerėt si numėr. Me kalimin e kohės duke vazhduar e jetuar nė errėsirė vijmė nė njė ēast 3, ku mutacionet qė lejojnė ushqimin me njė kimikat X tė favorizuar nga mjedisi i ri, do tė bėjnė qė tė mbizotėrojnė mes tyre njerėzit me orientim tė mirė nė errėsirė dhe qė ushqehen me kimikatin X. Meqenėse kimikati X mbaron nė sipėrfaqe, por gjendet me bollėk nė nėntokė, njerėzit me orientim tė mirė nė errėsirė qė ushqehen me kimikatin X dhe qė kanė mutacione qė u lehtėsojmė gėrmimin dhe jetesėn nėndhese do tė fillojnė tė mbizotėrojnė nė njė ēast 4, sepse do tė jenė tė vetmit qė do tė ushqehen siē duhet, ndėrkohė qė tė tjerėt do tė fillojnė tė pakėsohen nė varėsi tė mjedisit dhe tė ushqimit qė mbaron. Nė njė ēast 5 ushqimi i vazhduar i kėtyre njerėzve me kimikatin X shkakton shndėrrime tė aparatit riprodhues.

Nga ky simulim shohim akumulim tė veēorive nga ēasti 1 nė 5, ku njeriu i mėsipėrm nė njė ēast 6 nuk do tė mund tė riprodhohet mė me njeriun e ēastit 1, duke shėnuar kėshtu lloje tė ndryshme. Simulimi ėshtė i thjeshtuar pėr vetėm njė degėzim dhe presupozon kohėzgjatje mijėravjeēare (ndėrkohė nga ai ēasti 1 mund tė ketė dhe degėzime tė tjera akumulative me tjetėr lloj pėrshtatjeje dhe tjetėr lloj ushqimi e tiparesh), por kjo ėshtė procedura qė pėrshkruan teoria e evolucionit.

Pyetja mund tė dalė prej kėtu qė n.q.s. nuk vrojtohet drejtpėrdrejt mbi njė lloj tė caktuar atėherė si dalin faktet. Dalin duke vrojtuar drejtpėrdrejt lloje gjallesash qė kanė jetėgjatėsi shumė mė tė vogėl dhe qė mund t'ua pėrshpejtosh evolucionin nė mėnyrė tė drejtuar (bakteret p.sh.), si dhe tėrthorazi duke parė fosilet e gjallesave qė kanė jetuar gjatė miliona viteve nė Tokė. Ato tregojnė zhvillime tė degėzuara, p.sh. nga hominidėt e parė janė zhvilluar dhe njerėzit siē i njohim sot, por dhe lloje tė ndryshme majmunėsh, por secili ka ndjekur rrugėn e vet tė zhvillimit sipas mutacioneve qė kanė mbizotėruar nė mjedisin tė cilit i ėshtė pėrshtatur. Sa bindėse janė kėto pastaj pėr njerėzit me doktrina tė caktuara nė kokė, ėshtė ēėshtje tjetėr. Vetė skepticizmi shkencor ndaj kėtij kategorizimi ėshtė se fosilet e gjetura janė treguese dhe jo prova tė drejtpėrdrejta tė evolucionit tė njė brezi tė caktuar gjallesash. Pra se na ndihmojnė tė kuptojmė vijat e pėrgjithshme tė ndryshimeve qė sjellin mutacionet akumulative me kalimin e kohės. Por ky qėndrim as nuk vė nė dyshim dhe as nuk thotė se nuk ndodh evolucioni, siē mundohen ta shtrembėrojnė fetarėt.

