Vargmal

Vargmal (https://vargmal.org)
-   1190-1478: Shtetet Arbėrore (https://vargmal.org/dan88n)
-   -   600-1100: Dalmatinėt (https://vargmal.org/dan5908)

Kandhaon 3.7.2010 08:25

600-1100: Dalmatinėt
 
Do ishte me rėndėsi tė diskutonim pėr emėrtimin "dalmatin", "dalmat" gjatė asaj kohe por duke mos e ngatėrruar me latinofonėt e bregdetit, si dhe pėr monedhėn Dalmat-Alban qė ėshtė gjetur diku nė rrethinat e Besianės.

Hyllin 4.7.2010 19:41

Dalmatini over Arbanesi, ėshtė intriguese. Anonimi raguzan i shek 15, ruan formėn e vjetėr Arbanesi dhe i jep bashkė dy herė, pothuajse si tė jenė tė barabartė. Duhet pasur parasysh se nė shek 15 ne Raguzė arbanesi duhet tė lidhej me jugun ndėrsa dalmacia me veriun. Kėtu historia ėshtė e lidhur me mitin, si e tregon edhe kronika e parė nė shek 5, dy shekuj mė parė se ē'ishte e mundshme.

Nė kėrkimet mbi atė zonė tė gjithė autorėt e pėrmendin Farlatin qė ka bėrė Illyricum Sacrum.

Mund tė spekullohet se me Dalmatini over Arbanesi, autori nėnkupton te njėjtin popull, sikundėr kur pėrdor ; come al modo de Murlachi o ver Bosnesi.

Me Murlachi, nėnkuptohet popullsia latine qė fliste 'gjuhėn' murlake/morlake. Ka pasur murlakė ngado nė veri, edhe vllehėt nė Serbi quheshin murlakė, nė malet e Dalmacisė e Bosnjės po ashtu.

Prandaj me 'Murlachi o ver Bosnesi' dhe 'Arbanesi over Dalmatini', ndoshta autori nėnkupton popullsite latinofone si murlake qe banojne nė Bosnjė dhe ato shqipfolėse si arbanė qė banojnė nė zonėn e Dalmacisė .

Arbėrit e Epirit quheshin edhe epirotė, pėrveē se arbėr , kėshtu pėr njė arbėr tė Epirit mund tė pėrdorej edhe Arbanesi over Epiroti dhe njėsoj Arbanesi et Epiroti.

Prestigji i pėrcaktimit gjeografik ndaj atij etnik, nė rastin e Dalmatėve ėshtė i krahasueshėm me atė tė Epirit apo atė tė Maqedonisė, ose edhe te Bosnjės.

Po kėto gjėra mund tė sqarohen tė paktėn pjesėrisht nga Illyricum Sacrum.

Kandhaon 4.7.2010 20:02

Ēfarė kuptimi ka "over"???

Mendoj se tema duhet tė studiohet e tė debatohet nė lidhje me temat tjera tė ngjashme, Mbretėria e Duklės, Kėngėt kreshnike, Mbetjet iliro-shqiptare nė alpet dinarike etj, sepse secila prej kėtyre japin nga njė pėrgjigje.

Hyllin 5.7.2010 14:13

Ka kuptimin 'ose', ėshtė e pėrbėrė nga o dhe ver( vero= e vėrtetė), ėshte nė dialektin venedikas pėr italishten zyrtare 'ovvero'.

Kur thotė Dalmatini over Arbanesi, nė shqipen zyrtare pėrkthehet Dalmatinėt ose Arbėrit.
Po kėshtu tek 'Murlachi o ver Bosnesi', kemi Murlakėt ose Boshnjakėt.
Nje pėrkthim fjalė pėr fjalė do ishte Dalmatinėt o nė tė vėrtetė Arbėrit.

Por mė poshtė kur pėrdoret Dalmatini et Arbanesi, kemi Dalmatinėt dhe Arbėrit, qė nė ndryshim nga 'over' nuk jep siguri se ėshtė i njėjti popull po as nuk e pėrjashton a priori duke parė kontekstin.

Ka disa pjesė qė mungojnė dhe ca fjalė tė vėshtira po teksti thotė, qė nė vitin 744 nė Raguzė ishte mbledhur kallaballėk i madh dhe katunarėt nė kuvend e ndanė popullsinė e Raguzės ne 3 shtresa, gentilhomeni(fisnikėt), populi dhe servidoret.
Erdhėn thotė popullata nga gjithė bota, kryesisht nga Bosnja dhe Arbėria, po qė ishin njerėz tė ngritur. Pastaj flet per martesat dhe kėtu kemi qė Raguzanėt parapėlqenin ti martonin vajzat me 'Dalmatini over Arbanesi', se s'donin t'ja jepnin plebejve por patricėve. Me poshtė vazhdon me muhabetin e martesave dhe thotė qė s'donin tua jepnin vajzat shtresės sė ulėt (servi), po zgjidhnin 'Dalmatini et Arbanesi' dhe nė zonat bregdetare njerėz tė fisnikėrisė, prandaj thotė, raguzanėt kane pasur marredhėnie tė mira me zonat pėrreth se kishin lidhje martesore.