Mes tė tjerash vetė fakti qė ka nėnlloje (raca) tė ndryshme te gjitarėt p.sh. ėshtė dėshmi konkrete e evolucionit. Pėr vetė prejardhjen e njerėzve ka biologė qė mendojnė se prejardhja ėshtė lineare nga Afrika, por ka dhe tė tjerė qė mendojnė se llojet e nėnllojet hominide kanė prejardhje paralele nga vende tė ndryshme tė botės. Gjithashtu nė nivel lloji kemi rastin e homo floresiensis vrojtuar deri para dy shekujsh nė Flores tė Indonezisė (qė disa nga vendasit pohojnė se janė pasardhės tė tij http://www.time.com/time/magazine/ar...066965,00.html) qė konsiderohet si lloj paralel i sapiensit.
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 8.8.2011, 18:55   5
gurax
 
Citim:
Kemi nje paralel kohore mes ( kafshes njeri ) dhe kafsheve te tjera dhe evoluimi i tyre ne krahasim me ne eshte pothuajse 0 ose me mire 0.

Dhe nje gje me ben kurioz : Pse nuk kemi evoluim nga ( Kafshe - Njeri ) ne ditet e sotme ?
Une i bashkohem asaj qe ka shkruajtur Legjioni ne shkrimin me lart. Eshte e gabuar te thuhet qe ne kemi evoluar dhe gjallesat e tjera rreth e rrotull nesh nuk jane evoluar. Ndryshimi gradual i organizmit te gjalle eshte nje proces i cili ndodh ne vazhdimesi, pavaresisht organizmit ne studim. Nuk ka kuptim diferencimi i njeriut sipas nje mase te caktuar, dhe i organizmave te tjere zero.

Para 2-3 muajsh u zbulua se cdo njeri, ne menyre individuale, shfaq 60-100 mutacione gjenetike te vetat, unike ne te tere popullaten e sotme boterore. Kjo gje ne fakt eshte me e paket sesa mendohej te ishte (rreth 200 mutacione) dhe do te thote e para se nje mutacion i vetem ka peshe me te madhe sesa mendohej kundrejt efektit te tij ne organizem, si dhe qe koha e demosntrimit te ndryshimeve perkatese eshte me e gjate (e matur me epoka gjeologjike) sesa mendohej me pare. Legjioni ka permendur drejt qe ndryshime te tilla individuale jane jashtezakonisht te vogla dhe te ngadalta, as qe behet fjale te shihen gjate jetes se nje individi, dhe madje as qe behet fjale te mund te shihen edhe gjate nje kohezgjatje prej 50000 vjetesh, periudha kur Sapiens filloi te shperhapet neper tere boten. Mund te thuhet qe pajisja e njeriut me inteligjence ka ndodhur "sot", ose "ja tashti para pak sekondash" gjeologjike.

Te bejme nje rikujtim te kohezgjatjeve per te tere keta procese te permendur.

Rruga qe ka sjelle deri ne perhapjen e sotme te njeriut (Sapiens, hominin, hominid, primat, gjitar, kordat, kafshe) ka filluar jo me vone sesa 65M (milion) vjet me pare me zhdukjen e dinosaurve. Gjitaret ishin nje grup shume i vogel deri ne ate kohe, te tere brejtes dhe "scavengers", mbledhes xhenerike qe preferonin te operonin "nen hije" dhe jo te dilnin me shpate ne dore aq konfidente sa i gjejme sot ne faunan planetare. Me i madhi prej tyre ka qene maksimumi sa nje qen sot, dhe si grup gjitaret (Mamalia) mendohet te jene shfaqur per here te pare rreth 100M vjet me pare, ndoshta dhe me heret akoma.

Prej ketu, gjurmet e ndryshme te kombinuara si nga fosilizimet ashtu dhe nga ekstrapolimi i gjenomeve te ndryshme gjenetike, u deshen rreth 8-10M vjet qe brenda grupit te gjitareve te shfaqen ne menyre distinkte primatet. Midis nje morie te jashtezakonshme speciesh brenda klases se gjitareve, primatet ishin si te thuash me vete, me karakteristika dalluese te forta, ne te njejten analogji qe sot psh qente kane karakteristika te ndryshme nga kuajt, apo hipopotamet. Madhesia e primateve te kesaj periudhe (52-50M vjet me pare) ka qene aq sa sot jane lemuret dhe rakunat.

Ne menyre te perseritur dhe graduale, te tera gjallesat ne Toke i jane nenshtruar procesit te pandalshem te speciezimit, dhe nuk ka asnje lloj diskriminimi per gjitaret dhe nen-ndarjet e tyre te ndryshme qe te mos i nenshtroheshin ketij procesi. Primatet ishin nje grupim distinkt i gjitareve. Per sa na perket sot, fare mire te tere primatet e atehershem mund te konsiderohen si nje specie e vetme me subspeciet/variantet e ndryshme qe e perbenin (Analogji sot psh familja e felineve me subspeciet e veta, apo rodenteve[minjve] me subspeciet e veta, etj).

Duke u fokusuar tek primatet, ky proces i speciezimit te pandalshem dhe te perhershem, sipas asaj qe ka pershkruar Legjioni me lart me castet e ndryshme ne kohe, primatet jane degezuar e degezuar per nje periudhe shume te gjate, duke mberritur diku ke 15M vjet me pare kur ne tere keto grupime jane shfaqur hominoideat e pare. Keta prape per sa na perket mund te konisderohen si specie me vete te cilet tashme prej speciezimit kane karakteristika distinkte nga primatet e tjere, ashtu sic primatet e vjeter qe permendem me lart, ne kohen e tyre i konsideruam nje specie me vete brenda grupit te gjitareve. Por duhet te kemi parasysh se midis ketyre momenteve kohore ka nje hendek prej afro 35-40M vjetesh. Ne terma gjeologjike dhe evolutive nuk jane pak!

Riperserisim procesin qe fokusohemi tashme vetem ne ecurine e kesaj 'specie' te re, hominoidea. Miliona vjet te tjere ndryshime te ngadalta dhe te pandalshme u akumuluan ne forma te ndryshme ne grupime te ndryshme brenda hominoideave, deri ne nje periudhe rreth 5M vjet me pare kur u bene me karakteristika te dallueshme nje subgrup, qe jane homininet. Keta jane te ndryshem nga grupe te tjere hominoidea, psh orangutanet nuk i perkasin homininve ndonese jane hominoidea. Por ama, grupi hominin me vone do te degezohet edhe me tej. Gorillat, bonobot, shimpanzete, neandertalis, sapiens, afarensis, australopithecus... te tere jane nen-ndarje te hominineve te para 5M vjeteve. Gjate ketij 5M vjecari qe pasoi u bene pikerisht keto ndarje intra-hominin. Te tere pjesetaret e ketij grupi, kush me shume e kush me pak, nje karakteristike te perbashket kane patur zhvillimin e trurit. Te tere, duke qene dikur i njejti grup, ishin shume te ngjashem me njeri tjetrin, ndonese jo tamam njesoj.

Ne shkrimin e pare kam permedur vetem Neandertalet dhe Sapiens ne grupin hominin, degezime shume te vona, ne shkalle relative, brenda grupit hominin. Neandertalet kane filluar te dallohen si nje grup i vecante qe prej afro 500000 (1/2 M) vjet me pare, nje hicasgje nese marrim ne konsiderate hapesirat kohore qe permendem me lart. Ne vete nderkohe, Sapiens, perballe Neandertaleve, jemi edhe me 'femije' akoma. Sapiens filluan te kene karakteristika dalluese te vecanta brenda homininve vetem 200000 vjet me pare dhe kane koekzistuar me sapiens deri afro 50 000 - 30 000 vjet ne pare. Sapiens do t'i duhet te jetoje akoma dhe rreth 200000 vjet qe mund te barazohet me kohezgjatjen ne epoka gjeologjike me Neandertalet e zhdukur.