Kemi qė erdhėn fisnikė nga Arbėria dhe Bosnja, u pėrfundua ndarja e popullsisė pastaj qė Fisnikėt e Raguzės parapėlqenin lidhjet martesore me dalmatinė dhe/apo arbėr.

Duket sikur kur u nda popullsia Arbėrit pėrbėnin njė pjesė tė mirė tė fisnikėrisė raguzane dhe nuk martoheshin me 2 shtresat e ulėta ndoshta latinofone, por parapėlqenin tė martoheshin me arbėr dhe/apo dalmatinė.

Ai i dallon latinofonėt e maleve si murlakė boshnjakė nga latinėt e qytetit tė cilėt i pėrmbledh tek raguzanė apo tek 'populi' , qytetarėt origjinarė tė Epidaurit.

Ne fakt, Raguza u krijua nga ata qė ja mbathėn prej Epidaurit, nga te Salonės dhe popullsi tė rrethinave qė u strehuan pėr tu shpėtuar dyndjeve avaro-kroate.

Kandhaon 5.7.2010 17:48

Citim:

Pastaj flet per martesat dhe kėtu kemi qė Raguzanėt parapėlqenin ti martonin vajzat me 'Dalmatini over Arbanesi',
Kjo tregon nė ēfarė kuptimi ėshtė pėrdorur fjala "ose", pra nuk tregon qė dalmatin e arbėr janė tė barasvlershme, por qė 'po tė mos i martonin me njėrėn do i martonin me tjetrėn palė', pra nė kėtė kuptim.

Por mendoj qė Dalmatinėt e asaj kohe duhet tė kenė qenė iliro-shqiptarė, pėrkatėsisht ata qė sot na kanė mbetur si trimat e kėngėve kreshnike, kanė qenė me etni dalmatine, diēka sikur sot qė kemi Gegė-Toskė, atėherė duhet tė ketė qenė Dalmatin-Arbėr.

Pak a shumė dimė edhe pėr dialektin qė mund tė kenė folur, sepse nė variantet mė arkaike tė kėngėve kreshnike kemi fjalė tė kėtij dialekti. Psh nė diftongjet mb dhe nd, dialekti i vjetėr dalmatin ka pasur vetėm b dhe d psh. mbush-bush, ndaj-daj, mbij-bij (kėto dy tė fundit i pėrdorin ende nė tėrė veriun pėrfshi dhe Dardaninė). Pėr kėtė dialekt flet edhe Ndoc Papleka "ETIMOLOGJIA E EMRIT TĖ ZUKUT / ZULKUT BAJRAKTAR DHE KULTI I UJKUT".

Me etni dalmatine duhet tė kenė qenė edhe duklanėt, sipas mendimit tim.

Kandhaon 26.7.2010 14:16

2 bashkėngjitje
Kėtu janė kapelat popullore qė mbahen nė Dalmacinė e gjerė (ēa menoni pėr kėto kapela)
Bashkėngjitje 2673

Ndėrsa kėtu ėshtė njė kapelė qė mbahet nė Elbasan
Bashkėngjitje 2674

Kandhaon 27.7.2010 23:37

1 bashkėngjitje
Shqiptare e Ulqinit, (kapela cilindrike)

Bashkėngjitje 2675

Mė duket se edhe njė lloj kapele cilindrike mbahet nėpėr Shqipėrinė e mesme.

Kėto elemente vėrehen te kapelat sipėr:

1. Cilindrike me pjesėn e sipėrme pakashumė tė rrafshėt
2. Ngjyrat kuqezi (rrethi i zi, pjesa sipėrme e kuqe)
3. Tufa apo bishti i zi (te malazezėt ėshtė hequr)

Kandhaon 27.7.2010 23:46

Kemi tė dhėna se nė Dalmaci nė kohėn ilire ėshtė bartur edhe plisi me majė.
Citim:

Tipi i plisit i quajtur me maje ka trajtė kupe me maje tė theksuar. Njė tip tjetėr me maje jo tė theksuar e quajnė i rrumbullakėt. Nė tė kaluaren kėta plisa ishin edhe mė tė gjatė, me maje mė tė theksuar, sepse punoheshin vetėm prej njė tasllaku (polle trekėndhshe), dhe kur i ngjiteshin skajet, kapuēi merrte trajtė barizani tė gjėrė. Kėtė lloj kapuēi mbanin pjesėtarėt e fisit ilir tė Dalmatėve. Kjo shihet nė njė pllakė guri nga Graduni, i cili ruhet nė Muzeumin arkeologjik nė Split. Kjo rrasė guri ka njė relief nė tė cilin shihen figurat e dy ushtarėve ilirė tė zėnė robė lufte nga ushtarėt romakė. Njėri nga kėta dy ilirė mban nė kokė njė kapuē qė pėr nga trajta ėshtė krejt i njėjtė me plisin tonė tė sotėm me maje tė theksuar (tė shihet Mihovil Abranič: O predstavam Ilira na antiknim spomenicima. Časopis za zgotovino in narodopisje, Maribor, let. XXXII, snop. 1-4, 1937:12,15).
http://www.buzuku.info/Arkivi/Buzuku14/Etnologji.htm
Me siguri asimilimi, ka sjellur urrejtje ideologjike, dhe dėshirėn pėr diferencim, duke bėrė qė pala e asimiluar tė mbajė vetėm plisin cilindrik.

Kandhaon 27.7.2010 23:56

Siē e kemi shpjeguar nė kėtė postim, sipas tė dhėnave qė na jep gjenetika, pėrkatėsisht ky hulumtim, popullėsia e sotme e asaj zone ėshtė vetėm nė pėrqindje tė vogėl ilire.

https://vargmal.org/dan16057sh-n11

Haplogrupi mė i pėrhapur ėshtė I2a2, qė mund t'a quajmė "vlleh". Kėta njerėz i pėrkasin ish-komunitetit vllah, ose Maurovllas (tė ardhur nga Moldavia), qė fillimisht ishte pėrhapur nė Bosnėn lindore dhe Rashkė, kurse gjatė sundimit osman kur Dalmacia u zbraz nga njerėzit, kėta u dyndėn, dhe kulminacionin e pėrqindjes e arritėn nė Jutbinė-Krahinė me mbi 2/3 e mbarė popullėsisė.

Kėta duhet tė jenė ngulur mirė nė trojet malore, dhe kjo ka ndikuar qė vazhdimisht tė ushqejnė rrafshin me njerėzit e vet, duke ndikuar nė rritjen e pėrqindjes sė njerėzve me kėtė prejardhje, gjegjėsisht kėtė haplogrup.

Vetėm njė pakicė e popullėsisė ka prejardhje iliro-shqiptare, dhe kjo ėshtė qė ka bartur traditat edhe tek tė tjerėt, sepse vllehėt tė paktėn nė kėtė zonė kanė qenė jo shumė tė qytetėruar prandaj shumė lehtė kanė marrur kulturėn e iliro-shqiptarėve vendas, dhe gjuhėn e sllavėve ardhacakė.

Kandhaon 5.8.2010 07:45

3 bashkėngjitje
Kapela jugo-arbėrore e njėjtė me kapelėn dalmatike

Bashkėngjitje 2677

Bashkėngjitje 2678

Bashkėngjitje 2679

Kandhaon 24.8.2010 18:43

Ka diēka interesante edhe nė kėtė faqe.

Nė ishullin Ēiovo (Ējova), gjendet qyteti Arbanija, qė ėshtė forma e emrit Albania siē ėshtė pėrdor nė gegėrishte e mė vonė ndėr sllavė (forma e hershme sllave ka qenė Rabanija).

Aty thuhet se ky qytet nė kohėn e ilirėve ėshtė quajtur Boa (qė rrjedh nga perėndia ilire Boa, ose Bolla), dhe se nė kėtė qytet kanė pasur pushimoret verore aristokracia mesjetare.

Kėtė tė fundit e ndėrlidhim me atė qė solli Hyllini mė herėt qė aristokracia ka qenė kryesisht "albanė" dhe "dalmatinė".

Nė atė qytet edhe janė ruajtur shum kisha para-romanike, dmth. para se tė zhvillohet i ashtuquajturi stil romanik i kishave, pra para shekullit 12.

http://www.croholiday.net/arbanija.htm

Pos kėsaj ende mė nė veri gjejmė njė ishull qė ėshtė quajtur Arba, por mė pas nga sllavėt ėshtė quajtur Rab, sepse sipas rregullit AR- e shqipes sė lashtė, ėshtė bėrė RA- nė sllavishten e atėhershme.

Ishulli ende quhet Rab, dhe mund tė lidhet me njė fis tė lashtė ilir qė jetonte andejpari dhe quheshin Olbonenses.

http://en.wikipedia.org/wiki/Rab


Ora nė Shqipėri ėshtė 00:59.

Vargmal © 2001