Pas tere ketij historiku, vlen te theksohet se nese do te mund te behej rikthim ne kohe dhe te 'rijetohej' dhe nje here tere 50M vjecari i fundit, nuk eshte fare e thene qe do te mberrihej perseri ne Sapiens te sotem. Per kete duhet te jemi te qarte dhe te bindur. Evolimi i organizmave nuk ben diskriminim dhe jane te panumert faktoret qe cojne ne menyren se si deget e caktuara te speciezimit vazhdojne me pas rrugen e tyre. Eshte e pakuptimte te thuhet qe speciet e tjera koekzistente me nje specie te caktuar X nuk evolojne (ku X mund te jete Sapiens, mund te jete rodent, mund te jete peshk, etj). Te tera speciet evolojne, paperjashtim! Ne cdo moment.

Kalimi nga kafshe ne njeri ne ditet e sotme. (une kete shprehje ne fakt e kuptoj si nga kafshe pa arsye ne kafshe me arsye. Njeriu eshte specia njeri, qe per nje ironi te fatit dhe fluktuacione te historise per momentin eshte specia e vetme me arsye).

Eshte e gabuar te mendohet qe nuk ndodh. Por duhet kuptuar te teresine e tij te plote efekti kohe ne procesin e evolucionit, kohezgjatjet e nevojshme per te mberritur ne ate produkt qe sot ne quajme arsye. "Dita e sotme" ne epoke gjeologjike eshte nje e qinda e sekondes, sikur "dita e sotme" te merret tere kohezgjatja e ekzistences se Homo Sapiens si grup distinkt, eshte vetem nje fraksion i parendesishem i kohezgjatjes gjate te ciles jane perftuar keto karakteristika. Dhe sic eshte ilustruar, flitet per shtrirje kohore 100+ milion vjet. Pjesa 200000 vjet eshte qe Sapiens i kane karakteristikat shume pak me ndryshe sesa "kusherinjte" e tjere, mjaftueshem qe te dallohen prej tyre, psh nga Neandertalet. Por vete karakteristikat jane produkt i 100+ milion vjeteve!
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 23.10.2012, 19:49   6
EuroStar1
 
E keni ndritur me hipoteza shkenctaresh qe thone ne fund te nje dokumentari prej 3 oresh qe : Ndoshta mund te jet edhe keshtu

Ja une u pajtova me gjith shkrimet e juaja. Por kam nje problem te madh me shumimin e krijesave (perfshi edhe njeriun) d.m.th Organi F/M si dhe stimuluesi orgazem/oreksion qe i shtyn krijesat me nje deshire te parezistueshme per tu shumuar. A mund te jete evolucion / rastesi ?

Nese me mbushni mendjen ne kete pike, qe neser behem Ateist

Jo se jeni te kushtezuar per te me mbushur mendjen mua, por kjo do tregonte qe ju vertet keni baza per te mos besuar

Pershendetje
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 23.10.2012, 21:29   7
turbobubi
 
po kenaqesia qe ndjen robi kur shurron, permjer dhe ushqehet a mund te jete rastesi?
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 23.10.2012, 21:52   8
evola
 
Citim:
Ja une u pajtova me gjith shkrimet e juaja. Por kam nje problem te madh me shumimin e krijesave (perfshi edhe njeriun) d.m.th Organi F/M si dhe stimuluesi orgazem/oreksion qe i shtyn krijesat me nje deshire te parezistueshme per tu shumuar. A mund te jete evolucion / rastesi ?

Nese me mbushni mendjen ne kete pike, qe neser behem Ateist
http://en.wikipedia.org/wiki/Asexual_reproduction
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 24.10.2012, 17:52   9
turbobubi
 
o helikoptero si te duket bota tani qe u bere ateist?
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 30.10.2012, 18:36   10
Cjapi Zi
anėtar/e
 
Cjapi Zi
 
Anėtarėsuar: 6.2009
Vendndodhja: Tiranė, ShP
O Eurostaro, ēa bone?! E... po ke 2 vjet e ca ktu, ene akoma nuk t'u mush menja?! Ku je rrit mor burr, nė manastir?!

Pėr temėn, ereksioni ndodh si pasojė e disa prceseve fiziologjike shumė komplekse. Ēlirim hormonesh pafund etj., si pasojė e reflekseve tė kushtėzuara, qė aktivizohen kur prek, sheh ose nuhat disa gjėra tė caktuara (kto gjėrat e caktuara, besoj se i ke parasysh).

Tashi kjo pyetja jote ėshtė si me thon - Pse kur kemi uri, na grry stomaku?! T'gri stomaku se hormonet qė rregullojnė sistemin alimentar, kanė si receptorė target, receptorėt e stomakut dhe nxisin reagimin e tyre. Po ta mendosh kėtė shembull mirė, ėshtė njė ndjesi shum primitive. Edhe miu e kupton kur i hahet se pse ndihet njėsoj si ne, kur ka uri (kjo ėsht vėrtetuar duke parė qė hormonet qė qarkullojnė ne gjakun e njė miu tė uritur janė pothuajse tė njėjta me tonat, dhe reagimet e sis. alimentar tė miu janė tė njėjta me tonat) pra i gri barku. Nqs pėr njeriun do kishte njė krijues, a nuk do ishte mė e thjeshtė sikur t'i vinte si zė nga koka: HA BUUUK!

Sa pėr ereksionin ke dhe shembuj sa tė duash qė nuk ja arrinė dot qėllimit . Ktu hyn pėrzgjedhja natyrore (deri para 50-60 vjetėsh) nė pakėsimin e pasardhėsve tė tyre (normale qė nuk t'pret njeri sa ta mbushėsh ti plot, kur gota e atij tjetrit po derdhet). Ke edhe probleme fiziologjike qė i bėjnė njerėzit tė mos tėrhiqen nga seksi i kundėrt ose mos tė lėnė pasardhės (ose homot ndryshe).

Unė mund t'u jepja tė drejtė fetarėve pėr DORĖN E PĖRSOSUR qė na krijoi, po puna ėshtė qė nuk ėshtė e pėrsosur dhe prandaj nuk besoj se ka dorė fare... Ti po t'ishe "zoti", 1 punė qė do bėje, pse do e bėje me b.th?!
  Pėrgjigju duke cituar
I vjetėr 17.11.2012, 22:54   11
xhesi
 
bkr sh te gjtha.
  Pėrgjigju duke cituar
Merr pjesė nė diskutim





Ora nė Shqipėri ėshtė 03:00.

Pajtim RSS
Vargmal © 2001 - 2019
Dijeni · Prektora · Pyetje · Kreu

Redaksia: kontakt@vargmal.org
Drejtbotimi: Lėnda e hasur kėtu mund tė pėrdoret nė ēdo mjet pėrcjellės, me kusht qė tė pėrmendet se ėshtė marrė nga faqja vargmal.org ose qė tė jepet vendndodhja e saktė e plotė brenda kėsaj faqeje. Nėse lėnda e hasur nė kėtė faqe dėshirohet tė pėrdoret pėr arsye qė tejkalojnė drejtpėrdorimin dhe drejtbotimin, kėrkohet leje e posaēme pas marrėveshjeje me mbarėvajtėsit dhe/ose krijuesit.
Drejtpėrdorimi: Veē tė tjerash, nė kėtė faqe paraqitet lėndė me tė drejta krijuesi, pėrdorimi i sė cilės nuk ėshtė miratuar gjithnjė gjegjėsisht prej mbajtėsit tė tė drejtave. Megjithatė lėnda shtjellohet nė pėrpjekjen tonė pėr njohjen, kuptimin, bashkėfjalimin e arsimimin rreth ēėshtjeve qė kanė tė bėjnė me mjedisin, botėkuptimin, shkencėn, shoqėrinė njerėzore nė pėrgjithėsi dhe shoqėrinė shqiptare nė veēanti. Mendojmė se ky pėrbėn pėrdorim tė drejtė sipas ligjit nr. 9380, dt. 28.4.2005, nenet 9, 26, 27. Nė lidhje me ēka pararendi, paraqitja kryhet pa pėrfitim tregtar ndaj atyre qė kanė shprehur interes paraprak pėr marrje njohurish pėr arsye kėrkimore, arsimore a pėrdorimi vetjak nė pėrputhje ligjin.